Aydınlatma ve Kontrolü 11. Sınıf Yıllık Plan

Aydınlatma ve Kontrolü 11. Sınıf Yıllık Plan — Kaynaklar ve İçerik

• Elektrik-Elektronik Teknolojisi 11. Sınıf Çerçeve Öğretim Programı (ÇÖP)
• Aydınlatma ve Kontrolü Ders Bilgi Formu (DBF)
• Aydınlatma ve Kontrolü Ders Materyali (DM)
• Ders İçeriği

  Elektrik-Elektronik Teknolojisi - Elektrikli Cihazlar Teknik Servisi (Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi) alanında Aydınlatma ve Kontrolü dersi 11. sınıf 2025-2026 eğitim öğretim yılı yıllık planı. Haftalık 7 ders saati.

  Üniteler ve Konular

  1. Aydınlatmanın Tanımı, Amacı ve Türleri (35 ders saati)

  • 1. Aydınlatmanın Temel Kavramları
    • 1. Aydınlatmanın temel kavramlarını açıklar.
    • Aydınlatmanın temel büyüklüklerinin (Lümen, lüks, ışık rengi, kandela, renksel geri veri indeksi) tanımları açıklanır.
    • Temel büyüklüklerin günlük hayattaki örnekleri gösterilir.
  • 2. Amacı Bakımından Aydınlatma Türleri
    • 2. Amacı bakımından aydınlatma türlerini açıklar.
    • Fizyolojik, dekoratif, dekoratif fizyolojik, dikkati çeken aydınlatma türlerinin günlük hayattaki uygulama alanları açıklanır.
    • Aydınlatma türlerinin farkları açıklanır.
    • Aydınlatma türlerinin birbirine göre avantaj ve dezavantajları açıklanır.
    • Aydınlatma türünün uygulanacak ortama göre seçimi açıklanır.
    • Aydınlatma türü ile uygulama alanının doğru şekilde tablo yardımıyla eşleştirilmesi sağlanır.
  • 3. Işık Kökeni Bakımından Aydınlatma Türleri
    • 3. Işık kökeni bakımından aydınlatma türlerini açıklar.
  • 4. Aydınlatılan Yere Göre Aydınlatma Türleri
    • 4. Aydınlatılan yere göre aydınlatma türlerini açıklar.
    • İç / dış mekân tanım ve istisnaları (tünel, boyahane) örneklerle açıklanır.
    • İç ve dış aydınlatma türleri günlük hayattaki örnekleri ile açıklanır.
    • İç ve dış aydınlatmada kullanılan ekipmanların farklılıkları açıklanır.
  • 5. Işık Kirliliği
    • 5. Işık kirliliğinin çevreye olan etkilerini ve çözüm yöntemlerini açıklar.
    • Işık kirliğine sebep olan tasarım ve armatür hataları açıklanır.
    • Işık kirliliğinin enerji verimliliği ve doğal yaşam üzerindeki olumsuz etkileri açıklanır.
  • 6. Aydınlatmanın İnsan (psikolojik/fizyolojik) Üzerindeki Etkisi
    • 6. Aydınlatmanın insan (psikolojik / fizyolojik) üzerindeki etkilerini açıklar.
    • Aydınlatmanın insanlar üzerindeki olumlu ve olumsuz etkileri örneklerle açıklanır.
    • Işık renginin ve tonunun insan üzerindeki etkileri açıklanır.
    • Işık şiddetinin az veya çok olmasının insan üzerindeki etkileri açıklanır.
    • Işık titreşiminin (Flicker) insan üzerindeki etkisi açıklanır.
    • Stroboskobik olayın insan üzerindeki etkisi açıklanır.
    • Yapay aydınlatmanın olumsuz etkisinin azaltılması için yapay aydınlatmadaki renk sıcaklığının ve ışık akısının gün ışığına adaptasyonu nasıl yapılacağı açıklanır. (Sirkadyen ritim)

