T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 12. SINIF İSLAM BİLİM TARİHİ DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen öğrencilere ilim sözcüğünü duyduklarında akıllarına gelen ilk sözcüğü sorar ve yanıtları etkileşimli tahtaya yazar. Öğrencilerden yazılan sözcüklerin ortak yönlerini bulmaları istenir (E1.1). Ardından İslam biliminde bilgiye ve düşünmeye verilen önemin bu hafta temel kavramlar ile genel özellikler üzerinden incelenecek olduğu duyurulur. Öğrencilerden arkadaşlarını saygıyla dinlemeleri beklenir (D14).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden ilim, taakkul, tefekkür, tefekkuh, tedebbür, tezekkür, hikmet ve irfan kavramlarıyla ilgili bildiklerini sözlü olarak ifade etmeleri istenir (SDB2.1). Öğretmen bu kavramların bilimsellik, akılcılık, fikir üretme, varoluş gerçeği ve insani yeteneklerle ilişkisi üzerinde durur. Öğrenciler ders kitabındaki kaynakları inceleyerek kavramların kaynaktaki anlamlarını belirler (İBT.1.1.a).

   İBT.1.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen ilmin inanç ve vicdanla bağlantısını vurgular (SDB2.1). Öğrenciler kavramlara ilişkin kaynakları inceleyip bunları bağlamından koparmadan kendi ifadeleriyle açıklar; ilim ve bilim kelimelerinin aynı anlama geldiğini fark eder (E1.5). Arkadaşlarının düşüncelerini mütevazı biçimde dinlemeleri beklenir (D10.3). İslam biliminin genel özellikleri (evrensel, yöntemsel, ahlaki vb.) kaynaklardan bağlamından koparmadan listelenir (İBT.1.1.b).

   İBT.1.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden temel kavramları ve genel özellikleri anlamı değiştirmeyecek biçimde kendi ifadeleriyle yeniden yorumlayan kısa bir metin yazmaları istenir. Yazılan metinler sınıf ortamında paylaşılır; dinleyenler paylaşımları saygıyla izler (D14.1). Öğretmen metinleri kaynağın anlamına uygunluk bakımından gözlemler ve dönüt verir (İBT.1.1.c).

   İBT.1.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden Öz Değerlendirme Formu'nu doldurarak temel kavramları ve genel özellikleri kendi ifadeleriyle yeniden yorumlayabildiklerini değerlendirmeleri istenir. Ardından Açık Uçlu Sorular yanıtlanır: Hangi kavram bilgi ile düşünme arasındaki bağı en iyi açıklar? Yazılan metinler öğretmen tarafından toplanır ve dönüt verilir (İBT.1.1.c).

   İBT.1.1

Sınıf defteri: İBT.1.1 İslam biliminin temel kavramları ve genel özellikleri ile ilgili…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, ilim, hikmet ve irfan gibi geçen hafta işlenen kavramların hangi ortamda gelişmiş olabileceğini sorar. Öğrencilerden bir toplumun bilgi anlayışını etkileyen coğrafya, ekonomi ve inanç gibi unsurlar hakkında tahminde bulunmaları istenir. Dersin amacının, İslam'ın doğduğu ortamın özelliklerini belirleyip bir bütün hâlinde sunmak olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden harita veya atlas üzerinde Arap Yarımadası'nın yerini ve konumunu bulmaları istenir (SBAB10.3). Coğrafya disiplininden yararlanılarak yarımadanın ticaret yolları, iklimi ve komşu bölgeler açısından konumunun önemi belirlenir (SBAB5.3). Öğrenciler bu konum bilgisinden hareketle ortamın kültürel, ekonomik ve dinî özelliklerine ilişkin ilk tespitlerini yazar (İBT.1.2.a).

   İBT.1.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerin İslamiyet'in doğduğu ortamın kültürel, ekonomik ve toplumsal yapısı hakkındaki görüşleri alınır; görüşler ifade edilirken farklı bakış açılarına saygı gösterilir (D14.1). Sunulan kaynaklardan yararlanarak dönemin kültürel, ekonomik ve dinî özellikleri belirlenir (İBT.1.2.a). Bu özellikler arasındaki ilişkiler oklarla gösterilerek açıklanır (İBT.1.2.b).

   İBT.1.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden dönemin kültürel, ekonomik ve dinî özelliklerinden özgün bir bütün oluşturan kısa bir metin yazmaları ve metinlerini sınıfla paylaşmaları istenir (E3.3). Dinleyen öğrencilerden metinlere ilişkin açık uçlu sorular yöneltmeleri beklenir (İBT.1.2.c).

   İBT.1.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerin metinlerinden seçilenler okunur ve ortak özellikler etkileşimli tahtada tek bir bütün hâlinde birleştirilir (İBT.1.2.c). Öğrencilerden öz değerlendirme formunu doldurarak dönemin özelliklerine ilişkin değerlendirmelerini yazmaları istenir. Metinler dereceli puanlama anahtarıyla, katılım ise kontrol listesiyle değerlendirilir.

   İBT.1.2

Sınıf defteri: İBT.1.2 İslam'ın doğduğu ortamın kültürel, ekonomik ve dinî özelliklerini…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, ilim ve bilim sözcüklerini etkileşimli tahtada gösterir ve öğrencilerden bu sözcüklerin akıllarına getirdiklerini tek kelimeyle söylemelerini ister. Önceki haftada işlenen İslam'ın doğduğu ortamla bağ kurularak bu ortamın ilme bakışı sorulur. Ders kitabı ve çalışma kâğıdı tanıtılır; haftanın amacının İslam dünyasında bilimin gelişmesinde etkili olan unsurları yorumlamak olduğu duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, 'İslam dünyasında bilimin gelişmesinde etkili olan unsurlar neler olabilir?' ve 'İlim ve bilim sözcükleri arasında nasıl bir ilişki bulunmaktadır?' sorularıyla tartışma başlatır; öğrencilerden fikirlerini açık biçimde ifade etmeleri, birbirlerini nezaketle dinleyip düşüncelere saygı duymaları beklenir (E1.1, E3.5, SDB2.1, D6.1, D14.1). Gruplar hâlinde ders kitabı ve verilen kaynaklar üzerinden iç unsurlar incelenir, bulgular çalışma kâğıdına yazılır (SDB2.2, İBT.1.3.a).

