1. Hafta — 14-18 Eylül — Tema: Elektrikli ve Hibrit Araçlarda İş Güvenliği Dolu
- Ders
- Elektrikli Araç Teknolojisi
- Sınıf
- 10. Sınıf
- Tema / Ünite
- Elektrikli ve Hibrit Araçlarda İş Güvenliği
- Konu
- Elektrikli ve Hibrit Araçlarda Güvenli Çalışma Alanı Oluşturma / Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD)
- Süre
- 9 ders saati (360 dk)
- Tarih
- 14-18 Eylül
- Hafta
- 1. Hafta
- Belirli Gün ve Haftalar
- 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü, Gaziler Günü (19 Eylül)
Öğrenme Çıktıları ve Süreç Bileşenleri MEB
Tema Özeti MEB
Elektrikli ve Hibrit Araçlarda İş Güvenliği Tedbirlerini Alabilme
Programlar Arası Bileşenler MEB
Alan Becerileri MEB
Elektrikli ve hibrit araç uygulamalarını yapma
Diğer Derslerle İlişki MEB
Matematik, Fizik, Kimya, Bilişim Teknolojileri ders(ler)i ile ilişkilendirilir.
Öğrenme Kanıtları (Ölçme ve Değerlendirme) MEB
- Derecelendirme Ölçeği
- Dereceli Puanlama Anahtarı
- Gözlem Formu
- Öz Değerlendirme Formu
- Akran Değerlendirme Formu
- Kontrol Listesi
Bu derste; öğrencilerin atölye ortamında gerçekleştirdikleri uygulamaya dayalı çalışmalar değerlendirilirken gözlem formu, kontrol listesi, derecelendirme ölçeği ve dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlar seçilerek kullanılabilir. Dersin uygulama temelli yapısı gereği, öğrencilerin elektrikli ve hibrit araçlarda iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun çalışmaları, yüksek ve düşük gerilimli sistem bileşenlerini doğru şekilde tanımlamaları, verilen uygulama adımlarını sırasına uygun olarak gerçekleştirmeleri, OBD ve ölçüm cihazlarını güvenli biçimde kullanmaları öğrenme kanıtı olarak değerlendirilebilir. Bu süreçte öğrencilerin atölye çalışmalarında izledikleri adımlar ve ortaya koydukları uygulama çıktıları, kontrol listeleri ve derecelendirme ölçekleri ile değerlendirilebilir. Öğrencilerin kendi öğrenme süreçlerini izlemeleri, uygulama sırasında yaptıkları hataları fark etmeleri ve arkadaşlarının çalışmalarına geri bildirim sunmaları amacıyla öz değerlendirme ve akran değerlendirme formlarından yararlanılabilir. Uygulama faaliyeti kapsamında öğrencilerden; elektrikli veya hibrit bir araç üzerinde gerçekleştirilen uygulamaya ilişkin olarak güvenli çalışma adımlarını içeren bir uygulama raporu hazırlamaları, yapılan kontrolleri ve ölçüm sonuçlarını gerekçeleriyle açıklamaları beklenebilir. Ayrıca öğrencilerden; elektrikli ve hibrit araçlarda enerji verimliliği, güvenlik veya sistem farkındalığını konu alan bir bilgilendirme afişi veya kısa uygulama sunumu hazırlamaları istenebilir. Hazırlanan raporlar ve sunumlar dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. Bu öğrenme biriminde yer alan uygulamalarda öğrenci yeterliği, kontrol listesi ve dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir. Ayrıca öğrencilerin kendi gelişimlerini takip edebilmeleri için öz değerlendirme ve akran değerlendirme formlarından yararlanılabilir.
Temel Kabuller MEB
Öğrencilerin; temel düzeyde elektrik–elektronik kavramlarını (gerilim, akım, direnç) bildiği, atölye ortamında iş sağlığı ve güvenliği kurallarına aşina olduğu, içten yanmalı araçların temel sistemleri (motor, marş, şarj, aydınlatma) hakkında ön bilgiye sahip olduğu, el aletlerini ve temel ölçü aletlerini öğretmen rehberliğinde kullanabildiği, grup çalışması ve yönergeye uygun hareket etme konusunda temel becerilere sahip olduğu kabul edilmektedir.
Ön Değerlendirme Süreci MEB
Öğrencilere elektirikli ve hibrit araçların temel çalışma prensipleri, aydınlatma sistemleri, hibrit araçlarda; yakıt, ateşleme marş ve şarj sistemleri, Hibrit araçlarda motor yönetimi ve haberleşme, elektrikli araçlarda şarj ve iklimlendirme sistemleri ile ilgili kısa cevaplı sorular, eşleştirme testleri veya kelime ilişkilendirme çalışmaları uygulanabilir.
