1. Hafta — 14-18 Eylül — Tema: Teknik Resim Temel Kavramları Dolu
- Ders
- Teknik Resim
- Sınıf
- 9. Sınıf
- Tema / Ünite
- Teknik Resim Temel Kavramları
- Konu
- Teknik resim ve önemi / Teknik resimde kullanılan kalem ve silgiler
- Süre
- 2 ders saati (80 dk)
- Tarih
- 14-18 Eylül
- Hafta
- 1. Hafta
- Belirli Gün ve Haftalar
- 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü, Gaziler Günü (19 Eylül)
Öğrenme Çıktıları ve Süreç Bileşenleri MEB
Tema Özeti MEB
Teknik resmin temel kavramlarını açıklayabilme
Programlar Arası Bileşenler MEB
Alan Becerileri MEB
Teknik resim çizim uygulamalarını yapma
Diğer Derslerle İlişki MEB
Matematik, Geometri ders(ler)i ile ilişkilendirilir.
Öğrenme Kanıtları (Ölçme ve Değerlendirme) MEB
- Eşleştirme Soruları
- Dereceli Puanlama Anahtarı
- Gözlem Formu
- Kontrol Listesi
- Portfolyo / Elektronik Portfolyo
Teknik resim ile serbest çizim farkları örnek çizimler üzerinden tabloya dönüştürme, kavramların yerinde kullanımı ve açıklamaların bütünlüğü gözlem formları kullanılarak değerlendirilebilir. Çizim araçlarının (T cetveli, gönye, pergel, iletki vb.) isim-işlev eşleştirmesi istasyon etkinlikleriyle yapılabilir, ardından verilen basit bir görevle öğrencilerin doğru aracı seçip güvenli ve tekniğe uygun kullanım göstermeleri beklenebilir. Araç seçimi, tutuş ve iş disiplini kontrol listeleriyle izlenebilir. Çizgi çalışmalarında kesik, eksen, görünmeyen kenar, kalın-ince sürekli çizgi gibi türlerin standarda uygun kalınlık ve düzenle çizilmesi, doğru yerde ve doğru amaçla kullanımı küçük şablon alıştırmalarıyla pekiştirilebilir. Geometrik şekillerin teknik çiziminde daire, çokgen, elips ve eğrisel geçişler içeren adımlı uygulamalarla merkez bulma, yay açma ve yardımcı çizgi kullanımı değerlendirme rubriğiyle puanlanabilir. Verilen basit bir makine parçasından ön-üst-yan görünüş çıkarma uygulamasıyla izdüşüm ilişkileri, hiza çizgilerinin tutarlılığı ve oranların korunması kontrol listesiyle ölçülebilir; hatalı görünüşler neden sonuç açıklamalarıyla düzelttirilerek öğrenme pekiştirilebilir. Kroki ve perspektif çalışmaları için atölyedeki bir parçanın serbest el krokisi önce yaklaşık oranlarla, sonra izometrik ya da bir nokta perspektifle çizdirilebilir; oran orantı, hacim algısı ve çizgi ekonomisi rubrikle değerlendirilebilir. Ölçülendirme uygulamasında ok ucu, ölçü çizgisi, rakam yüksekliği ve yerleşim kurallarına tam uyum aranarak tekrarlı ölçüler ve çakışmalar üstünde örnek düzeltme çalışmaları yapılabilir. Parçanın kesit görünüşünde (tam, yarım, kademeli) kesit düzlemi doğru seçilerek tarama yönü ve sıklığı, farklı malzeme tarama örüntülerinin uygunluğu ve kesitte görünmeyen çizgilerin yönetimi kontrol listesiyle izlenebilir; kesit tercihinin kısa gerekçesi öğrenci açıklaması olarak toplanabilir. Standart ve sembol kullanımında kaynak, yüzey işleme, geometrik tolerans ve bağlantı elemanının sembollerini içeren kısa uygulama kartlarıyla doğru yer-anlam eşlemesi yaptırılabilir. Öğrencilerden, verilen bir parçanın teknik resmine uygun sembolleri eklemeleri, sembollerin anlamını kısaca not etmeleri ve standarda uygun konumlandırmaları beklenebilir. Tüm süreçte ürün dosyası (çizim paftaları), öğretmen gözlem formu, kontrol listesi ve dört düzeyli dereceli puanlama rubriği birlikte kullanılarak doğruluk, okunaklılık, standartlara uyum, iş sağlığı ve güvenliği, işçilik ölçütleri bütüncül biçimde puanlanabilir.
Temel Kabuller MEB
Öğrencilerin temel geometri ve ölçme kavramlarını duyduğu kabul edilir.
Ön Değerlendirme Süreci MEB
Teknik resim ile serbest çizim ayrımı, çizgi türleri ve izdüşüm üzerine tanılayıcı mini test, doğru yanlış ve örnek analizi uygulanabilir.
Köprü Kurma MEB
Günlük yaşamdan plan, proje, kroki örnekleri (ev planı, montaj kılavuzu, yol krokisi) ile teknik resmin iletişim ve üretim süreçlerindeki rolü arasında ilişki kurulabilir.
