Enstrümantal Analiz 11. Sınıf Yıllık Plan

Enstrümantal Analiz 11. Sınıf Yıllık Plan — Kaynaklar ve İçerik

• Kimya Teknolojisi 11. Sınıf Çerçeve Öğretim Programı (ÇÖP)
• Enstrümantal Analiz Ders Bilgi Formu (DBF)
• Enstrümantal Analiz Ders Materyali (DM)
• Ders İçeriği

  Kimya Teknolojisi - Kimya Laboratuvarı (Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi) alanında Enstrümantal Analiz dersi 11. sınıf 2025-2026 eğitim öğretim yılı yıllık planı. Haftalık 4 ders saati.

  Üniteler ve Konular

  1. Ultraviyole Spektrofotometresi (40 ders saati)

  • 1. Sularda Demir (III) Analizi
    • Su numunesinde demir (III) analizi yapar.
    • Işık kavramı kısaca açıklanır.
    • Absorplanma ve emisyon tanımlanır.
    • Spektrofotometre cihazının çalışma prensibi açıklanır.
    • Demir tayininin işlem basamakları verilerek uygulama yapması sağlanır.
  • 2. Sularda Fosfat Analizi
    • Su numunesinde fosfat analizi yapar.
    • Sulardaki fosfat miktarının ne anlama geldiği açıklanır.
    • Standart çözeltiler hazırlanır.
    • Cihaz hazırlanır ve kalibrasyonu gerekli şekilde yapması sağlanır.
    • Fosfat deneyinin işlem basamakları açıklanarak uygulanır.
  • 3. Sularda Sülfat Analizi
    • Su numunesinde sülfat analizi yapar.
    • Sularda sülfat miktarının ne anlama geldiği açıklanır.
    • Gerekli standart çözeltiler hazırlanır.
    • Cihaz hazırlanır, kalibrasyon gerekli şekilde yapar.
    • Sülfat analizinin işlem basamakları açıklanarak uygulama yapılır.
  • 4. Sularda Nitrat Analizi
    • Su numunesinde nitrat analizi yapar.
    • Sularda nitrat miktarının ne anlama geldiği açıklanır.
    • Gerekli standart çözeltiler hazırlanır.
    • Cihaz hazırlanır, kalibrasyon gerekli şekilde yapılır.
    • Nitrat analizinin işlem basamakları açıklanarak uygulama yapması sağlanır.

  2. Kolorimetre (40 ders saati)

  • 1. Demir (II) Analizi
    • Numunede demir(II) analizi yapar.
    • Kolorimetri, kolorimetrik analiz ve kolorimetre kavramları ve cihazın kullanıldığı yerler açıklanır.
    • Cihazın çalışma prensi açıklanır.
    • Demir-2- analizinin standart çözeltileri ile işlem basamakları ifade edilir.
    • Cihaz uygun dalga boyuna getirildikten sonra filtre yerleştirilerek uygulama yapılır.
    • Uygun şekilde grafik ve raporlama işlemi yapması sağlanır.
  • 2. Amonyak Analizi
    • Numunede amonyak analizi yapar.
    • Sularda amonyak miktarının etkileri açıklanır.
    • Gerekli standart çözeltiler ve numune çözeltileri hazırlanır.
    • Amonyak tayini ile deneyin işlem basamakları açıklanır.
    • Cihaz analiz için hazırlanıp belirtilen dalga boyuna getirilerek uygun fitre takılır.
    • Amonyak çözeltisine nessler reaktifi eklenerek amonyak tayini yapılır.
    • Uygun şekilde grafik ve raporlama işlemi yapması sağlanır.