Köprü Kurma MEB
Öğrencilerin içten yanmalı araç sistemleri ile elektrikli ve hibrit araç sistemleri arasındaki benzerlik ve farklar ile ilgili konuşmaları sağlanarak ilişki kurmaları sağlanır. Günlük yaşamda karşılaşılan elektrikli araç kullanımı, şarj, menzil ve güvenlik kavramları ile ilgili tartışmaları sağlanır. İçten yanmalı araçlardaki marş, şarj, aydınlatma, klima gibi sistemlerin elektrikli/hibrit araçlardaki karşılıklarıyla ilişkilendirmeleri istenir.
Elektrikli ve Hibrit Araçlarda İş Güvenliği: Atölyede bulunan elektrikli veya hibrit araç üzerinde yüksek gerilimli (HV) sistemler tanıtılır. Turuncu renkli HV kablolar, konnektörler, inverter ve batarya paketi araç üzerinde gösterilerek yüksek gerilim bölgeleri açıklanır. Öğrencilere iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun güvenli çalışma alanı oluşturma adımları açıklanır ve yüksek gerilim bulunan bölgeler için bariyer ve işaretleme uygulamaları yaptırılır (KB2.2., D5.2.). Kişisel koruyucu donanımların doğru seçimi ve kullanımı sürecinde HV eldiveni, yüz koruması ve yalıtkan mat gibi ekipmanlar tanıtılır. Koruyucu donanımların hasar ve uygunluk kontrolleri uygulamalı olarak gösterilir. Yapılacak işleme göre uygun kişisel koruyucu donanımın nasıl seçileceği açıklanarak öğrencilerin donanımları doğru şekilde kuşanmaları sağlanır. Kuşanmada yapılan hatalar, grup çalışması ile tartıştırılır (KB2.7., E2.2.). Elektrikli ve hibrit araçlarda güvenli çalışma adımları kapsamında aracın servis moduna alınması uygulamalı olarak gösterilir. İzolasyon kontrolü yapılması gereken noktalar araç üzerinde tanıtılır ve kilitle–etiketle (LOTO) prosedürü atölye ortamında uygulamalı olarak yaptırılır. Öğrencilerin güvenli çalışma basamaklarını sırasıyla uygulamaları sağlanır (E3.2.). Gerilim yokluğunu doğrulama sürecinde düşük gerilim (LV) ölçüm cihazlarının kullanımı tanıtılır. Araç üzerinde gerilim kontrolü yapılacak noktalar gösterilerek gerilim yokluğunun nasıl doğrulanacağı uygulamalı olarak yaptırılır. Öğrencilerin ölçüm verilerini analiz ederek güvenli doğrulama yapmaları desteklenir (OB7.). Elektrikli araçlarda acil durum ve yangın güvenliği kapsamında atölye ortamında karşılaşılabilecek senaryolar örneklerle açıklanır. Elektrikli araç bataryalarına bağlı yangın riskleri tanıtılır ve acil durumlarda izlenecek temel güvenlik ve tahliye adımları uygulamalı olarak gösterilerek öğrencilerin grup hâlinde canlandırma yapmaları sağlanır. Bu öğrenme biriminde yer alan uygulamalarda öğrenci yeterliği, kontrol listesi ve dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir. Ayrıca öğrencilerin kendi gelişimlerini takip edebilmeleri için öz değerlendirme ve akran değerlendirme formlarından yararlanılabilir (SDB2.2.).
Hibrit Araç Teknolojisi: Hibrit araç türleri seri, paralel ve seri-paralel sistem mimarileri üzerinden kesit görseller ve sistem şemaları kullanılarak gösterilerek açıklanır. Öğrencilerden hibrit araç tiplerini incelemeleri ve sistemler arasındaki farkları tartışmaları istenir. Hibrit araçların çalışma mantığı görseller üzerinden somutlaştırılarak temel kavramların anlaşılması sağlanır (OB1., SDB2.2.). MG1, MG2, içten yanmalı motor (ICE), inverter ve yüksek gerilim bataryası araç üzerinde gösterilerek açıklanır. Hibrit sistem yardımcı bileşenleri araç üzerinde tanıtılarak sistemler arası ilişki fark ettirilir. Öğrencilerden araç üzerinde gösterilen bileşenleri incelemeleri ve görevlerini eşleştirmeleri istenir (KB2.1.). Yüksek gerilim (HV) ve düşük gerilim (LV) sistemleri araç üzerinde gösterilerek açıklanır. HV–LV ayrımının iş güvenliği ve sistem çalışması açısından önemi uygulama örnekleri üzerinden vurgulanır. Öğrencilerden araç üzerindeki HV ve LV bölgelerini belirlemeleri ve güvenli çalışma açısından yorumlamaları istenir. Hibrit araçlarda güç akışı; batarya, inverter, elektrik motoru ve içten yanmalı motor arasındaki enerji akışı sistem şemaları üzerinden gösterilerek açıklanır. Araç durumuna bağlı olarak (kalkış, düşük hız, hızlanma) hangi güç kaynağının devrede olduğu senaryo temelli örneklerle ele alınır. Öğrencilerden verilen sürüş senaryolarını inceleyerek güç akışını şema üzerinde göstermeleri istenir. Rejeneratif enerji akışının temel mantığı uygulama örnekleri ile desteklenir (E3.2.). Hibrit kontrol ünitesinin (HCU) motor, inverter ve batarya arasındaki koordinasyon görevi sistem şemaları üzerinden gösterilerek açıklanır. Öğrencilere farklı sürüş senaryoları verilerek HCU'nun hangi durumda içten yanmalı motoru veya elektrik motorunu devreye aldığı tartıştırılır. Öğrencilerin sistem karar mantığını analiz etmeleri sağlanır. Bu öğrenme biriminde yer alan uygulamalarda öğrenci yeterliği, kontrol listesi ve dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir. Ayrıca öğrencilerin kendi gelişimlerini takip edebilmeleri için öz değerlendirme ve akran değerlendirme formlarından yararlanılabilir (KB3.1., E2.2.).
