1. Hafta — 14-18 Eylül — Tema: Atölye ve İş Güvenliği Dolu
- Ders
- Demiryolu Üstyapı Tekniği ve Bakımı
- Sınıf
- 11. Sınıf
- Tema / Ünite
- Atölye ve İş Güvenliği
- Konu
- Atölyede Çalışma Güvenliği / Atölye El Aletleri
- Süre
- 9 ders saati (360 dk)
- Tarih
- 14-18 Eylül
- Hafta
- 1. Hafta
- Belirli Gün ve Haftalar
- 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü, Gaziler Günü (19 Eylül)
Öğrenme Çıktıları ve Süreç Bileşenleri MEB
Tema Özeti MEB
Demiryolu üstyapı atölyesi ile ilgili iş güvenliği sağlayabilme
Programlar Arası Bileşenler MEB
Alan Becerileri MEB
Demiryolu üstyapısının teşkili, bakımı ve kontrolü ile üstyapı elemanlarında arızayı tespit ederek bunların tamiratını yapma
Diğer Derslerle İlişki MEB
Matematik, Fizik ders(ler)i ile ilişkilendirilir.
Öğrenme Kanıtları (Ölçme ve Değerlendirme) MEB
- Kısa Cevaplı Sorular
- Derecelendirme Ölçeği
- Dereceli Puanlama Anahtarı
- Gözlem Formu
- Öz Değerlendirme Formu
- Akran Değerlendirme Formu
Ölçme ve değerlendirme; öğrencilerin öğrenme sürecindeki bilgi, beceri ve tutumlarını belirlemek amacıyla ders boyunca yürütülen atölye, uygulama ve hesaplama temelli çalışmalar esas alınarak yapılır. Bu kapsamda öğrencilerin atölye ve iş güvenliği uygulamaları, raylar ve bağlantıları, balast ve travers, makaslar, kurplar, dever, fleş ve ekartman, demiryolunda hız, el ve makine ile yol tamiratı, ray arızalarının bakım ve tamiri, travers ve makasların bakım-onarımı, yardımcı iş makineleri ile metraj ve keşif çalışmalarına ilişkin bilgi ve becerileri çeşitli ölçme araçlarıyla izlenir. Öğrencilerin kavramsal bilgileri; kısa cevaplı sorular, yapılandırılmış çalışma yaprakları, tablo ve şema tamamlama etkinlikleri ile ölçülebilir. Uygulama süreçlerinde öğrencilerin ölçüm alma, hesaplama yapma, teknik kurallara uygun işlem basamaklarını takip etme, ekipman seçme ve güvenli çalışma alışkanlıkları gözlem formları ve kontrol listeleri aracılığıyla değerlendirilir. Ders sürecinde gerçekleştirilen uygulama çalışmalarında öğrencilerin analiz yapma, karşılaştırma, yorumlama ve karar verme becerileri; derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formları ile izlenir. Öğrencilerin kendi öğrenme süreçlerini fark etmelerine yönelik öz değerlendirme formlarından yararlanılabilir. Grup hâlinde yürütülen çalışmalarda iş birliği, sorumluluk paylaşımı ve iletişim becerileri akran değerlendirme formlarıyla desteklenerek değerlendirme süreci zenginleştirilebilir.
Ön Değerlendirme Süreci Boş
Öğretmen tarafından doldurulacak
Köprü Kurma Boş
Öğretmen tarafından doldurulacak
Öğrenme-Öğretme Uygulamaları MEB
- Derse Giriş35 dk
ATÖLYE VE İŞ GÜVENLİĞİ ünitesine giriş: Atölyede Çalışma Güvenliği / Atölye El Aletleri üzerine kısa bir sohbetle derse başlanır. 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü ile bağ kurularak derse giriş yapılır.
- Keşfetme110 dk
Atölye ve İş Güvenliği: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından atölye ortamında iş sağlığı ve güvenliğinin önemi, iş sağlığı ve güvenliği kavramları, karşılaşılabilecek olası riskler ve bu risklere karşı alınması gereken önleyici tedbirler açıklanır. Atölyede güvenli çalışmanın can ve mal güvenliği üzerindeki etkileri örnek olaylar üzerinden vurgulanır. Bu kapsamda iş güvenliği levhalarının türleri, anlamları ve kullanım amaçları örnekler üzerinden tanıtılır. Kişisel koruyucu donanımların (baret, eldiven, gözlük, iş ayakkabısı vb.) neden ve nasıl kullanılması gerektiği uygulamalı olarak gösterilir. Öğretmen, kişisel koruyucu donanımların hangi risklere karşı koruma sağladığını açıklar. Öğretmen tarafından kişisel koruyucu donanımların kullanılması gösterilir. Bu süreçte öğrencilerin kişisel koruyucu donanımları uygulama esnasında aktif olarak kullanmaları sağlanır (OB1, E1.1, E2.2). Öğrencilerin iş güvenliği kurallarının can ve mal güvenliği üzerindeki etkisini fark etmeleri beklenir. Devamında öğrencilerden atölye ortamını gözlemleyerek çalışma alanına uygun iş güvenliği levhaları tasarlamaları ve oluşturmaları istenir. Bu kapsamda öğrenciler, üstyapı atölyesinde bulunması gereken iş güvenliği levhalarını tasarlar. Hazırlanan levhaların atölye içerisinde uygun yerlere yerleştirilmesi sağlanır. Öğrencilerin levhaların anlamlarını ve kullanım gerekçelerini sözlü olarak açıklamaları beklenir. Levhaların anlamları ve kullanım gerekçelerine ilişkin bilgilerin yoklanmasında bilgi görseli (infografik) metni, bilgi haritası vb. ölçme uygulamalarından yararlanılabilir (OB4, KB2.5, SDB2.1). Böylece öğrencilerin görsel okuryazarlık ve sınıflandırma becerilerinin geliştirilmesi sağlanır. Bu aşamadan sonra atölyede kullanılan el aletleri, kullanım amaçları ve işin niteliğine göre doğru el aleti seçimi açısından tanıtılır. Demiryolu üstyapı atölyesinde kullanılan mekanik el aletleri örnekler üzerinden açıklanır. El aletlerinin güvenli kullanım kuralları, yanlış kullanım durumları ve bu durumların doğurabileceği riskler açıklanır (E3.2). Ayrıca el aletlerinin düzenli bakımının ve doğru muhafaza edilmesinin önemi vurgulanır. Ardından öğrencilere mekanik el aletlerini tekniğine uygun ve güvenli şekilde kullanmaları için uygulama yaptırılır. Öğrencilerin işin niteliğine uygun el aletini seçmeleri ve doğru kullanım becerisi kazanmaları sağlanır. Öğrenciler yapılan işe uygun çalışma ortamını ve iş elbiselerini hazırlar. Uygulama sürecinde öğrencilerin kullandıkları el aletlerinin temizlik ve basit bakım işlemlerini gerçekleştirmeleri sağlanır ve bakım sorumluluğu kazanmaları beklenir (KB2.4, KB3.1, E2.2, D3.4). Öğrenme birimi sonunda olarak öğrencilerden “Atölye Güvenli Çalışma Düzeni Uygulaması” gerçekleştirmeleri beklenir. Bu çalışma kapsamında öğrenciler; iş güvenliği levhaları, kişisel koruyucu donanımlar ve el aletlerinin doğru kullanımını içeren bütüncül bir atölye güvenlik düzeni oluşturur. Öğrencilerin uygulama sürecinde aldıkları iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini ve oluşturdukları düzenin gerekçelerini sözlü olarak ifade etmeleri sağlanır. Güvenli çalışma davranışı, kurallara uygunluk, uygulama sürecini açıklayabilme ve sorumluluk bilinci ölçütlerine göre değerlendirilir (SDB2.2, OB2). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Raylar ve Bağlantıları: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından rayların yerleştirilmesi ile ilgili temel kavramlar açıklanır. Bu kapsamda ray profili, ray başı, ray gövdesi, ray tabanı, delik yapıları, teknik işaretler ve etiketler görseller üzerinden tanıtılır. Rayların üzerindeki teknik kavramların doğru okunmasının ray yerleştirme doğruluğu ve işletme güvenliği açısından önemi vurgulanır (OB1, E1.1). Öğrencilerden raylar üzerindeki teknik kavramları, etiketleri ve teknik işaretleri inceleyerek okumaları istenir. Ardından öğrencilerin rayları profiline, ağırlığına ve kullanım yerine göre teknik özelliklerine göre sınıflandırmaları sağlanır. Bu süreç, çalışma yaprakları ve sınıflandırma etkinlikleri üzerinden değerlendirilir (KB2.5, KB2.6). Devamında rayların taşınması, yüklenmesi ve indirilmesi süreci ile ray taşıma kuralları öğretmen tarafından açıklanır. Rayların kaldırılması, taşınması ve yerleştirilmesi sırasında uyulması gereken iş sağlığı ve güvenliği kuralları, kullanılacak kaldırma-taşıma ekipmanları ve kişisel koruyucu donanımlar tanıtılır (E2.2, E3.2). Ardından öğrencilerin rayları tekniğine uygun şekilde ve iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uyarak taşıma uygulaması yapmaları sağlanır. Bu uygulama sırasında öğrencilerin uygun ekipmanları kullanmaları, kişisel koruyucu donanım takmaları ve güvenli taşıma adımlarını uygulamaları gözlemlenir (KB3.1). Sonraki aşamada öğretmen tarafından birleşik rayların (kontrray) teşkili, contaların görevleri ve montaj sırası açıklanır. Ekipmanların dikkatli kullanılması, temizliğe özen gösterilmesi ve conta düzenlemesinin ray bağlantı kalitesi üzerindeki etkisi örneklerle anlatılır. Öğrencilerin birleşik rayların teşkilini yapmaları; ekipmanları dikkatli kullanarak, temizlik ve düzen kurallarına uyarak conta düzenlemelerini gerçekleştirmeleri sağlanır. Uygulama süreci kontrol listesi ile izlenir (E2.2, KB2.4, D3.4). Kurplu hatlara geçildiğinde öğretmen tarafından kurplarda kısa ray (kupon ray) kullanım gerekçesi ve kısa ray hesabının nasıl yapılacağı açıklanır. Kurp yarıçapı ile ray boyu arasındaki ilişki örnekler üzerinden gösterilir (KB2.9). Ardından öğrencilerin verilen kurp verilerine göre kısa ray hesabı yapmaları ve elde ettikleri sonuçları yorumlamaları sağlanır. Öğrencilerin hesaplama sonuçlarını sınıf ortamında paylaşmaları istenir (KB2.4, KB3.1). Ray bağlantıları bölümünde öğretmen tarafından ray bağlantı malzemeleri (cebire, cebire bulonu, rondela ve diğer bağlantı elemanları) tanıtılır. Bu malzemelerde aranacak teknik özellikler ve sınıflandırma ölçütleri açıklanır (OB1, KB2.5). Öğrencilerin bağlantı malzemelerini özelliklerine göre sınıflandırmaları sağlanır (KB2.6, KB2.7). Uygulama aşamasında öğretmen ray bağlantılarının yapılmasını gösterir. Öğrencilerden önce rayların cebire ile birbirleriyle bağlantısını yapmaları, ardından uygun bağlantı malzemesini seçerek rayların traverslerle bağlantısını gerçekleştirmeleri istenir. Yapılan bağlantıların doğruluğu, sıkılık durumu ve güvenliği kontrol edilir. Uygulama sırasında iş güvenliği kurallarına uyum ve ekipmanların doğru kullanımı gözlemlenir (E3.2, KB3.1). Öğrenme birimi sonunda öğrencilerden tüm aşamaları kapsayan “Rayın Yerleştirilmesi ve Bağlantı Uygulaması” yapmaları beklenir. Öğrenciler çalışmayı grup hâlinde gerçekleştirir, uygulama basamaklarını sözlü olarak açıklar ve yapılan işlemleri teknik gerekçeleriyle değerlendirir (SDB2.1, SDB2.2). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Balast ve Travers: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından balastın görevi açıklanır. Balastın demiryolu üstyapısında yük dağılımı, drenaj, yol stabilitesi ve işletme güvenliği üzerindeki etkileri örneklerle anlatılır. Balastın hat geometrisindeki önemi vurgulanır; balastın hat geometrisinin korunmasındaki rolü açıklanır. Öğretmen tarafından balast profili çizimi gösterilir ve balast profilinin teknik özellikleri açıklanır (OB1, E1.1). Ardından öğrencilerin balast profilini çizmeleri sağlanır (E3.2). Devamında öğretmen tarafından balast ölçüm yöntemleri açıklanır. Bu kapsamda mevcut balastın sondaj yöntemiyle ölçülmesi, ölçüm derinliği ve ölçüm sonuçlarının kayıt altına alınma esasları anlatılır. Öğretmen, sondaj noktalarının belirlenmesini ve ölçüm işlemini uygulamalı olarak gösterir (E3.2). Ardından öğrencilerin balast sondajı yapmaları, mevcut balastı sondaj yöntemiyle ölçmeleri, ölçüm sonuçlarına göre sondaj yöntemiyle balast hesabı yapmaları ve elde edilen verilerden balast hacmini bulmaları sağlanır (KB2.4, KB2.6). Öğrencilerin farklı ölçüm ve hesaplama sonuçlarını karşılaştırmaları sağlanır. Bu kapsamda öğrenciler balast miktarının yol güvenliği ve yol performansı üzerindeki etkilerini analiz eder, balast eksikliği veya fazlalığının işletme ve bakım faaliyetlerine etkilerini değerlendirir. Öğrencilerin elde ettikleri verileri yorumlayarak sınıfta paylaşmaları istenir (KB2.7, KB2.9). Sonraki aşamada öğretmen tarafından teslim edilen balastın figüre hesabının nasıl yapılacağı açıklanır. Figüre hesabında kullanılan ölçü birimleri, hacim hesaplama yöntemi ve değerlendirme kriterleri örnekler üzerinden gösterilir. Ardından öğrencilerin teslim edilen balastın figüre hesabını yapmaları sağlanır. Sonuçlar teknik doğruluk açısından değerlendirilir (KB2.4). Balast çalışmalarının ardından travers döşeme işleminin temel esasları öğretmen tarafından açıklanır. Bu kapsamda travers çeşitleri sıralanır; ahşap, beton ve çelik traverslerin özellikleri ile boyutları arasındaki farklar açıklanır (OB1, KB2.5). Öğretmen, travers çeşidine göre uygun bağlantı malzemesinin nasıl belirleneceğini gösterir. Devamında öğrencilerin traverslerin özelliklerini ve boyutlarını tespit etmeleri, travers çeşitlerine göre uygun bağlantı malzemesini seçmeleri ve bu bağlantı malzemelerini kullanarak travers ile ray birleşimini yapmaları sağlanır (KB2.5, KB3.1, D3.4). Uygulama sürecinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uyulması ve ekipmanların doğru kullanılması sağlanır. Uygulamanın sonunda öğrencilerden travers-ray bağlantı kontrolünü yapmaları beklenir. Yapılan işlemler teknik uygunluk, iş sağlığı ve güvenliği ve sorumluluk bilinci çerçevesinde değerlendirilir; çalışmalar iş birliği içinde yürütülür (SDB2.1, SDB2.2, E2.2). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Makaslar: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından makasların demiryolu üstyapısındaki görevi ile işletme güvenliği açısından önemi açıklanır. Makasların hat kapasitesi, işletme sürekliliği ve tren emniyeti üzerindeki etkileri örneklerle vurgulanır. Bu kapsamda makas çeşitleri ve özellikleri tanıtılır, farklı makas türlerinin kullanım amaçları açıklanır (OB1, E1.1). Devamında öğretmen tarafından makasın nazari merkezinin hesaplanma yöntemi ayrıntılı biçimde açıklanır. Nazari merkez hesabında kullanılan temel ölçüler, ölçü noktaları ve formüller adım adım gösterilir. Ardından makas eğiminin hesaplanması öğretmen rehberliğinde gösterilir (E3.2). Bu açıklamalardan sonra öğrencilerin makasın nazari merkezini hesaplamaları, makas eğimini bulmaları ve elde ettikleri sonuçları kontrol etmeleri sağlanır. Hesaplama sürecinde yapılan hatalar öğretmen rehberliğinde değerlendirilir ve düzeltilir (KB2.4, KB2.6). Sonraki aşamada makasların aplikasyonu konusu ele alınır. Aplikasyon sürecinde yapılması gereken ölçümler, ölçüm noktaları ve gabari ölçülerinin önemi açıklanır. Aplikasyonun sahadaki yerleşim doğruluğu ve işletme güvenliği açısından taşıdığı önem vurgulanır. Bu doğrultuda öğrencilerin S makasta kupon ray hesabını yapmaları sağlanır. Ardından öğrencilerin makas hüzmesini gabari ölçülerine dikkat ederek teşkil etmeleri ve limit taşlarının yerlerini gabari standardına göre belirlemeleri sağlanır (KB2.4, KB2.5). Uygulamanın devamında öğrencilerden istasyon faydalı yol uzunluklarının hesabını yapmaları, makasların (yol değiştiricilerin) yönlerini bulmaları ve makaslardaki ölçüleri hesaplamaları istenir (KB2.6, KB3.1). Hesaplanan ölçüler istasyon planı ve işletme ihtiyaçlarıyla ilişkilendirilerek değerlendirilir. Devam eden aşamada öğrencilerin makaslardaki toleransları hesaplamaları sağlanır. Hesaplanan toleranslar sahaya ve projeye uygunluk açısından kontrol edilir. Öğrenciler tolerans sonuçlarını karşılaştırarak yorumlar. Tolerans aşımı durumlarında oluşabilecek riskler öğretmen rehberliğinde tartışılır (KB2.7, E3.10). Son aşamada makasların sınıflandırılması ve kayıt altına alınmasının önemi öğretmen tarafından açıklanır. Ardından öğrencilerin makasın cinsini belirlemeleri ve makas sicil fişi / kontrol formunu eksiksiz şekilde doldurmaları sağlanır (E2.2, SDB2.1, SDB2.2).