Teknik Resim Temel Kavramları: Öğrenme birimine, öğrencilerin dikkatini çekmek amacıyla teknik resmin günlük yaşamda, üretimde, mimarlıkta, makine parçalarında, montaj ve bakım süreçlerinde nasıl kullanıldığını gösteren kısa bir video veya sunumla başlanır. Video/sunum sonrasında öğrencilere “Bir ürün üretilmeden önce neden çizime ihtiyaç duyulur?”, “Teknik resim olmasaydı üretim ve montaj süreçlerinde ne tür sorunlar yaşanırdı?” gibi yönlendirici sorular sorularak derse hazırlık yapılır. Teknik resmin; bir nesnenin, parçanın veya yapının üretim, montaj ve bakım süreçleri için gerekli olan bilgileri belirli kurallar ve standartlar çerçevesinde çizgisel olarak ifade etme yöntemi olduğu açıklanır. Teknik resmin mühendisler, mimarlar, teknikerler, tasarımcılar ve üretim elemanları arasında ortak bir görsel iletişim dili olduğu üzerinde durulur. Teknik resmin kökenlerinin, insanların ilk yapılar inşa etmeye ve aletler üretmeye başladığı antik çağlara kadar uzandığı belirtilir. Teknik resmin Antik Dönem, Rönesans Dönemi, Sanayi Devrimi, 20. yüzyıl ve 21. yüzyıldaki gelişimi örneklerle açıklanır. Ardından öğrencilerden teknik resmin Antik Dönem’i, Rönesans Dönemi’ni, Sanayi Devrimi’ni (18 ve 19. yüzyıllar), 20 ve 21. yüzyılları kapsayan tarihsel gelişimine yönelik pano hazırlamaları istenir. Hazırlanan pano; öz değerlendirme, akran değerlendirmesi veya dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilir (OB1, KB2.6, KB2.17). Standardizasyonun teknik resimde birlik, düzen ve anlaşılabilirlik sağladığı açıklanır. Tasarımdan üretime kadar olan süreçte standartların hataları azalttığı, verimliliği artırdığı ve teknik resmin dünya genelinde ortak bir dil hâline gelmesini sağladığı vurgulanır. Daha sonra teknik resimle ilgili kullanılan temel standartlar hakkında bilgi verilir ve öğrencilerden teknik resim konusunda var olan standartların listesini oluşturmaları istenir (KB2.13).
Teknik resimde kullanılan araç ve gereçler tanıtılır. Kurşun kalemlerin sertlik derecelerine göre sınıflandırıldığı açıklanır. Kalem sertlik derecelerinin çizginin koyuluğuna, inceliğine ve kâğıt üzerindeki iz özelliklerine etkisi uygulamalı olarak gösterilir. Ardından öğrencilerden kalem serilerini, bu serilerin temel özelliklerini ve kullanım alanlarını içeren bir tablo hazırlamaları istenir. Böylece öğrencilerin bilgiyi sınıflandırma ve düzenleme becerileri desteklenir. Silgi ve silgi çeşitleri de sınıf ortamında gösterilerek tanıtılır. Plastik silgi, hamur silgi, kalem şeklinde silgi ve elektrikli silginin kullanım özellikleri açıklanır. Öğrencilere silgi çeşitleri ve özellikleri ile ilgili bir tablo yaptırılır.
Aynı şekilde teknik resimde kullanılan cetveller, gönyeler, pergel ve şablonlar tek tek gösterilerek anlatılır. Bu araçların hangi çizimlerde, hangi amaçlarla ve nasıl kullanılacağı açıklanır. Öğrencilerle cetvel, gönye, pergel ve şablon kullanımına yönelik basit çizim uygulamaları yapılır. Daha sonra öğrencilerden teknik resimde kullanılan cetvel, gönye, pergel ve şablon çeşitleri ile bunların özelliklerini içeren listeleri tablo şeklinde hazırlamaları istenir (SDB3.1, OB4).
Teknik resimde kullanılan kâğıtlar sınıf ortamına getirilerek öğrencilere gösterilir. Kâğıt türleri ve standart kâğıt ölçüleri açıklanır. Teknik resimde hangi kâğıtların kullanılacağı, çizim yüzeyinin temiz tutulmasının önemi ve çizim sırasında dikkat edilmesi gereken temizlik kuralları üzerinde durulur. Çizim tamamlandıktan sonra kâğıtların nasıl korunacağı, dosyalanacağı ve arşivleneceği örneklerle açıklanır. Öğrencilere örnek bir dosyalama uygulaması yaptırılır. Ayrıca kâğıt üretimi, kâğıt tüketimi ve kâğıt israfının çevresel etkileri üzerinde durularak öğrencilerde kaynakları verimli kullanma bilinci geliştirilir (E3.7, SDB3.3, KB2.5, D3.2, D17.2).
Öğrenme biriminin sonunda öğrencilerin hazırladığı pano, tablo, liste ve dosyalama çalışmaları ürün dosyasına/portfolyoya eklenir. Öğrenciler, çalışmalarını öz değerlendirme formu ile gözden geçirir. Gerekli durumlarda akran değerlendirmesi yapılır ve çalışmalar dereceli puanlama anahtarı/rubrik doğrultusunda değerlendirilir. Değerlendirmede teknik resmin temel kavramlarını doğru açıklama, araç gereçleri uygun şekilde sınıflandırma, standart kâğıt ölçülerini tanıma, çizim araçlarını doğru kullanma, çalışma düzenine ve kâğıt temizliğine dikkat etme ölçütleri esas alınır.