  3. Alev Fotometresi (40 ders saati)

  • 1. Sularda Sodyum Analizi
    • Sularda Sodyum Analizi yapar.
    • Kısaca emisyon olayı açıklanır, alev fotometresinin çalışma prensibi açıklanır.
    • Sularda bulunun sodyum miktarının anlamı ve önemine değinilir.
    • Alev fotometresinde su numunesindeki sodyum miktarının işlem basamakları ve numunedeki sodyum konsantrasyonu grafik üzerinden açıklanır.
    • Alev fotometresinin filtre ayarı Na getirilir, cihaz ayarlanır ve işlem yapılır.
    • Sonuç okunup raporlanır.
  • 2. Sularda Potasyum Analizi
    • Sularda Potasyum Analizi yapar.
    • Sularda bulunun potasyum miktarının anlamı ve önemine değinilir.
    • Alev fotometresinde su numunesindeki potasyum miktarının işlem basamakları ve numunedeki potasyum konsantrasyonu grafik üzerinden açıklanır.
    • Alev fotometresinin filtre ayarı Na getirilir, cihaz ayarlanır ve işlem yapılır.
    • Sonuç okunup raporlanır.

  4. Atomik Absorpsiyon Spektrofotometresi (40 ders saati)

  • 1. Gıdalarda Çinko Analizi
    • Gıda maddelerinden alınan numunede çinko analizi yapar.
    • Atomik absorpsiyon spektroskopisinin kullanıldığı yerleri sıralanır.
    • Atomik absorpsiyon spektrofotometresinin kısımlarını açıklanır.
    • Atomik absorpsiyon spektrofotometresi ile analiz işlemini açıklanır.
    • Çinko'nun canlı ve çevre üzerindeki etkisini açıklanır.
    • Çinko analizinin işlem basamaklarını açıklanır.
    • Yaş yakma yöntemine göre numune ve standart ve tanık çözeltiler hazırlanır.
    • Alev gazı ve dalga boyu çinko elementine göre ayarlanır ve analiz yapılır.
    • Uygun şekilde grafik ve raporlama işlemi yapması sağlanır.
  • 2. Toprakta Kurşun Analizi
    • Toprak numunesinde kurşun analizi yapar.
    • Kurşunu'nun canlı ve çevre üzerindeki etkisini açıklanır.
    • Kurşun analizinin işlem basamaklarını açıklanır.
    • Yaş yakma yöntemine göre numune, standart ve tanık çözeltiler hazırlanır.
    • Alev gazı ve dalga boyu Kurşun elementine göre hazırlanarak analiz yapılır.
    • Uygun şekilde grafik ve raporlama işlemi yapması sağlanır.
  • 3. İdrarda Bakır Analizi
    • İdrar numunesinde bakır analizi yapar.
    • Bakırın canlı ve çevre üzerindeki etkisini açıklanır.
    • Bakırın analizinin işlem basamaklarını açıklanır.
    • İdrar numunesi,standart ve tanık çözeltiler hazırlanır.
    • Alev gazı ve dalga boyu Bakır elementine göre hazırlanır.
    • Uygun şekilde grafik ve raporlama işlemi yapması sağlanır.

  5. Refraktometre (40 ders saati)

  • 1. Zeytinyağında Kırılma İndisi Analizi
    • Kırılma indisi analizi yapar.
    • Işığın kırınımıyla ilgili kısa bir bilgi verilir.
    • Refraktometrenin kullanım alanları, parçaları çeşitleri ve çalışma prensibi açıklanır.
    • Refraktometre ile zeytinyağı analizinin işlem basamakları açıklanır.
    • Cihazın temizliği ve sıcaklık ayarı yapılır.
    • Uygun şekilde kırılma indisi okunur ve yüzde çözünür madde miktarı hesaplanarak raporlama işlemi yapması sağlanır.
  • 2. Meyve Sularında Kuru Madde Analizi
    • Meyve suyu numunesinde kuru madde analizi yapar.
    • Refraktometre meyve suyunda kuru madde analizinin işlem basamakları açıklanır.
    • Cihazın temizliği ve sıcaklık ayarı yapılır.
    • Kırılma inidsinden yararlanarak yüzde kuru madde miktarı hesaplatılır.
    • Uygun şekilde kırılma indisi okunur ve yüzde çözünür madde miktarı hesaplanarak raporlama yapması sağlanır.

