Raylı Sistemler Araç Mekanik Atölyesi 10. Sınıf Yıllık Plan

Raylı Sistemler Araç Mekanik Atölyesi 10. Sınıf Yıllık Plan — Kaynaklar ve İçerik

• Raylı Sistemler Teknolojisi 10. Sınıf Çerçeve Öğretim Programı (ÇÖP)
• Raylı Sistemler Araç Mekanik Atölyesi Ders Bilgi Formu (DBF)
• Ders İçeriği

  Raylı Sistemler Teknolojisi - Raylı Sistem Araçları (Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi) alanında Raylı Sistemler Araç Mekanik Atölyesi dersi 10. sınıf 2025-2026 eğitim öğretim yılı yıllık planı. Haftalık 9 ders saati.

  Üniteler ve Konular

  1. İş Alma İşlemleri (9 ders saati)

  • 1. Kişisel Hazırlık
    • Kişisel koruyucuların kullanılması sağlar.
    • Kişisel koruyucuları kullanmanın çalışanın sağlığı açısından önemi izah eder.
    • Kurumun kılık kıyafet yönetmeliğine uygun giyinmesini, elbisesi üzerinde bulunması gereken sembol ve işaretleri talimatlara uygun olarak takmasını sağlar.
    • İş yerinin belirlediği kurallara göre kişisel bakım ve temizliğini yapmasını sağlar.
  • 2. Günlük Çalışma Çizelgeleri, İş Emirleri ve Tamirat Defteri
    • Örnek çalışma çizelgesi (livre - tarife), iş emri ve tamirat defteri (Dizel Elektrikli lokomotif için 2058 model, Elektrikli lokomotif için 2052 model vb.) temin eder.
    • Defterin imzalı ve mühürlü olup, olmadığını kontrol ettirip, son serviste hangi arızaların yazıldığını kontrol etmesini ve düzenli olarak defteri uygun şekilde doldurmasını sağlar.
  • 3. Araç Teslim Alma
    • Raylı sistem aracının numarasını kontrol etmesini sağlar.
    • Aracın motor soğutma suyu ve motor yağı, boden yağlama yağı, kompresör yağı, patinaj kumu ve yakıt seviyeleri ile mekanik aksam kontrollerini yapmasını sağlar.
    • Fren tecrübesi yapmasını sağlar.
    • Sürat kontrol bandı, projektörler ve kornaların kontrollerini yapmasını sağlar.
    • Cer motor iptal, yedek ikaz, ATS ve kilometre bant saati mühürlerinin sağlamlık kontrollerini yapmasını sağlar.

  2. Raylı Sistem Araçları Dizel Motorları (36 ders saati)

  • 1. Dizel Motorlarının Özellikleri
    • Dizel motor ile diğer yakıtlarla çalışan motorlar arasındaki farkları açıklar.
    • Dizel motorların çalışma prensiplerinin iyi anlaşılması için teknik terim ve tanımları izah eder.
  • 2. Dizel Motorun Sabit Parçaları
    • Sabit motor parçalarının görevleri ve özellikleri üzerinde durulmalı, bakım, onarım ve kontrollerde uygun alet ve avadanlık kullanmasını ve yaptığı işlemleri kataloğuna uygun olarak yapmasını sağlar.
    • Silindirlerin ölçülmesi, başlıkların eğiklik kontrolleri gibi işlemlerde kalibrasyonu yapılmış uygun ölçü ve kontrol aletlerini kullanmasını sağlar.
  • 3. Dizel Motorun Hareketli Parçaları
    • Hareketli parçaların görevleri ve özelliklerini izah eder.
    • Supap ayar diyagramının önemini ve supap ayarının motorun çalışmasına etkileri üzerinde durularak kataloğuna uygun olarak supap ayarını yapmasını sağlar.