  2. Işık ve Görme Olayı (21 ders saati)

  • 1. Fotometrik Büyüklükler
    • 1. Fotometrik büyüklüklerin ölçümünü yapar.
    • Işık akısı, Işık şiddeti, CRI ve Renk sıcaklığı ölçümlerinin tekniğine uygun olarak yapılması açıklanır.
    • Ölçülen büyülerin birimleri açıklanır.
    • Ölçüm sonuçlarının referans değerlerle karşılaştırılması ve raporlanması açıklanır.
    • Farklı Işık renklerine göre renkleri algılanması deneyini yapılarak sonuçları açıklanır.
  • 2. Fizyolojik-Optik Esaslar
    • 2. Fizyolojik ve optik esasları açıklar.
    • Aydınlıktan karanlığa geçiş deneyi ile gözün verdiği tepki ve sonuçları adaptasyon deneyi ile açıklanır.
    • Arka plan rengi ve objenin renk farklılıklarına göre fark edilebilirlik (Kontrast duyarlılığı) deney sonuçları açıklanır.
    • Farklı aydınlık seviyelerine göre yapılan kamaşma deneylerinde gözün verdiği tepki ve yüksek ışık şiddetinin göze etkisi deney sonuçları ile açıklanır.
    • Farklı objelerin değişik renk sıcaklığına sahip aydınlatma uygulamalarında renk değişimlerinin incelenmesi deneylerinde gözün verdiği tepki ve deney sonuçları açıklanır.
  • 3. Işık Üretiminin Temelleri
    • 3. Işık üretim çeşitlerini açıklar.
    • Farklı ışık kaynaklarının tepki hızı, ürettiği ısı, verimlilik, renk ve devreye alma /çıkarma durumlarına verdiği tepkilerin izlenerek deney sonuçları açıklanır.

  3. Lambalar (21 ders saati)

  • 1. Lamba Çeşitleri
    • 1. Uygun lamba seçimini yapar.
    • Lambaların birbirine göre avantaj ve dezavantajları açıklanır.
    • Lambaların ömür, enerji tüketimi, tepkime hızı, performans ve DIMMER (ayarlanabilir) edilebilme özellikleri açıklanır.
    • Dış mekânda çalışabilme özellikleri renksel geri verim oranı (CRI) özellikleri açıklanır.
  • 2. Lambaların Ekonomik Ömrü
    • 2. Lambaların ekonomik ömrünü ve buna etki eden faktörleri açılar.
    • Lambaların verdiği ışık şiddeti ölçümü yapılarak ekonomik ömrünün kontrol edilmesi lambaların performans deneyi ile uygulamalı olarak açıklanır.
  • 3. Lambaların Işık Rengi Özellikleri
    • 3. İstenen ışık rengine göre lamba seçimi yapar.
    • Renk sıcaklığı (sarı-beyaz) skalasında değişik lamba çeşitlerinin verdiği ışık renkleri açıklanır.
    • İstenen ışık renk sıcaklığına (kelvin) göre uygun lamba seçiminin nasıl yapılacağı açıklanır.
  • 4. Lambaların Duyları
    • 4. Lambaların duy bağlantılarını yapar.
    • Her bir duy çeşidi için uygulama yapılmalıdır.
    • Her bir duy çeşidine göre lambaların seri, paralel bağlantı uygulamaları yapılmalıdır.