   İBT.1.3
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, dinin yalnızca maneviyat ve içsel yaşamı düzenlemediğini, evrenin fizik ve metafizik olarak kavranmasını da sağladığını vurgular. Gruplara tevhit inancı, ayet ve hadislerin ilmi teşviki, Hz. Muhammed'in (sav) tıbb-ı Nebevi uygulamaları, Mushafların yazdırılması, dil öğreniminin teşviki, davet mektupları, Kur'an'ın kitap hâline getirilmesi, yönetici desteği ve Arap filolojisi dağıtılır. Her grup payına düşen unsuru bağlamından koparmadan açıklar (OB5, İBT.1.3.b).

   İBT.1.3
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen rehberliğinde İslam'ın yayılması ve coğrafyanın genişlemesine paralel olarak diğer medeniyetlerle artan iletişim anlatılır. Gruplardan Mezopotamya, Mısır, Çin, Hint, Antik Yunan, Helenistik, Doğu Roma ve Türkistan medeniyetlerinin etkilerini dış unsurlar olarak listelemeleri ve her birini kendi cümleleriyle yeniden ifade etmeleri istenir (İBT.1.3.c).

   İBT.1.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar iç ve dış unsurları birlikte gösteren çalışma kâğıdını tamamlar. Öğretmen, Frayer Modeli ile 'ilim' kavramının tanımı, özellikleri, örnekleri ve örnek olmayanlarını tahtada birlikte oluşturur. Öğrencilerden bir unsuru kendi sözcükleriyle yeniden ifade etmeleri istenir (İBT.1.3.c). Süreç, kontrol listesi ve öz değerlendirme formu ile değerlendirilir.

   İBT.1.3

Sınıf defteri: İBT.1.3 İslam dünyasında bilimin gelişmesinde etkili olan unsurları…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada İslam dünyasının önemli şehirlerini gösteren bir harita sunar ve 'Bir şehri bilim ve irfan merkezi yapan nedir?' sorusunu sorar (E1.1). Öğrencilerden kısa tahminlerini söylemeleri istenir. Önceki haftada bilimin gelişmesine etki eden unsurlar hatırlatılır; bu hafta şehirlerin bilim, sanat ve irfana etkisine dair bilgi toplanacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen rehberliğinde gruplar oluşturulur; gruplardan Mekke, Medine ve Bağdat'ın bilim, sanat ve irfana etkisini araştırmak için güvenilir kaynakları ve araçları belirlemeleri istenir (İBT.1.4.a). Kaynaklardan Mekke'nin ticaret merkezine dönüşmesi ile Medine'nin eğitim, kültür ve ticaret merkezi olması açıklanır (İBT.1.4.b). Bağdat'ta farklı milletlerden bilim insanlarının uyum içinde çalıştığı ve halifenin bilim ile sanatı himaye ettiği fark edilir (D1.2, D3.3, D16.3, OB5).

   İBT.1.4
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplara Kahire ve Kurtuba verilir; Kahire'nin eğitim, ziraat, ticaret ve endüstrideki ilerleyişiyle bilimsel ve sanatsal etkinliklere katkısına odaklanılır (E3.2). Kurtuba'nın gök bilimi, tıp, felsefe, botanik, mimari ve sanat alanlarında önemli eserlerin hazırlandığı merkez olması kaynaklar üzerinden irdelenir (OB1, İBT.1.4.b). Gruplar, bilgiye ulaştıkları araçları not eder (OB2).

   İBT.1.4
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplara Semerkant, Buhara, Tinbüktü ve Merakeş verilir; bu şehirlerin ilim ve kültür merkezi hâline gelme nedenleri kaynaklardan araştırılır. Ulaşılan bilgiler farklı kaynaklarla karşılaştırılarak doğrulanır (E3.10, İBT.1.4.c). Doğrulanan bilgiler Frayer diyagramına kaydedilir (İBT.1.4.ç).

   İBT.1.4
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar Frayer diyagramlarını sınıfla paylaşır; öğretmen şehirlerin bilim, sanat ve irfana etkisini ilim ve irfan kavramlarıyla ilişkilendirerek özetler. Öğrencilerden grup değerlendirme formunu doldurmaları ve kaydettikleri bilgilerin doğruluğunu kontrol listesiyle gözden geçirmeleri istenir (İBT.1.4.ç).

   İBT.1.4

Sınıf defteri: İBT.1.4 Şehirlerin bilim, sanat ve irfana etkisi ile ilgili bilgi toplayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada hadis, tefsir, fıkıh ve kelam sözcüklerini gösterir. Öğrencilerden bu sözcüklerden hangilerini daha önce duyduklarını ve ne anladıklarını söylemeleri istenir. Dersin amacı, bu ilimlerin temel unsurlarını ve kavramlarını kaynaklarından incelemek olarak belirtilir (E1.1).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere İslamiyet'le birlikte ortaya çıkan bilim dallarının neler olduğu sorulur ve yanıtlar tahtaya yazılır. Ardından hadis, tefsir, fıkıh ve kelamın temel unsurlarına ilişkin verilen metinler okunur. Öğrenciler her metinde odaklanarak bu ilimlerin temel unsurlarını belirleyip çalışma kâğıdına yazar (E3.2, İBT.1.5.a).

   İBT.1.5
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Düşün-eşleş-paylaş tekniğiyle öğrencilerden önce hadis ve tefsirin temel kavramları üzerine bireysel düşünmeleri, sonra eşleriyle düşüncelerini paylaşarak ortak tanımlar belirlemeleri istenir. Öğrencilerin açık fikirlilikle düşüncelerini ifade etmeleri ve arkadaşlarının düşüncelerine saygı duymaları beklenir (E3.5, D14.1, KB2.18, SDB2.1, İBT.1.5.b).

   İBT.1.5
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Aynı teknikle fıkıh ve kelamın temel kavramları ele alınır. Öğrenciler önce bireysel olarak birer tanım taslağı yazar, sonra eşleriyle tanımları karşılaştırıp ortak tanıma ulaşır ve sınıfla paylaşır (KB2.18, SDB2.1, İBT.1.5.b). Öğretmen süreci kontrol listesiyle izler.

   İBT.1.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden hadis, tefsir, fıkıh ve kelamdan birini seçip Frayer modeli üzerinde tanımını, temel unsurlarını ve örneklerini yazmaları istenir. Çalışmalar kontrol listesi ve öz değerlendirme formuyla değerlendirilir. Birkaç öğrenci modelini sınıfa sunar (İBT.1.5.b).

