T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 9. SINIF ASTRONOMİ VE UZAY BİLİMLERİ DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilere astronomi kavramının zihinlerinde oluşturduğu çağrışımlar sorulur (E1.1). Belirlenen kavramların tahtaya not edilmesiyle dersin odak noktası olan bilimsel düşüncenin gelişimindeki astronominin rolü üzerinde durulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere 'astronomi' sözcüğünü duyduklarında zihinlerinde oluşan çağrışımlar sorulur ve verilen tüm cevaplar tahtaya not edilir (E1.1). Bu çağrışımlardan hareketle astronominin ne olabileceğine dair beyin fırtınası tekniği ile fikir yürütmeleri istenir (KB2.8, E3.8).

   AST.1.1
3. Uygulama35 dk

   Tahtadaki çağrışımlar ve beyin fırtınası sonuçları üzerinden astronominin bilimsel düşüncenin gelişimindeki rolü hakkında bilgi edinilir (AST.1.1.c). Öğrencilerden edindikleri bilgileri bilimsel düşünceye uygunluklarına göre değerlendirmeleri ve bu bilgiler üzerinden çıkarım yapmaları istenir (AST.1.1.ç, AST.1.1.d). Destekleme ihtiyacı olan öğrencilere görsel ve açıklamaların bulunduğu hazır bilgi kartları sunulur.

   AST.1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden astronominin bilimsel düşüncenin gelişimindeki rolüne dair edindikleri bilgileri içeren birer yansıtıcı yazı yazmaları istenir (SDB2.1). Yazıların, öğrenme çıktılarındaki çıkarımları ve değerlendirmeleri içermesi beklenir.

   AST.1.1

Sınıf defteri: AST.1.1 Astronominin bilimsel düşüncenin ge- lişmesindeki rolünü…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilerden astronominin bilimsel düşüncenin gelişmesindeki rolü hakkında merak ettikleri soruları tanımlamaları ve bu konuda soru sormaları istenir (E1.1, E3.8). Astronomi kavramı ile başlangıç aşamasında ilişkilendirilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden astronominin temel konusunun ne olabileceğine dair fikirlerini paylaşmaları ve bu konuyu sınıfça tartışmaları istenir (SDB2.1, D14). Tartışma sırasında astronominin bilimsel düşünceye katkıları üzerine analiz yapılır (KB2.4).

   AST.1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden astronomiyi tanımlamaları ve bu bilimin temel bilimler arasında konumunu belirlemeleri istenir. Öğretmen tarafından astronominin bilimsel düşünceye dayalı çalışma yöntemleri ve temel bir bilim dalı olduğu vurgulanır (KB2.16). İhtiyaca göre astronomi alt dallarının sınıflandırılması öğretmenin rehberliğinde yapılır (KB2.5).

   AST.1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden edindikleri bilgileri bilimsel düşünceye uygunluğuna göre değerlendirmeleri ve bu bilgiler üzerinden çıkarım yapmaları istenir (AST.1.1.ç, AST.1.1.d). Yansıtıcı yazı tekniği kullanılarak astronominin bilimsel gelişime katkıları özetlenir (KB2.3).

   AST.1.1

Sınıf defteri: AST.1.1 Astronominin bilimsel düşüncenin ge- lişmesindeki rolünü…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilerden astronominin tarihsel süreçteki gelişimine dair ön bilgileri paylaşmaları istenir. Astronomi kavramının bilimsel düşünce üzerindeki etkilerine yönelik merak uyandırıcı sorularla giriş yapılır (E1.1).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden astronominin bilimsel düşüncenin gelişmesinde üstlendiği rol hakkında merak ettikleri konuları belirlemeleri ve bu başlıklar altında araştırma soruları oluşturmaları istenir (E3.8). Belirlenen sorular üzerinden bilgi edinme süreci başlatılır.