  4. Aydınlatma Armatürleri (35 ders saati)

  • 1. Armatür Bileşenleri
    • 1. Armatür bileşenlerinin montaj ve bağlantılarını yapar.
    • Değişik armatür türleri için armatürlerin demonte edilerek bileşen listesi oluşturulur.
    • Demonte edilen armatürlerin montajının nasıl yapılacağı açıklanır.
    • Montajı yapılan armatürün kablo ve klemens bağlantılarının nasıl yapılacağı açıklanır.
    • Montajı yapılan armatürlerin bağlantı kontrollerinin nasıl yapılacağı açıklanarak çalıştırılması sağlanır.
  • 2. Armatürlerin Elektriksel Sınıflandırılması
    • 2. Armatürlerin elektriksel sınıflandırmasını yapar.
    • Class1, class2 ve class3 sınıfı armatürlerin kullanım yerleri ve elektriksel bağlantıları açıklanır.
  • 3. Montaj Tipine Göre Armatürler
    • 3. Montaj tipine göre armatür seçimini ve montajını yapar.
    • Sıva altı (gömme) ve sıva üstü (askı teli, tij, ray) montaj şekillerinin açıklanması.
    • Sıva altı ve sıva üstü armatür montajının montaj kılavuzuna göre yapılması gerektiği açıklanır.
    • Sıva altı ve sıva üstü armatür montajında dikkat edilecek hususular açıklanır.
  • 4. Armatürlerin Sızdırmazlık (IP) ve Darbe Dayanımına (IK) Göre Sınıflandırılması
    • 4. Armatürlerin sızdırmazlık (IP) ve darbe dayanımına (IK) göre sınıflamasını yapar.
    • IP sınıflarının ve farklı IP sınıflarına ait ürünlerin özellikleri açıklanır.
    • IK sınıflarının ve farklı IP sınıflarına ait ürünlerin özellikleri açıklanır.
  • 5. Direkt ve Endirekt Aydınlatma Armatürleri
    • 5. Direkt ve endirekt aydınlatma armatürlerinin seçimini ve montajını yapar.
    • Direkt ve endirekt aydınlatma armatürlerinin türleri ve kullanım yerleri açıklanır.
  • 6. Armatürlerin Üretim Onay Testleri
    • 6. Armatür üretim onay testlerini açıklar.
    • TS EN 60598-1, TS EN 60598-2:1 standartlarının içeriği açıklanır.
    • Armatür onay testlerinin süreci ve nasıl yapıldığı açıklanır.
    • Topraklaması yapılmış aydınlatma armatürün gövdesinden meger ile topraklama direncinin ölçümü açıklanır.