   İBT.1.5

Sınıf defteri: İBT.1.5 İslami ilimlerin oluşumunu kaynağından inceleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, kıble yönünün bulunması ve namaz vakitlerinin belirlenmesinde gök cisimlerinden nasıl yararlanıldığını soran bir soruyla dersi başlatır. Öğrencilerden bu işlerin hangi bilgilere dayandığını tahmin etmeleri istenir. Etkileşimli tahtada ders kitabındaki ilgili bölüm açılır ve 'ilim' kavramı üzerinden dersin amacı açıklanır (OB5).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden teori ve pratik kavramlarının anlamlarını yazılı veya dijital sözlükten bulmaları istenir (OB1, OB2). Kavramların farkına yönelik örnekler verilerek kavramlar karşılaştırılır (E3.3, KB2.7). Gök cisimlerine dayalı kıble tayini, dinî gün ve bayramların tespiti, namaz vakitleri, miras paylaşımı, arazi ölçümü ve hac yollarının belirlenmesinden beslenen bilim dalları sorulur; İslam dünyasında hangi bilim dallarının öncelikli çalışıldığına dair varsayımlar sunulur (İBT.1.6.a).

   İBT.1.6
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar hâlinde, öğrencilerin söylediği bilim dallarının İslam dünyasında bilimin gelişimine katkısı tartışılır ve ilk çalışma alanlarına ilişkin örüntüler listelenir (SDB2.1, E3.7) (İBT.1.6.b). Öğretmen, bilimlerin gelişiminin temelinde toplumun ihtiyaçları ve ekonominin bulunduğunu, tıp ve mimari gibi alanların tecrübeyle edinilen kazanımların geliştirilmesiyle ilerlediğini vurgular. Dinî uygulamaların ve gündelik ihtiyaçların etkisi örnekler üzerinden karşılaştırılıp ilişkilendirilir (E1.5, E3.5) (İBT.1.6.c).

   İBT.1.6
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden bu örneklerin günlük yaşama etkilerini değerlendirmeleri ve örneklerin farklı zamanlarda değişebileceğine ilişkin önermeler sunmaları istenir (KB2.17) (İBT.1.6.ç). Örneklerin günümüzde hangi yöntemlerle yapıldığına dair düşünceler saygı ve nezaket kuralları çerçevesinde paylaşılır (D14.1). Öğretmen, kıblenin ve namaz vakitlerinin tayininde, şehirlerin enlem ve boylamlarının belirlenmesinde usturlabın kullanıldığını açıklar.

   İBT.1.6
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden giriş-çıkış etkinliğiyle teoriden pratiğe İslam dünyasındaki ilk çalışma alanlarını değerlendirmeleri istenir (KB2.17) (İBT.1.6.d). Süreç, açık uçlu sorular ve çalışma kâğıdıyla değerlendirilir. Performans görevi olarak temel bir usturlap yapılması istenir; görev öz değerlendirme formuyla değerlendirilir. Öğretmen, dinî uygulamaların ve gündelik ihtiyaçların bilimi nasıl yönlendirdiğini özetler.

   İBT.1.6

Sınıf defteri: İBT.1.6 Teoriden pratiğe İslam dünyasında bilime yönelik ilk çalışma alanları…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada farklı dillerde yazılmış iki kitap kapağı gösterir ve 'Bir bilgi başka bir dile aktarılmadan başka bir topluma ulaşabilir mi?' sorusunu yöneltir. Öğrencilerin yanıtları kısaca alınır. Önceki haftada çalışılan İslam dünyasında bilime yönelik ilk çalışmalara bağ kurulur. Dersin hedefi olarak tercüme faaliyetlerinin nedenlerinin sorgulanacağı öğrencilerle paylaşılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden tercüme kavramının anlamını yazılı ve dijital sözlüklerde bulmaları ve kendi cümleleriyle tanımlamaları istenir (OB1, OB2) (İBT.1.7.a). Ardından öğrencilerden İslam dünyasında tercüme hareketlerinin başlamasının nedenleriyle ilgili sorular sormaları ve bu soruları soru kartlarına dönüştürmeleri istenir (İBT.1.7.b).

   İBT.1.7
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden hazırladıkları soru kartlarından hareketle ders kitabı ve basılı kaynaklardan tercüme faaliyetleri hakkında bilgi toplamaları istenir (İBT.1.7.c). İlk tercüme örneklerinden bahsedilir: Halid bin Yezid bin Muaviye'nin simya konulu eseri, İbnülmukaffa'nın Kelîle ve Dimne çevirisi, Buhtişu ailesinin Grekçe çevirilere desteği, İbrahim Fezari'nin Siddhanta tercümesi ve Harizmi'nin Zîcü's-Sind-Hind çalışması (E3.2). Toplanan bilgilerin kaynağı ve tutarlılığı karşılaştırılarak doğruluğu değerlendirilir (İBT.1.7.ç).

   İBT.1.7
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden günümüzde yapılmış çeviri eserlerden ilgi alanlarına uygun birini seçmeleri istenir. Seçilen eserin bilim dünyasına katkıları yorumlanır ve toplanan bilgiler üzerinden tercüme faaliyetlerinin nedenlerine ilişkin çıkarım yapılır (D16.3) (İBT.1.7.d).

   İBT.1.7
5. Sonuçlandırma10 dk

   Süreç, öğretmen tarafından kontrol listesiyle değerlendirilir. Öğrencilerden tercüme faaliyetlerinin nedenlerine ilişkin çıkarımlarını çalışma kâğıdına yazmaları ve açık uçlu 'İslam dünyasında tercüme faaliyetleri neden başlamıştır?' sorusunu gerekçelendirerek yanıtlamaları istenir. Ardından öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak bilgi toplama ve doğruluğunu değerlendirme becerilerini gözden geçirir.

   İBT.1.7

Sınıf defteri: İBT.1.7 İslam dünyasında tercüme faaliyetlerinin nedenlerini sorgulayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki haftada işlenen bilim alanlarının yeniden sınıflandırılmasını anımsatarak 'Bilim merkezleri hangi siyasi ve iktisadi koşullarda ortaya çıkar?' sorusunu yöneltir. Öğrencilerden fikirlerini kısaca söylemeleri istenir. VIII-IX. yüzyıllarda İslam dünyasındaki yeni yapılanmanın kaynak metinlerle inceleneceği belirtilerek dersin amacı paylaşılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, VIII-IX. yüzyıllarda İslam dünyasında ihtisaslaşma ve kurumsallaşmayı konu alan kaynak metinleri gruplara dağıtır. Öğrencilerden metinleri birlikte incelemeleri; kültürel değişim, tarım eksenli yeni iktisadi model, vezirlik kurumunun oluşturulması ve halifenin yetkilerinin paylaşımına ilişkin örnekleri belirlemeleri istenir (SDB2.2, OB1, İBT.2.1.a). Bulunan örnekler etkileşimli tahtada ortak bir tabloda toplanır.