Geometrik Çizimler: Öğrenme birimine, öğrencilerin dikkatini çekmek amacıyla teknik resimde kullanılan standart yazı, çizgi çeşitleri ve temel geometrik çizimlerin üretim çizimlerindeki yerini gösteren kısa bir video veya sunumla başlanır. Video/sunum sonrasında öğrencilere “Bir çizginin kalınlığı veya türü değiştiğinde çizimin anlamı değişir mi?”, “Standart yazı ve çizgiler teknik resimde neden ortak bir dil oluşturur?” gibi yönlendirici sorular sorularak derse hazırlık yapılır.
Teknik resmin evrensel dilinin temelini oluşturan standart yazı ve çizgilerin önemi açıklanır. TS EN ISO standartlarına uygun eğik ve dik standart yazı, tahtaya çizilen kılavuz çizgiler yardımıyla gösterilir. Harf ve rakamların biçimleri, aralıkları, yükseklikleri ve yazım düzeni açıklanır. Daha sonra öğrencilerin bu kurallara uygun olarak kısa metinler üzerinden standart yazı alıştırmaları yapmaları sağlanır. Ardından çizgi çeşitleri ele alınır. Sürekli ince, sürekli kalın, kesikli, noktalı ve benzeri çizgi türlerinin teknik resimde hangi anlamlara geldiği; görünen kenar, gizli kenar, eksen çizgisi ve ölçülendirme çizgisi gibi kullanım alanları somut örneklerle açıklanır. Öğrencilerin önce serbest el ile defter üzerinde, ardından cetvel ve gönye gibi çizim araçlarını kullanarak resim kâğıdı üzerinde farklı çizgi türleri ve çizgi kalınlıklarıyla alıştırmalar yapmaları sağlanır (E3.2, E3.3).
Geometrik şekillerin çizimine geçmeden önce açı, paralellik ve diklik kavramları açıklanır. Bu kavramlar tahta üzerinde gönye, T cetveli, cetvel ve pergel kullanılarak uygulamalı biçimde gösterilir. Öğrencilerin bu kavramları çizim araçlarını doğru kullanarak oluşturmaları sağlanır. Doğruyu eşit parçalara bölme yöntemi, bir doğrunun pergel yardımıyla iki veya daha fazla eşit parçaya bölünmesi örneği üzerinden adım adım gösterilir. Gösterimin ardından öğrencilerden aynı işlemi kendi çizim kâğıtları üzerinde uygulamaları istenir.
Çember ve teğet çizimlerinde önce merkezi ve yarıçapı verilen bir çemberin pergel ile çizimi yaptırılır. Daha sonra bu çembere bir noktadan teğet doğru çizme yöntemi adım adım açıklanır ve her aşama tahtada gösterilir. Üçgen, kare, beşgen ve altıgen gibi çokgenlerin çizim yöntemleri ayrı ayrı ele alınır. Çokgenlerin çember içine çizilmesi, açı oluşturma, dikme çizme ve teğet ilişkisi kurma gibi yöntemlerle çizim uygulamaları yaptırılır. Böylece öğrencilerin önceki öğrenmelerini yeni geometrik çizim uygulamalarıyla ilişkilendirmeleri sağlanır (OB4, KB2.7).
Uygulamalar sırasında öğrencilerin çizimleri gözlemlenir. Açı kayması, teğetin çemberi kesmesi, eşit olması gereken bölümlerin eşit olmaması, çizgi kalınlıklarının karıştırılması ve standart yazı ölçülerine uyulmaması gibi yaygın hatalar belirlenir. Bu hatalar kişiselleştirilmeden sınıf ortamında örneklenir ve doğru çizim teknikleri yeniden vurgulanır. Öğrencilerin çizimlerini gözden geçirerek gerekli düzeltmeleri yapmaları sağlanır (E1.3, SDB3.3).
Öğrenme biriminin sonunda öğrencilerden standart yazı, farklı çizgi çeşitleri, eşit parçalara bölünmüş bir doğru, teğet çizimi yapılmış bir çember ve bir çokgen içeren küçük bir geometrik çizim kompozisyonu hazırlamaları istenir. Bu çalışma ile öğrenilen becerilerin bütünleştirilmesi amaçlanır. Öğrenciler tamamladıkları çizimleri öz değerlendirme formu ile gözden geçirir. Gerekli durumlarda akran değerlendirmesi yapılır. Hazırlanan çalışmalar rubrik/dereceli puanlama anahtarı doğrultusunda değerlendirilir ve öğrencilerin portfolyo dosyalarına eklenir. Değerlendirmede standart yazıya uygunluk, çizgi türlerini doğru kullanma, geometrik çizim adımlarını doğru uygulama, çizim araçlarını etkili kullanma, temizlik ve sayfa düzenine dikkat etme ölçütleri esas alınır (D3.1).
Görünüş Çıkarma ve Kesit Görünüşler: Öğrenme birimine, öğrencilerin dikkatini çekmek amacıyla görünüş çıkarma, izdüşüm ve kesit görünüşlerin teknik resimdeki kullanımını gösteren kısa bir video veya sunumla başlanır. Video/sunum sonrasında öğrencilere “Bir parçaya yalnızca tek yönden bakmak, parçayı bütünüyle tanımak için yeterli midir?”, “Bir parçanın içinde görünmeyen boşluklar veya delikler varsa bunlar teknik resimde nasıl gösterilebilir?” gibi yönlendirici sorular sorularak derse hazırlık yapılır. İzdüşüm kavramı, somut örneklerle açıklanır. Küp, makara veya benzeri bir nesne ışık kaynağı önünde tutularak oluşan gölge üzerinden görünüş kavramı açıklanır. Böylece öğrencilerin izdüşüm ve görünüş kavramlarını günlük yaşamla ilişkilendirmeleri sağlanır. Ardından birinci açı ve üçüncü açı izdüşüm metotları arasındaki fark, cam kutu/küp modeli üzerinden tahtada gösterilir. Gözlemcinin konumuna bağlı olarak görünüşlerin düzlemlere nasıl aktarıldığı adım adım açıklanır ve öğrencilerin iki yöntemi karşılaştırmaları sağlanır (OB4).