  6. Polarimetre (40 ders saati)

  • 1. Sakkarozun İnversiyon Hızının Analizi
    • Sakarozun inversiyon hızının analizini yapar.
    • Optikçe aktiflik kavramı kısaca açıklanır.
    • Polarimetrenin kullanıldığı yerler, kısımları ve ayarlanması tanıtılır.
    • Polarimetre ile sakarozun inversiyon hızının analizi ile ilgili işlem basamakları açıklanır.
    • Gerekli çözelti ve numune uygun şekilde hazırlanır.
    • Uygun kronometre bulundurularak analiz tamamlatılır.
    • İşlem bittikten sonra uygun şekilde raporlama işlemi yapması sağlanır.
  • 2. Unda Nişasta Analizi
    • Un numunesinde nişasta analizi yapar.
    • Unda nişasta analizinin işlem basamakları açıklanır.
    • Carez-1- ve Carez-2- çözeltilerinin hazırlanması açıklanır.
    • % nişasta miktarının hesaplanması açıklanır.
    • Belirtilen miktarda numuneden tartıp balonjoje alınarak üzerine uygun yüzdede HCI ekletilir.
    • Numuneyi polirimetre tüpüne alarak skalayı sıfırlayarak okuma işlemi yapması sağlanır.
    • İşlem bittikten sonra uygun şekilde raporlama işlemi yapması sağlanır.

  7. Potansiyometre (40 ders saati)

  • 1. Sularda pH Tayini
    • Su numunesinde pH tayini yapar.
    • Direkt potansiyometrik yöntemi açıklanır.
    • Potansiyometrik titrasyonlar açıklanır.
    • Potansiyometre cihazı ve kısımları açıklanır.
    • Potasiyometrik pH tayini açıklanır.
    • Deneye hazırlık yapılır.
    • Ortamın sıcaklığına göre cihazın kalibrasyon doğrulamasını, pH=7'ye ayarlı tampon çözeltine göre yapılır.
    • Elektrotları numuneye daldırır.
    • Numunenin pH değerini okutup kaydetmesi sağlanır.
    • Numunenin pH değerini standardı ile karşılaştırır.
    • İşlem bittikten sonra uygun şekilde raporlama işlemi yapması sağlanır.
  • 2. Sirkede Asit Miktarının Analizi
    • Sirke numunesindeki asit miktarının analizini yapar.
    • Potansiyometre ile sirkede asit miktarı analizinin işlem basamakları sıralanır.
    • Sirkede yüzde asit miktarının hesaplanmasını açıklanır.
    • Deneye hazırlık yapar.
    • Ortam sıcaklığına göre cihazın kalibrasyon doğrulamasını, pH=7'ye ayarlı tampon çözeltisi kullanarak yapılır.
    • Numuneden belirtilen miktarda erlene alır.
    • Elektrotları numuneye daldırır.
    • Ayarlı NaOH çözeltisinden 1 ml ilave ettikten sonra cihazdan okuduğu pH kaydettirilir.
    • Her 1 mL ayarlı NaOH eklendikten sonra pH değişimi kaydettirilir.
    • Kaydettiği pH değerleri ile harcanan ayarlı NaOH miktarlarını kullanarak grafik çizdirilir.
    • Dönüm noktası grafik üzerinden belirletilir.
    • Sirkedeki yüzde asit miktarını hesaplayarak ve uygun şekilde raporlaması sağlanır.
  • 3. Sütte pH Tayini
    • Süt numunesinde pH tayini yapar.
    • Sütte pH derecesinin önemini açıklanır.
    • Potansiyometre ile sütte pH tayininin işlem basamakları sıralanır.
    • Deneye hazırlık yapılır.
    • Ortam sıcaklığına göre cihazın kalibrasyon doğrulamasını, pH=7'ye ayarlı tampon çözeltisi kullanarak yapması sağlanır.
    • Elektrotları numuneye daldırması sağlanır.
    • Numunenin pH değerini okutularak kaydedilir,bu değeri standartı ile karşılaştırması sağlanır.
    • Cihaz ve elektrotlar gerekli çözeltilerle temizlendikten sonra uygun şekilde raporlanması sağlanır.