   İBT.2.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerin Abbasi halifelerinin bilim ve sanatı himaye etmelerine, ilim merkezleri kurmalarına ve tercüme hareketlerini desteklemelerine odaklanmaları sağlanır (E3.2). Gruplara verilen metinlerde Halife Mansur, Harun Reşid, Memun ve Bermeki ailesinin çalışmaları incelenir; Mansur'un kütüphanesi ve tercüme hareketleri, Harun Reşid'in Hizanetülhikme'si (Hikmet Hazineleri), Memun'un Beytülhikme'si (Bilgelik Evi) ve Bermeki ailesinin kitap kültürüne katkısı belirlenir (OB5, İBT.2.1.a). Bu bilgilere dayanarak yeni yapılanmanın nedenleri bağlamından koparılmadan yorumlanır (E3.10, D3.4, D16.3, İBT.2.1.b).

   İBT.2.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, yorumladıkları bilgileri anlamı değiştirmeden kendi cümleleriyle yeniden yazar. Yazılanlar eşlerle paylaşılır; eşler anlamın korunup korunmadığını kontrol listesiyle değerlendirir (SDB2.1, İBT.2.1.c).

   İBT.2.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Birkaç gönüllü öğrenci yeniden yorumunu sınıfa sunar; yeni siyasi, iktisadi, kültürel yapılanma ve ilim merkezlerinin oluşumu kaynak metinlere dayanılarak ortak biçimde özetlenir (İBT.2.1.c). Öğrencilerden çalışma kâğıdındaki doğru-yanlış sorularını ve 'Halifelerin ilim merkezleri kurmasının nedenleri nelerdir?' açık uçlu sorusunu yanıtlamaları istenir; süreç kontrol listesi ile değerlendirilir.

   İBT.2.1

Sınıf defteri: İBT.2.1 Yeni siyasi, iktisadi, kültürel yapılanma ve ilim merkezlerinin…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada bir medrese yapısının görselini gösterir ve 'Bu yapıda neler yapılmış olabilir?' sorusunu sorar. Öğrencilerin ilk tahminleri alınır ve tahtada toplanır. Önceki derste çalışılan ilim merkezlerinin oluşumuna kısaca değinilerek bu derste medrese kavramının tanımlanacağı, ilk medreselerle ilgili sorular sorulacağı ve bilgi toplanacağı açıklanır (E1.1).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden medrese kavramını yazılı ve dijital sözlüklerden bularak kendi cümleleriyle tanımlamaları istenir (OB1, OB2) (İBT.2.2.a). Öğretmen, vakıflara bağlı kurulan medreselerin amaçları ve eğitim yöntemleri hakkında sorular yöneltir; öğrencilerin de soru sormasıyla tartışma ortamı oluşturulur (SDB2.1) (İBT.2.2.b). Tartışmada birbirlerine saygılı olmaları ve düşüncelerinde açık fikirli olmaları beklenir (D14.2, E3.5).

   İBT.2.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar hâlinde medreselerle ilgili merak edilen konular belirlenir ve her grup bu konularda en az üç soru yazar. Sorular sınıfta okunur, benzer olanlar birleştirilir ve ortak soru listesi etkileşimli tahtada oluşturulur (E1.1, E3.8, SDB2.2) (İBT.2.2.b).

   İBT.2.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere medreselerle ilgili ders kitabı, basılı kaynaklar ve görsel kaynaklar verilir; kaynaklar incelenir. Gruplar ortak soru listesindeki soruların cevaplarına ilişkin bilgileri bu kaynaklardan toplar ve her bilgiyi kaynak adıyla çalışma kâğıdına not eder (OB1, OB4, SDB2.2) (İBT.2.2.c).

   İBT.2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden medrese kavramı için Frayer Modelini doldurmaları ve toplanan bilgilerden en az ikisini kaynak adıyla yazmaları istenir (İBT.2.2.a, İBT.2.2.c). Çalışma kâğıtları kontrol listesiyle değerlendirilir. Öğrenciler, soru sorma ve bilgi toplama sürecindeki katkılarını öz değerlendirme formuyla işaretler.

   İBT.2.2

Sınıf defteri: İBT.2.2 İslam dünyasında ilk medreselerin kuruluş nedenlerini sorgulayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Etkileşimli tahtada Kayrevan, Karaviyyîn ve bir Nizamiye Medresesine ait görseller gösterilir (OB4). Öğrencilerden görsellerdeki yapıların ortak yönlerini ve hangi amaçla kullanılmış olabileceklerini söylemeleri istenir. Öğretmen, medrese kavramının ve ilk sorulacak soruların önceki derste ele alındığını hatırlatır; bu derste bilgi toplanacağı, bilgilerin doğruluğunun değerlendirileceği ve çıkarımlar yapılacağı belirtilir.

   İBT.2.2
2. Keşfetme25 dk

   Sınıf dört gruba ayrılır; her gruba Kayrevan, Karaviyyîn, Nizamiye Medreseleri ya da Müstansıriyye Medresesi verilir. Gruplardan ders kitabı, dijital kaynaklar ve görsellerden kuruluş yeri, kuruluş amacı ve eğitim anlayışı hakkında bilgi toplayıp çalışma kâğıdına kaydetmeleri istenir (OB1, OB2, OB4). Öğretmen kullanılan kaynak türlerini gözlemleyerek gruplara rehberlik eder (İBT.2.2.c).

   İBT.2.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar topladıkları bilgileri en az iki farklı kaynakla karşılaştırır; tutarlı, çelişen ve kaynağı belirsiz bilgileri çalışma kâğıdında işaretler. Güvenilir bulunmayan bilgiler gerekçesiyle birlikte sınıfa sunulur ve düzeltilir (E3.10). Süreç kontrol listesiyle izlenir (İBT.2.2.ç).

   İBT.2.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Doğruluğu değerlendirilen bilgiler etkileşimli tahtada birleştirilir. Beyin fırtınasıyla ilk medreselerin hangi ihtiyaç ve koşullar sonucunda kurulduğuna ilişkin çıkarımlar sıralanır (KB2.10). Her çıkarımın hangi bilgiye dayandığı öğrencilerce gerekçelendirilir ve sınıfça ortak bir liste oluşturulur (İBT.2.2.d).