  3. Raylı Sistem Araçları Dizel Motor Yakıt ve Kumanda Sistemleri (54 ders saati)

  • 1. Dizel Motor Yakıt Sistemleri
    • Yakıt sistemi parçaları, özellikleri ve görevlerini izah eder.
    • Yakıt filtresi eleman değişimini atık madde saklama ve imha işlemlerine uygun olarak yapmasını sağlar.
  • 2. Yakıt tankları ve yakıt seviyesinin kontrolü
    • Yakıt tankının kontrol ve bakımını nasıl yapılacağını izah eder.
    • Yakıt miktarının seviyesini ölçmesini sağlar.
  • 3. Dizel Motor Yakıt Besleme ve enjeksiyon Pompaları
    • Dizel motorlarda kullanılan yakıt besleme ve enjeksiyon pompalarının önemi, çalışma prensipleri ve parçalarını izah eder.
    • Besleme pompasının kontrol bakım ve arızasının giderilmesini sağlar.
    • Yakıt enjeksiyon pompalarının kontrol, bakım ve ayarlarını kataloğuna uygun yapmasını sağlar.
  • 4. Dizel Motor Yakıt Enjektörleri
    • Enjektörlerin görevleri ve çeşitleri izah eder.
    • Enjektör damlatma, püskürtme şekli ve püskürtme basınç ayarını kataloğuna uygun yapmasını sağlar.
  • 5. Yakıt sızdırmazlık kontrolleri
    • Yakıt sisteminin sızdırmazlık kontrolü ve sistemin havasının alınma yöntemini izah eder.
    • Yakıt sızdırmazlık kontrolü yapmasını sağlar.
    • Yakıt sisteminin havasının alınmasını sağlar.
  • 6. Lokomotif Dizel Motor Regülatörleri
    • Lokomotif regülatörlerinin görevleri, özellikleri ve elemanlarını izah eder.
    • Regülatörün montaj ve demontajını kataloğuna uygun yapmasını sağlar.
  • 7. Yeni nesil Dizel motorlarının yakıt sistemleri
    • Yeni nesil dizel motorlarının yakıt sisteminin çalışma prensiplerini izah eder.
    • Diagnostik cihazla yakıt sistemi kontrollerini yapmasını sağlar.
  • 8. Dizel Motor Emniyet ve Kumanda Sistemleri
    • Dizel motor stop etme ve rölantiye çekme nedenleri, kaporta yangın ihbar, alternatör rulman sıcaklık ihbarı, patinaj önleme ve kumlama gibi emniyet ve kumanda sistemlerinin önemi ve özellikleri ile çalışma prensiplerini izah eder.
    • Dizel motor emniyet ve kumanda sistemlerinin bakım, onarım ve kontrollerini araçların kataloglarına uygun şekilde yapmasını sağlar.

  4. Raylı Sistem Araçları Dizel Motor Soğutma ve Hava Sistemleri (36 ders saati)

  • 1. Dizel Motor Soğutma Sistemleri
    • Mevsim şartlarına uygun soğutma sıvısı boşaltma ve doldurma işlemlerini yapmasını sağlar.
    • Soğutma suyunun analizini yapmasını ve soğutma sıvısını güvenlik tedbirlerine dikkat ederek uygun yöntemle hazırlamasını sağlar.
    • Soğutma sıvısı seviyesinin kontrolünü ve gerektiğinde sıvı takviyesini kataloğuna uygun şekilde yapmasını sağlar.
  • 2. Dizel Motor Hava Emme Sistemleri
    • Emme manifoldlarının araç üstü kontrolünü güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.
    • Hava filtresini ve elemanını kataloğuna uygun olarak değiştirmesini sağlar.
  • 3. Dizel Motor Egzoz Sistemi
    • Egzoz manifoldlarının araç üstü kontrolünü güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.
    • Egzoz susturucularının montaj ve demontajını kataloğuna uygun olarak yapmasını sağlar.
    • Egzoz manifoldu silindir ve turbo bağlantılarının kontrolünü güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.
    • Egzoz emisyon kontrol ve ayarlarını çevre yönetmeliği ve kataloğuna uygun olarak yapmasını sağlar.
  • 4. Dizel Motor Aşırı Doldurma Sistemleri
    • Turboların veya blöverin araç üstü kontrollerini güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.
    • Turbo ve blöver bağlantılarının ve yağlama sistemlerinin kontrolünü kataloğuna uygun olarak yapmasını sağlar.
    • Hava soğutucu (intercooler) kaçak kontrollerini güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.
    • Turbo basınçlarının kontrolünü yapmasını sağlar.