   AST.1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden edindikleri bilgileri bilimsel düşünceye uygunluk açısından değerlendirmeleri ve bu veriler üzerinden çıkarımlar yapmaları istenir (KB2.16). Destekleme ihtiyacı olan öğrencilere görsel içerikli bilgi kartları sunulur; zenginleştirme kapsamında seçilen öğrencilerin Türk astronomlarının katkılarını içeren dijital bir kitapçık hazırlaması sağlanır.

   AST.1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden haftalık öğrenim çıktılarına yönelik yansıtıcı yazı yazmaları ve kendi gelişimlerini değerlendirmeleri için öz değerlendirme formu doldurmaları istenir. Astronominin bilimsel düşünceye katkıları üzerine kısa bir tartışma yapılır.

   AST.1.1

Sınıf defteri: AST.1.1 Astronominin bilimsel düşüncenin ge- lişmesindeki rolünü…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilerden astronominin bilimsel düşüncenin gelişmesindeki rolü hakkında merak ettikleri soruları tanımlamaları ve bu süreçle ilgili temel kavramlar olan teleskop ve elektromanyetik dalgalar üzerine odaklanmaları istenir (E1.1, E3.8). Astronomi alanındaki tarihsel gelişim süreci üzerinde kısa bir beyin fırtınası yapılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere Dünya ve Güneş’in yapısı, hareketi ile uzay olayları hakkında yer alan batıl inançları içeren okuma metinleri sunulur. Öğrencilerin bu metinlerdeki bilgileri bilimsel düşünceye uygunluk açısından değerlendirmeleri (AST.1.1.ç) ve analiz etmeleri (KB2.4) istenir.

   AST.1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden astronomi biliminin alt dallarını sınıflandırarak (KB2.5) yapılandırmaları (KB2.13) istenir; bu süreçte öğretmen rehberliğinden yararlanılır. Zenginleştirme kapsamında, TUG ve DAG bünyesindeki teleskopların özellikleri ve keşifleri hakkında broşür hazırlama çalışması yapılır.

   AST.1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden edindikleri bilgileri bilimsel çıkarımlarla ilişkilendirmeleri (AST.1.1.d) istenir. Astronomiye damga vuran bilim insanlarının katkıları üzerine yapılandırılmış bir grid üzerinden değerlendirme yapılır.

   AST.1.1

Sınıf defteri: AST.1.1 Astronominin bilimsel düşüncenin ge- lişmesindeki rolünü…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilerden astronominin bilimsel düşüncenin gelişimindeki rolüne dair merak ettikleri soruları tanımlamaları ve bu konuda soru üretmeleri istenir (E1.1, E3.8). Astronomi ile ilişkili diğer bilim dallarının etkileşimi üzerine kısa bir tartışma yürütülür.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere sunulan metindeki batıl inanç örnekleri ile bu inançlara temel oluşturan doğa olaylarının bilimsel açıklamaları karşılaştırılır (KB2.4, E3.6). Astronominin bilimsel düşüncenin gelişimine katkılarına dair çıkarımlar yapılır ve edindiği bilgilerin bilimsel düşünceye uygunluğu değerlendirilir (AST.1.1.ç, AST.1.1.d).

   AST.1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrenciler gruplar halinde astronomi ile ilişkili bilim dallarının (Fizik vb.) ortak çalışma alanlarını içeren bir kavram haritası oluşturur (SDB2.2, KB2.13). Destekleme ihtiyacı olan öğrencilere hazır bilgi kartları verilir; zenginleştirme kapsamında ise bazı öğrenciler Türk astronomların katkılarını içeren dijital içerikler hazırlar (D3).

   AST.1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden, astronominin bilimsel düşünceyi nasıl dönüştürdüğüne dair yansıtıcı yazı yazmaları veya tanılayıcı dallanmış ağaç çalışması yapmaları istenir. Öğrenilenlerin sentezlendiği bir yapılandırılmış grid üzerinde değerlendirme yapılır.