Hibrit Araçlarda Ateşleme ve Yakıt Enjeksiyon Sistemleri: Hibrit araçlarda elektronik kontrollü ateşleme sisteminin yapısı ve parçaları araç üzerinde veya sistem şemaları üzerinden gösterilerek açıklanır. Elektronik ateşleme sisteminin çalışma mantığı uygulamalı örneklerle desteklenir. Hibrit çalışma koşullarında ateşleme sisteminin klasik içten yanmalı motorlara göre farklılıkları karşılaştırmalı olarak ele alınır. Öğrencilerden hibrit çalışma durumlarına göre ateşleme sıralamasını incelemeleri ve yorumlamaları istenir. (OB1) Elektronik ateşleme sistemi kontrolleri araç üzerinde gösterilerek açıklanır. Ateşleme bobini, buji ve ilgili sensörlere ait kontrol noktaları tanıtılır. Öğrencilerden ateşleme sistemi kontrol basamaklarını sırasıyla uygulamaları ve güvenli çalışma adımlarına dikkat etmeleri istenir. (KB2.1., E2.2.) Hibrit araçlarda kullanılan MPI ve GDI yakıt enjeksiyon sistemlerinin yapısı ve çalışma prensipleri kesit görseller ve sistem şemaları üzerinden gösterilerek açıklanır. Çift enjeksiyon (MPI + GDI) sistemlerinin kullanım amacı hibrit çalışma senaryoları üzerinden ele alınır. MPI ve GDI enjeksiyon sistemlerinin kontrol basamakları araç üzerinde gösterilerek öğrencilere yaptırılır. Öğrencilerden sistemler arası farkları incelemeleri ve kontrol sonuçlarını yorumlamaları istenir. (KB2.2.) Diyagnostik cihazı kullanılarak ateşleme ve enjeksiyon sistemi verilerinin okunması uygulamalı olarak gösterilir. Diyagnostik cihazı üzerinden canlı veri (live data) takibi yapılarak ateşleme sistemi ve enjeksiyon sistemi parametreleri açıklanır. Öğrencilerden diyagnostik cihazı kullanarak veri kontrolü yapmaları ve elde ettikleri verileri yorumlamaları istenir. Bu öğrenme biriminde yer alan uygulamalarda öğrenci yeterliği, kontrol listesi ve dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir. Ayrıca öğrencilerin kendi gelişimlerini takip edebilmeleri için öz değerlendirme ve akran değerlendirme formlarından yararlanılabilir (OB7, SDB2.2.).
Hibrit Araçlarda Marş ve Şarj Sistemleri: Hibrit araçlarda içten yanmalı motorun marş sisteminin görevi, yapısı ve temel parçaları araç üzerinde veya sistem şemaları üzerinden gösterilerek açıklanır. Hibrit araç marş ve şarj sistemleri klasik araç sistemleri ile karşılaştırılarak hibrit mimarideki farklar vurgulanır. Marş sisteminin sökülmesi ve kontrol basamakları uygulamalı olarak gösterilerek öğrencilerin uygulama yapmaları sağlanır. Marş motorunun çalışma testi araç üzerinde veya test düzeneğinde gösterilerek yaptırılır. (KB2.1., E2.2.) İçten yanmalı motorun şarj sisteminin görevi, yapısı ve parçaları araç üzerinde gösterilerek açıklanır. Şarj sisteminin sökülmesi ve kontrol basamakları uygulamalı olarak gösterilerek öğrencilerden güvenli çalışma adımlarına uygun şekilde uygulama yapmaları istenir. Alternatörün elektrik üretim testi ölçüm cihazları kullanılarak gösterilir ve öğrencilerin test verilerini yorumlamaları sağlanır. (KB2.2., OB7.) Start/Stop sisteminin görevi, yapısı ve çalışma mantığı araç üzerinde veya sistem şemaları üzerinden gösterilerek açıklanır. Start/Stop sisteminin kontrol adımları uygulamalı olarak gösterilir ve öğrencilerin sistem kontrollerini sırasıyla yapmaları sağlanır. Öğrencilerin sistemin yakıt tasarrufu ve emisyon azaltımına etkisini yorumlamaları istenir. (KB3.1., OB1.) Entegre Marş Jeneratörü (ISG / MG1) yapısı ve fonksiyonları araç üzerinde veya kesit görseller üzerinden gösterilerek açıklanır. Entegre marş jeneratörünün sökme–takma ve kontrol işlemleri güvenli çalışma adımlarına uygun şekilde gösterilerek öğrencilere yaptırılır. Öğrencilerden MG1/ISG sisteminin hibrit araçlarda marş ve enerji üretim görevlerini karşılaştırmalı olarak değerlendirmeleri istenir. (SDB2.2.) Rejeneratif şarj sisteminin çalışma prensibi sistem şemaları üzerinden gösterilerek açıklanır. Rejeneratif şarjın batarya doluluğu, enerji geri kazanımı ve yakıt tasarrufuna etkisi örnek sürüş senaryoları üzerinden ele alınır. Öğrencilerden farklı sürüş durumlarında enerji akışını yorumlamaları ve rejeneratif şarjın avantajlarını tartışmaları istenir. Bu öğrenme biriminde yer alan uygulamalarda öğrenci yeterliği, kontrol listesi ve dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir. Ayrıca öğrencilerin kendi gelişimlerini takip edebilmeleri için öz değerlendirme ve akran değerlendirme formlarından yararlanılabilir (KB2.14.).