  5. LED Teknolojisinin Aydınlatmada Kullanımı (56 ders saati)

  • 1. LED'lerin Tanımı ve Özellikleri
    • 1. LED'lerin özelliklerini açıklar.
    • LED'lerin ışık kaynağı olarak kullanımının diğer ışık kaynaklarına göre avantajlarını-dezavantaları (verimlilik, uzun ömür, renk çeşitliliği, çevreye duyarlılık, tasarım esnekliği, kontrol edilmesi) açıklar.
  • 2. LED'lerin Yapısı ve Çeşitleri
    • 2. LED'lerin yapısı ve özelliklerini açıklar.
    • Montaj tipine göre SMD, bacaklı ve COB LED'ler özellikleri ve montaj şekilleri açıklanır.
    • LED'lerin kılıflarına göre (2835, 5050, 3030, 3535, 4040) fiziksel ölçüleri açıklanır.
    • LED'lerin düşük, orta ve yüksek güçte (LP, MP, HP) çalışma aralıkları açıklanır.
    • Akım voltaj ilişkisine göre LED'lerin güç tespiti (3 V-60 mA, 3 V 150 mA, 3 V 350 mA, 9 V-120 mA) açıklanır.
    • Değişik LED'ler için katalog değerlerindeki ışık akısı / güç (lm/W) verimliliğe göre LED seçimi açıklanır.
    • Renkli LED'lerde renk ve dalga boyu (nanometre) kavramı ile renklere göre LED'lerin çalışma gerilimi açıklanır.
    • Beyaz renk LED'lerde ışık sıcaklığı (kelvin) ile çalışma gerilimi açıklanır.
    • RGB ve RGBW LED'lerin özellikleri açıklanır.
  • 3. LED'lerde Akım ve Gerilim İlişkisi
    • 3. LED'lerde akım ve gerilim ilişkisine göre LED modülünü oluşturur.
    • Sabit akım esasına göre LED sayısının tespit edilerek modül oluşturulması açılanır.
    • Sabit gerilim esasına göre LED sayısının ve direnç değerinin tespit edilerek modül oluşturulması açıklanır.
  • 4. LED'lerde Akım ve Isı İlişkisi
    • 4. Aydınlatma modülünün tekniğine uygun olarak soğutucuya montajını yapar.
    • LED'lerde ışık, akım ve ısı ilişkisi açıklanır.
    • LED'lerde çekilen akıma göre dayanabileceği ısı değerinin katalog yardımı ile bulunması açıklanır.
    • Oluşan ısı yoğunlarına göre uygun pcb ve soğutucu seçimi açıklanır.
    • LED'lerde çalışma esnasında meydana gelen ısının uygun ölçü aletiyle ölçülmesi ve bu değere göre çalışma ömrünün katalog yardımı ile bulunması açıklanır.
  • 5. LED'lerde Isı Yönetimi
    • 5. LED'lerin soğutucu seçimini ve montajını yapar.
    • LED'lerde çalışma esnasında meydana gelen ısının uygun ölçü aletiyle ölçülmesi ve bu değere göre soğutucu ebat ve tipinin seçilmesi açıklanır.
    • Soğutucu montajında dikkat edilmesi gereken hususlar açıklanır.(Termal macun, Temas basıncının arttırılması)
  • 6. LED PCB Modülleri
    • 6. LED'li sistemlerde PCB çeşitlerini açıklar.
    • PCB nin tasarım, kullanım yeri, ekonomi ve soğutma esasına uygun olarak seçimi.
  • 7. Bağlantı Şekilleri
    • 7. LED modüllerinin bağlantılarını yapar.
    • LED modüllerinin ışık akısı (lümen) değeri, verimlilik, güvenlik(güvenli çalışma gerilimi), uygun soğutma şekli ve sürücü değerleri(Kullanılacak akım ve gerilim değerleri) dikkate alınarak oluşturulması açıklanır.
    • LED modüllerin seri paralel ve karışık bağlantıları açıklanır.
  • 8. LED'li Armatür Bileşenlerinde Dikkat Edilecek Hususlar
    • 8. LED armatür bileşenlerini açıklar.
    • LED sistemlerde sürücü ve modül arasındaki mesafe ile iletken kesitinin gerilim düşümüne etkileri ve çözüm yöntemleri açıklanır.
    • Şerit-lineer LED modüllerinde besleme hattı ve şerit uzunluklarının oluşturduğu sakıncalar ve çözüm yöntemleri açıklanır.
  • 9. LED Modül ve Bileşenlerinin Nitelik Kontrolleri
    • 9. LED ve bileşenlerinin nitelik kontrollerini yapmak.
    • LED modüllerinde renk BIN'i, lümen BIN'i ve voltaj BIN'ini açıklar.
    • LED modüllerinde renk bini lümen bini voltaj bini farklarının oluşturduğu sakıncalar (Renk sıcaklığı farkı, parlaklık farkı, güç tüketimi farkı) açıklanır.

  6. LED Sürücüler (21 ders saati)

  • 1. LED Sistemine Göre Sürücü Seçimi
    • 1. LED sistemlerinde sürücü seçimini yapar.
    • LED sistemine göre sürücü seçimine etki eden faktörler (maliyet, verim, akım-gerilim-güç değerleri, kullanım yeri, boyut) açıklanır.
    • Sürücülerin ısı kaynağından uzak noktaya yerleşiminde dikkat edilecek hususlar açıklanır.
  • 2. Sabit Gerilim Sürücüleri
    • 2. Sabit gerilim sürücüleri tekniğine uygun kullanır.
    • Sabit gerilimli sürücülerin kullanım yerleri ve özellikleri açıklanır.
  • 3. Sabit Akım Sürücüleri
    • 3. Sabit akım sürücüleri tekniğine uygun kullanır.
    • Sabit akımlı sürücülerin kullanım yerleri ve özellikleri açıklanır.