Bir nesnenin veya yapının üç boyutlu biçiminin iki boyutlu düzlemler üzerinde gösterilmesini sağlayan epür düzlemi açıklanır. Ön, üst ve yan görünüşlerin hangi durumlarda gerekli olduğu örnek parçalar üzerinden anlatılır. Bir parçanın en az görünüşle en fazla bilgiyi verecek biçimde nasıl ifade edileceği üzerinde durulur. Yardımcı görünüş, detay görünüş ve özel görünüşlerin; parçanın normal görünüşlerde yeterince açık olmayan bölümlerini göstermek amacıyla kullanıldığı belirtilir.
Konu anlatımının ardından öğrencilerle önce serbest elle hızlı kroki çalışmaları yapılır. Daha sonra çizim takımları kullanılarak ölçekli, düzgün ve standart çizgilere uygun üç görünüş çizimi yaptırılır. Öğrencilere tek, iki ve üç görünüş gerektiren gerçek iş parçalarına ait resimler veya modeller verilir. Bu modeller üzerinden öğrencilerden ön, üst ve yan görünüşleri çizmeleri istenir. Ayrıca iki görünüş verilerek eksik olan üçüncü görünüşün çıkarılması uygulamaları yaptırılır. Uygulamalar sırasında hatalı hizalama, eksik çizgi, yanlış izdüşüm, görünüşler arası uyumsuzluk ve çizgi türlerinin yanlış kullanımı gibi yaygın problemler üzerinde durulur. Öğrencilerin çizimlerini kontrol ederek gerekli düzeltmeleri yapmaları sağlanır. Yapılan görünüş çıkarma çalışmaları öz değerlendirme formu, akran değerlendirmesi ve rubrik/dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilir. Tamamlanan temrinler öğrencilerin portfolyo dosyalarına eklenir (D3.1, E3.1, KB2.7, SDB3.3).
Kesit görünüş konusuna, öğrencilerin dikkatini çekmek için “Bir elmayı, plastik bir boruyu veya içi boş bir parçayı ortadan kestiğimizde iç yapısını nasıl görürüz?” sorusu ile geçiş yapılır. Bu soru üzerinden kesit alma ihtiyacı ve kesit görünüşlerin teknik resimdeki önemi açıklanır. Kesit görünüşlerin, parçaların dışarıdan bakıldığında görünmeyen iç kısımlarını açık ve anlaşılır biçimde göstermek için kullanıldığı vurgulanır.
Tam kesit, yarım kesit, kısmi kesit ve döndürülmüş kesit gibi temel kesit çeşitleri çizimler üzerinden açıklanır. Her kesit türünün hangi durumlarda tercih edildiği örneklerle gösterilir. Kesit düzlemi çizgileri, kesit yönü, tarama çizgileri, tarama açısı, tarama aralığı ve kesit alınan yüzeylerin gösterim kuralları üzerinde durulur. Özellikle kesiti alınmış yüzeylerin taranmasında yapılan yaygın hatalar; uygunsuz tarama açısı, düzensiz tarama aralığı, komşu parçaların ayırt edilememesi ve kesilmeyen bölümlerin yanlış taranması gibi örneklerle açıklanır.
Kesit uygulamalarına, içi boş silindir gibi basit bir parçanın tam kesitinin önce serbest elle, ardından çizim araçlarıyla çizdirilmesiyle başlanır. Daha sonra kademeli mil, yuva, kanal ve içinde farklı formlar bulunan iş parçaları üzerinden farklı kesit türleri uygulanır. Öğrencilerin parçanın içyapısını doğru okuyarak uygun kesit görünüşü seçmeleri ve teknik resim kurallarına göre çizmeleri sağlanır. Gerekli durumlarda örnek çizimler, fiziksel modeller ve interaktif çizim uygulamaları kullanılarak konu daha anlaşılır hâle getirilir. Öğrenme biriminin sonunda öğrencilerden görünüş çıkarma ve kesit alma becerilerini birlikte kullanacakları kapsamlı bir uygulama yapmaları istenir. Bu uygulamada öğrenciler, verilen bir iş parçasının dış formunu görünüşlerle, içyapısını ise uygun kesit görünüşle ifade eden teknik resim seti hazırlar. Hazırlanan çizimler öz değerlendirme formu ile gözden geçirilir. Gerekli durumlarda akran değerlendirmesi yapılır. Çalışmalar rubrik/dereceli puanlama anahtarı doğrultusunda değerlendirilir ve öğrencilerin portfolyo dosyalarına eklenir. Değerlendirmede görünüşlerin doğru yerleştirilmesi, izdüşüm kurallarına uygunluk, eksik görünüşü doğru tamamlama, uygun kesit türünü seçme, tarama kurallarına uyma, çizgi türlerini doğru kullanma, ölçü ve sayfa düzenine dikkat etme ölçütleri esas alınır (E1.3, OB4, KB2.7, SDB3.3).