Hibrit Araçlarda Motor Yönetimi ve Haberleşme: Hibrit araç motor yönetim sisteminin görevi, yapısı ve çalışma mantığı araç üzerinde veya sistem şemaları üzerinden gösterilerek açıklanır. Motor yönetim sisteminde kullanılan sensörler araç üzerinde tanıtılır ve çalışma prensipleri açıklanır. Multimetre ve diyagnostik cihazı kullanılarak sensör kontrolleri uygulamalı olarak gösterilir. Öğrencilerden sensörlere ait gerilim, direnç ve sinyal kontrollerini yapmaları ve elde ettikleri verileri yorumlamaları istenir. Sensörlerin güvenli sökme–takma ve değişim işlemleri gösterilerek öğrencilerin uygulama yapmaları sağlanır (OB7., E2.2.). Hibrit araç motor yönetim sisteminde kullanılan kumanda elemanlarının çalışma prensipleri ve araç üzerindeki konumları gösterilerek açıklanır. Kumanda elemanlarının fiziki ve elektriksel kontrol adımları uygulamalı olarak gösterilir. Öğrencilerden kumanda elemanlarının kontrollerini yapmaları ve kontrol sonuçlarını değerlendirmeleri istenir. Kumanda elemanlarının değişim işlemleri güvenli çalışma adımlarına uygun şekilde gösterilerek yaptırılır (KB2.2., SDB3.3.). Elektronik kontrol ünitesinin (ECU) motor yönetimindeki görevi ve sistemler arası koordinasyonu araç veya eğitim seti üzerinde gösterilerek açıklanır. Diyagnostik cihazı üzerinde temel teşhis verileri ve arıza kodları incelenir ve yorumlanması sağlanır. Öğrencilerden ECU ile ilgili veri kontrollerini yapmaları ve arıza verilerini değerlendirmeleri istenir. ECU'nun güvenli sökme–takma ve yeniden bağlantı adımları uygulamalı olarak gösterilerek öğrencilerin uygulama yapmaları sağlanır (E3.2.). Araç haberleşme ağ sistemlerinin yapısı ve çalışma prensipleri görseller ve sistem şemaları üzerinden gösterilerek açıklanır. CAN, LIN, FlexRay, MOST ve Ethernet hatlarının genel yapısı araç veya eğitim seti üzerinde tanıtılır. Araç haberleşme ağ mimarisi çeşitleri karşılaştırmalı olarak ele alınır. Öğrencilerden farklı haberleşme ağlarının yapılarını incelemeleri ve veri iletim mantığını karşılaştırmaları istenir (OB1). Diyagnostik cihazı kullanılarak araç haberleşme ağlarının kontrolü uygulamalı olarak gösterilir. CAN hattında temel direnç ve gerilim kontrolleri ölçüm cihazları ile yaptırılır. Konnektör ve kablo güzergâhları araç üzerinde incelenerek olası iletişim arızalarının tespit edilmesi sağlanır. Öğrencilerden ölçüm sonuçlarını analiz etmeleri ve ağ hatası senaryolarını yorumlamaları istenir. Bu öğrenme biriminde yer alan uygulamalarda öğrenci yeterliği, kontrol listesi ve dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir. Ayrıca öğrencilerin kendi gelişimlerini takip edebilmeleri için öz değerlendirme ve akran değerlendirme formlarından yararlanılabilir (KB3.1., KB2.14.).