  7. LED'lerde Verimlik (28 ders saati)

  • 1. LED Çipinde Verimlilik
    • 1. LED çiplerinin verimliliğine göre seçimini yapar.
    • Işık akısı/Harcanan güç(Lümen/Watt) verim hesabına göre yüksek verimli çip seçimi açıklanır.
  • 2. LED Modülünde Verimlilik
    • 2. LED modülünün verimliliğini hesaplar.
    • LED modülün verimliliğini etkileyen faktörler açıklanır.
    • LED modülün verdiği ışık akısı/Harcanan güç (Lümen/Watt) hesabına göre verimliliğinin bulunması açıklanır.
  • 3. LED Sürücülerinde Verimlilik
    • 3. LED sürücülerin verimliliğini hesaplar.
    • LED sürücülerin verimliliğini etkileyen faktörleri açıklanır.
    • LED sürücülerin, verdiği güç /şebekeden çektiği güç hesabına göre verimliliğinin bulunması açıklanır.(Giriş gücü Watt, cosα değerlerinde VA görünür güç hesabı)
  • 4. LED Lamba ve Armatürlerde Verimlilik
    • 4. LED lamba ve armatürlerin verimliliğini hesaplar.
    • LED lamba ve armatürlerin verimliliğini etkileyen faktörleri açıklanır.
    • LED lambanın ışık akısı/sürücünün şebekeden çektiği güç (Lümen/Watt) hesabına göre verimliliğinin bulunması açıklanır.

  8. Aydınlatmada Kontrol (35 ders saati)

  • 1. Aydınlatmada Kullanılan Sensörler
    • 1. Aydınlatmada kullanılan sensörlerin bağlantısını ve montajını yapar.
    • Aydınlatmada kullanılan sensörlerin seçimi açıklanır.
    • Aydınlatmada kullanılan sensörlerin montaj ve bağlantısı açıklanır.
  • 2. Dimmerler (Işık Kısıcılar)
    • 2. Dimmerlerin bağlantısını ve montajını yapar.
    • Aydınlatmada kullanılan dimmerlerin seçimi açıklanır.
    • Aydınlatmada kullanılan dimmerlerin montaj ve bağlantısı açıklanır.
  • 3. Aydınlatma Kontrol Cihazları
    • 3. Aydınlatma kontrol cihazlarının bağlantısını ve montajını yapar.
    • Aydınlatmada kullanılan kontrol cihazları seçimi açıklanır.
    • Aydınlatmada kullanılan kontrol cihazlarının bağlantıları açıklanır.
    • Aydınlatmada kullanılan repeaterların seçimi açıklanır.
    • Aydınlatmada kullanılan repeaterların bağlantıları açıklanır.
  • 4. Mikrokontrolörler
    • 4. Mikrokontrolörler ile aydınlatma sisteminin kontrolünü yapar.
    • LED'ler ile mikrokontrolör arasındaki besleme ve haberleşme bağlantılarını yapar.
    • LED'ler ile mikrokontrolör arasındaki on/off çalışma sistemi açıklanır.
    • LED'ler ile mikrokontrolör arasındaki ton çalışma sistemi açıklanır.
    • LED'ler ile mikrokontrolör arasındaki dim çalışma sistemi açıklanır.
    • RGB LED'ler ile mikrokontrolör arasındaki bağlantı ve renk değişimi uygulamaları açıklanır.
    • Piksel RGB LED'ler ile mikrokontrolör arasındaki bağlantı ve renk değişimi uygulamaları açıklanır.
  • 5. Akıllı Aydınlatma Kontrol Cihazları
    • 5. Akıllı aydınlatma kontrol cihazlarının bağlantı ve montajını yapar.
    • Piksel kontrol cihazlarının bağlantısını yapar ve kullanımını açıklar.
    • DALİ kontrol cihazlarının bağlantısını yapar ve kullanımını açıklar.
    • DMX kontrol cihazlarının bağlantısını yapar ve kullanımını açıklar.
    • KNX kontrol cihazlarının bağlantısını yapar ve kullanımını açıklar.

  Dersin Amaçları

  • Bu derste öğrenciye; iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini alarak aydınlatma sistemlerinin montaj, kurulum, bakım onarım ve kontrolü ile ilgili bilgi ve becerilerin kazandırılması amaçlanmaktadır.