Ölçülendirme, Yüzey İşlemleri ve Tolerans: Öğrenme birimine, öğrencilerin dikkatini çekmek amacıyla ölçülendirme, yüzey kalitesi ve tolerans bilgilerinin üretim ve montaj süreçlerindeki önemini gösteren kısa bir video veya sunumla başlanır. Video/sunum sonrasında öğrencilere “Bir parçanın ölçüsü yanlış yazılırsa üretimde ne tür sorunlar yaşanır?”, “Bir mil yatağa neden bazen tam oturmaz?”, “Aynı ölçüde görünen iki parçanın yüzey kalitesi neden farklı olabilir?” gibi yönlendirici sorular sorularak derse hazırlık yapılır.
Teknik resmin yalnızca şekil ve görünüşlerden oluşmadığı; ölçü, yüzey kalitesi ve tolerans bilgilerinin teknik resmin üretime yön veren temel unsurları olduğu açıklanır. Doğru ölçülendirmenin bir parçanın üretimi, kontrolü ve montajı için zorunlu olduğu vurgulanır. Yanlış veya eksik verilen bir ölçünün imalat sürecinde hatalara, zaman kaybına ve parçanın kullanılamamasına neden olabileceği basit bir örnek üzerinden açıklanır. Örneğin yanlış ölçülendirilmiş bir milin yatağa sığmaması durumu tartışılarak ölçülendirmenin önemi somutlaştırılır.
Ölçülendirme sistemleri olan seri ölçülendirme, paralel ölçülendirme ve koordinat ölçülendirme örnek çizimler üzerinden açıklanır. Ölçek türleri; gerçek ölçek, büyültme ölçeği ve küçültme ölçeği olarak ele alınır. Ölçü çizgileri, ölçü sınır çizgileri, ok başları, ölçü rakamlarının yazımı, yazı büyüklüğü, ölçülerin yerleşimi ve gereksiz ölçü tekrarından kaçınma gibi temel ölçülendirme kuralları tahtada ve örnek teknik resimler üzerinde adım adım gösterilir. Ardından öğrencilere basit bir parçanın çizilmiş görünüşleri verilerek bu görünüşleri ölçülendirme kurallarına uygun şekilde tamamlamaları istenir. Uygulama sırasında ölçü yerleşimindeki hatalar, zincirleme ölçülendirme sorunları, eksik ölçüler, gereksiz tekrarlar ve okunabilirliği azaltan yerleşimler üzerinde durulur. Öğrencilerin çizimlerini gözden geçirerek gerekli düzeltmeleri yapmaları sağlanır. Yapılan ölçülendirme çalışmaları öz değerlendirme formu, akran değerlendirmesi ve rubrik/dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilir ve öğrencilerin portfolyo dosyalarına eklenir (E1.3, KB2.7, SDB3.3).
Yüzey işlemleri konusuna, “Pürüzsüz bir cam yüzey ile kumlu bir yüzeyi dokunmadan teknik resimde nasıl ayırt edebiliriz?” sorusu ile geçiş yapılır. Yüzey pürüzlülüğünün yalnızca görsel bir özellik olmadığı; aşınma, sızdırmazlık, yağlama, sürtünme, montaj ve çalışma ömrü gibi işlevsel özellikleri etkilediği açıklanır. Yüzey pürüzlülük sembolünün yapısı büyütülmüş olarak gösterilir. Sembolün temel işareti, Ra değeri, işleme gerekliliği ve yüzeye ait özel bilgilerin teknik resim üzerinde nasıl gösterileceği açıklanır. Tornalama, taşlama, frezeleme ve parlatma gibi farklı yüzey işleme yöntemlerinin yüzey kalitesine etkisi örneklerle anlatılır. Konu anlatımından sonra öğrencilerden daha önce ölçülendirdikleri iş parçası resmi üzerinde, parçanın kullanım amacına uygun yüzeyler için farklı pürüzlülük değerleri ve yüzey işleme sembolleri eklemeleri istenir. Böylece öğrencilerin yüzey kalitesi bilgisini teknik resim üzerinde doğru konumlandırmaları sağlanır. Teknik resim kurallarına göre çizilen iş parçası resmi üzerine uygun boyut tolerans uygulamaları yaptırılır. Yapılan çalışmalar öz değerlendirme formu ve rubrik/dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir; gerekli görülen durumlarda akran değerlendirmesi yapılır ve çalışmalar öğrencilerin portfolyo dosyasına eklenir (OB4, KB2.7).
Tolerans konusu, “Bir kalemin kapağı neden bazen sıkı, bazen gevşek takılır?” gibi günlük yaşamdan bir örnekle somutlaştırılarak açıklanır. Üretimde her parçanın tam ve kusursuz ölçüde üretilemeyeceği, kabul edilebilir ölçü değişimlerinin toleranslarla belirtildiği vurgulanır. Boyut toleransları; temel ölçü, maksimum ölçü, minimum ölçü ve tolerans aralığı kavramları üzerinden açıklanır. Alan tolerans sistemi; temel ölçü, tolerans harfleri ve rakamları ile delik-mil uyumu örnekleri üzerinden ele alınır. Delik ve mil arasındaki boşluklu, geçişli ve sıkı geçme durumları basit şemalarla gösterilir.