- Uygulama160 dk
Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Kurplar: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından kurbun yarıçapı, tanjant noktası, developman boyu ve tebdili mevzi miktarı kavramları tanımlanır. Bu büyüklüklerin hesaplanma esasları adım adım gösterilir. Ayrıca eğimlerin birleştirilmesi hesabı açıklanır ve hesaplama mantığı örnekler üzerinden gösterilir. Devamında öğrencilerin kurbun yarıçapını hesaplamaları, tanjant noktasını tespit etmeleri, developman boyunu ölçmeleri, tebdili mevzi miktarını hesaplamaları ve eğimlerin birleşimini yapmaları sağlanır. Öğrencilerin hesaplama adımlarını sıralı biçimde uygulamaları ve sonuçları kontrol etmeleri sağlanır (KB2.4, KB2.6). Hesaplanan değerler karşılaştırılarak kurp güvenliği ve işletme açısından ortaya çıkan sonuçlar yorumlanır. Öğrencilerin farklı hız ve yarıçap değerlerine göre oluşan değişimleri analiz etmeleri sağlanır (KB2.7, KB3.1, E3.10). Bu açıklamaların ardından öğretmen tarafından merkezkaç kuvveti kavramı tanımlanır ve merkezkaç kuvvetinin bileşenleri açıklanır. Devamında merkezkaç kuvveti ile merkezcil kuvvet arasındaki ilişki ele alınır. Bu kuvvetlerin raylı sistemlerde hat geometrisi, yol stabilitesi ve sürüş konforu üzerindeki etkileri örneklerle gösterilir. Merkezkaç büyüklüklerinin raylı sistemlerdeki etkileri hız, aks yükü ve hat geometrisi ile ilişkilendirilerek açıklanır (OB1, E1.1, E3.2). Sonraki aşamada öğretmen tarafından kurp geçiş eğrileri (parabol ve klotoid) tanımlanır. Parabol geometrisinin kurp geçişlerindeki rolü ve parabolik eğrilerin raylı sistemlerde kullanım amacı açıklanır. Parabolde yarıçap hesabı kavramı tanıtılır ve parabolün herhangi bir noktasındaki yarıçapın hesaplanması örnekler üzerinde gösterilir. Ardından öğrencilere parabolün boyunu hesaplamaları, parabolün herhangi bir noktasındaki yarıçapı bulmaları ve dingil mesafesi belli bir aracın geçebileceği asgari yarıçapı hesaplamaları sağlanır (KB2.4, KB2.9). Öğrenciler uygulamanın sonunda elde ettikleri tüm hesaplama sonuçlarını tablo hâline getirerek farklı hız, yarıçap ve araç koşulları açısından karşılaştırır ve genelleme yapar. Süreç boyunca yapılan çalışmalar kontrol listesi ve değerlendirme ölçeği kullanılarak değerlendirilir (SDB2.1, SDB2.2, OB2, OB4). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Dever: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından Avrupa standartlarına göre hat yapım ve bakımına yönelik eşik değerler tanıtılır. Bu kapsamda eşik değerler tanımlanır. Yeni hattın kabulüne, hattın bakımına ve bakım sonrası kabulüne yönelik eşik değerler açıklanır. Eşik değerlerin aşılması durumunda izlenecek genel iş planı akışı öğretmen tarafından örnekler üzerinden açıklanır (OB1, E1.1). Devamında kurplarda dever kavramı tanımlanır. Deverin trenin güvenli seyri, yolcu konforu ve altyapı ömrü üzerindeki etkileri açıklanır. Dever çeşitleri, dever rampaları, dever akortları ve uygulandıkları yerler ile dever-merkezkaç kuvveti ilişkisi teknik çizimler ve örnekler üzerinden anlatılır (OB1, E3.2). Ardından dever hesabının yapılışı, yolun kullanılma durumu, hat sınıfı ve tren hızına bağlı olarak örnekler üzerinde gösterilir. Bu açıklamaların ardından öğrencilere yolun kullanılma durumuna ve tren hızına göre dever hesabı yapmaları, uygun dever miktarını tespit etmeleri ve hesaplanan deveri yol üzerine uygulamaları sağlanır. Devamında öğrencilerin sürate göre olması gereken dever rampa eğimini ve rampa boyunu hesaplamaları, dever rampasının herhangi bir noktasında dever hesabı yapmaları ve parabolde dever taksimatını doğru şekilde oluşturmaları sağlanır. Öğrenciler, hesap sonuçlarını tablo ve çizimler üzerinde gösterir ve yorumlar (KB2.4, KB2.6). Sonraki aşamada öğretmen tarafından makaslar, istasyon yolları, kesişen hatlar ve hemzemin geçitlerde dever uygulamasının neden sınırlı veya özel kurallara bağlı olduğu açıklanır. Bu alanlarda dever uygulamasının işletme ve güvenlik riskleriyle ilişkisi örneklerle ele alınır. Öğrencilerden makaslarda, istasyon yollarında, kesişen hatlarda ve hemzemin geçitlerde dever uygulamalarını teknik kurallara uygun biçimde yapmaları sağlanır (KB2.5, KB2.7, OB4). Devamında kurplarda dever kontrolünün işletme güvenliği açısından önemi öğretmen tarafından açıklanır. Kurp yarıçapı ve tren hızına göre deverin kontrol ve hesabı, deverin az veya fazla olması durumunda uygulanacak yöntemler, tenzili dever kavramı ve uygulandığı yerler ile dever rampası eğimine akort yapılma mantığı ayrıntılı biçimde anlatılır (OB1, E3.10). Ardından öğrencilere kurp yarıçapı ve tren hızına göre dever hesabı yapmaları, deverin az veya fazla olduğu durumları tespit etmeleri, tenzili dever uygulanacak kesimleri belirlemeleri ve dever rampası eğimine akort uygulamaları sağlanır (KB2.4, KB3.1, KB2.9). Son aşamada öğrencilere dever ölçümü yaptırılır. Ölçüm sonuçları bakıma yönelik eşik değerlerle karşılaştırılır. Öğrenciler elde ettikleri verileri güvenlik, konfor ve işletme açısından yorumlar. Süreç boyunca yapılan çalışmalar; iş birliği, iletişim, analitik düşünme ve sorumluluk bilinci çerçevesinde değerlendirilir (SDB2.1, SDB2.2, OB2, OB4, E2.2). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Fleş ve Ekartman: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından fleş kavramı tanımlanır ve kurplarda fleş ölçümünün amacı açıklanır. Fleşin yol emniyeti, seyir konforu ve bakım süreçleriyle ilişkisi üzerinde durulur. Fleş ölçümünün hangi ölçü aletleriyle ve hangi yöntemle yapıldığı teknik çizimler ve ölçüm şemaları üzerinden açıklanır. Fleş ölçümünün kurp yarıçapı ile ilişkisi ve hat geometrisi kontrolündeki önemi vurgulanır (OB1, E1.1, E3.2). Devamında öğretmen rehberliğinde fleş ölçümü uygulamalı olarak gösterilir. Öğrencilere kurplarda fleş ölçümü yaptırılır. Ölçülen fleş değerleri üzerinden fleş ölçüm sonuçlarının bakıma yönelik eşik değerlerle karşılaştırılması sağlanır. Öğrenciler, ölçüm sonuçlarını tablo hâline getirerek yorumlar. Sonraki aşamada fleş formülünden yararlanarak yarıçapı belli olmayan bir kurbun yarıçapının hesabı öğretmen tarafından adım adım gösterilir. Fleş hesaplarının yapılma yöntemleri açıklanır. Ardından öğrencilere fleşten yararlanarak kurbun yarıçapını hesaplamaları sağlanır (KB2.4, KB2.6, E2.2). Devamında öğretmen tarafından parabolde fleş hesabının mantığı açıklanır. Parabolde fleş hesabının nasıl yapıldığı ve parabolün herhangi bir noktasında fleş hesabının nasıl gerçekleştirileceği örnekler üzerinde gösterilir. Öğrencilerin parabolde fleş hesabı yapmaları ve parabolün farklı noktalarında fleş hesabı yaparak sonuçları karşılaştırmaları sağlanır. Hesaplama ve karşılaştırma becerileri, çalışma yaprakları ve karşılaştırma tabloları üzerinden değerlendirilir (KB2.4, KB2.6). Uygulamanın devamında kurplarda fleş hatalarının nedenleri ve bu hataların nasıl düzeltileceği öğretmen tarafından açıklanır. Öğrencilere kurplarda tespit edilen fleş hatalarını düzeltmeye yönelik uygulamalar yaptırılır. Ardından makaslarda fleş ölçülmesinin neden özel dikkat gerektirdiği açıklanır ve makaslarda fleş hesabı öğretmen rehberliğinde gösterilerek öğrencilere yaptırılır (KB2.7, KB3.1). Sonraki aşamada öğretmen tarafından hat açıklığı (ekartman) kavramı açıklanır. Aplikasyon kazıklarının görevleri, kazıkların yerinde olup olmadığının nasıl belirleneceği ve aplikasyon kazıklarından doğru ölçü alma yöntemleri ayrıntılı biçimde anlatılır. Aplikasyon kazıklarından ölçü alma uygulaması öğretmen tarafından gösterilir (OB1). Bu doğrultuda öğrencilere aplikasyon kazıklarının yerinde olup olmadığını tespit etmeleri, aplikasyon kazıklarından ölçü almaları ve dever aletiyle ekartman (yol açıklığı) ölçümü yapmaları sağlanır. Ölçüm sonuçlarının bakıma yönelik eşik değerlerle karşılaştırılması yaptırılır ve sonuçlar teknik tablo hâline getirilir (KB2.4, KB2.6, OB4). Devamında öğrenciler N ve K tipi bağlantı sistemi kullanılan yollar ile demir traversli yollarda kurplarda sürekartman kontrolünü, iş sağlığı ve güvenliği kurallarına dikkat ederek gerçekleştirir. Ayrıca parabolde beton traversli yollarda sürekartmanı sağlamak amacıyla numaralı travers dağılımını uygular ve demir traversli yollarda ergolarla sürekartman verme işlemini yapar (SDB2.2, SDB2.1, OB2, E3.10). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Demiryolunda Hız: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından yola etki eden kuvvetler kavramı açıklanır. Demiryolu üstyapısında güvenli işletmenin sağlanabilmesi için düşey, yatay ve diğer kuvvetlerin doğru analiz edilmesinin önemi vurgulanır. Bu kapsamda raylı sistemlerde üstyapıya etki eden düşey kuvvetler (dingil yükleri, statik ve dinamik yükler), yatay kuvvetler (merkezkaç kuvveti, çekiş ve frenleme kuvvetleri) ile diğer kuvvetler (rüzgâr etkisi, sıcaklık farkları, titreşim ve dinamik etkiler) atölye ortamında ray-travers-balast kesitleri üzerinde teknik çizimler ve örnekler üzerinden açıklanır (OB1, E1.1, E3.2). Devamında öğretmen tarafından yol bozulmaları ve bakım ihtiyaçlarının, üstyapıya etki eden kuvvetlerle ilişkisi açıklanır. Seyir kısıtlaması gerektiren durumlar, bu durumların geçici ve sürekli nedenleri ile alınması gereken emniyet tedbirleri ayrıntılı biçimde ele alınır. Ayrıca yola intikal eden dingil basıncının üstyapı elemanları üzerindeki etkileri ve dingil basıncına göre hat sınıflarının nasıl belirlendiği teknik çizimler ve örnek hesaplamalarla açıklanır. Bu anlatımın ardından öğrencilerin atölye ortamında verilen örnek yol kesitleri üzerinde üstyapıya etki eden düşey, yatay ve diğer kuvvetleri ayrı ayrı tespit etmeleri sağlanır. Ardından öğrencilerin verilen araç ağırlığı ve dingil sayısı bilgilerine göre yola intikal eden dingil basıncını hesaplamaları yaptırılır. Hesaplanan değerler çalışma kâğıtları üzerinde gösterilir ve tablo hâline getirilir (KB2.4, KB2.6). Öğrenciler elde ettikleri sonuçları karşılaştırarak kuvvetlerin yol güvenliği üzerindeki etkilerini yorumlar ve sınıfta paylaşır (KB2.7, KB3.1, E2.2). Devamında öğrencilerden seyir kısıtlaması gerektiren durumlar için alınması gereken emniyet tedbirlerini belirlemeleri ve uygun işletme önlemlerini seçmeleri istenir. Öğretmen rehberliğinde farklı senaryolar üzerinden değerlendirme yapılır. Sonraki aşamada öğretmen tarafından kurplarda kullanılan hız türleri açıklanır. Bu kapsamda işletme hızı, minimum hız ve azami hız kavramları tanımlanır; bu hızların kurp yarıçapı, dever ve yol güvenliği ile ilişkisi örnek hesaplamalarla gösterilir (OB1). Kurplarda hız hesaplamalarının hangi formüllerle ve hangi değişkenler dikkate alınarak yapıldığı ayrıntılı biçimde açıklanır. Bu doğrultuda öğrencilere, verilen örnek kurplar için minimum hız ve azami hız hesaplamalarını yapmaları sağlanır. Ayrıca kurplarda kritik hız hesabı yaptırılır. Hesaplanan hız değerleri karşılaştırılarak hangi koşullarda hız düşürülmesi veya işletme tedbiri alınması gerektiği tartışılır (KB2.4, KB2.6, KB2.9, KB3.1). Devamında öğretmen tarafından seyir kısıtlaması uygulanan hatlarda seyirden kayıp kavramı açıklanır. Seyir kısıtlaması çeşitleri ve işletmeye etkileri ele alınır. Ardından öğrencilere seyir kısıtlamasında seyirden kayıp hesabı yaptırılır, sonuçlar tablo hâline getirilir ve yorumlanır (E3.10). Uygulama süreci boyunca öğrencilerin hesaplama doğruluğu, ölçüm ve işlem disiplinine uyumu, iş güvenliği kurallarına dikkat etmeleri ile ekip içi iletişim ve iş birliği becerileri öğretmen tarafından gözlemlenir (SDB2.1, SDB2.2, OB2, OB4). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. El ile Yol Tamiratı: Dersin başlangıcında yolun temizlik, bakım ve tamiratının amacı, kapsamı ve önemi öğretmen tarafından açıklanır. El ile yapılan yol bakım çalışmalarının yol geometrisinin korunması, işletme güvenliği ve bakım sürekliliği açısından taşıdığı rol vurgulanır. Bu kapsamda iş sağlığı ve güvenliği ile işçi sağlığı kuralları açıklanır, çalışma alanı çevresinde yangın ve görüş riski oluşturan unsurlar tanıtılır (OB1, E1.1, E2.2). Devamında öğretmen tarafından çalışma alanı çevresinde bulunan kuru otların temizliğinin neden gerekli olduğu, bu durumun balast yapısı, drenaj ve üstyapı güvenliği üzerindeki etkileri görsel örnekler üzerinden açıklanır. Ardından öğrencilerden kişisel koruyucu donanımları kullanarak çalışma alanında kuru ot temizliği yapmaları sağlanır. Bu süreçte öğrencilerin güvenli çalışma alışkanlığı kazanmaları gözlemlenir. Sonraki aşamada öğretmen tarafından balast elemesinin yol stabilitesi ve drenaj açısından önemi açıklanır, balast eleme işlem basamakları tanıtılır. Ardından öğrencilerin balast elemesi yapmaları ve bu işlemi iş güvenliği kurallarına uygun biçimde uygulamaları sağlanır (KB2.4, KB2.6, E3.2). Devamında öğretmen tarafından bağlantı malzemesi bakımının (bağlantı elemanları, takozlar, cıvatalar) yol geometrisi ve güvenli seyir üzerindeki etkileri açıklanır. Öğrencilerden bağlantı malzemesi bakımını yapmaları, bakım sırasında malzemelerin kontrolünü, temizliğini ve uygunluğunu değerlendirmeleri istenir. Bir sonraki aşamada öğretmen tarafından yolun yatay eksenine getirilmesi (dresaj) işlemi açıklanır. Dresaj sırasında izlenen işlem sırası, kullanılan el aletleri ve dikkat edilmesi gereken iş güvenliği hususları örneklerle anlatılır. Ardından öğrencilerin yolu mihverine getirme (dresaj) işlemini adım adım uygulamaları sağlanır (KB2.7, E2.2). İkinci öğrenme çıktısı kapsamında öğretmen tarafından nivelman arızası kavramı açıklanır. Yoldaki düşüklüğü oluşturan nedenler; zemin oturması, balast bozulması ve drenaj problemleri örnek kesitler üzerinden ele alınır. Ardından öğrencilerden yoldaki düşüklük nedenlerini tespit etmeleri ve bu düşüklüklerin yol üzerindeki zararlarını belirlemeleri istenir. Öğrencilerin tespit ve yorumlama becerileri senaryo temelli uygulamalar üzerinden değerlendirilir (KB2.4, KB2.6, E3.10). Devamında yolun kotuna getirilmesi için rölevaj (yükseltme) çalışmasının yapılışı öğretmen tarafından açıklanır. Yüksek raydan başlanması, ölçüm alma ve düzeltme sırası uygulamalı olarak gösterilir. Ardından öğrencilerin yolu kotuna getirmek için rölevaj çalışması yapmaları sağlanır. Sonraki aşamada öğretmen tarafından buraj kontrolünün amacı ve yöntemi açıklanır. Öğrencilerden buraj kontrolünü uygulamalı olarak yapmaları istenir (KB2.5, KB2.7). Son olarak öğretmen tarafından burulma arızalarının yol güvenliği üzerindeki etkileri ve tespit yöntemleri açıklanır. Ardından öğrencilerden burulma arızalarını ölçüm araçları ve kontrol listeleri kullanarak tespit etmeleri ve elde ettikleri bulguları teknik terimleri kullanarak ifade etmeleri istenir (SDB2.1, SDB2.2, KB3.1, OB4, OB2). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Makine ile Yol Tamiratı: Dersin başlangıcında makinelerin yol tamiratı için ön hazırlıklarının amacı, kapsamı ve işletme güvenliği açısından önemi öğretmen tarafından açıklanır. Öğrencilerin konuya yönelik merak duyguları harekete geçirilir ve makineli tamiratın neden gerekli olduğu üzerinde durulur (E1.1, OB1). Makine ile yapılan yol tamiratının el ile yapılan çalışmalara göre sağladığı hız, hassasiyet ve verimlilik avantajları görseller ve örnek uygulamalarla açıklanır (OB4). Bu kapsamda yol muayene makineleri, iş otoları, yol yenileme makineleri ve yol yenileme treni ile yol tamirat makineleri tanıtılır; makinelerin görevleri ve kullanım alanları açıklanır. Öğrencilerin makineleri teknik özelliklerine göre ayırt etmeleri ve sınıflandırmaları sağlanır (KB2.5, KB2.6). Tanıtım sürecinde öğrencilerin dikkatlerini sürdürebilmeleri için görsel ve dijital içerikler kullanılır (E3.2, OB2). Devamında balast eleme makineleri, buraj makineleri ve çeşitleri, balast regülatörü ve balast stabilizatörü öğretmen tarafından açıklanır. Öğrencilerden bu makinelerin yol geometrisi üzerindeki etkilerini analiz etmeleri ve karşılaştırmaları istenir (KB2.4, KB2.7). Bu açıklamaların ardından öğrencilerin balast eleme makinelerinin verimli çalışabilmesi için gerekli ön hazırlıkları yapmaları sağlanır. Aynı şekilde öğrencilerin buraj makinelerinin verimli çalışabilmesi için yapılacak ön hazırlıkları iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun biçimde uygulamaları beklenir. Bu süreçte öğrencilerin sorumluluk bilinci ile çalışmaları ve ekip içinde iş birliği kurmaları sağlanır (E2.2, SDB2.2). Sonraki aşamada yolda makineli tamirat çalışmaları için hazırlık işlemleri ele alınır. Makineli tamiratın faydaları açıklanır ve yol tamirat makinelerinin çalıştırılma sırası öğretmen rehberliğinde tartışılır. Öğrencilerden bu sırayı gerekçeleriyle açıklamaları istenir (KB3.1, SDB2.1, E3.10). Ardından öğrencilerin makineli tamirat öncesi yolda gerekli hazırlık işlemlerini yapmaları sağlanır. Öğrenciler, buraj makinesi ile makineli yol tamiratının yapım esaslarını belirler ve bu esasları karşılaştırarak değerlendirir (KB2.7, KB3.1). Makine sistemine yüklenecek bilgilerin hata toleransları açıklanır, öğrencilerin makine sistemine yüklenecek bilgileri tespit etmeleri ve genelleme yapmaları sağlanır (KB2.9). Dersin devamında makineli tamirat için nivelman yapma esasları öğretmen tarafından açıklanır. Ray nivosu ve mirası tanıtılır, ray nivosunun kullanımı gösterilir. Öğrencilerin ray nivosu ile doğru nivelman okuması yapmaları ve okudukları değeri travers üzerine yazmaları sağlanır (E3.2, KB2.4).Nivelman esnasında dikkat edilecek hususlar açıklanır ve öğrencilerin okunan nivelman değerlerini makinelere aktarmaları sağlanır. Bu süreçte öğrencilerin dikkat ve odaklanma becerileri gözlemlenir (E3.2). Ardından düşey (şakulü) kurplarda nivelman kuralları açıklanır ve öğrencilerin şakulü kurplarda nivelman uygulaması yapmaları sağlanır. Son aşamada makineli tamirat öncesinde, sırasında ve sonrasında yapılacak işlemler öğretmen tarafından açıklanır. Öğrencilerin makineli tamirat esnasındaki işlemleri sırasına göre yapmaları ve makineli tamirat sonrasında yapılacak işleri uygulamaları sağlanır. Ayrıca makineli tamirat ekip şefinin yanında bulunması gereken malzeme ve evraklar açıklanır. Öğrencilerden makine arızaları ve günlük çalışma bilgilerine ait yazışmaları yapmaları istenir (OB2, SDB2.1, E2.2). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Ray Arızalarının Bakım ve Tamiri: Dersin başlangıcında raylarda aşınma kavramı öğretmen tarafından açıklanır. Ray aşınmasının demiryolu işletmeciliği ve yol güvenliği açısından önemi, aşınmanın yol ve araç üzerindeki etkileri örneklerle ele alınır. Ray aşınmasının işletme emniyeti, hız kısıtlamaları ve bakım maliyetleri üzerindeki etkileri vurgulanır. Bu kapsamda raylardaki aşınma türleri, ölçülen aşınma değerlerinin anlamı ve sınır değerler görseller, ölçüm şemaları ve saha örnekleri üzerinden tanıtılır (OB1, E1.1, KB2.6). Devamında raylardaki aşınma miktarının ölçme işlemi öğretmen tarafından gösterilir. Aşınmanın hangi yöntemlerle ölçüldüğü, kullanılan ölçüm araçları ve ölçüm sırası adım adım açıklanır. Öğrencilerin raylardaki aşınma miktarını ölçmeleri, aşınma değerlerini hesaplamaları ve aşınmayı ölçmeye yönelik araç gereci talimatlarına uygun şekilde kullanmaları ve bakımını yapmaları sağlanır (KB2.4, E3.2, E2.2). Öğrencilerin ölçüm sonuçlarını kayıt altına almaları ve elde ettikleri değerleri yorumlamaları beklenir. Bu aşamanın devamında öğretmen tarafından Zimmerman metoduna göre hız-mukavemet momenti tayininin nasıl yapıldığı açıklanır. Hesaplama basamakları standartlara uygun biçimde gösterilir. Ardından öğrencilerin Zimmerman metoduna göre hız-mukavemet momenti tayinini hesaplamaları sağlanır (KB2.4). İkinci kazanım kapsamında öğretmen tarafından rayların aşınmasına neden olan faktörler (trafik yoğunluğu, aks yükü, hız, kurp yarıçapı, dever, bakım yetersizliği ve çevresel etkenler) açıklanır. Öğrencilerden rayların aşınmasına neden olan faktörleri tespit etmeleri, bu faktörleri sınıflandırmaları beklenir (KB2.5, KB2.7, E3.10). Devamında raylardaki aşınmayı önlemeye yönelik alınabilecek önlemler açıklanır. Öğrencilerden aşınmayı önlemeye yönelik