   AST.1.1

Sınıf defteri: AST.1.1 Astronominin bilimsel düşüncenin ge- lişmesindeki rolünü…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilerden astronominin bilimsel düşüncenin gelişimindeki rolü üzerine merak ettikleri soruları tanımlamaları ve bu konuda soru sormaları istenir (E1.1, E3.8). Astronominin tarihsel süreçte temel bir bilim dalı olarak konumlandırılması vurgulanarak dersin içeriği aktarılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen tarafından astronominin ilk gelişen temel bilim olduğu belirtilerek, bilimsel araştırma ve düşüncenin gelişiminde astronominin üstlendiği kritik rol açıklanır (KB2.4, KB2.8). Öğrencilerden bu süreçteki tarihsel dönüşümleri analiz etmeleri istenir.

   AST.1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrenciler gruplar halinde astronomi biliminin alt dallarını sınıflandırarak (KB2.5) edindikleri bilgileri bilimsel düşünceye uygunluğunu değerlendirerek çıkarımlarda bulunurlar (AST.1.1d). Zenginleştirme kapsamında, Türkiye Ulusal Gözlemevleri bünyesindeki teleskopların özellikleri ve keşifleri hakkında broşür hazırlama çalışması yapılır (SDB2.2).

   AST.1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden gözlem ve kuramın astronomideki önemine dair yansıtıcı yazı yazmaları veya açık uçlu soruları yanıtlamaları istenir. Edinilen bilgilerin bilimsel düşünceye uygunluğu değerlendirilir (AST.1.1ç).

   AST.1.1

Sınıf defteri: AST.1.1 Astronominin bilimsel düşüncenin ge- lişmesindeki rolünü…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada gece gökyüzü görüntüsü yansıtarak öğrencilere 'Çıplak gözle göremediğimiz gök cisimlerini nasıl gözlemleriz?' sorusunu yöneltir (E1.1). Yanıtlar alındıktan sonra teleskopların astronomide bilginin gelişimindeki yeri vurgulanır ve dersin amacı açıklanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada ders kitabındaki farklı teleskop örneklerini gösterir. Öğrencilerden bu teleskopların yapısına ve çalıştığı elektromanyetik dalga aralığına ilişkin gözlemlerini ve bunlardan çıkardıkları sonuçları öğrenme günlüğüne yazmaları istenir (AST.1.1.d). Günlükteki çıkarımlar eşlerle paylaşılır ve ortak noktalar belirlenir (SDB2.1).

   AST.1.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar hâlinde teleskoplar yapılarına ve gözlemledikleri elektromanyetik dalga aralığına göre sınıflandırılır (KB2.5) ve sonuçlar yapılandırılmış gride işlenir (SDB2.2). Grid üzerinden teleskop türleri arasındaki benzerlik ve farklılıklara dair çıkarımlar yapılır (AST.1.1.d).

   AST.1.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden bireysel olarak her teleskop türünün hangi gözlem hedefleri için uygun olduğunu akıl yürüterek açıklamaları ve bu gelişmelerin bilimsel düşüncenin ilerlemesine katkısı hakkında çıkarım yapmaları istenir (KB2.16). Öğretmen süreci gözlemler ve dönüt verir (AST.1.1.d).

   AST.1.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden teleskopların sınıflandırılmasından hareketle astronominin bilimsel düşüncenin gelişmesindeki rolüne ilişkin çıkarımlarını kısa bir yansıtıcı yazıyla ifade etmeleri istenir (AST.1.1.d). Yapılandırılmış grid dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir; öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak öğrenme süreçlerini gözden geçirir (SDB1.2).