Şekil ve konum toleranslarına geçilerek düzlük, dairesellik, paralellik ve diklik gibi toleransların neyi kontrol ettiği açıklanır. Bu toleransların parçanın doğru çalışması, montaj uyumu ve kalite kontrol süreci açısından önemi üzerinde durulur. Basit şemalar üzerinden hangi yüzey veya eksenin hangi toleransla kontrol edildiği gösterilir. Tolerans çizelgelerinin nasıl okunacağı ve teknik resimde tolerans bilgilerinin nereye yazılacağı örneklerle açıklanır.
Öğrenme biriminin sonunda öğrencilerden ölçülendirme, yüzey işareti ve tolerans bilgilerini birlikte kullanabilecekleri kapsamlı bir teknik resim uygulaması yapmaları istenir. Bu uygulamada öğrenciler, verilen bir iş parçası resmi üzerine uygun ölçülendirme sistemini uygular, gerekli yüzey pürüzlülük sembollerini ekler, bir mil ve delik için uygun boyut toleranslarını belirler ve kritik bir yüzey için şekil veya konum toleransı gösterir. Hazırlanan çalışmalar öz değerlendirme formu ile gözden geçirilir. Gerekli durumlarda akran değerlendirmesi yapılır. Çalışmalar rubrik/dereceli puanlama anahtarı doğrultusunda değerlendirilir ve öğrencilerin portfolyo dosyalarına eklenir. Değerlendirmede ölçülendirme kurallarına uygunluk, yüzey işleme sembollerini doğru kullanma, tolerans değerlerini uygun seçme, şekil ve konum toleranslarını doğru gösterme, çizim düzeni, okunabilirlik ve teknik resim standartlarına uyum ölçütleri esas alınır (D12.1).
Kroki, Perspektif ve Yapım Resmi: Öğrenme birimine, öğrencilerin dikkatini çekmek amacıyla kroki, perspektif ve yapım resminin atölye, saha, bakım-onarım ve üretim süreçlerinde nasıl kullanıldığını gösteren kısa bir video veya sunumla başlanır. Video/sunum sonrasında öğrencilere “Bir parçanın resmi ölçü takımı olmadan hızlıca nasıl anlatılabilir?”, “Üç boyutlu bir parçayı kâğıt üzerinde daha anlaşılır göstermek için hangi çizim yöntemleri kullanılabilir?”, “Bir parçanın üretilebilmesi için yalnızca şeklinin çizilmesi yeterli midir?” gibi yönlendirici sorular sorularak derse hazırlık yapılır.
Teknik elemanlar için sahada ve atölye ortamında en hızlı iletişim araçlarından biri olan krokinin önemi açıklanır. Arıza durumlarında, bakım-onarım çalışmalarında veya bir parçayı tanımlama sürecinde krokinin pratik bir çizim yöntemi olduğu belirtilir. Krokinin taslak niteliği taşıdığı, bu nedenle görsel mükemmeliyetten çok parçanın genel biçimini, oranlarını, ölçülerini ve gerekli açıklama notlarını doğru yansıtmasının önemli olduğu vurgulanır. Kroki çizim işlem sırası; genel formun çizilmesi, detayların eklenmesi, ölçülerin yazılması ve gerekli notların belirtilmesi şeklinde açıklanır. Bu işlem sırası, tahtada basit bir parça üzerinden adım adım gösterilir.
Konu anlatımının ardından öğrencilerden sınıfa getirilen basit iş parçalarını, cıvata, pul, küçük metal blok veya benzeri örnekleri incelemeleri istenir. Öğrenciler serbest elle çizim yaparken parçanın genel oranını korumaya, gerekli ölçüleri almaya ve ölçüleri uygun yerlere yerleştirmeye yönlendirilir. Kroki çalışmaları standart kâğıt üzerinde yaptırılır. Bu süreçte öğrencilerin hızlı, okunaklı ve amaca uygun çizim yapma becerilerinin geliştirilmesi amaçlanır. Çalışmalar sırasında doğru oran kurma, ölçü alma, ölçü yerleşimi, çizgi düzeni ve açıklama notlarının uygunluğu üzerinde durulur (E3.2, D16.1).
Perspektif konusuna geçilirken öğrencilerin dikkatini çekmek amacıyla “Bir parçanın üç boyutlu görünüşü kâğıt üzerine daha gerçekçi ve anlaşılır şekilde nasıl aktarılabilir?” sorusu yöneltilir. Perspektif çizimin, parçanın biçimini üç boyutlu olarak algılamayı kolaylaştırdığı açıklanır. İzometrik perspektifin teknik çizimde yaygın kullanılan, ölçülü ve düzenli çizime elverişli bir yöntem olduğu belirtilir. Tahtada izometrik eksenler gösterilir ve basit bir küp çizimi üzerinden izometrik çizim ilkeleri adım adım açıklanır.
Eğik perspektifin, özellikle açıklayıcı teknik çizimlerde kullanılan bir yöntem olduğu belirtilir. Ön yüzün gerçek ölçüsünde, yan yüzlerin ise belirli açı ve oranla çizildiği örnek bir parça üzerinden gösterilir. Merkezî perspektifin ise daha çok mimari, tasarım ve tanıtım amaçlı çizimlerde gerçekçi görünüş sağladığı; ancak teknik ölçülendirme açısından sınırlı kullanıma sahip olduğu açıklanır. Ardından öğrencilerden daha önce krokisini çizdikleri parçaları veya verilen basit modelleri önce izometrik, ardından eğik perspektif yöntemiyle çizmeleri istenir. Böylece öğrencilerin kroki ile perspektif çizim arasındaki farkı görmeleri ve iki perspektif yöntemini karşılaştırmalı olarak deneyimlemeleri sağlanır. Uygulamalar sırasında eksen yönleri, oranlar, görünür kenarlar, çizgi düzeni ve üç boyutlu algının doğru verilmesi üzerinde durulur (D6.2, OB4, KB2.7, SDB3.3).