Elektrikli Araç Teknolojisi: Elektrikli araç kavramı ve elektrikli araç türleri görseller ve sistem şemaları üzerinden gösterilerek açıklanır. Hibrit ve tam elektrikli araçlar karşılaştırmalı olarak ele alınarak kullanım amaçları tartışılır. Öğrencilerden elektrikli araç türlerini incelemeleri ve farklı kullanım alanlarını yorumlamaları istenir (OB1., KB2.18.). Elektrikli araçların genel mimarisi araç üzerinde veya eğitim seti üzerinden gösterilerek açıklanır. Elektrikli araçlarda yüksek gerilim (HV) ve düşük gerilim (LV) sistemlerin temel yapısı tanıtılır. Elektrikli araç mimarisinin içten yanmalı araçlardan farkları karşılaştırmalı örneklerle ele alınır. Öğrencilerden araç üzerinde HV ve LV bileşenlerini ayırt etmeleri ve güvenli çalışma farkındalığı oluşturmaları istenir (KB2.2., SDB3.3.). Elektrikli araçlarda kullanılan HV batarya, inverter, DC-DC konvertör ve araç üzeri şarj ünitesi (OBC) araç veya eğitim seti üzerinde gösterilerek görevleri açıklanır. Elektrik motorunun çalışma prensibi sistem şemaları üzerinden ele alınır. Batarya Yönetim Sistemi (BMS), Motor Kontrol Ünitesi (MCU) ve Araç Kontrol Ünitesi (VCU)'nun elektrikli araçlardaki görevleri gösterilerek açıklanır. Öğrencilerden elektrikli araç ana bileşenlerini araç veya eğitim seti üzerinde etiketlemeleri ve konumlarını işaretlemeleri istenir (OB4.). Elektrikli ve hibrit araçların temel bileşenleri karşılaştırmalı olarak açıklanır. Öğrencilerden HV batarya, inverter, elektrik motoru ve DC-DC konvertörün araç üzerindeki konumlarını belirlemeleri ve sistemler arası ilişkiyi yorumlamaları istenir. Araç üzerinde HV–LV bileşenlerini ayırt etmeye yönelik uygulama yaptırılarak sistem farkındalığı geliştirilir. Bu öğrenme biriminde yer alan uygulamalarda öğrenci yeterliği, kontrol listesi ve dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir. Ayrıca öğrencilerin kendi gelişimlerini takip edebilmeleri için öz değerlendirme ve akran değerlendirme formlarından yararlanılabilir (KB2.14.).
Elektrikli Araçlarda Şarj Sistemleri: Elektrikli araçlarda şarj sürecinde uyulması gereken güvenlik kuralları araç veya eğitim seti üzerinde gösterilerek açıklanır. Şarj sırasında dikkat edilmesi gereken güvenlik önlemleri ile kullanıcı ve teknisyen sorumlulukları örnek senaryolar üzerinden açıklanır. Şarj ekipmanlarında yapılması gereken görsel ve fiziksel kontroller uygulamalı olarak gösterilerek öğrencilerden kontrol basamaklarını sırasıyla uygulamaları istenir. (KB2.2., D3.2.). Elektrikli araçlarda AC ve DC şarj sistemlerinin temel çalışma prensipleri sistem şemaları üzerinden gösterilerek açıklanır. Ev tipi şarj, AC istasyon ve DC hızlı şarj kullanım farkları karşılaştırmalı olarak açıklanır. Öğrencilerden farklı şarj yapılarının kullanım amaçlarını incelemeleri ve aralarındaki farkları tablo veya kavram haritası üzerinden karşılaştırmaları istenir. (OB1., E1.2.). Elektrikli araçlarda kullanılan şarj soketleri araç üzerinde veya eğitim seti üzerinde gösterilerek tanıtılır. Çeşitli AC ve DC şarj konnektörlerinin ayırt edilmesi sağlanır. AC ve DC şarj soketlerinin fiziksel ve elektriksel kontrolleri uygulamalı olarak gösterilerek öğrencilerin kontrol işlemlerini yapmaları sağlanır. (KB2.1., OB4.). Şarj sistemi bileşenleri kapsamında araç üzeri şarj cihazının (OBC), DC–DC konvertörün, şarj portu, kablo ve konnektörlerin araç üzerindeki yerleri gösterilerek görevleri açıklanır. CP ve PP sinyallerinin şarj sürecindeki işlevleri sistem şemaları üzerinden ele alınır. Öğrencilerden şarj sistemi bileşenlerini listelemeleri ve görevlerini eşleştirmeleri istenir. Bu öğrenme biriminde yer alan uygulamalarda öğrenci yeterliği, kontrol listesi ve dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir. Ayrıca öğrencilerin kendi gelişimlerini takip edebilmeleri için öz değerlendirme ve akran değerlendirme formlarından yararlanılabilir (KB3.1.).