   AST.1.1

Sınıf defteri: AST.1.1 Astronominin bilimsel düşüncenin ge- lişmesindeki rolünü…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki haftada işlenen evrendeki gök cisimlerini kısaca hatırlatır ve etkileşimli tahtada bir gök ada görseli göstererek 'Gök adalar birbirine benzer mi?' sorusunu sorar. Öğrencilerin tahminleri dinlenir. Öğretmen, bu derste gök adaları ayıran niteliklerin belirleneceğini ve gök adaların benzerlik ve farklılıklarına göre ayrıştırılacağını duyurur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen sınıf adı vermeden farklı tipteki gök adaların her birinden en az üç görseli etkileşimli tahtadan sunar (OB4). Öğrencilerden görselleri sınıf içi tartışma yöntemiyle yorumlamaları, gördükleri özellikleri söylemeleri ve her görselin diğerlerinden hangi bakımdan farklı göründüğünü açıklamaları istenir (SDB2.1, KB2.14). Gözlemler tahtada listelenir (AST.2.2.a).

   AST.2.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden görsellerdeki gök ada görüntülerini birbirinden ayıran nitelikleri (şekil, parlaklık, renk gibi) belirlemeleri istenir. Belirlenen nitelikler çalışma kâğıdındaki yapılandırılmış gridin sütunlarına yazılır (KB2.7). Öğretmen çalışmaları gözlemler ve dönüt verir (AST.2.2.a).

   AST.2.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden yapılandırılmış gridi kullanarak gök adaları belirledikleri niteliklere göre karşılaştırmaları ve benzerlik ile farklılıklarına göre ayrıştırmaları istenir (KB2.5). Çalışma boyunca dikkatlerini yaptıkları çalışmaya yönlendirmeleri ve odaklanma becerisini etkin biçimde kullanmaları beklenir (E3.2). Öğretmen sınıfı dolaşarak gözlem yapar ve dönüt verir (AST.2.2.b).

   AST.2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden 'Gök adaları hangi niteliklere göre birbirinden ayırdınız ve bu ayrım neden anlamlıdır?' açık uçlu sorusunu yazılı olarak yanıtlamaları istenir. Yanıtlar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Eksik ve yanlış ayrıştırmalar etkileşimli tahtada sınıfla birlikte düzeltilir (AST.2.2.b).

   AST.2.2

Sınıf defteri: AST.2.2 Gök adaları sınıflandırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada farklı gök ada görsellerini gösterir. Öğrencilerden önceki haftada belirledikleri nitelikleri ve benzerlik-farklılıkları anımsamaları istenir. Bu hafta gök adaların benzerliklerine göre gruplandırılacağı ve gruplara ad verileceği duyurulur. Öğrencilerden 'Hangi görseller aynı grupta yer alabilir?' sorusuna ilk görüşlerini söylemeleri istenir (KB2.5).

   AST.2.2
2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler gruplar hâlinde görsel kaynaklardaki gök adaları ortak niteliklerine ve benzerliklerine göre gruplandırır (AST.2.2.c). Her grup kendi ölçütünü açıklar ve diğer grupların görüşlerini saygıyla dinler (SDB2.1). Ardından gruplandırılan gök adalara uygun adlar verilir ve ad gerekçeleri çalışma yaprağına yazılır (AST.2.2.ç).

   AST.2.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen dijital içerik ve görselleri kullanarak Edwin Hubble’ın hazırladığı sınıflandırmayı verir. Öğrencilerden kendi sınıflandırmalarıyla Hubble sınıflandırmasını benzerlik ve farklılıklar yönünden karşılaştırmaları istenir (KB2.7). Gruplar gerekirse gruplandırmalarını (AST.2.2.c) ve verdikleri adları (AST.2.2.ç) düzeltir.

   AST.2.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler gök ada türlerini tanıtan bilgi görseli hazırlar ve görseli sınıf panosunda sergiler (AST.2.2.ç). Görselde her grubun adı, ortak nitelikleri ve örnekleri yer alır (OB4). Öğretmen çalışma yaprağıyla öğrenmeleri izler ve gruplara dönüt verir.