tedbirlerin uygulamasını yapmaları ve bu amaçla kullanılan araç gereci talimatlarına uygun şekilde kullanıp bakımını yapmaları sağlanır (OB2, KB2.6, E2.2). Üçüncü öğrenme çıktısı kapsamında öğretmen tarafından arızalı ray kavramı açıklanır. Arızalı ray tespitinin nasıl yapıldığı, rayların gözle muayene kuralları ve muayene sırasında dikkat edilmesi gereken hususlar anlatılır. Ardından öğrencilerin rayların gözle muayenesini yapmaları ve ray kırıklarını tespit etmeleri sağlanır (KB2.4, KB3.1). Devamında ray kırılmalarını önlemeye yönelik tedbirler öğretmen tarafından açıklanır. Öğrencilerden ray kırılmalarını önlemeye yönelik tedbirleri almaları ve değiştirilmesi gereken rayları teknik kriterlere göre belirlemeleri beklenir. Ardından öğrencilerin değiştirilmesi gereken rayı uygulama esaslarına uygun olarak değiştirmeleri, rayları taşıma, yükleme ve indirme işlemlerini iş güvenliği ve işçi sağlığı kurallarına uygun biçimde yapmaları sağlanır (E2.2, SDB2.2, OB4). Bu süreçte rayların istiflenmesinde dikkat edilecek hususlar açıklanır ve öğrencilerin rayları doğru şekilde istiflemeleri sağlanır. Son öğrenme çıktısı kapsamında öğretmen tarafından şöminman (ray yürümeleri) kavramı açıklanır. Raylarda yürümenin meydana geldiği yerler ve yürüme türleri tanıtılır. Öğrencilerden raylarda yürümenin meydana geldiği yerleri tespit etmeleri ve yürüme türünü belirlemeleri istenir (KB2.5, KB2.7). Ardından öğrenciler antişöminman takozlarını kullanarak ray yürümelerine karşı önlem alır. Öğretmen rehberliğinde genleşme (imbisat) aralığı hesapları gösterilir. Öğrencilerin genleşme aralığı hesaplamalarını yapmaları ve raylarda imbisat payı düzenlemelerini uygulamaları sağlanır (KB2.9, KB3.1, SDB2.2). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Traverslerin ve Makasların Bakım ve Tamiratı: Dersin başlangıcında arızalı malzemelerin bakım ve tamirine ilişkin temel ilkeler öğretmen tarafından açıklanır. Bakım ve onarım çalışmalarının işletme güvenliği, yol sürekliliği ve bakım maliyetlerinin azaltılması üzerindeki etkileri vurgulanır. Bu kapsamda beton traverslerde dübel değiştirilmesinde dikkat edilecek hususlar, ahşap traverslerde sabote uygulaması, travers eker ve aralık tanzimi, arızalı travers değişimi, yedek travers istifleme kuralları ile bağlantı malzemelerinin depolanması iş sağlığı ve güvenliği çerçevesinde ayrıntılı olarak açıklanır (OB1, E2.2, E3.2). Bu açıklamaların ardından öğrencilerden sabote yapılacak ahşap traversleri öğretmen rehberliğinde tespit etmeleri istenir. Ardından öğrencilerin ahşap traverste sabote uygulaması yapmaları, traverslerin ekerlerini almaları ve arızalı travers değişimini tekniğine uygun şekilde gerçekleştirmeleri sağlanır (KB2.4, KB2.6, SDB2.1). Uygulama sürecinde doğru el aleti seçimi, iş sırasına uyum ve kişisel koruyucu donanım kullanımı öğretmen tarafından gözlemlenir. Devamında yedek traverslerin istiflenmesinde dikkat edilecek hususlar öğretmen tarafından açıklanır. Öğrencilerin yedek travers istiflemesi yapmaları sağlanır. Ardından bağlantı malzemelerinin depolanması kuralları açıklanır. Öğrencilerin bağlantı malzemesi bakımını yapmaları ve bağlantı malzemelerini depolama kurallarına uygun şekilde istiflemeleri sağlanır (KB2.5). Bu aşamada düzenli stoklama, malzeme korunumu ve çalışma alanı düzeni üzerinde durulur. İkinci öğrenme çıktısı kapsamında makas kurulması ve tamiri kavramı öğretmen tarafından açıklanır. Değiştirilecek makaslarda yapılması gereken ön hazırlıklar ve makasların değiştirilmesine ilişkin iş ve işlemler adım adım anlatılır (OB1, OB4). Bu doğrultuda öğrencilerin değiştirilecek makas için gerekli ön hazırlıkları yapmaları sağlanır. Ardından öğrencilerin makasın sökümünü gerçekleştirmeleri ve öğretmen rehberliğinde yeni makasın montajını toleranslara dikkat ederek yapmaları sağlanır (KB2.4, KB3.1, SDB2.2). Uygulamanın devamında makasların bakım ve tamir işlemlerinin önemi öğretmen tarafından açıklanır. Öğrencilerden makas bakımını yapmaları ve makasın yağlanmasını gerçekleştirmeleri istenir. Son aşamada kilitleme arızası olan makasların tamiri konusu ele alınır. Öğretmen rehberliğinde öğrencilerin kilitleme arızası bulunan makasın ıslahını yapmaları, ardından makasın güvenli çalışmasını kontrol etmeleri sağlanır (E3.10, OB2, KB2.7, SDB2.1). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Yol Tamirinde Kullanılan Yardımcı İş Makineleri: Dersin başlangıcında el ile çalışan yardımcı iş makinelerinin kullanım amaçları, çalışma prensipleri ve iş güvenliği kuralları öğretmen tarafından açıklanır. Bu makinelerin el ile ve makine ile yapılan yol tamiratı çalışmalarını destekleyici rolü vurgulanır. Bu kapsamda arazide kullanılacak jeneratörün çalıştırılması, kullanılacak makineye bağlantı esasları, enerji güvenliği, yük uygunluğu, topraklama gereklilikleri ve elektriksel riskler örnekler üzerinden ayrıntılı biçimde açıklanır (OB1, E1.1, E2.2). Bu açıklamaların ardından öğrencilerin jeneratörü çalıştırmaları ve kullanılacak makineleri jeneratöre doğru şekilde bağlamaları sağlanır. Uygulama sırasında enerji güvenliği ve bağlantı kontrolleri öğretmen rehberliğinde yapılır. Devamında öğrenciler el bleyzleri kullanarak ray üzerinde gerekli bölgelerde taşlama işlemleri yapar. Ardından tirfonöz makineleri ile tirfon sıkma ve sökme işlemlerini, blonöz makineleri ile bulon sıkma ve sökme işlemlerini tekniğine uygun biçimde gerçekleştirir (KB2.4). Bu uygulamalar sırasında kişisel koruyucu donanımların eksiksiz kullanılması ve iş güvenliği kurallarına uyulması sağlanır. Uygulamanın devamında öğrenciler, el buraj makinesi kullanarak travers altlarında balast sıkıştırması yapar. Ardından travers değiştirme makineleri kullanılarak gerekli yerlerde travers değişimi gerçekleştirilir. Aynı aşamada öğrencilerin rayı kaldırmak amacıyla kriko kullanmaları ve rayı hizaya getirmek için kriko uygulaması yapmaları sağlanır (KB3.1, SDB2.1). Kriko yerleştirme noktaları ve yük altında çalışma riskleri öğretmen tarafından kontrol edilir. İkinci öğrenme çıktısı kapsamında öğretmen tarafından ray arızalarında kullanılan yardımcı iş makineleri tanıtılır. Bu kapsamda ray profili taşlama makinesi, ray kesme makinesi, ray delme makinesi, ray kaydırma-taşıma apareyleri ve ray preslerinin kullanım alanları ve çalışma esasları açıklanır (OB4, KB2.6). Bu açıklamaların ardından öğrenciler ray profili taşlama makinesi ile ray taşlaması yapar, ray kesme makinesi ile ölçülü kesimler gerçekleştirir ve ray delme makinesi ile ölçülü delme işlemlerini uygular. Devamında öğrenciler ray kaydırma-taşıma apareyleri kullanarak rayın yer değiştirilmesini sağlar ve ray presleri kullanarak rayı hat hizasına ve kotuna getirir. Yapılan işlemler sonrasında ölçü ve hizalama kontrolleri gerçekleştirilir. (KB2.7, E3.10, OB2, SDB2.2). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Demiryolu Üstyapı Elemanlarının Metraj ve Keşfi: Dersin başlangıcında demiryolu üstyapısını oluşturan ray, travers, balast ve bağlantı malzemelerinin metraj kavramı öğretmen tarafından açıklanır. Metrajın bakım, onarım ve maliyet planlaması açısından önemi, hangi ölçü birimleriyle, hangi sırayla ve hangi teknik esaslara göre yapıldığı örnek çizimler ve tablolar üzerinden anlatılır (OB1, E1.1, E3.2). Metraj çalışmalarının doğru yapılmaması durumunda ortaya çıkabilecek malzeme eksikliği, fazla stok ve maliyet artışı gibi sonuçlar vurgulanır. Metraj doğruluğunun işletme güvenliği, malzeme planlaması ve kaynak kullanımı üzerindeki etkileri açıklanır. Bu açıklamaların ardından öğrencilerin demiryolu üstyapı elemanlarının metrajını yapmaları sağlanır. Öğrenciler atölye ortamında veya verilen örnek bir hat kesiti üzerinde önce rayların, ardından traverslerin, balastın ve bağlantı malzemelerinin metrajını yapar. Her bir üstyapı elemanı için kullanılan ölçüm yöntemi ve hesaplama adımları öğretmen rehberliğinde kontrol edilir. Yapılan metraj çalışmaları tablo hâline getirilir. Devamında öğrenciler belirli bir uzunluktaki demiryolunun tüm üstyapı elemanlarının metrajını bütüncül olarak yapar. Elde edilen sonuçlar karşılaştırılarak ölçüm ve hesaplama hataları tespit edilir, hata kontrolü gerçekleştirilir (KB2.4, KB2.6, KB2.7). Uygulamalar sırasında öğrencilerin dikkatli ölçüm yapmaları, verileri doğru kaydetmeleri ve sorumluluk bilinciyle çalışmaları sağlanır (E2.2, KB3.1). Metraj uygulamalarının ardından keşif kavramı, metraj ile keşif arasındaki ilişki ve keşif çalışmalarının yatırım ve bakım maliyetleri üzerindeki etkisi açıklanır. Demiryolu üstyapı elemanlarının keşfinin hangi kurallara göre yapıldığı ve belirli bir uzunluktaki demiryolunun üstyapı elemanlarının keşfinin neden hassasiyetle yapılması gerektiği örnek keşif tabloları üzerinden anlatılır (OB1, E3.10). Keşif çalışmalarında birim fiyat, miktar ve toplam bedel ilişkisi açık biçimde ortaya konur. Bu açıklamaların ardından öğrencilerin daha önce yaptıkları metraj verilerini kullanarak demiryolu üstyapı elemanlarının keşfini yapmaları sağlanır. Öğrenciler sırasıyla rayların keşfini, traverslerin keşfini, balastın keşfini ve bağlantı malzemelerinin keşfini gerçekleştirir. Son aşamada öğrenciler belirli bir uzunluktaki demiryolunun tüm üstyapı elemanlarının keşfini yaparak keşif tablolarını oluşturur, metraj ve keşif sonuçlarını karşılaştırarak genelleme yapar (KB2.7, KB2.9, KB3.1). Çalışmalar sırasında öğrencilerin iş birliği içinde veri paylaşmaları ve sonuçlarını sözlü olarak ifade etmeleri desteklenir. Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir.
- Sonuçlandırma55 dk
Öğrencilerin "e) Kullanılan el aletlerinin bakımını yapması sağlanır" düzeyine ulaşması gözlenir; kısa Cevaplı Sorular ile değerlendirilir.
Sınıf defteri: Atölyede Çalışma Güvenliği / Atölye El Aletleri; değerlendirme
Derse Giriş 35 dk
ATÖLYE VE İŞ GÜVENLİĞİ ünitesine giriş: Atölyede Çalışma Güvenliği / Atölye El Aletleri üzerine kısa bir sohbetle derse başlanır. 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü ile bağ kurularak derse giriş yapılır.