Son aşamada yapım resmi konusu ele alınır. Kroki ve perspektif çizimlerden farklı olarak yapım resminin, bir parçanın üretimi için gerekli tüm bilgileri standartlara uygun ve eksiksiz biçimde içeren teknik belge olduğu açıklanır. Yapım resminde ölçü, tolerans, yüzey kalitesi, malzeme bilgisi, ölçek, antet, gerekli görünüşler, kesitler ve detayların birlikte yer aldığı vurgulanır. Önceden hazırlanmış antetli, ölçekli, görünüş ve kesitleri bulunan, ölçülendirilmiş ve toleranslandırılmış örnek bir yapım resmi sunum üzerinden gösterilir. Bu örnek üzerinden bilgilerin çizim üzerinde nasıl düzenlendiği ve üretim için nasıl anlam kazandığı analiz ettirilir.
Görünüş sayısının belirlenme gerekçesi, kesit alma gerektiren durumlar, detay görünüş kullanım ihtiyacı, ölçülendirme düzeni, antet bilgileri ve ölçek seçimi örnek yapım resmi üzerinden açıklanır. Öğrencilerin kroki ve perspektif çizimlerden farklı olarak yapım resminin üretime esas nihai teknik belge olduğunu kavramaları sağlanır. Nihai uygulama aşamasında öğrencilerden daha önce kroki ve perspektif çizimini yaptıkları bir parçaya ait, teknik resim kurallarına uygun ve eksiksiz bir yapım resmi hazırlamaları istenir. Çalışma sürecinde ölçek seçimi, antet doldurma, görünüş yerleşimi, gerekli kesit ve detayların belirlenmesi, ölçülendirme, tolerans ve yüzey bilgisi ekleme basamakları adım adım uygulanır. Böylece öğrencilerin bir taslaktan üretime esas teknik belgeye ulaşma sürecini bütüncül olarak deneyimlemeleri sağlanır (OB4,D16.1).
Öğrenme biriminin sonunda öğrencilerin hazırladığı kroki, perspektif çizim ve yapım resmi çalışmaları ürün dosyasına/portfolyoya eklenir. Öğrenciler çalışmalarını öz değerlendirme formu ile gözden geçirir. Gerekli durumlarda akran değerlendirmesi yapılır. Çalışmalar rubrik/dereceli puanlama anahtarı doğrultusunda değerlendirilir. Değerlendirmede kroki çiziminde oran ve ölçü doğruluğu, perspektif çizimde eksen ve görünürlük kurallarına uygunluk, yapım resminde görünüşlerin doğru seçilmesi, ölçülendirme ve tolerans bilgilerinin uygun kullanılması, antet ve ölçek düzeni, çizim temizliği, okunabilirlik ve teknik resim standartlarına uyum ölçütleri esas alınır.
Öğrenme-Öğretme Uygulamaları DPO
- Derse Giriş10 dk
TEKNİK RESİM TEMEL KAVRAMLARI ünitesine giriş: Teknik resim ve önemi / Teknik resimde kullanılan kalem ve silgiler üzerine kısa bir sohbetle derse başlanır. 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü ile bağ kurularak derse giriş yapılır.
- Keşfetme25 dk
Öğrencilerin teknik resim ve önemi / Teknik resimde kullanılan kalem ve silgiler ile ilgili ön bilgileri sorularla ortaya çıkarılır; gerçek yaşam bağlamından bir örnekle konu keşfettirilir.
- Uygulama35 dk
Öğrenciler teknik resim ve önemi / Teknik resimde kullanılan kalem ve silgiler ile ilgili etkinlikleri bireysel ve grup çalışmasıyla uygular; öğretmen süreci gözlemleyip dönüt verir (Teknik resim ve önemi / Teknik resimde kullanılan kalem ve silgiler).
- Sonuçlandırma10 dk
Öğrencilerin "e) Teknik resimde kullanılan silgi çeşitlerinin özellikleri açıklanır" düzeyine ulaşması gözlenir; eşleştirme Soruları ile değerlendirilir.
Sınıf defteri: Teknik resim ve önemi / Teknik resimde kullanılan kalem ve silgiler; değerlendirme
Derse Giriş 10 dk
TEKNİK RESİM TEMEL KAVRAMLARI ünitesine giriş: Teknik resim ve önemi / Teknik resimde kullanılan kalem ve silgiler üzerine kısa bir sohbetle derse başlanır. 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü ile bağ kurularak derse giriş yapılır.
Keşfetme 25 dk
Öğrencilerin teknik resim ve önemi / Teknik resimde kullanılan kalem ve silgiler ile ilgili ön bilgileri sorularla ortaya çıkarılır; gerçek yaşam bağlamından bir örnekle konu keşfettirilir.
Uygulama 35 dk
Öğrenciler teknik resim ve önemi / Teknik resimde kullanılan kalem ve silgiler ile ilgili etkinlikleri bireysel ve grup çalışmasıyla uygular; öğretmen süreci gözlemleyip dönüt verir (Teknik resim ve önemi / Teknik resimde kullanılan kalem ve silgiler).