   AST.2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Sergilenen bilgi görselleri dolaşılarak gruplandırmalar ve adlandırmalar sınıfça gözden geçirilir. Öğrencilerden bir gök adayı hangi ölçütlere göre gruba yerleştirdiklerini ve gruba neden o adı verdiklerini yazmaları istenir (AST.2.2.ç). Çalışma yaprağı, açık uçlu sorular ve bilgi görseli (performans görevi) öğrenme kanıtı olarak toplanır; görseller dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir.

   AST.2.2

Sınıf defteri: AST.2.2 Gök adaları sınıflandırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada Güneş sistemini ve yıldızlar arasındaki büyük boşlukları gösteren bir görsel sunar. Öğrencilere, bu kadar büyük mesafelerin kilometre gibi günlük hayattaki birimlerle ifade edilmesinin nasıl bir güçlük yaratabileceği sorulur. Yanıtlar tartışılır; dersin amacının astronomide kullanılan uzaklık birimleriyle mesafe bilgisi toplamak ve hesaplama yapmak olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler gruplara ayrılır ve her grup kurgusal bir uzay yolculuğu tasarlar. Gruplar yolculuğun amacını ve hedef gök cismini belirler (E3.3, SDB2.2). Hedef gök cisminin Dünya'dan uzaklığına ilişkin ilk bilgiler ders kitabından ve etkileşimli tahtadan toplanır (AST.2.3.a).

   AST.2.3
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar dijital araçlar ve ders kitabı yardımıyla uzay yolculuğunda kullanılan araçların maksimum süratini, yakıt türünü, gereken yakıt miktarını ve yolculuğun mesafesini araştırıp bulur (OB7). Bulgulara göre yolculukta kullanılacak araç, yakıt türü ve miktarı ile aracın maksimum sürati belirlenir (E3.3, SDB2.2). Veriler çalışma kâğıdına kaydedilir (AST.2.3.a).

   AST.2.3
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler dijital araçlar yardımıyla parsek, ışık yılı, astronomik birim ve kilometre arasında anlamlı birim dönüşümü yapar. Gruplar yolculuklarının mesafesini dört birimle de ifade eder ve sonuçları yapılandırılmış gridde gösterir. Hesaplar gruplar arasında çapraz kontrol edilir (AST.2.3.b).

   AST.2.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar yolculuklarının mesafesini ve birim dönüşümü sonuçlarını sınıfa sunar (AST.2.3.b). Öğretmen, çalışma kâğıdı ve yapılandırılmış grid üzerinden hesaplamaları dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir. Öğrencilerden birim dönüşümünde en çok zorlandıkları adımı birer cümleyle yazmaları istenir.

   AST.2.3

Sınıf defteri: AST.2.3 Gök cisimleri arasındaki mesafeleri tahmin edebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, Güneş'ten en yakın yıldıza yapılacak bir yolculuğun ne kadar süreceğini sorarak dersi başlatır. Önceki derste toplanan astronomik birim ve ışık yılı bilgileri etkileşimli tahtada kısaca gözden geçirilir. Bu derste bu verilerle hesaplama yapılacağı ve uzak yolculukların mümkün olup olmayacağı konusunda yargıya varılacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden ders kitabındaki verilerden Güneş sistemindeki bir gezegene, en yakın yıldıza ve bir gök adaya olan uzaklıkları seçmeleri, verilen bir uzay aracının hızıyla yolculuk sürelerini hesaplamaları istenir (AST.2.3.b). Hesaplanan süreler karşılaştırılır (KB2.7). Öğrenciler, bu yolculuklar için gereken süreyi göz önünde bulundurarak bu tür seyahatlerin mümkün olup olmayacağı konusunda gerekçeli yargıda bulunur (OB2, AST.2.3.c).

   AST.2.3
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, ışığın Güneş'ten Yer'e ve Yer'den farklı yıldızlara ulaşma sürelerini ışık hızıyla hesaplatır. Öğrenciler ışık yılı cinsinden verilen uzaklıkları süreye çevirir, sonuçları tabloya yazar ve tablodaki değerleri yorumlar (AST.2.3.b, OB7, KB2.14).