  8. Kondüktometre (40 ders saati)

  • 1. Sularda Elektriksel İletkenlik (EC) Tayini
    • Su numunesinin elektriksel iletkenlik tayinini yapar.
    • Elektriksel iletkenlik ve OHM yasası açıklanır.
    • Kondüktometre ve çalışma prensibi açıklanır.
    • Sularda elektriksel iletkenlik tayininin işlem basamaklarını sıralanır.
    • İletkenliği ölçülen sıvının, öz iletkenliğinin hesaplanmasını açıklanır.
    • Deneye hazırlık yapması sağlanır.
    • 0,01M standart KCl çözeltisini ve numune hazırlanması sağlanır.
    • Kondüktometre cihazını çalıştırıp, hazır hale getirtilir.
    • Standart çözeltiyi kondüktometre cihazına okuturak kalibre edilir.
    • Gerekli ise kap sabitini hesaplamalar yapılır.
    • Su numunesine elektrotu daldırıp, numunenin iletkenliğini ölçtürülerek kaydedilir.
    • Numunenin öz iletkenliği hesaplatılır ve uygun şekilde raporunu hazırlaması sağlanır.
  • 2. Toprakta Elektriksel İletkenlik (EC) Tayini
    • Toprak numunesinin elektriksel iletkenlik tayinini yapar.
    • Topraktaki tuzluluk ve tuzluluğun canlılar için etkileri açıklanır.
    • Toprakta nem tayininin işlem basamakları açıklanır.
    • Topraktaki yüzde nem miktarının hesaplanması sağlanır.
    • Saturasyon çamurunda elektriksel iletkenlik tayininin işlem basamaklarını açıklanır.
    • Yüzde saturasyon miktarının hesaplanması sağlanır.
    • 1/2,5 oranına göre kondüktometre ile toprakta elektriksel iletkenlik tayininin işlem basamakları sıralanır.
    • Topraktaki yüzde tuz miktarının hesaplanmasını açıklanır.
    • Numunede nem tayini yaparak yüzde nem miktarı hesaplanır.
    • Belirtilen miktarda numune tartılıp porselen kapsüle koyulur.
    • Saf su ile saturasyon çamuru hazırlandıktan sonra harcanan su miktarı kaydedilir.
    • Belirtilen miktarda numune tartılıp,50mL saf su ile seyreltilir.
    • Anyetik karıştırıcıda karıştırıldıktan sonra başka bir behere aktarılıp dinlendirilir.
    • Kondüktometre cihazı çalıştırılıp hazır hale getirilir.
    • Numunede berrak kısıma elektrotlar daldırıldıktan sonra ölçüm yapılır ve yüzde tuz miktarı hesaplanır.
    • Uygun şekilde raporlama yapması sağlanır.