Keşfetme 110 dk
Atölye ve İş Güvenliği: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından atölye ortamında iş sağlığı ve güvenliğinin önemi, iş sağlığı ve güvenliği kavramları, karşılaşılabilecek olası riskler ve bu risklere karşı alınması gereken önleyici tedbirler açıklanır. Atölyede güvenli çalışmanın can ve mal güvenliği üzerindeki etkileri örnek olaylar üzerinden vurgulanır. Bu kapsamda iş güvenliği levhalarının türleri, anlamları ve kullanım amaçları örnekler üzerinden tanıtılır. Kişisel koruyucu donanımların (baret, eldiven, gözlük, iş ayakkabısı vb.) neden ve nasıl kullanılması gerektiği uygulamalı olarak gösterilir. Öğretmen, kişisel koruyucu donanımların hangi risklere karşı koruma sağladığını açıklar. Öğretmen tarafından kişisel koruyucu donanımların kullanılması gösterilir. Bu süreçte öğrencilerin kişisel koruyucu donanımları uygulama esnasında aktif olarak kullanmaları sağlanır (OB1, E1.1, E2.2). Öğrencilerin iş güvenliği kurallarının can ve mal güvenliği üzerindeki etkisini fark etmeleri beklenir. Devamında öğrencilerden atölye ortamını gözlemleyerek çalışma alanına uygun iş güvenliği levhaları tasarlamaları ve oluşturmaları istenir. Bu kapsamda öğrenciler, üstyapı atölyesinde bulunması gereken iş güvenliği levhalarını tasarlar. Hazırlanan levhaların atölye içerisinde uygun yerlere yerleştirilmesi sağlanır. Öğrencilerin levhaların anlamlarını ve kullanım gerekçelerini sözlü olarak açıklamaları beklenir. Levhaların anlamları ve kullanım gerekçelerine ilişkin bilgilerin yoklanmasında bilgi görseli (infografik) metni, bilgi haritası vb. ölçme uygulamalarından yararlanılabilir (OB4, KB2.5, SDB2.1). Böylece öğrencilerin görsel okuryazarlık ve sınıflandırma becerilerinin geliştirilmesi sağlanır. Bu aşamadan sonra atölyede kullanılan el aletleri, kullanım amaçları ve işin niteliğine göre doğru el aleti seçimi açısından tanıtılır. Demiryolu üstyapı atölyesinde kullanılan mekanik el aletleri örnekler üzerinden açıklanır. El aletlerinin güvenli kullanım kuralları, yanlış kullanım durumları ve bu durumların doğurabileceği riskler açıklanır (E3.2). Ayrıca el aletlerinin düzenli bakımının ve doğru muhafaza edilmesinin önemi vurgulanır. Ardından öğrencilere mekanik el aletlerini tekniğine uygun ve güvenli şekilde kullanmaları için uygulama yaptırılır. Öğrencilerin işin niteliğine uygun el aletini seçmeleri ve doğru kullanım becerisi kazanmaları sağlanır. Öğrenciler yapılan işe uygun çalışma ortamını ve iş elbiselerini hazırlar. Uygulama sürecinde öğrencilerin kullandıkları el aletlerinin temizlik ve basit bakım işlemlerini gerçekleştirmeleri sağlanır ve bakım sorumluluğu kazanmaları beklenir (KB2.4, KB3.1, E2.2, D3.4). Öğrenme birimi sonunda olarak öğrencilerden “Atölye Güvenli Çalışma Düzeni Uygulaması” gerçekleştirmeleri beklenir. Bu çalışma kapsamında öğrenciler; iş güvenliği levhaları, kişisel koruyucu donanımlar ve el aletlerinin doğru kullanımını içeren bütüncül bir atölye güvenlik düzeni oluşturur. Öğrencilerin uygulama sürecinde aldıkları iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini ve oluşturdukları düzenin gerekçelerini sözlü olarak ifade etmeleri sağlanır. Güvenli çalışma davranışı, kurallara uygunluk, uygulama sürecini açıklayabilme ve sorumluluk bilinci ölçütlerine göre değerlendirilir (SDB2.2, OB2). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Raylar ve Bağlantıları: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından rayların yerleştirilmesi ile ilgili temel kavramlar açıklanır. Bu kapsamda ray profili, ray başı, ray gövdesi, ray tabanı, delik yapıları, teknik işaretler ve etiketler görseller üzerinden tanıtılır. Rayların üzerindeki teknik kavramların doğru okunmasının ray yerleştirme doğruluğu ve işletme güvenliği açısından önemi vurgulanır (OB1, E1.1). Öğrencilerden raylar üzerindeki teknik kavramları, etiketleri ve teknik işaretleri inceleyerek okumaları istenir. Ardından öğrencilerin rayları profiline, ağırlığına ve kullanım yerine göre teknik özelliklerine göre sınıflandırmaları sağlanır. Bu süreç, çalışma yaprakları ve sınıflandırma etkinlikleri üzerinden değerlendirilir (KB2.5, KB2.6). Devamında rayların taşınması, yüklenmesi ve indirilmesi süreci ile ray taşıma kuralları öğretmen tarafından açıklanır. Rayların kaldırılması, taşınması ve yerleştirilmesi sırasında uyulması gereken iş sağlığı ve güvenliği kuralları, kullanılacak kaldırma-taşıma ekipmanları ve kişisel koruyucu donanımlar tanıtılır (E2.2, E3.2). Ardından öğrencilerin rayları tekniğine uygun şekilde ve iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uyarak taşıma uygulaması yapmaları sağlanır. Bu uygulama sırasında öğrencilerin uygun ekipmanları kullanmaları, kişisel koruyucu donanım takmaları ve güvenli taşıma adımlarını uygulamaları gözlemlenir (KB3.1). Sonraki aşamada öğretmen tarafından birleşik rayların (kontrray) teşkili, contaların görevleri ve montaj sırası açıklanır. Ekipmanların dikkatli kullanılması, temizliğe özen gösterilmesi ve conta düzenlemesinin ray bağlantı kalitesi üzerindeki etkisi örneklerle anlatılır. Öğrencilerin birleşik rayların teşkilini yapmaları; ekipmanları dikkatli kullanarak, temizlik ve düzen kurallarına uyarak conta düzenlemelerini gerçekleştirmeleri sağlanır. Uygulama süreci kontrol listesi ile izlenir (E2.2, KB2.4, D3.4). Kurplu hatlara geçildiğinde öğretmen tarafından kurplarda kısa ray (kupon ray) kullanım gerekçesi ve kısa ray hesabının nasıl yapılacağı açıklanır. Kurp yarıçapı ile ray boyu arasındaki ilişki örnekler üzerinden gösterilir (KB2.9). Ardından öğrencilerin verilen kurp verilerine göre kısa ray hesabı yapmaları ve elde ettikleri sonuçları yorumlamaları sağlanır. Öğrencilerin hesaplama sonuçlarını sınıf ortamında paylaşmaları istenir (KB2.4, KB3.1). Ray bağlantıları bölümünde öğretmen tarafından ray bağlantı malzemeleri (cebire, cebire bulonu, rondela ve diğer bağlantı elemanları) tanıtılır. Bu malzemelerde aranacak teknik özellikler ve sınıflandırma ölçütleri açıklanır (OB1, KB2.5). Öğrencilerin bağlantı malzemelerini özelliklerine göre sınıflandırmaları sağlanır (KB2.6, KB2.7). Uygulama aşamasında öğretmen ray bağlantılarının yapılmasını gösterir. Öğrencilerden önce rayların cebire ile birbirleriyle bağlantısını yapmaları, ardından uygun bağlantı malzemesini seçerek rayların traverslerle bağlantısını gerçekleştirmeleri istenir. Yapılan bağlantıların doğruluğu, sıkılık durumu ve güvenliği kontrol edilir. Uygulama sırasında iş güvenliği kurallarına uyum ve ekipmanların doğru kullanımı gözlemlenir (E3.2, KB3.1). Öğrenme birimi sonunda öğrencilerden tüm aşamaları kapsayan “Rayın Yerleştirilmesi ve Bağlantı Uygulaması” yapmaları beklenir. Öğrenciler çalışmayı grup hâlinde gerçekleştirir, uygulama basamaklarını sözlü olarak açıklar ve yapılan işlemleri teknik gerekçeleriyle değerlendirir (SDB2.1, SDB2.2). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Balast ve Travers: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından balastın görevi açıklanır. Balastın demiryolu üstyapısında yük dağılımı, drenaj, yol stabilitesi ve işletme güvenliği üzerindeki etkileri örneklerle anlatılır. Balastın hat geometrisindeki önemi vurgulanır; balastın hat geometrisinin korunmasındaki rolü açıklanır. Öğretmen tarafından balast profili çizimi gösterilir ve balast profilinin teknik özellikleri açıklanır (OB1, E1.1). Ardından öğrencilerin balast profilini çizmeleri sağlanır (E3.2). Devamında öğretmen tarafından balast ölçüm yöntemleri açıklanır. Bu kapsamda mevcut balastın sondaj yöntemiyle ölçülmesi, ölçüm derinliği ve ölçüm sonuçlarının kayıt altına alınma esasları anlatılır. Öğretmen, sondaj noktalarının belirlenmesini ve ölçüm işlemini uygulamalı olarak gösterir (E3.2). Ardından öğrencilerin balast sondajı yapmaları, mevcut balastı sondaj yöntemiyle ölçmeleri, ölçüm sonuçlarına göre sondaj yöntemiyle balast hesabı yapmaları ve elde edilen verilerden balast hacmini bulmaları sağlanır (KB2.4, KB2.6). Öğrencilerin farklı ölçüm ve hesaplama sonuçlarını karşılaştırmaları sağlanır. Bu kapsamda öğrenciler balast miktarının yol güvenliği ve yol performansı üzerindeki etkilerini analiz eder, balast eksikliği veya fazlalığının işletme ve bakım faaliyetlerine etkilerini değerlendirir. Öğrencilerin elde ettikleri verileri yorumlayarak sınıfta paylaşmaları istenir (KB2.7, KB2.9). Sonraki aşamada öğretmen tarafından teslim edilen balastın figüre hesabının nasıl yapılacağı açıklanır. Figüre hesabında kullanılan ölçü birimleri, hacim hesaplama yöntemi ve değerlendirme kriterleri örnekler üzerinden gösterilir. Ardından öğrencilerin teslim edilen balastın figüre hesabını yapmaları sağlanır. Sonuçlar teknik doğruluk açısından değerlendirilir (KB2.4). Balast çalışmalarının ardından travers döşeme işleminin temel esasları öğretmen tarafından açıklanır. Bu kapsamda travers çeşitleri sıralanır; ahşap, beton ve çelik traverslerin özellikleri ile boyutları arasındaki farklar açıklanır (OB1, KB2.5). Öğretmen, travers çeşidine göre uygun bağlantı malzemesinin nasıl belirleneceğini gösterir. Devamında öğrencilerin traverslerin özelliklerini ve boyutlarını tespit etmeleri, travers çeşitlerine göre uygun bağlantı malzemesini seçmeleri ve bu bağlantı malzemelerini kullanarak travers ile ray birleşimini yapmaları sağlanır (KB2.5, KB3.1, D3.4). Uygulama sürecinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uyulması ve ekipmanların doğru kullanılması sağlanır. Uygulamanın sonunda öğrencilerden travers-ray bağlantı kontrolünü yapmaları beklenir. Yapılan işlemler teknik uygunluk, iş sağlığı ve güvenliği ve sorumluluk bilinci çerçevesinde değerlendirilir; çalışmalar iş birliği içinde yürütülür (SDB2.1, SDB2.2, E2.2). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Makaslar: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından makasların demiryolu üstyapısındaki görevi ile işletme güvenliği açısından önemi açıklanır. Makasların hat kapasitesi, işletme sürekliliği ve tren emniyeti üzerindeki etkileri örneklerle vurgulanır. Bu kapsamda makas çeşitleri ve özellikleri tanıtılır, farklı makas türlerinin kullanım amaçları açıklanır (OB1, E1.1). Devamında öğretmen tarafından makasın nazari merkezinin hesaplanma yöntemi ayrıntılı biçimde açıklanır. Nazari merkez hesabında kullanılan temel ölçüler, ölçü noktaları ve formüller adım adım gösterilir. Ardından makas eğiminin hesaplanması öğretmen rehberliğinde gösterilir (E3.2). Bu açıklamalardan sonra öğrencilerin makasın nazari merkezini hesaplamaları, makas eğimini bulmaları ve elde ettikleri sonuçları kontrol etmeleri sağlanır. Hesaplama sürecinde yapılan hatalar öğretmen rehberliğinde değerlendirilir ve düzeltilir (KB2.4, KB2.6). Sonraki aşamada makasların aplikasyonu konusu ele alınır. Aplikasyon sürecinde yapılması gereken ölçümler, ölçüm noktaları ve gabari ölçülerinin önemi açıklanır. Aplikasyonun sahadaki yerleşim doğruluğu ve işletme güvenliği açısından taşıdığı önem vurgulanır. Bu doğrultuda öğrencilerin S makasta kupon ray hesabını yapmaları sağlanır. Ardından öğrencilerin makas hüzmesini gabari ölçülerine dikkat ederek teşkil etmeleri ve limit taşlarının yerlerini gabari standardına göre belirlemeleri sağlanır (KB2.4, KB2.5). Uygulamanın devamında öğrencilerden istasyon faydalı yol uzunluklarının hesabını yapmaları, makasların (yol değiştiricilerin) yönlerini bulmaları ve makaslardaki ölçüleri hesaplamaları istenir (KB2.6, KB3.1). Hesaplanan ölçüler istasyon planı ve işletme ihtiyaçlarıyla ilişkilendirilerek değerlendirilir. Devam eden aşamada öğrencilerin makaslardaki toleransları hesaplamaları sağlanır. Hesaplanan toleranslar sahaya ve projeye uygunluk açısından kontrol edilir. Öğrenciler tolerans sonuçlarını karşılaştırarak yorumlar. Tolerans aşımı durumlarında oluşabilecek riskler öğretmen rehberliğinde tartışılır (KB2.7, E3.10). Son aşamada makasların sınıflandırılması ve kayıt altına alınmasının önemi öğretmen tarafından açıklanır. Ardından öğrencilerin makasın cinsini belirlemeleri ve makas sicil fişi / kontrol formunu eksiksiz şekilde doldurmaları sağlanır (E2.2, SDB2.1, SDB2.2).