   AST.2.3
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Işığın aldığı yol düşünülerek yıldızların ve gezegenlerin geçmişini gözlemlemek üzerine nezaket kuralları çerçevesinde tartışma başlatılır (SDB2.1, D14.1). Tartışma sonunda gök cisimlerinin Yer'e uzaklıklarıyla doğru orantılı olarak geçmişteki görüntülerine ulaşıldığı sonucuna varılır; öğrenciler yargılarını gerekçeleriyle açıklar (AST.2.3.c).

   AST.2.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden 'Bir gök cisminin uzaklığı arttıkça Yer'den görülen görüntü neden daha eski bir zamana aittir?' gibi açık uçlu sorulara yazılı yanıt vermeleri istenir (AST.2.3.c). Yanıtlar Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir; hesaplamaya dayalı gerekçeler öğrenme kanıtı olarak toplanır. Öğretmen, dersin ana fikrini özetleyerek (KB2.3) çalışmayı kapatır.

   AST.2.3

Sınıf defteri: AST.2.3 Gök cisimleri arasındaki mesafeleri tahmin edebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki derste öğrenilen uzaklık birimlerini hatırlatarak Güneş sisteminin içinde bulunduğu gök adasının ölçeğini sorar. Öğrencilerin Samanyolu hakkında bildikleri ve merak ettikleri şeyler tahtaya yazılır. Bu derste Samanyolu gök adasının yapısının inceleneceği ve bir modele dönüştürüleceği duyurulur (E3.2).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere Samanyolu gök adasının büyüklüğü ve karmaşıklığı hakkında merak uyandıran bir video veya sunum izletilir (OB4). İzlenenlerden sonra görüş geliştirme tekniği kullanılarak öğrencilerden gök adanın yapısına ilişkin gözlemlerini ve sorularını paylaşmaları istenir. Ders kitabındaki görsellerle birlikte sarmal kollar, merkezdeki kara delik ve şişkin bölge gibi yapılar ilk kez incelenir (AST.2.4.a).

   AST.2.4
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplara ayrılır; grup üyeleri kendi aralarında iş bölümü yaparak Samanyolu gök adası hakkında araştırma yapar (SDB2.2, OB1). Araştırmalarda sarmal kollar, merkezdeki kara delik ve şişkin bölge gibi yapılara yer verilir; bulgular grup içinde özetlenir (KB2.3) (AST.2.4.a).

   AST.2.4
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, karton, strafor veya ahşap gibi bir materyal üzerinde Samanyolu gök adasının kabartma modelini oluşturur. Yapıların konumları ve ölçekleri araştırma bulgularına göre gruplar tarafından belirlenir. Model hazırlanırken öğrencilerin çalışmaya etkin katılması ve birbirlerine yardım etmeleri sağlanır (D3.4, D20.1) (AST.2.4.b).

   AST.2.4
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar modellerini sınıfta sergiler; öğretmen ve akranlar, modelde yer alan yapıları Yapılandırılmış Grid üzerinde kontrol eder. Modelin yapıya uygunluğu ve grup çalışması Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir. Öğrenciler Çalışma Kâğıdı'nda Samanyolu'nun yapılarını modeldeki karşılıklarıyla eşleştirir; model çalışmaları Performans Görevi olarak toplanır (AST.2.4.b).