  5. Raylı Sistem Araçları Dizel Motor Yağlama Sistemleri (27 ders saati)

  • 1. Raylı Sistem Araçlarında Kullanılan Yağlar
    • Raylı sistem araçlarında kullanılan yağların özelliklerini izah eder.
  • 2. Dizel Motor Yağlama Sistemleri
    • Yağ pompasının basınç kontrolü ve onarım işlemlerini kataloğuna uygun olarak yapmasını sağlar.
    • Yağ basınç ayar ve emniyet valflerinin ve yağ soğutucusunun kontrollerini kataloğuna uygun olarak yapmasını sağlar.
    • Atık yağ ve malzemelerin saklanmasına dikkat ederek kataloğuna uygun filtre değişimi yapmasını sağlar.
  • 3. Dizel Motor Yağlama Yağı Kontrol ve Testleri
    • Güvenlik tedbirlerine dikkat ederek raylı sistem aracından yağ numunesi almasını, yağ testlerini talimatlara göre yapmasını ve test sonuçlarını kayıt defterine talimatlara göre yazmasını sağlar.
    • Yağ analiz yöntemleri üzerinde durulmalıdır.
    • Yağ ikmali yaptırır veya yağ değişimine karar verildi ise yağ değişimini güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.

  6. Raylı Sistem Araçları Mekanik Sistemleri (36 ders saati)

  • 1. Araç Mekanik Sistemleri ve Şase Üzerindeki Yardımcı Donanımlar
    • Raylı sistem araçlarının gövde parçaları, kaporta bağlantıları, basamak ve korkulukların kontrolünü güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.
    • Raylı sistem araçlarının kumlama sistemi kum deposuna kum ikmali ve püskürtme hortumlarının kontrolünü güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.
    • Raylı sistem araçlarının tamponlarının, davar kovanlar ve süpürgeliklerinin bakım ve kontrollerini güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.
  • 2. Koşum Takımları
    • Raylı sistem araçlarının bağlantı (cer koşum takımları) elemanlarının çeşitleri ve özelliklerini izah eder.
    • Raylı sistem araçlarını bağlantı (cer koşum takımları) elemanları ile bağlama ve çözme işlemlerini güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.
  • 3. Yürütme Takımları
    • Tekerlek takımı, dingil kutusunun (Buategres) kontrolünü güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.
    • Yürütme takımlarının muayenelerini güvenlik tedbirlerine dikkat ederek ve kataloğuna uygun olarak yapmasını sağlar.
    • Raylı sistem araçlarının boji ve süspansiyon sistemlerinin kontrol bakımlarını güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.
  • 4. Güç ve Hareket İletim Organları
    • Cer motorunun yürütme ve tekerlek takımlarına bağlantısının kontrolünü güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.
    • Cer motoru dişli kutularının ve dişli yağı seviyesinin kontrol ve bakım işlemlerini kataloğuna uygun şekilde yapmasını sağlar.
    • Cer motorları soğutucu hava bağlantılarının kontrol ve bakımlarını güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.