Elektrikli Araçlarda İklimlendirme Sistemleri: Elektrikli araçlarda iklimlendirme sisteminin çalışma prensibi araç üzerinde veya sistem şemaları üzerinden gösterilerek açıklanır. Araç klima sisteminin elektrik tesisatı yapısı ve kontrol noktaları tanıtılır. Öğrencilerden klima ve ısıtma sistemi bileşenlerini araç üzerinde etiketlemeleri ve konumlarını belirlemeleri istenir. Kompresör, fan ve hava kanallarının görsel kontrolleri uygulamalı olarak gösterilerek yaptırılır. (OB4.). Elektrikli klima kompresörünün çalışma prensibi ve kontrol basamakları araç üzerinde gösterilerek açıklanır. Klima kompresörünün fiziksel ve elektriksel kontrolleri uygulamalı olarak gösterilir. Kompresörün sökülmesi, dağıtılması, kontrol edilmesi ve yeniden takılması güvenli çalışma adımlarına uygun şekilde gösterilerek öğrencilerin uygulama yapmaları sağlanır. Elektrikli klima kompresörünün yüksek gerilim (HV) elektrik motoru kontrolleri ölçüm cihazları kullanılarak yaptırılır. (KB2.2., E2.2.). Klima sistemi soğutucu akışkan devresi elemanları araç üzerinde gösterilerek açıklanır. Evaporatör, kondenser, fanlar ve hortum–rekor bağlantılarının kontrolleri uygulamalı olarak yaptırılır. Klima gazı dolum cihazı kullanılarak vakum testi ve gaz dolum işlemleri gösterilir; soğutucu akışkanların çevreye etkisi ve güvenli kullanım kuralları vurgulanır. Klima sistemi sensörlerinin kontrol basamakları uygulamalı olarak gösterilerek yaptırılır. (KB3.1., D3.1.). Elektrikli araç kalorifer sistemi elemanlarının çalışma prensibi sistem şemaları üzerinden gösterilerek açıklanır. Kalorifer radyatörü, elektrikli su ısıtıcısı (PTC) ve elektrikli su pompasının kontrolleri araç üzerinde gösterilerek yaptırılır. Soğutma sıvısının kontrolü ve sistem içindeki görevleri açıklanır. Öğrencilerden soğutma ve ısıtma sistemi elemanlarını etiketleyerek yerlerini belirlemeleri ve havalandırma sistemi hava akışını gözlemleyerek değerlendirmeleri istenir. (KB2.2.). Isı pompasının çalışma mantığı ve elektrikli araçlardaki enerji verimliliğine etkisi sistem şemaları üzerinden gösterilerek açıklanır. Isı pompası elemanlarının araç üzerindeki yerleri tanıtılır. Öğrencilerden ısı pompası ile klasik klima sistemi arasındaki farkları karşılaştırmaları ve enerji akışını yorumlamaları istenir. Bu öğrenme biriminde yer alan uygulamalarda öğrenci yeterliği, kontrol listesi ve dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir. Ayrıca öğrencilerin kendi gelişimlerini takip edebilmeleri için öz değerlendirme ve akran değerlendirme formlarından yararlanılabilir (KB2.14. KB2.7.).
Elektrikli ve Hibrit Araçlarda Aydınlatma ile Uyarı Sistemleri: Elektrikli ve hibrit araçlarda düşük gerilim (LV) elektrik tesisatının yapısı araç üzerinde veya sistem diyagramları üzerinden gösterilerek açıklanır. Araç üstü elektrik tesisat diyagramlarının nasıl okunacağı uygulamalı olarak gösterilir. Elektrik tesisatında kullanılan kabloların yapısı, renk çeşitleri ve tesisat elemanları tanıtılır. Öğrencilerden elektrik tesisatı bileşenlerini araç üzerinde incelemeleri ve temel elemanları sıralamaları istenir. (OB4., E1.1.). Elektrik tesisatı bağlantı soketleri ve terminaller araç üzerinde gösterilerek açıklanır. Kablo soketlerinden kaynaklanan arızalarda ölçü aletleri kullanılarak gevşek bağlantı ve korozyon kontrolleri uygulamalı olarak yaptırılır. Sigorta ve rölelerin yerleri araç üzerinde tanıtılır. Sigorta ve rölelerin avometre ile sağlamlık kontrolleri gösterilerek öğrencilerin uygulama yapmaları sağlanır. Arızalı sigorta ve rölelerin tespit edilmesi ve değiştirilmesi uygulamalı olarak yaptırılır. (KB2.2.). Elektrikli ve hibrit araçlarda kullanılan aydınlatma sistemleri araç üzerinde gösterilerek açıklanır. Far, sinyal, park, fren, sis ve iç aydınlatma elemanlarının görevleri tanıtılır. Öğrencilerden aydınlatma sistemi tesisatının kontrollerini yapmaları, far ve aydınlatma elemanlarını incelemeleri ve ampul/LED sökme–takma işlemlerini uygulamaları istenir. Far test cihazı kullanılarak far ayarlarının yapılması gösterilir ve öğrencilerin uygulama yapmaları sağlanır. (D3.4.). Elektrikli ve hibrit araçlarda kullanılan uyarı sistemleri kapsamında kornalar, gösterge paneli uyarı lambaları ve dış uyarı sistemleri araç üzerinde gösterilerek açıklanır. Park, geri vites, fren, sinyal ve dörtlü flaşör sistemlerinin kontrolleri uygulamalı olarak yaptırılır. Öğrencilerden otomatik far ve gündüz farı sistemlerinin çalışmasını gözlemlemeleri ve gösterge panelindeki uyarı lambalarını yorumlamaları istenir. Bu öğrenme biriminde yer alan uygulamalarda öğrenci yeterliği, kontrol listesi ve dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir. Ayrıca öğrencilerin kendi gelişimlerini takip edebilmeleri için öz değerlendirme ve akran değerlendirme formlarından yararlanılabilir (KB2.14., D16.3.).