   AST.2.4

Sınıf defteri: AST.2.4 Samanyolu gök adasının yapısını bir model oluşturarak yorumlayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada Samanyolu gök adasının görselini gösterir ve öğrencilerden Güneş sisteminin bu görselde nerede bulunabileceğini tahmin etmelerini ister (OB4, KB2.12). Önceki haftada incelenen yapılar kısaca hatırlatılır. Bu derste gök adasının yapısının bir modele dönüştürüleceği ve model aracılığıyla yeniden anlatılacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Gruplardan önceki haftada incelenen bilgilere dayanarak Samanyolu gök adasının modelini kâğıt, karton ve eşleştirme kartlarıyla oluşturmaları istenir (E3.3, SDB2.2). Modelde Güneş sisteminin konumu, kara delik ve diğer önemli yapılar etiketlenir. Temel yapı ile yıldızların dağılımı ders kitabındaki şemayla karşılaştırılarak doğru gösterilmeye çalışılır (KB2.7). Öğretmen modelleri gözlemleyip yönlendirici sorular sorar (AST.2.4.b).

   AST.2.4
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Her grup modelini diğer gruplara sunar; Samanyolu gök adasının yapısını, Güneş sisteminin konumunu ve yıldızların dağılımını model üzerinden yeniden anlatır (SDB2.1, KB2.14). Dinleyen gruplardan modeller arasındaki benzerlik ve farkları not etmeleri istenir (KB2.7). Sunumlarda modelin yapıyı doğru yansıtıp yansıtmadığı sorgulanır (AST.2.4.c).

   AST.2.4
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden öğrenme sürecini çıkış kartı ile değerlendirmeleri istenir. Kartta modelde en iyi gösterilen yapı, gösterilmesi zor olan yapı ve modelin bilgiyi anlatmaya katkısı yazılır (KB2.3). Kartlar toplanır ve ortak noktalar tahtada özetlenir (AST.2.4.c).

   AST.2.4
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğretmen, Samanyolu gök adasının temel yapısını sunulan modeller üzerinden özetler. Çalışma Kâğıdı/Yaprağı'ndaki Yapılandırılmış Grid ile modelde etiketlenen yapılar ve yerleri eşleştirilir; Açık Uçlu Sorularla modelin gök adası hakkındaki bilgiyi nasıl yansıttığı yoklanır. Modeller ve sunumlar Performans Görevi olarak Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir.

   AST.2.4

Sınıf defteri: AST.2.4 Samanyolu gök adasının yapısını bir model oluşturarak yorumlayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Yılbaşı vesilesiyle takvimin Dünya'nın Güneş çevresindeki dolanımına dayandığı hatırlatılır. Etkileşimli tahtada Güneş sisteminin görseli gösterilir ve öğrencilerden görselde fark ettikleri cisimleri adlandırmaları istenir (OB4). Dersin amacının Güneş sisteminin özelliklerini çözümlemek ve gezegenleri sınıflandırmak olduğu duyurulur (E3.2).

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen soru-cevap yöntemiyle Güneş sistemi hakkında bilinenleri sorar: 'Güneş sistemi hangi cisimlerden oluşur?', 'Gezegenleri birbirinden ayıran özellikler nelerdir?' Öğrenciler bildiklerini eşleriyle, ardından sınıfla paylaşır (SDB2.1). Yanıtlar etkileşimli tahtada gezegen, doğal uydu ve bulutsu gibi kavramlar çevresinde kümelenerek Güneş sisteminin özellikleri çözümlenir (E3.6) (AST.2.5.a).

   AST.2.5
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplara ayrılır ve her gruba bir ya da iki gezegen verilir. Gruplar gezegenin Güneş'e ortalama uzaklığını, yarıçapını, yapısını, ortalama yoğunluğunu, yüzey sıcaklığını, atmosferini, dönme ve dolanma periyodunu, eksen eğikliğini ve ilginç özelliklerini ders kitabından ve güvenilir kaynaklardan araştırır (SDB2.2, OB1) (AST.2.5.a).

   AST.2.5
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar araştırdıkları verileri karşılaştırabilecekleri ortak bir tabloya yazar (OB7, KB2.7). Tablodaki yarıçap, yoğunluk ve yapı verilerinden yararlanarak gezegenler karasal (kayaç) ve dev gaz gezegenler olarak sınıflandırılır; sınıflandırma ölçütleri gruplarca açıklanır (KB2.5) (AST.2.5.b).