  7. Raylı Sistem Araçları Hidrolik Güç Aktarma Sistemleri (27 ders saati)

  • 1. Raylı Sistem Araçları Hidrolik Sistemleri
    • Hidrolik bağlantı elemanlarının kontrolünü güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.
    • Hidrolik yağ seviyesi kontrolü ve tamamlama işlemlerini güvenlik tedbirlerine dikkat ederek katalog değerine göre yapmasını sağlar.
    • Hidrolik yağ soğutucusu ve filtresinin kontrolünü güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.
    • Hidromotor ve hidrolik pompaların bağlantıları ve devir kontrollerini güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.
    • Hidrolik pompaların yağ basınç kontrolü ile hidromotor devir ayarını güvenlik tedbirlerine dikkat ederek kataloğuna uygun olarak yapmasını sağlar.
  • 2. Vites Kutuları (Şanzımanlar)
    • Dişli prensipleri üzerini izah eder.
    • Vites kutularının çalışma prensipleri, çeşitleri ve kullanım amaçları izah eder.
    • Mekanik ve hidrolik şanzımanlar arasındaki farklar izah eder.
  • 3. Hidrolik Güç Aktarma Organları
    • Tork konvektörünün parçalarının özellikleri ve çalışma prensibini izah eder.
    • Hidrolik şanzıman bağlantıları ve sızdırmazlık kontrolünü güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.
    • Şanzıman yağ seviyesinin kontrolünü ve tamamlama işlemlerini güvenlik tedbirlerine dikkat ederek kataloğuna uygun olarak yapmasını sağlar.
    • Kardan milleri (Şaftların) kontrol bakım ve onarımlarını güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.

  8. Raylı Sistem Araçları Fren Sistemleri (54 ders saati)

  • 1. Fren Sistemleri
    • Raylı sistem araçlarında kullanılan fren sistemlerinin çeşitleri sıralanıp avantaj ve dezavantajlarını izah eder.
    • Raylı sistem çeken araçlarında kullanılan basınçlı hava fren sistemlerinin basınçlı havayı hazırlayan elemanlarının bakım işlemlerini kataloğuna uygun olarak yapmasını sağlar.
    • Kompresör yağının kontrol ve değişim işlemlerini kataloğuna uygun olarak yapmasını ve çevre kanununa göre atık yağları muhafaza etmesini sağlar.
    • Ana depoların basınç emniyet valflerinin ve basınçlarının kontörlünü kataloğuna uygun olarak yaptırır ve depolardaki biriken suyu tahliye eder.
    • Fren silindirlerinin kontrolünü yapmasını ve çeken araç frenlerini kullanarak fren kontrolü yapmasını sağlar.
  • 2. Çeken Araç Basınçlı Hava Fren Sistemi
    • ATS, Patinaj Önleme, kumlama, havalı korna, ileri geri düzeneği, dizel motor, radyatör panjur, ve şanzıman kumandaları, boden yağlama sistemleri ile cam silecek ve buğu önleyicilerinin kontrol ve bakımlarını güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.
  • 3. Çeken Araçlarda Basınçlı Hava Kullanan Yardımcı Sistemler
    • Pönomatik parçaların bakım ve onarımlarını kataloğuna uygun yapmasını sağlar.
    • Çekilen araçların fren silindirlerinin kontrolünü yaparak çekilen araç fren kontrolünü güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.
    • Arıza durumunda çekilen araç frenlerini iptal ettirerek ve purjör yapmasını sağlar.
  • 4. Çekilen Araç Basınçlı Hava Fren Sistemi
    • Çekilen araçların yük yolcu, boş dolu ve yük değiştirme kutusu ayarlarını kataloğuna uygun yapmasını sağlar.
    • Fren regülatörünün ayarını kataloğuna uygun şekilde yapmasını sağlar.
  • 5. Çekilen Araç Fren Sistemindeki Mekanik Parçalar
    • Çekilen araçların yük yolcu, boş dolu ve yük değiştirme kutusu ayarlarını kataloğuna uygun yapmasını sağlar.
    • Fren regülatörünün ayarını kataloğuna uygun şekilde yapmasını sağlar.