Öğrenme-Öğretme Uygulamaları DPO
- Derse Giriş35 dk
ELEKTRİKLİ VE HİBRİT ARAÇLARDA İŞ GÜVENLİĞİ ünitesine giriş: Elektrikli ve Hibrit Araçlarda Güvenli Çalışma Alanı Oluşturma / Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD) üzerine kısa bir sohbetle derse başlanır. 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü ile bağ kurularak derse giriş yapılır.
- Keşfetme110 dk
Öğrencilerin elektrikli ve Hibrit Araçlarda Güvenli Çalışma Alanı Oluşturma / Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD) ile ilgili ön bilgileri sorularla ortaya çıkarılır; gerçek yaşam bağlamından bir örnekle konu keşfettirilir.
- Uygulama160 dk
Öğrenciler elektrikli ve Hibrit Araçlarda Güvenli Çalışma Alanı Oluşturma / Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD) ile ilgili etkinlikleri bireysel ve grup çalışmasıyla uygular; öğretmen süreci gözlemleyip dönüt verir (Elektrikli ve Hibrit Araçlarda Güvenli Çalışma Alanı Oluşturma / Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD)).
- Sonuçlandırma55 dk
Öğrencilerin "d) Kişisel koruyucu donanımın nasıl kullanılacağı gösterilerek kullanılması sağlanır" düzeyine ulaşması gözlenir; derecelendirme Ölçeği ile değerlendirilir.
Sınıf defteri: Elektrikli ve Hibrit Araçlarda Güvenli Çalışma Alanı Oluşturma / Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD); değerlendirme
Derse Giriş 35 dk
ELEKTRİKLİ VE HİBRİT ARAÇLARDA İŞ GÜVENLİĞİ ünitesine giriş: Elektrikli ve Hibrit Araçlarda Güvenli Çalışma Alanı Oluşturma / Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD) üzerine kısa bir sohbetle derse başlanır. 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü ile bağ kurularak derse giriş yapılır.
Keşfetme 110 dk
Öğrencilerin elektrikli ve Hibrit Araçlarda Güvenli Çalışma Alanı Oluşturma / Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD) ile ilgili ön bilgileri sorularla ortaya çıkarılır; gerçek yaşam bağlamından bir örnekle konu keşfettirilir.
Uygulama 160 dk
Öğrenciler elektrikli ve Hibrit Araçlarda Güvenli Çalışma Alanı Oluşturma / Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD) ile ilgili etkinlikleri bireysel ve grup çalışmasıyla uygular; öğretmen süreci gözlemleyip dönüt verir (Elektrikli ve Hibrit Araçlarda Güvenli Çalışma Alanı Oluşturma / Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD)).
Sonuçlandırma 55 dk
Öğrencilerin "d) Kişisel koruyucu donanımın nasıl kullanılacağı gösterilerek kullanılması sağlanır" düzeyine ulaşması gözlenir; derecelendirme Ölçeği ile değerlendirilir.
Farklılaştırma Boş
Araç-Gereç ve Kaynaklar DPO
Araç-Gereç
- Ders kitabı
- Etkileşimli tahta
Kaynaklar
- Elektrikli Araç Teknolojisi Dersi Öğretim Programı (MEB, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli)
- Ders Bilgi Formu (MEB)
Deney ve uygulama sırasında laboratuvar/atölye güvenlik kurallarına uyulur; kesici, ısıtıcı, kimyasal ve elektrikli araçlar yalnız öğretmen gözetiminde kullanılır; koruyucu gözlük/eldiven gerektiğinde takılır ve çalışma alanı etkinlik sonunda temizlenir.
Öğretmen Görüşleri
BÖLÜM I
- Ders
- Elektrikli Araç Teknolojisi
- Sınıf
- 10. Sınıf
- Ünite / Tema
- Elektrikli ve Hibrit Araçlarda İş Güvenliği
- Konu
- Elektrikli ve Hibrit Araçlarda Güvenli Çalışma Alanı Oluşturma / Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD)
- Önerilen Süre
- 9 ders saati (360 dk)
- Tarih
- 14-18 Eylül
- Hafta
- 1. Hafta
- Belirli Gün ve Haftalar
- 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü, Gaziler Günü (19 Eylül)
BÖLÜM II DPO
Kazanımlar
Açıklamalar
- a) Atölyede bulunan elektrikli veya hibrit araç üzerinde yüksek gerilimli (HV) sistemler tanıtılır.