   İBT.2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden kontrol listesindeki bilgi toplama, doğruluk değerlendirme ve çıkarım yapma maddelerini kendi çalışmaları için işaretlemeleri istenir. Ardından 'İlk medreselerin kuruluş nedenleri hangi kanıtlardan çıkarılabilir?' açık uçlu sorusu yazılı olarak yanıtlatılır. Yanıtlardan seçilen örnekler paylaşılarak haftanın çıkarımları toparlanır.

   İBT.2.2

Sınıf defteri: İBT.2.2 İslam dünyasında ilk medreselerin kuruluş nedenlerini sorgulayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada bir Güneş saati görseli gösterir; öğrencilerden bu aracın ne işe yaradığını tahmin etmeleri istenir (OB4, E1.1). Önceki haftada işlenen medreselerin kuruluşuyla bağ kurularak bilginin üretilmesinde gözlem ve deneyin yeri sorulur. Dersin amacı, İslam dünyasında gözlem ve deneye yönelişi kanıtlarla incelemek olarak paylaşılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere 'Bilimsel çalışmaların değişmeyen unsurları nelerdir?' sorusu yöneltilir; öğrencilerden soruyu sözlü olarak yanıtlamaları istenir (SDB2.1). Yanıtlar tahtada toplanır ve gözlem, deney, ölçülebilir veri gibi ortak unsurlar belirlenir. Öğrencilerden bu unsurların İslam dünyasındaki bilimsel çalışmalarda aranıp aranmadığını gerekçeleriyle tartışmaları istenir (İBT.2.3.a, E3.8).

   İBT.2.3
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere verilen kaynaklar okutulur; zamana, mekâna, gökyüzüne, tabiata ve insana dair ölçülebilir verilere ulaşmaya çalışan bilim insanlarının gözlem ve deneyi bilimin bileşenleri olarak kabul ettikleri belirlenir. Öğrencilerden İslam biliminin başlangıcından beri gözlem ve deneyin önemsendiğini kaynaktan kanıtlarla göstermeleri istenir (İBT.2.3.a, SBAB2.5, KB2.14).

   İBT.2.3
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Namaz vakitlerinin belirlenmesinde doğal saat olan Güneş saatlerinin kullanıldığı, gece ve gündüzün ayrı ayrı on iki saate bölündüğü ve mevsimlere göre gece-gündüz süresinde saat farkı oluştuğu, İbrahim Fezari ve Yakub bin Tarık'ın çalışmaları üzerinden incelenir. Öğrencilerden bu çalışmaların ortaya çıktığı dönemin ihtiyaçlarını ve koşullarını belirlemeleri istenir (İBT.2.3.b, KB2.16, OB5).

   İBT.2.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden 'gözlem' ve 'deney' kavramları için Frayer Modeli doldurmaları ve dönemin koşullarına ilişkin tespitlerini bir cümleyle yazmaları istenir (İBT.2.3.b). Çalışmalar Kontrol Listesiyle değerlendirilir; öğrenciler Öz Değerlendirme Formu ile öğrenme düzeylerini işaretler. Ulaşılan sonuçlar sınıfla kısaca paylaşılır.

   İBT.2.3

Sınıf defteri: İBT.2.3 İslam bilim tarihinde gözlem ve deneye yönelimi tarihsel…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki derslerde gözlem ve deneye yönelimin başladığı dönemin koşullarının incelendiğini hatırlatır. Etkileşimli tahtada Halife Memun Dönemi'nde hazırlanan dünya haritası gösterilir. Öğrencilerden 'Bu harita nasıl hazırlanmış olabilir?' sorusuna yanıt aramaları istenir (E1.1). Dersin amacı, dönemin koşullarını günümüzle karşılaştırmak ve açıklamak olarak belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden Halife Memun Dönemi'nde gözleme dayalı olarak hazırlanan dünya haritasını incelemeleri istenir. Harita üzerinde bildikleri bölgeleri göstermeleri ve isimlerini yazmaları beklenir (SBAB10.3). Haritanın hangi gözlemlere dayanmış olabileceği, günümüz koşullarıyla karşılaştırmaya hazırlık olarak tartışılır (İBT.2.3.c).

   İBT.2.3
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Memun Dönemi'nde hazırlanan dünya haritası ile günümüz dünya haritasının benzer ve farklı yönleri karşılaştırılır. Öğrencilerden bu karşılaştırmayı gösteren bir tablo oluşturmaları istenir (KB2.7, İBT.2.3.c). Tablodaki farkların dönemin ve günümüzün koşullarından nasıl kaynaklandığı yorumlanır (KB2.10).

   İBT.2.3
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere Kereci'nin yüzey ölçümlerine ilişkin gözlem tüpü çalışması incelettirilir. Gözlem sonuçlarını dönemin koşulları içerisinde açıklamaları beklenir; farklı açıklamalar saygıyla dinlenir (E3.5, İBT.2.3.ç). Öğretmen süreci açık uçlu sorular ve kontrol listesi ile izler.

   İBT.2.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden gözlem ve deneye yönelimi ait olduğu dönemin koşulları içerisinde açıklayan kısa bir metin yazmaları istenir (İBT.2.3.ç). Metinler Açık Uçlu Sorular ve Kontrol Listesi ile değerlendirilir. Öğrenciler Öz Değerlendirme Formu'nu doldurarak karşılaştırma tablosundaki katkılarını gözden geçirir (E3.10).

   İBT.2.3

Sınıf defteri: İBT.2.3 İslam bilim tarihinde gözlem ve deneye yönelimi tarihsel…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, öğrencilerden bildikleri yıldız isimlerini etkileşimli tahtaya listelemelerini ister. Günümüzde bilinen birçok yıldız isminin Müslüman gök bilimcileri tarafından verildiği vurgulanır. Bu hafta İslam dünyasında gök bilimi, matematik, fen, sağlık bilimleri ve sosyal bilimler alanında yapılan çalışmaların incelenip kendi ifadelerle dönüştürüleceği belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler gruplara ayrılır; Şemmâsiye ve Kasiyûn Rasathanelerinde yapılan faaliyetler görsel kaynaklar üzerinden incelenerek rasathanelerin kuruluşu ve gök bilimi çalışmaları fark edilir. Her grup, Harizmi, Huneyn bin İshak, Abdurrahman Sufi ve Abdurrahman Hazini'den birinin çalışmalarını verilen kaynaklardan inceler ve çıkarımlarını kaydeder (SBAB2.5, KB2.10, İBT.2.4.a).