  9. Raylı Sistem Araçlarını Servise Hazırlama ve Kullanma (36 ders saati)

  • 1. Raylı Sistem Aracı Şase Altı ve Üstü Aksam Kontrolleri
    • Dizel motor ve dizel elektrikli raylı sistem aracının yerden ve araç üstündeki kontrollerini güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.
    • Elektrikli raylı sistem araçlarında özellikle yüksek elektrik akımına karşı gerekli önlemleri alarak aracın alttan ve üstten kontrollerini yapmasını sağlar.
  • 2. Raylı Sistem Araçları Marş İşlemi
    • Marş öncesi markiz kontrollerini yaparak lokomotif tipine göre marş yapma şartlarını yerine getirerek raylı sistem araç dizel motoruna marş yapmasını sağlar.
    • Marş işleminden sonra markiz içi ve dışı kontrolleri yapmasını sağlar.
  • 3. Raylı Sistem Araçları Fren Denemesi
    • Raylı sistem aracının el frenin ranfor musluğu, mondarbl (Lokomotif freni), makinist musluğu (tren freni) ve totmanın kontrollerini güvenlik tedbirlerine dikkat ederek yapmasını sağlar.
    • Raylı sistem aracının fren denemesini yapmasını sağlar.
  • 4. Raylı Sistem Aracı Kumanda Kontrolleri ve Aracı Kullanma
    • Raylı sistem aracının kabinlerindeki (markiz) kumanda masası, göstergeleri, master (ana güç) ve yardımcı devrelerin kumandalarının çalışır durumda olup olmadıklarını kontrol etmesini sağlar.
    • Makinist musluğu ile (Tren freni) dizinin kondüvit havasını doldurmasını ve basınç ayarını 5 bara ayarlamasını sağlar.
    • Otomatik kapı kumandalarını kontrol ve kullanmasını sağlar.
    • Seri fren tatbik etme ve çözme işlemlerini yapmasını sağlar.
    • Raylı sistem aracına güç vererek yolun fiziki yapısına göre (rampa, düz, dalgalı yol vb. gibi) tren kullanma tekniklerine uygun olarak aracı hareket ettirerek kullanmasını sağlar.

  10. Raylı Sistem Araçlarının Teslimat İşlemleri (9 ders saati)

  • 1. Acil Durum İşlemleri
    • Acil durumlarla karşılaştığında ihtiyaç analizlerini yaparak, arıza tespitlerini gerçekleştirmesini sağlar.
    • Yaptığı tespitlere göre en uygun kararları alarak, gerekli durumlarda aksaklıkları uygun evrak ve iletişim araçlarını kullanarak gerekli birimlere bildirmesini sağlar.
  • 2. Acil Durumda Raylı Sistem Aracını Ayırma ve Birleştirme
    • Acil durumlarda raylı sistem araçlarını gerekli güvenlik tedbirlerini alarak ayırma ve birleştirme işlemlerini talimatlara uygun yapmasını sağlar.
  • 3. Tamirat Defteri ve Günlük Faaliyet Raporu
    • Günlük faaliyetler sonunda yapılan işlemlerle ilgili rapor, evrak ve defterlerin doldurulmasını işletme talimatlarına uygun olarak doldurmasını sağlar.
  • 4. Raylı Sistem Aracının Depoya/Görevliye Teslimi
    • Raylı sistem aracıyla ilgili iş ve işlemleri bitirdikten sonra işletme yönetmelik ve talimatlarına uygun olarak depoya veya görevliye teslim etmesini sağlar.

  Dersin Amaçları

  • Bu derste öğrenciye; iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini alarak UIC standartları, işletme yönetmeliği ve kataloğuna uygun şekilde dizel motorlu raylı sistem araçlarının dizel motorunun ve mekanik aksamlarının bakım, onarım ve kontrollerini yapma ile ilgili bilgi ve becerilerin kazandırılması amaçlanmaktadır.