- b) Turuncu renkli HV kablolar, konnektörler, inverter ve batarya paketi araç üzerinde gösterilir.
- c) Yüksek gerilim bulunan bölgeler için güvenli çalışma alanları oluşturma işlemi gösterilerek yaptırılır.
- a) HV eldiveni, yüz koruması ve yalıtkan mat gibi kişisel koruyucu donanımlar tanıtılır.
- b) Koruyucu donanımların hasar ve uygunluk kontrolleri gösterilerek yaptırılır.
- c) Yapılacak uygulamaya göre hangi kişisel koruyucu donanımın seçileceği açıklanır.
- d) Kişisel koruyucu donanımın nasıl kullanılacağı gösterilerek kullanılması sağlanır.
Öğrenme-Öğretme Yöntem ve Teknikleri
- Anlatım
- Soru-Cevap
- Problem Çözme
- Gösterip Yaptırma
Kullanılan Eğitim Teknolojileri, Araç ve Gereçler
Araç-Gereç
- Ders kitabı
- Etkileşimli tahta
Kaynaklar
- Elektrikli Araç Teknolojisi Dersi Öğretim Programı (MEB, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli)
- Ders Bilgi Formu (MEB)
Deney ve uygulama sırasında laboratuvar/atölye güvenlik kurallarına uyulur; kesici, ısıtıcı, kimyasal ve elektrikli araçlar yalnız öğretmen gözetiminde kullanılır; koruyucu gözlük/eldiven gerektiğinde takılır ve çalışma alanı etkinlik sonunda temizlenir.
Öğrenme-Öğretme Etkinlikleri
Dikkat Çekme
Elektrikli ve Hibrit Araçlarda Güvenli Çalışma Alanı Oluşturma / Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD) ile ilgili günlük yaşamdan ya da meslekten bir örnek veya soru ile derse başlanır.
Güdüleme
Elektrikli ve Hibrit Araçlarda Güvenli Çalışma Alanı Oluşturma / Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD) konusunun meslekteki ve günlük yaşamdaki yeri vurgulanır.
Gözden Geçirme
Öğrencilerin konuyla ilgili ön bilgileri sorularla yoklanır.
Derse Geçiş
Haftanın kazanımları öğrencilerle paylaşılır: Elektrikli ve hibrit araçlarda, iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun güvenli çalışma alanı oluşturur. Kişisel koruyucu donanımları işe uygun şekilde kullanır.
Bireysel Öğrenme Etkinlikleri
Anlatım, soru-cevap ve gösterip yaptırma ile:
1) Turuncu renkli HV kablolar, konnektörler, inverter ve batarya paketi araç üzerinde gösterilir.
2) HV eldiveni, yüz koruması ve yalıtkan mat gibi kişisel koruyucu donanımlar tanıtılır.
3) Kişisel koruyucu donanımın nasıl kullanılacağı gösterilerek kullanılması sağlanır.
Grupla Öğrenme Etkinlikleri
Atölye/laboratuvar uygulaması (grup çalışması, öğretmen gözetiminde):
1) Atölyede bulunan elektrikli veya hibrit araç üzerinde yüksek gerilimli (HV) sistemler tanıtılır.
2) Yüksek gerilim bulunan bölgeler için güvenli çalışma alanları oluşturma işlemi gösterilerek yaptırılır.
3) Koruyucu donanımların hasar ve uygunluk kontrolleri gösterilerek yaptırılır.
4) Yapılacak uygulamaya göre hangi kişisel koruyucu donanımın seçileceği açıklanır.
Özet
Haftanın konuları öğrencilerle birlikte özetlenir; bir sonraki dersin konusu duyurulur.
BÖLÜM III — Ölçme-Değerlendirme
Bireysel Öğrenme Etkinliklerine Yönelik Ölçme-Değerlendirme
- Derecelendirme Ölçeği
- Dereceli Puanlama Anahtarı
- Gözlem Formu
- Öz Değerlendirme Formu
- Akran Değerlendirme Formu
- Kontrol Listesi
Grupla Öğrenme Etkinliklerine Yönelik Ölçme-Değerlendirme
- Grup çalışması gözlem formu
Öğrenme Güçlüğü Olan ve İleri Düzey Öğrenciler İçin Ek Ölçme-Değerlendirme
BÖLÜM IV — Planın Uygulanmasına İlişkin Açıklamalar
- Belirtilen tarihlerde ve haftalarda, müfredat programına göre değişiklikler yapılabilir.
- Öğrenci merkezli öğretim yöntemleri ve teknikleri aktif olarak kullanılacaktır.
- Ölçme ve değerlendirme süreçlerinde çeşitlilik sağlanacak ve süreç odaklı değerlendirme yapılacaktır.
- Bireysel farklılıklar dikkate alınarak öğretime yön verilecektir.
- Teknoloji entegrasyonu ile öğrenme süreçleri desteklenecektir.