   İBT.2.4
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden matematikte Harizmi'nin Kitâbü'l-Muhtasar fî Hisâbi'l-Cebr ve'l-Mukâbele, kimyada Cabir bin Hayyan'ın Havâssü'l-Kebîr, fizikte İbnülheysem'in Kitâbü'l-Menâzır, biyolojide İbnünnefis'in Mûcez fi't-Tıb eserlerini verilen kaynak metinler üzerinden incelemeleri ve tarihsel bağlamda yorumlamaları istenir (E3.2, KB2.10, İBT.2.4.a). Matematik ve fen bilimlerinin günlük hayata yansımalarından örnekler verilir.

   İBT.2.4
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, Müslüman gök bilimcilerinin adlandırdığı yıldız isimlerini araştırır; elde ettikleri verileri bağlamından koparmadan kendi ifadeleriyle bilgi görseli ve tarih şeridine dönüştürür (D3.4, İBT.2.4.b). Çalışmalarda bilim insanlarının daha hassas sonuçlar için gözlem yöntem ve araçlarını geliştirdiği vurgulanır, ürünler okul/sınıf panosunda sergilenir.

   İBT.2.4
5. Sonuçlandırma10 dk

   Panodaki bilgi görselleri ve tarih şeritleri birlikte incelenir. Öğrencilerden bilim insanlarının çok yönlü çalışmalar yaptığını fark ettikleri bir örneği kendi ifadeleriyle anlatmaları istenir (İBT.2.4.b). Çalışmaların bağlamından koparılmadan dönüştürülüp dönüştürülmediği kontrol listesiyle değerlendirilir; öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurur.

   İBT.2.4

Sınıf defteri: İBT.2.4 İslam dünyasında gök bilimi, matematik, fen, sağlık bilimleri ve…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen yılbaşı haftasına değinerek etkileşimli tahtada İbni Sina ve İbnülbaytar'ın görsellerini gösterir ve öğrencilerden bu isimler hakkında bildiklerini söylemelerini ister (OB4). Öğrencilerden önceki derste incelenen çalışmalardan birini tek cümleyle anlatmaları istenir. Dersin amacı, çalışmaları bağlamından koparmadan kendi ifadelerle dönüştürmek ve önemini nesnel biçimde yeniden ifade etmek olarak paylaşılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden tıp ve sağlık hizmetlerinde tedavi yöntemlerini vızıltı grupları tekniğiyle tartışıp fikir üretmeleri istenir (SDB2.2, SBAB5.3). Verilen örnekler üzerinden İbni Sina ve İbnülbaytar'ın tıp ve eczacılık çalışmaları ile 600 yıl boyunca otorite kabul edilen İbni Sina'nın El-Kânûn fi't-Tıbb'ının sağlık bilimlerine etkisi, kaynak metin ve görsellerden bağlamından koparılmadan kendi ifadeleriyle dönüştürülür (OB1, İBT.2.4.b). Düşünceler saygılı biçimde dinlenir (SDB2.1, D14.1).

   İBT.2.4
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerin İbnülbaytar'ın el-Müfredât (Bitkiler ve İlaçlar Sözlüğü) adlı eserindeki bitkilerin sınıflandırılmasına, alfabetik kataloglanmasına ve hastalıklara göre etkilerinin belirlenmesine odaklanması sağlanır (E3.2). Çalışma yaprağında bu özellikler, farmakolojinin temellerini nasıl oluşturduğuyla birlikte bağlamından koparılmadan öğrencilerin kendi cümleleriyle yazılır (İBT.2.4.b). Böylece bilim insanlarının çok yönlü bilimsel çalışmalar yaptığı fark ettirilir.

   İBT.2.4
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden 'İslam bilim düşüncesinin temel kaynakları neler olabilir?' sorusunu yanıtlamaları istenir. Kindi ve Farabi'nin felsefe, Taberi'nin tarih, İbnünnedim'in fihrist, Mesudi'nin coğrafya çalışmaları ile İbni Haldun'un yeni metot arayışları ve umrân kavramı verilen kaynak metinlerden incelenerek çıkarım yapılır (KB2.10). Öğrenciler bu çalışmaların evrensel etkisini nesnel ve anlamı değiştirmeyecek şekilde kısa bir öğrenme günlüğü metnine dönüştürür (D3.4, D16.3, OB2, İBT.2.4.c).

   İBT.2.4
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler seçtikleri bir bilim insanının çalışmasının önemini nesnel, doğru ve anlamı değiştirmeyecek şekilde iki cümleyle yeniden ifade eder (İBT.2.4.c). Yazılar kontrol listesi ve dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir; öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurur. Performans görevi olarak alanlardan birinde araştırma yapmaları ve sınıfta sunmaları istenir.

   İBT.2.4

Sınıf defteri: İBT.2.4 İslam dünyasında gök bilimi, matematik, fen, sağlık bilimleri ve…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Veremle Savaş Eğitimi Haftası'na dikkat çekilerek hastalıklarla mücadelede kullanılan araç gereçlerin tarihî gelişimi sorulur. Öğretmen etkileşimli tahtada bir şaşırtmalı kap görseli gösterir; öğrencilerden bu nesnenin nasıl çalışmış olabileceğine dair tahminlerini söylemeleri istenir (E1.1). Dersin amacı, İslam dünyasında yapılan teknik ürünleri gözlemleyip niteliklerini belirleyerek günümüzdeki benzerleriyle ilişkilendirmek olarak duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler gruplara ayrılır; her gruba yazılı, dijital ve görsel kaynaklar verilir ve kaynaklarla örneklerin durumu gözlemlenerek gözlem notları tutulur (OB1, OB2, OB4, SDB2.2) (İBT.2.5.a). Gruplar, Benî Musa Kardeşler'e ait şaşırtmalı kapların, sönmeyen kandilin ve sıcak ile soğuk suyu sırayla veren otomatın çalışma prensiplerini tespit eder (OB1) (İBT.2.5.b). Öğrencilerden rol yapma tekniğiyle Benî Musa Kardeşler'in çalışmalarını niçin yaptıklarını söylemeleri istenebilir.

   İBT.2.5
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler Benî Musa Kardeşler'in yaptığı aletlerin görsellerini inceler, çalışma prensipleri hakkında yorum yapar ve aletlerin niteliklerini belirler (OB4) (İBT.2.5.b). Akvaryum tekniğiyle buluşlar tartışılır; iç halkadaki öğrenciler tartışırken dış halkadakiler dinler ve tartışmanın sonuçları yazılır (SDB2.1). Tartışma sırasında birbirlerinin fikirlerine saygı ve nezaket göstermeleri, açık fikirli olmaları sağlanır (D14.1, E3.5).