  9. Kromatografik Analizler (40 ders saati)

  • 1. Kâğıt Kromatografisi İle Mürekkebi Bileşenlerine Ayırma
    • Mürekkebi bileşenlerine ayırır.
    • Kromatografi kavramı, tekniği ve kullanıldığı alanlar açıklanır.
    • Kromatografi çeşitleri verilir, kağıtkromatografisi açıklanır.
    • Kağıtkromatografisi ile mürekkebi bileşenlerine ayırma işlemi ile gecikme faktörünün hesaplanması verilir.
    • Deneye hazırlık yapar.
    • Kromatografikağıdı hazırlanır ve mürekkep işaretlenen yere uygulanır.
    • Kromatografi tankını hazırlanır.
    • Kromatografi kağıdını tankta yürütür.
    • Kağıdı tanktan çıkarır.
    • Lekelerin renkleri kaydedilir.
    • Her lekenin mürekkebe uzaklığını ölçer ve kaydedilir.
    • Her lekenin gecikme faktörü hesaplanır ve uygun şekilde rapor hazırlanır.
  • 2. İnce Tabaka Kromatografisi İle İndikatörlerin Analizi
    • Gösterge karışımının analizini yapar.
    • İnce tabaka kromatografisi tekniği ile analiz yöntemi açıklanır.
    • İnce tabaka kromatografisi ile indikatörlerin analizi ile ilgili işlem basamakları açıklanır.
    • Gecikme faktörünün hesaplanması sağlanır.
    • Deneye hazırlık yapılır.
    • Numune ve standart indikatör çözeltilerini hazırlaması sağlanır.
    • Hareketli faz hazırlanıp yürütme tankına koyulur.
    • İTK plakasını hazırlandıktan sonra işaretleme işlemi yapılır.
    • Numune ve standart indikatör çözeltileri plakaya damlatılıp yürütme tankında yürütülür.
    • Her lekenin gecikme faktörünü hesaplayarak uygun şekilde raporu hazırlaması sağlanır.
  • 3. Kolon Kromatografisi İle Yeşil Yapraklı Bitkilerden Klorofili Ayırma
    • Yeşil yapraklı bitkilerden klorofili ayırır.
    • Kolon kromatografisi tekniği ve analiz yöntemi açıklanır.
    • Kolon kromatografisi ile yeşil yapraklı bitkilerden klorofili ayırma ile ilgili işlem basamakları sıralanır.
    • Deneye hazırlık yapması sağlanır.
    • Numuney, kolon, hareketli faz hazırlanır.
    • Numune kolonda yürütülerek her faz ayrı ayrı erlende toplanır.
    • Meydana gelen değişiklikleri kaydedilip uygun şekilde raporu hazırlaması sağlanır.
  • 4. İyon Değiştirme Kromatografisi İle Gübrelerdeki Şelatlaştırıcıların Analizi
    • Gübrelerdeki şelatlaştırıcıların analizini yapar.
    • İyon değiştirme açıklanır.kromatografisi tekniğini ve analiz yöntemi.
    • İyon değiştirme kromatografisi ile gübrelerdeki şelatlaştırıcıların analizi ile ilgili işlem basamaklarını açıklanır.
    • Gübre numunesindeki yüzde şelatlaştırıcı miktarının hesaplanması sağlanır.
    • Deneye hazırlık yapar.
    • Kromatografa standart çözeltileri enjekte edilir.
    • Üç şelatlaştırıcı için alıkonma ve pik alanlarını ölçülürek kaydedilir.
    • Elüsyondan sonra alıkonma sürelerine göre şelatlaştırıcıların cinsi belirlenir.
    • Bilgisayarda kalibrasyon grafiğini çizdirir.
    • Numune kromatografa enjekte edilir.
    • Numune içerisindeki şelatlaştırıcı için alıkonma ve pik alanları ölçülür ve kaydedilir.
    • Kalibrasyon grafiğinden numunedeki şelatlaştırıcı derişimi hesaplaması sağlanır.
    • Gübre numunesindeki yüzde şelatlaştırıcı miktarını hesaplayarak rapuru hazırlanır.

  Dersin Amaçları

  • Bu derste öğrenciye; iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini alarak ve ultraviyole spektrofotometresi, kolorimetre, alev fotometresi, atomik absorpsiyon spektrofotometresi, refraktometre, polarimetre, potansiyometre ve kondüktometre cihazları ve kromatografik yöntemlerle numunelerde analiz yapma ile ilgili bilgi ve becerilerin kazandırılması amaçlanmaktadır.