Sonuçlandırma 10 dk
Öğrencilerin "e) Teknik resimde kullanılan silgi çeşitlerinin özellikleri açıklanır" düzeyine ulaşması gözlenir; eşleştirme Soruları ile değerlendirilir.
Farklılaştırma Boş
Araç-Gereç ve Kaynaklar DPO
Araç-Gereç
- Ders kitabı
- Etkileşimli tahta
Kaynaklar
- Teknik Resim Dersi Öğretim Programı (MEB, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli)
- Ders Bilgi Formu (MEB)
Öğretmen Görüşleri
BÖLÜM I
- Ders
- Teknik Resim
- Sınıf
- 9. Sınıf
- Ünite / Tema
- Teknik Resim Temel Kavramları
- Konu
- Teknik resim ve önemi / Teknik resimde kullanılan kalem ve silgiler
- Önerilen Süre
- 2 ders saati (80 dk)
- Tarih
- 14-18 Eylül
- Hafta
- 1. Hafta
- Belirli Gün ve Haftalar
- 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü, Gaziler Günü (19 Eylül)
BÖLÜM II DPO
Kazanımlar
Açıklamalar
- a) Teknik resmin tanımı yapılır.
- b) Teknik resmin tarihsel gelişimi açıklanır.
- c) Teknik bir haberleşme dili olarak teknik resmin önemi açıklanır.
- d) Standardizasyona sağladığı fayda bakımından teknik resim açıklanır.
- a) Teknik resimde kullanılan kalem çeşitleri sıralanır.
- b) Teknik resimde kullanılan kalem çeşitlerinin özelikleri açıklanır.
- c) Teknik resimde kullanılan kalem çeşitlerinin kullanım yerlerine örnekler verilir.
- d) Teknik resimde kullanılan silgi çeşitleri sıralanır.
- e) Teknik resimde kullanılan silgi çeşitlerinin özellikleri açıklanır.
Öğrenme-Öğretme Yöntem ve Teknikleri
- Anlatım
- Soru-Cevap
- Problem Çözme
- Gösterip Yaptırma
Kullanılan Eğitim Teknolojileri, Araç ve Gereçler
Araç-Gereç
- Ders kitabı
- Etkileşimli tahta
Kaynaklar
- Teknik Resim Dersi Öğretim Programı (MEB, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli)
- Ders Bilgi Formu (MEB)
Öğrenme-Öğretme Etkinlikleri
Dikkat Çekme
Teknik resim ve önemi / Teknik resimde kullanılan kalem ve silgiler ile ilgili günlük yaşamdan ya da meslekten bir örnek veya soru ile derse başlanır.
Güdüleme
Teknik resim ve önemi / Teknik resimde kullanılan kalem ve silgiler konusunun meslekteki ve günlük yaşamdaki yeri vurgulanır.
Gözden Geçirme
Öğrencilerin konuyla ilgili ön bilgileri sorularla yoklanır.
Derse Geçiş
Haftanın kazanımları öğrencilerle paylaşılır: Teknik resmi ve önemini açıklar. Teknik resimde kullanılan kalemleri ve silgileri açıklar.
Bireysel Öğrenme Etkinlikleri
Anlatım, soru-cevap ve gösterip yaptırma ile:
1) Teknik resmin tanımı yapılır.
2) Teknik resmin tarihsel gelişimi açıklanır.
3) Teknik bir haberleşme dili olarak teknik resmin önemi açıklanır.
4) Standardizasyona sağladığı fayda bakımından teknik resim açıklanır.
5) Teknik resimde kullanılan kalem çeşitleri sıralanır.
6) Teknik resimde kullanılan kalem çeşitlerinin özelikleri açıklanır.
7) Teknik resimde kullanılan kalem çeşitlerinin kullanım yerlerine örnekler verilir.
8) Teknik resimde kullanılan silgi çeşitleri sıralanır.
9) Teknik resimde kullanılan silgi çeşitlerinin özellikleri açıklanır.
Grupla Öğrenme Etkinlikleri
Öğrenciler gruplara ayrılır; teknik resim ve önemi / Teknik resimde kullanılan kalem ve silgiler ile ilgili problem/örnek olay grup çalışmasıyla çözülür ve sınıfla paylaşılır.
Özet
Haftanın konuları öğrencilerle birlikte özetlenir; bir sonraki dersin konusu duyurulur.
BÖLÜM III — Ölçme-Değerlendirme
Bireysel Öğrenme Etkinliklerine Yönelik Ölçme-Değerlendirme
- Eşleştirme Soruları
- Dereceli Puanlama Anahtarı
- Gözlem Formu
- Kontrol Listesi
- Portfolyo / Elektronik Portfolyo
Grupla Öğrenme Etkinliklerine Yönelik Ölçme-Değerlendirme
- Grup çalışması gözlem formu
Öğrenme Güçlüğü Olan ve İleri Düzey Öğrenciler İçin Ek Ölçme-Değerlendirme
BÖLÜM IV — Planın Uygulanmasına İlişkin Açıklamalar
- Belirtilen tarihlerde ve haftalarda, müfredat programına göre değişiklikler yapılabilir.
- Öğrenci merkezli öğretim yöntemleri ve teknikleri aktif olarak kullanılacaktır.
- Ölçme ve değerlendirme süreçlerinde çeşitlilik sağlanacak ve süreç odaklı değerlendirme yapılacaktır.
- Bireysel farklılıklar dikkate alınarak öğretime yön verilecektir.
- Teknoloji entegrasyonu ile öğrenme süreçleri desteklenecektir.