   İBT.2.5
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplara Memlüklü silah ustası Hasan Rammah'ın askerî teknoloji çalışmalarını ve İslam dünyasında kullanılan tıbbi ve cerrahi aletlerin çeşitliliğini anlatan kaynak metinler verilir; metinler incelenir (İBT.2.5.b). Öğrencilerden bu ürünlerin günümüzdeki benzerlerini belirleyerek çıkarımda bulunmaları ve gerekçelerini yazmaları istenir (D16.3) (İBT.2.5.c).

   İBT.2.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden Benî Musa Kardeşler'in aletlerini, Hasan Rammah'ın askerî buluşlarını ve tıbbi ile cerrahi aletleri günümüzdeki benzerleriyle eşleştiren Eşleştirme Sorularını yanıtlamaları istenir. Grup çalışmaları Gözlem Formu ile değerlendirilir. Öğrencilerden 'Bir teknik ürünün günümüzdeki benzerini hangi niteliklerine bakarak belirledik?' Açık Uçlu Sorusunu yazılı yanıtlamaları istenir ve haftanın çıkarımları toparlanır (İBT.2.5.c).

   İBT.2.5

Sınıf defteri: İBT.2.5 İslam dünyasında yapılan teknik ürünlerle ilgili analojik akıl…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada Endülüs'ü gösteren bir harita sunar (OB4). Öğrencilerden Toledo Çeviri Okulu ve Salerno Tıp Okulu adlarının akıllarına ne getirdiğini söylemeleri istenir (E1.1). Önceki haftada incelenen tekniğin yükselişinin ardından bu haftanın Endülüs Bilim Havzası'ndaki bilimsel çalışmalara ilişkin kaynaklardan bilgi toplamaya ayrılacağı duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden Endülüs Bilim Havzası'nın günümüzde hangi ülke sınırları içinde yer aldığını tarih ve coğrafya bilgilerinden yararlanarak harita üzerinde söylemeleri istenir. Ardından matematik, gök bilimi, coğrafya, tıp, felsefe, ziraat ve botanik alanlarındaki çalışmalar için kullanılacak kaynaklar (ders kitabı, ansiklopedi, güvenilir dijital kaynaklar) öğretmen rehberliğinde belirlenir (OB1, OB2, İBT.3.1.a).

   İBT.3.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplara matematikte Mecriti, tıpta Ebülkasım Zehravi, gök bilimde Zerkali ve Abbas bin Firnas, coğrafyada İdrisi, felsefede İbni Rüşd, ziraat ve botanikte İbnülavvam verilir. Gruplar belirledikleri kaynaklardan ilgili bilim insanının çalışmalarına ilişkin bilgileri bulur ve sınıfta sözlü olarak paylaşır (OB1, OB2, İBT.3.1.b).

   İBT.3.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden Mecriti'nin matematik çalışmaları ile Zehravi'nin ameliyatlarda hayvan bağırsağını dikiş ipliği olarak kullanması ve bu uygulamanın günümüzde de sürmesi hakkındaki düşüncelerini ifade etmeleri istenir (SDB2.1). Arkadaşlarının görüşlerine saygı duymaları ve empati kurmaları sağlanır (D14.1, E2.1). Zerkali'nin gök bilimi çalışmaları ile Abbas bin Firnas'ın uçma denemelerinin sonuçları ve günümüze etkileri hakkında çıkarım yapılır (KB2.10, İBT.3.1.b).

   İBT.3.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıdındaki yapılandırılmış gridde bilim alanı, bilim insanı ve bulunan bilgiyi eşleştirmeleri istenir (İBT.3.1.b). Öğretmen kısa cevaplı sorularla bulunan bilgileri yoklar ve öğrencilerin çalışma sürecini gözlem formuna işler. Eşleştirmeler sınıfla birlikte kontrol edilerek eksik kalan bilgiler tamamlanır.

   İBT.3.1

Sınıf defteri: İBT.3.1 Endülüs Bilim Havzası'nda yapılan bilimsel çalışmalar ile ilgili…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki derslerde belirlenen ve bilgi bulunan kaynakları etkileşimli tahtada kısaca hatırlatır. Öğrencilerden Endülüs Bilim Havzası'nda yapılan bilimsel çalışmalar için kullandıkları kaynaklardan birini seçmeleri ve onu neden tercih ettiklerini tek cümleyle söylemeleri istenir. Derste kaynakların uygunluğunun açıklanacağı ve ulaşılan bilgilerin kaydedileceği belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Gruplara İdrisi'nin Nüzhetü'l-Müştâk adlı kitabındaki gerçek ölçeklere yakın dünya haritası ile günümüzde kullanılan dünya haritası verilir. Öğrencilerden coğrafya disiplininden yararlanarak haritaları karşılaştırmaları ve bölgelerin çizimlerindeki benzer ve farklı yönleri iş birliği içinde listelemeleri istenir (KB2.7, SDB2.2). Gruplar, bu haritanın Endülüs'teki bilimsel çalışmaları incelemede ne ölçüde uygun bir kaynak olduğunu gerekçeleriyle açıklar (İBT.3.1.c).

   İBT.3.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden ders kitabı, görsel ve dijital kaynaklardan yararlanarak İbni Rüşd'ün felsefe çalışmalarının İslam ve Avrupa düşünce dünyasına etkilerini, Gazali'ye getirdiği eleştirilere örnekleri, Aristo'nun onun sayesinde tanınıp anlaşılmasını ve Avrupa'da İbni Rüşd ekolünün oluşmasını derlemeleri istenir (OB1, OB2). Ulaşılan bilgiler kaynaklarıyla birlikte çalışma kâğıdına kaydedilir ve yazılı, görsel ya da dijital olarak sınıfta paylaşılır (OB4, D3.4, İBT.3.1.ç).

   İBT.3.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, İbnülavvam'ın tarım ve tarım teknikleri alanındaki kapsamlı ve sistematik çalışması Kitâbü'l-Filâha'nın yazıldığı dönemde başlıca başvuru kaynağı olduğunu örneklerle ve görsellerle ifade eder (OB4). Öğrencilerden Endülüs Emevileri Dönemi'nde yapılan çalışmaların bilim, kültür ve sanata etkilerini yansıtan kısa bir metni, kaydettikleri bilgilere dayanarak yazmaları ve paylaşmaları istenir (İBT.3.1.ç).