Uygulama 160 dk
Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Kurplar: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından kurbun yarıçapı, tanjant noktası, developman boyu ve tebdili mevzi miktarı kavramları tanımlanır. Bu büyüklüklerin hesaplanma esasları adım adım gösterilir. Ayrıca eğimlerin birleştirilmesi hesabı açıklanır ve hesaplama mantığı örnekler üzerinden gösterilir. Devamında öğrencilerin kurbun yarıçapını hesaplamaları, tanjant noktasını tespit etmeleri, developman boyunu ölçmeleri, tebdili mevzi miktarını hesaplamaları ve eğimlerin birleşimini yapmaları sağlanır. Öğrencilerin hesaplama adımlarını sıralı biçimde uygulamaları ve sonuçları kontrol etmeleri sağlanır (KB2.4, KB2.6). Hesaplanan değerler karşılaştırılarak kurp güvenliği ve işletme açısından ortaya çıkan sonuçlar yorumlanır. Öğrencilerin farklı hız ve yarıçap değerlerine göre oluşan değişimleri analiz etmeleri sağlanır (KB2.7, KB3.1, E3.10). Bu açıklamaların ardından öğretmen tarafından merkezkaç kuvveti kavramı tanımlanır ve merkezkaç kuvvetinin bileşenleri açıklanır. Devamında merkezkaç kuvveti ile merkezcil kuvvet arasındaki ilişki ele alınır. Bu kuvvetlerin raylı sistemlerde hat geometrisi, yol stabilitesi ve sürüş konforu üzerindeki etkileri örneklerle gösterilir. Merkezkaç büyüklüklerinin raylı sistemlerdeki etkileri hız, aks yükü ve hat geometrisi ile ilişkilendirilerek açıklanır (OB1, E1.1, E3.2). Sonraki aşamada öğretmen tarafından kurp geçiş eğrileri (parabol ve klotoid) tanımlanır. Parabol geometrisinin kurp geçişlerindeki rolü ve parabolik eğrilerin raylı sistemlerde kullanım amacı açıklanır. Parabolde yarıçap hesabı kavramı tanıtılır ve parabolün herhangi bir noktasındaki yarıçapın hesaplanması örnekler üzerinde gösterilir. Ardından öğrencilere parabolün boyunu hesaplamaları, parabolün herhangi bir noktasındaki yarıçapı bulmaları ve dingil mesafesi belli bir aracın geçebileceği asgari yarıçapı hesaplamaları sağlanır (KB2.4, KB2.9). Öğrenciler uygulamanın sonunda elde ettikleri tüm hesaplama sonuçlarını tablo hâline getirerek farklı hız, yarıçap ve araç koşulları açısından karşılaştırır ve genelleme yapar. Süreç boyunca yapılan çalışmalar kontrol listesi ve değerlendirme ölçeği kullanılarak değerlendirilir (SDB2.1, SDB2.2, OB2, OB4). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Dever: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından Avrupa standartlarına göre hat yapım ve bakımına yönelik eşik değerler tanıtılır. Bu kapsamda eşik değerler tanımlanır. Yeni hattın kabulüne, hattın bakımına ve bakım sonrası kabulüne yönelik eşik değerler açıklanır. Eşik değerlerin aşılması durumunda izlenecek genel iş planı akışı öğretmen tarafından örnekler üzerinden açıklanır (OB1, E1.1). Devamında kurplarda dever kavramı tanımlanır. Deverin trenin güvenli seyri, yolcu konforu ve altyapı ömrü üzerindeki etkileri açıklanır. Dever çeşitleri, dever rampaları, dever akortları ve uygulandıkları yerler ile dever-merkezkaç kuvveti ilişkisi teknik çizimler ve örnekler üzerinden anlatılır (OB1, E3.2). Ardından dever hesabının yapılışı, yolun kullanılma durumu, hat sınıfı ve tren hızına bağlı olarak örnekler üzerinde gösterilir. Bu açıklamaların ardından öğrencilere yolun kullanılma durumuna ve tren hızına göre dever hesabı yapmaları, uygun dever miktarını tespit etmeleri ve hesaplanan deveri yol üzerine uygulamaları sağlanır. Devamında öğrencilerin sürate göre olması gereken dever rampa eğimini ve rampa boyunu hesaplamaları, dever rampasının herhangi bir noktasında dever hesabı yapmaları ve parabolde dever taksimatını doğru şekilde oluşturmaları sağlanır. Öğrenciler, hesap sonuçlarını tablo ve çizimler üzerinde gösterir ve yorumlar (KB2.4, KB2.6). Sonraki aşamada öğretmen tarafından makaslar, istasyon yolları, kesişen hatlar ve hemzemin geçitlerde dever uygulamasının neden sınırlı veya özel kurallara bağlı olduğu açıklanır. Bu alanlarda dever uygulamasının işletme ve güvenlik riskleriyle ilişkisi örneklerle ele alınır. Öğrencilerden makaslarda, istasyon yollarında, kesişen hatlarda ve hemzemin geçitlerde dever uygulamalarını teknik kurallara uygun biçimde yapmaları sağlanır (KB2.5, KB2.7, OB4). Devamında kurplarda dever kontrolünün işletme güvenliği açısından önemi öğretmen tarafından açıklanır. Kurp yarıçapı ve tren hızına göre deverin kontrol ve hesabı, deverin az veya fazla olması durumunda uygulanacak yöntemler, tenzili dever kavramı ve uygulandığı yerler ile dever rampası eğimine akort yapılma mantığı ayrıntılı biçimde anlatılır (OB1, E3.10). Ardından öğrencilere kurp yarıçapı ve tren hızına göre dever hesabı yapmaları, deverin az veya fazla olduğu durumları tespit etmeleri, tenzili dever uygulanacak kesimleri belirlemeleri ve dever rampası eğimine akort uygulamaları sağlanır (KB2.4, KB3.1, KB2.9). Son aşamada öğrencilere dever ölçümü yaptırılır. Ölçüm sonuçları bakıma yönelik eşik değerlerle karşılaştırılır. Öğrenciler elde ettikleri verileri güvenlik, konfor ve işletme açısından yorumlar. Süreç boyunca yapılan çalışmalar; iş birliği, iletişim, analitik düşünme ve sorumluluk bilinci çerçevesinde değerlendirilir (SDB2.1, SDB2.2, OB2, OB4, E2.2). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Fleş ve Ekartman: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından fleş kavramı tanımlanır ve kurplarda fleş ölçümünün amacı açıklanır. Fleşin yol emniyeti, seyir konforu ve bakım süreçleriyle ilişkisi üzerinde durulur. Fleş ölçümünün hangi ölçü aletleriyle ve hangi yöntemle yapıldığı teknik çizimler ve ölçüm şemaları üzerinden açıklanır. Fleş ölçümünün kurp yarıçapı ile ilişkisi ve hat geometrisi kontrolündeki önemi vurgulanır (OB1, E1.1, E3.2). Devamında öğretmen rehberliğinde fleş ölçümü uygulamalı olarak gösterilir. Öğrencilere kurplarda fleş ölçümü yaptırılır. Ölçülen fleş değerleri üzerinden fleş ölçüm sonuçlarının bakıma yönelik eşik değerlerle karşılaştırılması sağlanır. Öğrenciler, ölçüm sonuçlarını tablo hâline getirerek yorumlar. Sonraki aşamada fleş formülünden yararlanarak yarıçapı belli olmayan bir kurbun yarıçapının hesabı öğretmen tarafından adım adım gösterilir. Fleş hesaplarının yapılma yöntemleri açıklanır. Ardından öğrencilere fleşten yararlanarak kurbun yarıçapını hesaplamaları sağlanır (KB2.4, KB2.6, E2.2). Devamında öğretmen tarafından parabolde fleş hesabının mantığı açıklanır. Parabolde fleş hesabının nasıl yapıldığı ve parabolün herhangi bir noktasında fleş hesabının nasıl gerçekleştirileceği örnekler üzerinde gösterilir. Öğrencilerin parabolde fleş hesabı yapmaları ve parabolün farklı noktalarında fleş hesabı yaparak sonuçları karşılaştırmaları sağlanır. Hesaplama ve karşılaştırma becerileri, çalışma yaprakları ve karşılaştırma tabloları üzerinden değerlendirilir (KB2.4, KB2.6). Uygulamanın devamında kurplarda fleş hatalarının nedenleri ve bu hataların nasıl düzeltileceği öğretmen tarafından açıklanır. Öğrencilere kurplarda tespit edilen fleş hatalarını düzeltmeye yönelik uygulamalar yaptırılır. Ardından makaslarda fleş ölçülmesinin neden özel dikkat gerektirdiği açıklanır ve makaslarda fleş hesabı öğretmen rehberliğinde gösterilerek öğrencilere yaptırılır (KB2.7, KB3.1). Sonraki aşamada öğretmen tarafından hat açıklığı (ekartman) kavramı açıklanır. Aplikasyon kazıklarının görevleri, kazıkların yerinde olup olmadığının nasıl belirleneceği ve aplikasyon kazıklarından doğru ölçü alma yöntemleri ayrıntılı biçimde anlatılır. Aplikasyon kazıklarından ölçü alma uygulaması öğretmen tarafından gösterilir (OB1). Bu doğrultuda öğrencilere aplikasyon kazıklarının yerinde olup olmadığını tespit etmeleri, aplikasyon kazıklarından ölçü almaları ve dever aletiyle ekartman (yol açıklığı) ölçümü yapmaları sağlanır. Ölçüm sonuçlarının bakıma yönelik eşik değerlerle karşılaştırılması yaptırılır ve sonuçlar teknik tablo hâline getirilir (KB2.4, KB2.6, OB4). Devamında öğrenciler N ve K tipi bağlantı sistemi kullanılan yollar ile demir traversli yollarda kurplarda sürekartman kontrolünü, iş sağlığı ve güvenliği kurallarına dikkat ederek gerçekleştirir. Ayrıca parabolde beton traversli yollarda sürekartmanı sağlamak amacıyla numaralı travers dağılımını uygular ve demir traversli yollarda ergolarla sürekartman verme işlemini yapar (SDB2.2, SDB2.1, OB2, E3.10). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Demiryolunda Hız: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından yola etki eden kuvvetler kavramı açıklanır. Demiryolu üstyapısında güvenli işletmenin sağlanabilmesi için düşey, yatay ve diğer kuvvetlerin doğru analiz edilmesinin önemi vurgulanır. Bu kapsamda raylı sistemlerde üstyapıya etki eden düşey kuvvetler (dingil yükleri, statik ve dinamik yükler), yatay kuvvetler (merkezkaç kuvveti, çekiş ve frenleme kuvvetleri) ile diğer kuvvetler (rüzgâr etkisi, sıcaklık farkları, titreşim ve dinamik etkiler) atölye ortamında ray-travers-balast kesitleri üzerinde teknik çizimler ve örnekler üzerinden açıklanır (OB1, E1.1, E3.2). Devamında öğretmen tarafından yol bozulmaları ve bakım ihtiyaçlarının, üstyapıya etki eden kuvvetlerle ilişkisi açıklanır. Seyir kısıtlaması gerektiren durumlar, bu durumların geçici ve sürekli nedenleri ile alınması gereken emniyet tedbirleri ayrıntılı biçimde ele alınır. Ayrıca yola intikal eden dingil basıncının üstyapı elemanları üzerindeki etkileri ve dingil basıncına göre hat sınıflarının nasıl belirlendiği teknik çizimler ve örnek hesaplamalarla açıklanır. Bu anlatımın ardından öğrencilerin atölye ortamında verilen örnek yol kesitleri üzerinde üstyapıya etki eden düşey, yatay ve diğer kuvvetleri ayrı ayrı tespit etmeleri sağlanır. Ardından öğrencilerin verilen araç ağırlığı ve dingil sayısı bilgilerine göre yola intikal eden dingil basıncını hesaplamaları yaptırılır. Hesaplanan değerler çalışma kâğıtları üzerinde gösterilir ve tablo hâline getirilir (KB2.4, KB2.6). Öğrenciler elde ettikleri sonuçları karşılaştırarak kuvvetlerin yol güvenliği üzerindeki etkilerini yorumlar ve sınıfta paylaşır (KB2.7, KB3.1, E2.2). Devamında öğrencilerden seyir kısıtlaması gerektiren durumlar için alınması gereken emniyet tedbirlerini belirlemeleri ve uygun işletme önlemlerini seçmeleri istenir. Öğretmen rehberliğinde farklı senaryolar üzerinden değerlendirme yapılır. Sonraki aşamada öğretmen tarafından kurplarda kullanılan hız türleri açıklanır. Bu kapsamda işletme hızı, minimum hız ve azami hız kavramları tanımlanır; bu hızların kurp yarıçapı, dever ve yol güvenliği ile ilişkisi örnek hesaplamalarla gösterilir (OB1). Kurplarda hız hesaplamalarının hangi formüllerle ve hangi değişkenler dikkate alınarak yapıldığı ayrıntılı biçimde açıklanır. Bu doğrultuda öğrencilere, verilen örnek kurplar için minimum hız ve azami hız hesaplamalarını yapmaları sağlanır. Ayrıca kurplarda kritik hız hesabı yaptırılır. Hesaplanan hız değerleri karşılaştırılarak hangi koşullarda hız düşürülmesi veya işletme tedbiri alınması gerektiği tartışılır (KB2.4, KB2.6, KB2.9, KB3.1). Devamında öğretmen tarafından seyir kısıtlaması uygulanan hatlarda seyirden kayıp kavramı açıklanır. Seyir kısıtlaması çeşitleri ve işletmeye etkileri ele alınır. Ardından öğrencilere seyir kısıtlamasında seyirden kayıp hesabı yaptırılır, sonuçlar tablo hâline getirilir ve yorumlanır (E3.10). Uygulama süreci boyunca öğrencilerin hesaplama doğruluğu, ölçüm ve işlem disiplinine uyumu, iş güvenliği kurallarına dikkat etmeleri ile ekip içi iletişim ve iş birliği becerileri öğretmen tarafından gözlemlenir (SDB2.1, SDB2.2, OB2, OB4). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. El ile Yol Tamiratı: Dersin başlangıcında yolun temizlik, bakım ve tamiratının amacı, kapsamı ve önemi öğretmen tarafından açıklanır. El ile yapılan yol bakım çalışmalarının yol geometrisinin korunması, işletme güvenliği ve bakım sürekliliği açısından taşıdığı rol vurgulanır. Bu kapsamda iş sağlığı ve güvenliği ile işçi sağlığı kuralları açıklanır, çalışma alanı çevresinde yangın ve görüş riski oluşturan unsurlar tanıtılır (OB1, E1.1, E2.2). Devamında öğretmen tarafından çalışma alanı çevresinde bulunan kuru otların temizliğinin neden gerekli olduğu, bu durumun balast yapısı, drenaj ve üstyapı güvenliği üzerindeki etkileri görsel örnekler üzerinden açıklanır. Ardından öğrencilerden kişisel koruyucu donanımları kullanarak çalışma alanında kuru ot temizliği yapmaları sağlanır. Bu süreçte öğrencilerin güvenli çalışma alışkanlığı kazanmaları gözlemlenir. Sonraki aşamada öğretmen tarafından balast elemesinin yol stabilitesi ve drenaj açısından önemi açıklanır, balast eleme işlem basamakları tanıtılır. Ardından öğrencilerin balast elemesi yapmaları ve bu işlemi iş güvenliği kurallarına uygun biçimde uygulamaları sağlanır (KB2.4, KB2.6, E3.2). Devamında öğretmen tarafından bağlantı malzemesi bakımının (bağlantı elemanları, takozlar, cıvatalar) yol geometrisi ve güvenli seyir üzerindeki etkileri açıklanır. Öğrencilerden bağlantı malzemesi bakımını yapmaları, bakım sırasında malzemelerin kontrolünü, temizliğini ve uygunluğunu değerlendirmeleri istenir. Bir sonraki aşamada öğretmen tarafından yolun yatay eksenine getirilmesi (dresaj) işlemi açıklanır. Dresaj sırasında izlenen işlem sırası, kullanılan el aletleri ve dikkat edilmesi gereken iş güvenliği hususları örneklerle anlatılır. Ardından öğrencilerin yolu mihverine getirme (dresaj) işlemini adım adım uygulamaları sağlanır (KB2.7, E2.2). İkinci öğrenme çıktısı kapsamında öğretmen tarafından nivelman arızası kavramı açıklanır. Yoldaki düşüklüğü oluşturan nedenler; zemin oturması, balast bozulması ve drenaj problemleri örnek kesitler üzerinden ele alınır. Ardından öğrencilerden yoldaki düşüklük nedenlerini tespit etmeleri ve bu düşüklüklerin yol üzerindeki zararlarını belirlemeleri istenir. Öğrencilerin tespit ve yorumlama becerileri senaryo temelli uygulamalar üzerinden değerlendirilir (KB2.4, KB2.6, E3.10). Devamında yolun kotuna getirilmesi için rölevaj (yükseltme) çalışmasının yapılışı öğretmen tarafından açıklanır. Yüksek raydan başlanması, ölçüm alma ve düzeltme sırası uygulamalı olarak gösterilir. Ardından öğrencilerin yolu kotuna getirmek için rölevaj çalışması yapmaları sağlanır. Sonraki aşamada öğretmen tarafından buraj kontrolünün amacı ve yöntemi açıklanır. Öğrencilerden buraj kontrolünü uygulamalı olarak yapmaları istenir (KB2.5, KB2.7). Son olarak öğretmen tarafından burulma arızalarının yol güvenliği üzerindeki etkileri ve tespit yöntemleri açıklanır. Ardından öğrencilerden burulma arızalarını ölçüm araçları ve kontrol listeleri kullanarak tespit etmeleri ve elde ettikleri bulguları teknik terimleri kullanarak ifade etmeleri istenir (SDB2.1, SDB2.2, KB3.1, OB4, OB2). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Makine ile Yol Tamiratı: Dersin başlangıcında makinelerin yol tamiratı için ön hazırlıklarının amacı, kapsamı ve işletme güvenliği açısından önemi öğretmen tarafından açıklanır. Öğrencilerin konuya yönelik merak duyguları harekete geçirilir ve makineli tamiratın neden gerekli olduğu üzerinde durulur (E1.1, OB1). Makine ile yapılan yol tamiratının el ile yapılan çalışmalara göre sağladığı hız, hassasiyet ve verimlilik avantajları görseller ve örnek uygulamalarla açıklanır (OB4). Bu kapsamda yol muayene makineleri, iş otoları, yol yenileme makineleri ve yol yenileme treni ile yol tamirat makineleri tanıtılır; makinelerin görevleri ve kullanım alanları açıklanır. Öğrencilerin makineleri teknik özelliklerine göre ayırt etmeleri ve sınıflandırmaları sağlanır (KB2.5, KB2.6). Tanıtım sürecinde öğrencilerin dikkatlerini sürdürebilmeleri için görsel ve dijital içerikler kullanılır (E3.2, OB2). Devamında balast eleme makineleri, buraj makineleri ve çeşitleri, balast regülatörü ve balast stabilizatörü öğretmen tarafından açıklanır. Öğrencilerden bu makinelerin yol geometrisi üzerindeki etkilerini analiz etmeleri ve karşılaştırmaları istenir (KB2.4, KB2.7). Bu açıklamaların ardından öğrencilerin balast eleme makinelerinin verimli çalışabilmesi için gerekli ön hazırlıkları yapmaları sağlanır. Aynı şekilde öğrencilerin buraj makinelerinin verimli çalışabilmesi için yapılacak ön hazırlıkları iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun biçimde uygulamaları beklenir. Bu süreçte öğrencilerin sorumluluk bilinci ile çalışmaları ve ekip içinde iş birliği kurmaları sağlanır (E2.2, SDB2.2). Sonraki aşamada yolda makineli tamirat çalışmaları için hazırlık işlemleri ele alınır. Makineli tamiratın faydaları açıklanır ve yol tamirat makinelerinin çalıştırılma sırası öğretmen rehberliğinde tartışılır. Öğrencilerden bu sırayı gerekçeleriyle açıklamaları istenir (KB3.1, SDB2.1, E3.10). Ardından öğrencilerin makineli tamirat öncesi yolda gerekli hazırlık işlemlerini yapmaları sağlanır. Öğrenciler, buraj makinesi ile makineli yol tamiratının yapım esaslarını belirler ve bu esasları karşılaştırarak değerlendirir (KB2.7, KB3.1). Makine sistemine yüklenecek bilgilerin hata toleransları açıklanır, öğrencilerin makine sistemine yüklenecek bilgileri tespit etmeleri ve genelleme yapmaları sağlanır (KB2.9). Dersin devamında makineli tamirat için nivelman yapma esasları öğretmen tarafından açıklanır. Ray nivosu ve mirası tanıtılır, ray nivosunun kullanımı gösterilir. Öğrencilerin ray nivosu ile doğru nivelman okuması yapmaları ve okudukları değeri travers üzerine yazmaları sağlanır (E3.2, KB2.4).Nivelman esnasında dikkat edilecek hususlar açıklanır ve öğrencilerin okunan nivelman değerlerini makinelere aktarmaları sağlanır. Bu süreçte öğrencilerin dikkat ve odaklanma becerileri gözlemlenir (E3.2). Ardından düşey (şakulü) kurplarda nivelman kuralları açıklanır ve öğrencilerin şakulü kurplarda nivelman uygulaması yapmaları sağlanır. Son aşamada makineli tamirat öncesinde, sırasında ve sonrasında yapılacak işlemler öğretmen tarafından açıklanır. Öğrencilerin makineli tamirat esnasındaki işlemleri sırasına göre yapmaları ve makineli tamirat sonrasında yapılacak işleri uygulamaları sağlanır. Ayrıca makineli tamirat ekip şefinin yanında bulunması gereken malzeme ve evraklar açıklanır. Öğrencilerden makine arızaları ve günlük çalışma bilgilerine ait yazışmaları yapmaları istenir (OB2, SDB2.1, E2.2). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Ray Arızalarının Bakım ve Tamiri: Dersin başlangıcında raylarda aşınma kavramı öğretmen tarafından açıklanır. Ray aşınmasının demiryolu işletmeciliği ve yol güvenliği açısından önemi, aşınmanın yol ve araç üzerindeki etkileri örneklerle ele alınır. Ray aşınmasının işletme emniyeti, hız kısıtlamaları ve bakım maliyetleri üzerindeki etkileri vurgulanır. Bu kapsamda raylardaki aşınma türleri, ölçülen aşınma değerlerinin anlamı ve sınır değerler görseller, ölçüm şemaları ve saha örnekleri üzerinden tanıtılır (OB1, E1.1, KB2.6). Devamında raylardaki aşınma miktarının ölçme işlemi öğretmen tarafından gösterilir. Aşınmanın hangi yöntemlerle ölçüldüğü, kullanılan ölçüm araçları ve ölçüm sırası adım adım açıklanır. Öğrencilerin raylardaki aşınma miktarını ölçmeleri, aşınma değerlerini hesaplamaları ve aşınmayı ölçmeye yönelik araç gereci talimatlarına uygun şekilde kullanmaları ve bakımını yapmaları sağlanır (KB2.4, E3.2, E2.2). Öğrencilerin ölçüm sonuçlarını kayıt altına almaları ve elde ettikleri değerleri yorumlamaları beklenir. Bu aşamanın devamında öğretmen tarafından Zimmerman metoduna göre hız-mukavemet momenti tayininin nasıl yapıldığı açıklanır. Hesaplama basamakları standartlara uygun biçimde gösterilir. Ardından öğrencilerin Zimmerman metoduna göre hız-mukavemet momenti tayinini hesaplamaları sağlanır (KB2.4). İkinci kazanım kapsamında öğretmen tarafından rayların aşınmasına neden olan faktörler (trafik yoğunluğu, aks yükü, hız, kurp yarıçapı, dever, bakım yetersizliği ve çevresel etkenler) açıklanır. Öğrencilerden rayların aşınmasına neden olan faktörleri tespit etmeleri, bu faktörleri sınıflandırmaları beklenir (KB2.5, KB2.7, E3.10). Devamında raylardaki aşınmayı önlemeye yönelik alınabilecek önlemler açıklanır. Öğrencilerden aşınmayı önlemeye yönelik tedbirlerin uygulamasını yapmaları ve bu amaçla kullanılan araç gereci talimatlarına uygun şekilde kullanıp bakımını yapmaları sağlanır (OB2, KB2.6, E2.2). Üçüncü öğrenme çıktısı kapsamında öğretmen tarafından arızalı ray kavramı açıklanır. Arızalı ray tespitinin nasıl yapıldığı, rayların gözle muayene kuralları ve muayene sırasında dikkat edilmesi gereken hususlar anlatılır. Ardından öğrencilerin rayların gözle muayenesini yapmaları ve ray kırıklarını tespit etmeleri sağlanır (KB2.4, KB3.1). Devamında ray kırılmalarını önlemeye yönelik tedbirler öğretmen tarafından açıklanır. Öğrencilerden ray kırılmalarını önlemeye yönelik tedbirleri almaları ve değiştirilmesi gereken rayları teknik kriterlere göre belirlemeleri beklenir. Ardından öğrencilerin değiştirilmesi gereken rayı uygulama esaslarına uygun olarak değiştirmeleri, rayları taşıma, yükleme ve indirme işlemlerini iş güvenliği ve işçi sağlığı kurallarına uygun biçimde yapmaları sağlanır (E2.2, SDB2.2, OB4). Bu süreçte rayların istiflenmesinde dikkat edilecek hususlar açıklanır ve öğrencilerin rayları doğru şekilde istiflemeleri sağlanır. Son öğrenme çıktısı kapsamında öğretmen tarafından şöminman (ray yürümeleri) kavramı açıklanır. Raylarda yürümenin meydana geldiği yerler ve yürüme türleri tanıtılır. Öğrencilerden raylarda yürümenin meydana geldiği yerleri tespit etmeleri ve yürüme türünü belirlemeleri istenir (KB2.5, KB2.7). Ardından öğrenciler antişöminman takozlarını kullanarak ray yürümelerine karşı önlem alır. Öğretmen rehberliğinde genleşme (imbisat) aralığı hesapları gösterilir. Öğrencilerin genleşme aralığı hesaplamalarını yapmaları ve raylarda imbisat payı düzenlemelerini uygulamaları sağlanır (KB2.9, KB3.1, SDB2.2). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Traverslerin ve Makasların Bakım ve Tamiratı: Dersin başlangıcında arızalı malzemelerin bakım ve tamirine ilişkin temel ilkeler öğretmen tarafından açıklanır. Bakım ve onarım çalışmalarının işletme güvenliği, yol sürekliliği ve bakım maliyetlerinin azaltılması üzerindeki etkileri vurgulanır. Bu kapsamda beton traverslerde dübel değiştirilmesinde dikkat edilecek hususlar, ahşap traverslerde sabote uygulaması, travers eker ve aralık tanzimi, arızalı travers değişimi, yedek travers istifleme kuralları ile bağlantı malzemelerinin depolanması iş sağlığı ve güvenliği çerçevesinde ayrıntılı olarak açıklanır (OB1, E2.2, E3.2). Bu açıklamaların ardından öğrencilerden sabote yapılacak ahşap traversleri öğretmen rehberliğinde tespit etmeleri istenir. Ardından öğrencilerin ahşap traverste sabote uygulaması yapmaları, traverslerin ekerlerini almaları ve arızalı travers değişimini tekniğine uygun şekilde gerçekleştirmeleri sağlanır (KB2.4, KB2.6, SDB2.1). Uygulama sürecinde doğru el aleti seçimi, iş sırasına uyum ve kişisel koruyucu donanım kullanımı öğretmen tarafından gözlemlenir. Devamında yedek traverslerin istiflenmesinde dikkat edilecek hususlar öğretmen tarafından açıklanır. Öğrencilerin yedek travers istiflemesi yapmaları sağlanır. Ardından bağlantı malzemelerinin depolanması kuralları açıklanır. Öğrencilerin bağlantı malzemesi bakımını yapmaları ve bağlantı malzemelerini depolama kurallarına uygun şekilde istiflemeleri sağlanır (KB2.5). Bu aşamada düzenli stoklama, malzeme korunumu ve çalışma alanı düzeni üzerinde durulur. İkinci öğrenme çıktısı kapsamında makas kurulması ve tamiri kavramı öğretmen tarafından açıklanır. Değiştirilecek makaslarda yapılması gereken ön hazırlıklar ve makasların değiştirilmesine ilişkin iş ve işlemler adım adım anlatılır (OB1, OB4). Bu doğrultuda öğrencilerin değiştirilecek makas için gerekli ön hazırlıkları yapmaları sağlanır. Ardından öğrencilerin makasın sökümünü gerçekleştirmeleri ve öğretmen rehberliğinde yeni makasın montajını toleranslara dikkat ederek yapmaları sağlanır (KB2.4, KB3.1, SDB2.2). Uygulamanın devamında makasların bakım ve tamir işlemlerinin önemi öğretmen tarafından açıklanır. Öğrencilerden makas bakımını yapmaları ve makasın yağlanmasını gerçekleştirmeleri istenir. Son aşamada kilitleme arızası olan makasların tamiri konusu ele alınır. Öğretmen rehberliğinde öğrencilerin kilitleme arızası bulunan makasın ıslahını yapmaları, ardından makasın güvenli çalışmasını kontrol etmeleri sağlanır (E3.10, OB2, KB2.7, SDB2.1). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Yol Tamirinde Kullanılan Yardımcı İş Makineleri: Dersin başlangıcında el ile çalışan yardımcı iş makinelerinin kullanım amaçları, çalışma prensipleri ve iş güvenliği kuralları öğretmen tarafından açıklanır. Bu makinelerin el ile ve makine ile yapılan yol tamiratı çalışmalarını destekleyici rolü vurgulanır. Bu kapsamda arazide kullanılacak jeneratörün çalıştırılması, kullanılacak makineye bağlantı esasları, enerji güvenliği, yük uygunluğu, topraklama gereklilikleri ve elektriksel riskler örnekler üzerinden ayrıntılı biçimde açıklanır (OB1, E1.1, E2.2). Bu açıklamaların ardından öğrencilerin jeneratörü çalıştırmaları ve kullanılacak makineleri jeneratöre doğru şekilde bağlamaları sağlanır. Uygulama sırasında enerji güvenliği ve bağlantı kontrolleri öğretmen rehberliğinde yapılır. Devamında öğrenciler el bleyzleri kullanarak ray üzerinde gerekli bölgelerde taşlama işlemleri yapar. Ardından tirfonöz makineleri ile tirfon sıkma ve sökme işlemlerini, blonöz makineleri ile bulon sıkma ve sökme işlemlerini tekniğine uygun biçimde gerçekleştirir (KB2.4). Bu uygulamalar sırasında kişisel koruyucu donanımların eksiksiz kullanılması ve iş güvenliği kurallarına uyulması sağlanır. Uygulamanın devamında öğrenciler, el buraj makinesi kullanarak travers altlarında balast sıkıştırması yapar. Ardından travers değiştirme makineleri kullanılarak gerekli yerlerde travers değişimi gerçekleştirilir. Aynı aşamada öğrencilerin rayı kaldırmak amacıyla kriko kullanmaları ve rayı hizaya getirmek için kriko uygulaması yapmaları sağlanır (KB3.1, SDB2.1). Kriko yerleştirme noktaları ve yük altında çalışma riskleri öğretmen tarafından kontrol edilir. İkinci öğrenme çıktısı kapsamında öğretmen tarafından ray arızalarında kullanılan yardımcı iş makineleri tanıtılır. Bu kapsamda ray profili taşlama makinesi, ray kesme makinesi, ray delme makinesi, ray kaydırma-taşıma apareyleri ve ray preslerinin kullanım alanları ve çalışma esasları açıklanır (OB4, KB2.6). Bu açıklamaların ardından öğrenciler ray profili taşlama makinesi ile ray taşlaması yapar, ray kesme makinesi ile ölçülü kesimler gerçekleştirir ve ray delme makinesi ile ölçülü delme işlemlerini uygular. Devamında öğrenciler ray kaydırma-taşıma apareyleri kullanarak rayın yer değiştirilmesini sağlar ve ray presleri kullanarak rayı hat hizasına ve kotuna getirir. Yapılan işlemler sonrasında ölçü ve hizalama kontrolleri gerçekleştirilir. (KB2.7, E3.10, OB2, SDB2.2). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Demiryolu Üstyapı Elemanlarının Metraj ve Keşfi: Dersin başlangıcında demiryolu üstyapısını oluşturan ray, travers, balast ve bağlantı malzemelerinin metraj kavramı öğretmen tarafından açıklanır. Metrajın bakım, onarım ve maliyet planlaması açısından önemi, hangi ölçü birimleriyle, hangi sırayla ve hangi teknik esaslara göre yapıldığı örnek çizimler ve tablolar üzerinden anlatılır (OB1, E1.1, E3.2). Metraj çalışmalarının doğru yapılmaması durumunda ortaya çıkabilecek malzeme eksikliği, fazla stok ve maliyet artışı gibi sonuçlar vurgulanır. Metraj doğruluğunun işletme güvenliği, malzeme planlaması ve kaynak kullanımı üzerindeki etkileri açıklanır. Bu açıklamaların ardından öğrencilerin demiryolu üstyapı elemanlarının metrajını yapmaları sağlanır. Öğrenciler atölye ortamında veya verilen örnek bir hat kesiti üzerinde önce rayların, ardından traverslerin, balastın ve bağlantı malzemelerinin metrajını yapar. Her bir üstyapı elemanı için kullanılan ölçüm yöntemi ve hesaplama adımları öğretmen rehberliğinde kontrol edilir. Yapılan metraj çalışmaları tablo hâline getirilir. Devamında öğrenciler belirli bir uzunluktaki demiryolunun tüm üstyapı elemanlarının metrajını bütüncül olarak yapar. Elde edilen sonuçlar karşılaştırılarak ölçüm ve hesaplama hataları tespit edilir, hata kontrolü gerçekleştirilir (KB2.4, KB2.6, KB2.7). Uygulamalar sırasında öğrencilerin dikkatli ölçüm yapmaları, verileri doğru kaydetmeleri ve sorumluluk bilinciyle çalışmaları sağlanır (E2.2, KB3.1). Metraj uygulamalarının ardından keşif kavramı, metraj ile keşif arasındaki ilişki ve keşif çalışmalarının yatırım ve bakım maliyetleri üzerindeki etkisi açıklanır. Demiryolu üstyapı elemanlarının keşfinin hangi kurallara göre yapıldığı ve belirli bir uzunluktaki demiryolunun üstyapı elemanlarının keşfinin neden hassasiyetle yapılması gerektiği örnek keşif tabloları üzerinden anlatılır (OB1, E3.10). Keşif çalışmalarında birim fiyat, miktar ve toplam bedel ilişkisi açık biçimde ortaya konur. Bu açıklamaların ardından öğrencilerin daha önce yaptıkları metraj verilerini kullanarak demiryolu üstyapı elemanlarının keşfini yapmaları sağlanır. Öğrenciler sırasıyla rayların keşfini, traverslerin keşfini, balastın keşfini ve bağlantı malzemelerinin keşfini gerçekleştirir. Son aşamada öğrenciler belirli bir uzunluktaki demiryolunun tüm üstyapı elemanlarının keşfini yaparak keşif tablolarını oluşturur, metraj ve keşif sonuçlarını karşılaştırarak genelleme yapar (KB2.7, KB2.9, KB3.1). Çalışmalar sırasında öğrencilerin iş birliği içinde veri paylaşmaları ve sonuçlarını sözlü olarak ifade etmeleri desteklenir. Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir.
Sonuçlandırma 55 dk
Öğrencilerin "e) Kullanılan el aletlerinin bakımını yapması sağlanır" düzeyine ulaşması gözlenir; kısa Cevaplı Sorular ile değerlendirilir.
Farklılaştırma Boş
Araç-Gereç ve Kaynaklar DPO
Araç-Gereç
- Ders kitabı
- Etkileşimli tahta
- Çalışma kâğıdı
- Dijital içerik
- Harita / atlas
- Görsel kaynaklar (fotoğraf, resim)
- Oyun kartları / eşleştirme kartları
Kaynaklar
- Demiryolu Üstyapı Tekniği ve Bakımı Dersi Öğretim Programı (MEB, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli)
- Ders Bilgi Formu (MEB)
Deney ve uygulama sırasında laboratuvar/atölye güvenlik kurallarına uyulur; kesici, ısıtıcı, kimyasal ve elektrikli araçlar yalnız öğretmen gözetiminde kullanılır; koruyucu gözlük/eldiven gerektiğinde takılır ve çalışma alanı etkinlik sonunda temizlenir.
Öğretmen Görüşleri
BÖLÜM I
- Ders
- Demiryolu Üstyapı Tekniği ve Bakımı
- Sınıf
- 11. Sınıf
- Ünite / Tema
- Atölye ve İş Güvenliği
- Konu
- Atölyede Çalışma Güvenliği / Atölye El Aletleri
- Önerilen Süre
- 9 ders saati (360 dk)
- Tarih
- 14-18 Eylül
- Hafta
- 1. Hafta
- Belirli Gün ve Haftalar
- 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü, Gaziler Günü (19 Eylül)
BÖLÜM II DPO
Kazanımlar
Açıklamalar
- a) Atölyede iş sağlığı ve güvenliğinin önemi açıklanır.
- b) İş sağlığı ve güvenliği kavramları (tehlike, risk vb.) açıklanır.
- c) Atölyede karşılaşılabilecek riskler açıklanır.
- d) Atölyede alınacak iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri açıklanır.
- e) İş güvenliği levhaları açıklanır.
- f) Kişisel koruyucu donanımlar açıklanır.
- g) Kişisel koruyucu donanımların kullanımı gösterilir.
- h) Kişisel koruyucu donanımlarını kullanması sağlanır.
- i) Atölyede güvenli çalışmanın can ve mal güvenliği üzerine etkileri açıklanır.
- j) Üstyapı atölyesi için gerekli iş güvenliği levhalarını oluşturması sağlanır.
- a) Demiryolu üstyapı el aletleri açıklanır.
- b) El aletlerinin hatalı kullanımında oluşacak riskler açıklanır.
- c) İşin niteliğine uygun el aletlerini seçmesi sağlanır.
- d) İşin niteliğine uygun şekilde el aletlerini kullanması sağlanır.
- e) Kullanılan el aletlerinin bakımını yapması sağlanır.
Öğrenme-Öğretme Yöntem ve Teknikleri
- Anlatım
- Soru-Cevap
- Problem Çözme
- Gösterip Yaptırma
Kullanılan Eğitim Teknolojileri, Araç ve Gereçler
Araç-Gereç
- Ders kitabı
- Etkileşimli tahta
- Çalışma kâğıdı
- Dijital içerik
- Harita / atlas
- Görsel kaynaklar (fotoğraf, resim)
- Oyun kartları / eşleştirme kartları
Kaynaklar
- Demiryolu Üstyapı Tekniği ve Bakımı Dersi Öğretim Programı (MEB, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli)
- Ders Bilgi Formu (MEB)
Deney ve uygulama sırasında laboratuvar/atölye güvenlik kurallarına uyulur; kesici, ısıtıcı, kimyasal ve elektrikli araçlar yalnız öğretmen gözetiminde kullanılır; koruyucu gözlük/eldiven gerektiğinde takılır ve çalışma alanı etkinlik sonunda temizlenir.
Öğrenme-Öğretme Etkinlikleri
Dikkat Çekme
Atölyede Çalışma Güvenliği / Atölye El Aletleri ile ilgili günlük yaşamdan ya da meslekten bir örnek veya soru ile derse başlanır.
Güdüleme
Atölyede Çalışma Güvenliği / Atölye El Aletleri konusunun meslekteki ve günlük yaşamdaki yeri vurgulanır.
Gözden Geçirme
Öğrencilerin konuyla ilgili ön bilgileri sorularla yoklanır.
Derse Geçiş
Haftanın kazanımları öğrencilerle paylaşılır: Atölyede gerekli iş güvenliği levhalarını oluşturur. Atölyedeki el aletlerini kullanır.
Bireysel Öğrenme Etkinlikleri
Anlatım, soru-cevap ve gösterip yaptırma ile:
1) İş sağlığı ve güvenliği kavramları (tehlike, risk vb.) açıklanır.
2) İş güvenliği levhaları açıklanır.
3) Kişisel koruyucu donanımlar açıklanır.
4) Kişisel koruyucu donanımların kullanımı gösterilir.
5) Kişisel koruyucu donanımlarını kullanması sağlanır.
6) Demiryolu üstyapı el aletleri açıklanır.
7) El aletlerinin hatalı kullanımında oluşacak riskler açıklanır.
8) İşin niteliğine uygun el aletlerini seçmesi sağlanır.
9) İşin niteliğine uygun şekilde el aletlerini kullanması sağlanır.
10) Kullanılan el aletlerinin bakımını yapması sağlanır.
Grupla Öğrenme Etkinlikleri
Atölye/laboratuvar uygulaması (grup çalışması, öğretmen gözetiminde):
1) Atölyede iş sağlığı ve güvenliğinin önemi açıklanır.
2) Atölyede karşılaşılabilecek riskler açıklanır.
3) Atölyede alınacak iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri açıklanır.
4) Atölyede güvenli çalışmanın can ve mal güvenliği üzerine etkileri açıklanır.
5) Üstyapı atölyesi için gerekli iş güvenliği levhalarını oluşturması sağlanır.
Özet
Haftanın konuları öğrencilerle birlikte özetlenir; bir sonraki dersin konusu duyurulur.
BÖLÜM III — Ölçme-Değerlendirme
Bireysel Öğrenme Etkinliklerine Yönelik Ölçme-Değerlendirme
- Kısa Cevaplı Sorular
- Derecelendirme Ölçeği
- Dereceli Puanlama Anahtarı
- Gözlem Formu
- Öz Değerlendirme Formu
- Akran Değerlendirme Formu
Grupla Öğrenme Etkinliklerine Yönelik Ölçme-Değerlendirme
- Grup çalışması gözlem formu
Öğrenme Güçlüğü Olan ve İleri Düzey Öğrenciler İçin Ek Ölçme-Değerlendirme
BÖLÜM IV — Planın Uygulanmasına İlişkin Açıklamalar
- Belirtilen tarihlerde ve haftalarda, müfredat programına göre değişiklikler yapılabilir.
- Öğrenci merkezli öğretim yöntemleri ve teknikleri aktif olarak kullanılacaktır.
- Ölçme ve değerlendirme süreçlerinde çeşitlilik sağlanacak ve süreç odaklı değerlendirme yapılacaktır.
- Bireysel farklılıklar dikkate alınarak öğretime yön verilecektir.
- Teknoloji entegrasyonu ile öğrenme süreçleri desteklenecektir.