   İBT.3.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıdına kaydettikleri bilgileri gözden geçirmeleri ve kullandıkları bir kaynağın uygunluğunu gerekçesiyle açıklayan kısa cevaplı sorulara yanıt vermeleri istenir (İBT.3.1.ç). Öğretmen yanıtları sınıfta paylaştırır, kaynağı belirtilmeden kaydedilen bilgilerin eksik olduğunu vurgular ve dönüt verir. Hafta, kaynakların uygunluğu ve kayıt düzeni üzerine ortak bir değerlendirmeyle toparlanır.

   İBT.3.1

Sınıf defteri: İBT.3.1 Endülüs Bilim Havzası'nda yapılan bilimsel çalışmalar ile ilgili…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada Endülüs'ü ve çevresini gösteren bir harita açar; Toledo Çeviri Okulu ile Salerno Tıp Okulu'nun konumları işaretlenir. Öğrencilerden haritadaki yerleri İslam dünyasıyla ilişkilendirerek ne düşündürdüğünü söylemeleri istenir (OB4). Dersin amacı olarak İslam biliminin Avrupa'ya geçiş yollarının haritadan çıkarım yoluyla belirleneceği açıklanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere "Bilgi, bir medeniyetten başka bir medeniyete nasıl geçer? Bu geçişte etkili olan unsurlar neler olabilir?" ve "İslam dünyasında yazılmış bilimsel eserler Batı dünyasına nasıl ulaşmış olabilir?" soruları sorulur; beyin fırtınasıyla görüşler tahtaya yazılır (E1.1). Öğrencilerden geçiş güzergâhlarını gösteren haritayı coğrafya disiplininden yararlanarak incelemeleri ve geçişi etkileyen faktörlere dair ilk çıkarımlarını belirtmeleri istenir (İBT.3.2.a, KB2.14).

   İBT.3.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden harita ve atlas üzerinde İslam biliminin Batı'ya geçiş yollarını çıkarım yaparak belirtmeleri istenir (KB2.10). Birinci yolun İber Yarımadası'nın fethiyle, ikinci yolun Sicilya Adası'ndaki Müslümanların etkisiyle II. Roger'in (İkinci Racır) tercüme faaliyetlerini teşvik etmesiyle, üçüncü yolun Osmanlı Dönemi'ndeki Tebriz, Erzurum ve İstanbul güzergâhıyla oluştuğunu fark etmeleri sağlanır (İBT.3.2.a).

   İBT.3.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Görseller üzerinden bu yolların İslam dünyasını Batı'ya bağladığı ve bilimsel birikimin bu sayede Avrupa'ya aktarıldığı tartışılır (OB4, OB5). Öğretmen Bağdat, Şam, Kayseri, Konya ve İstanbul güzergâhının bilginin aktarılmasındaki önemini vurgular. Öğrenciler geçiş yollarını oluşturan faktörleri ikili çalışarak yazar (SDB2.2, İBT.3.2.a).

   İBT.3.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden İslam biliminin Avrupa'ya geçiş yollarını oluşturan faktörleri açık uçlu bir soruyla açıklamaları istenir (İBT.3.2.a). Yanıtlar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Ardından öğrenciler harita üzerindeki üç geçiş yolunu ve faktörleri kavram haritasında özetler.

   İBT.3.2

Sınıf defteri: İBT.3.2 Harita üzerinden İslam biliminin Avrupa'ya geçiş yolları ile ilgili…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Harita ya da atlas üzerinde Endülüs, Toledo ve Salerno gösterilir. Öğrencilerden bu yerlerin bilimle ilişkisine dair bildiklerini söylemeleri istenir (E1.1). Öğretmen, önceki haftada işlenen İslam biliminin Avrupa'ya geçişini kısaca hatırlatır. Haftanın amacı, bu geçişin Avrupa'da yeni bir medeniyetin doğuşuna etkisini incelemek, bağlamından koparmadan dönüştürmek ve nesnel biçimde yeniden ifade etmek olarak belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, Fuat Sezgin'in "Batı bilimi, İslam biliminin çocuğudur." sözünü sunar ve sözün anlamı üzerinde düşünülmesini ister. Gruplar, Avrupa uygarlığı denilince ilk akla gelenler ile bu uygarlığın temelindeki İslam medeniyeti etkileri üzerine tartışır; görüşler sözlü ya da yazılı paylaşılır, farklı bakış açıları değerlendirilir. Tartışma sonunda etkiye ilişkin araştırma yapılır ve bulgular paylaşılır (OB1, E1.1, E3.2; İBT.3.3.a).

   İBT.3.3
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden Afrikalı Konstantin, Cremonalı Gerard, Sevillalı John ve Chesterlı Robert'ın tercümeleriyle bir çeviri okulu gibi işlev gördüklerini yazılı, görsel ya da dijital kaynaklardan tespit etmeleri istenir. Toledo Çeviri Okulu, Salerno Tıp Okulu ve Ripoll Manastırı örnekleri üzerinden iki kültüre hâkim çevirmenlerin bilgi transferindeki rolü kültüre saygı bağlamında tartışılır (D14.3, OB5; İBT.3.3.a).

   İBT.3.3
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Leonardo Fibonacci'nin Liber Abaci (Abaküs Kitabı) adlı eserinin, İslam dünyasındaki matematik çalışmalarının Avrupa'da tanınmasındaki rolü görsel üzerinden incelenir (OB4). Öğrencilerden Arapçadan Latinceye çevrilen ilk eserlerin ve ekollerin yeni medeniyetin oluşumuna etkisini kavram haritası şablonuyla bağlamından koparmadan açıklamaları istenir (İBT.3.3.b). Öğretmen, Endülüs'teki Müslüman varlığının sona ermesinin bilime etkisini vurgular.

   İBT.3.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden Liber Abaci'deki çarpma işlemi örneklerini yapmaları ve deneyimlerini, İslam biliminin Avrupa'da yeni bir medeniyetin doğuşuna etkisini nesnel ve anlamı değiştirmeden yeniden ifade ederek sınıfta paylaşmaları istenir (İBT.3.3.c). Performans görevi analitik dereceli puanlama anahtarıyla, süreç ise öz değerlendirme formuyla değerlendirilir. Kavram haritaları açık uçlu sorularla gözden geçirilir.

   İBT.3.3

Sınıf defteri: İBT.3.3 İslam biliminin Avrupa'da yeni bir medeniyetin doğuşuna etkisini…; değerlendirme