   AST.2.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar tablolarını sunar ve sınıfça ortak bir yapılandırılmış grid tamamlanır. Öğrencilerden 'Karasal ve dev gaz gezegenleri ayıran ölçütler nelerdir?' gibi açık uçlu soruları çalışma kâğıdına yazılı yanıtlamaları istenir. Yanıtlar ve grup performansı dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir (AST.2.5.b).

   AST.2.5

Sınıf defteri: AST.2.5 Güneş sisteminin özelliklerini özetleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Önceki derste çalışılan Güneş sisteminin özellikleri kısaca anımsatılır. Etkileşimli tahtada Güneş sisteminin görseli gösterilir ve öğrencilerden gezegenlerin birbirinden hangi yönlerle ayrıldığını söylemeleri istenir (OB4). Bu derste gezegenlerin sınıflandırılacağı ve Güneş sisteminin oluşumunun yorumlanacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler gruplara ayrılır; çeşitli boyutlardaki materyaller ve farklı uzunluktaki iplerle gezegenlerin boyutları, Güneş'e uzaklıkları ve eksen eğiklikleri orantısal olarak modellenir (SDB2.2). Modeller karşılaştırılır (KB2.7). Gezegenler ortak özelliklerine göre gruplandırılır ve gruplama ölçütleri gerekçelendirilir (KB2.5) (AST.2.5.b).

   AST.2.5
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Güneş sisteminin oluşumuna ilişkin bilgiler ders kitabı ve dijital içerikten incelenir (OB1). Bulutsu ve süpernova gibi kavramların oluşum anlatımındaki yeri tartışılır; farklı görüşler dinlenir (E3.5). Öğrencilerden verilen bilgilerden yola çıkarak oluşum sürecine ilişkin yorumlarını gerekçeleriyle sunmaları istenir (KB2.14) (AST.2.5.c).

   AST.2.5
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden Güneş sisteminin oluşumunu açıklayan teorilerden benimsedikleri birine uygun animasyon veya sunum hazırlamaları istenir (E3.3). Hazırlanan çalışmalar arkadaşlarla paylaşılır (SDB2.1). Öğrencilerden etkinlik sonunda akran değerlendirme formunu doldurmaları istenir; öğrenmeler çalışma yaprağıyla izlenir (AST.2.5.c).

   AST.2.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıdındaki açık uçlu soruları yanıtlayarak gezegenlerin sınıflandırmasını ve Güneş sisteminin oluşumuna ilişkin yorumlarını yazmaları istenir. Hazırlanan animasyon veya sunumlar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrencilerden Güneş sisteminin oluşumunu tek cümleyle özetlemeleri istenir (KB2.3) (AST.2.5.c).

   AST.2.5

Sınıf defteri: AST.2.5 Güneş sisteminin özelliklerini özetleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, Güneş'in de bir yıldız olduğunu hatırlatarak Güneş Sistemi çalışmasından yıldızlara geçiş yapar. Etkileşimli tahtada bir bulutsu ve bir süpernova görseli gösterilir; öğrencilerden gördüklerini betimlemeleri istenir (OB4). 'Tüm yıldızların oluşma ve yaşamlarını tamamlama süreçleri aynı mıdır?' sorusu yöneltilir. Bu haftanın amacının yaşam süreçlerinde örüntü bulmak ve genelleme yapmak olduğu belirtilir (E3.2).

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen yıldızların yaşam sürecine ilişkin bir animasyon, video ya da simülasyonu etkileşimli tahtada izletir (OB2, OB4). Öğrenciler dijital içerikteki bilgilerden yararlanarak büyük ve küçük kütleli yıldızların yaşam süreçlerini yapılandırılmış gridde karşılaştırır (KB2.7). 'Küçük kütleli yıldızlar neden süpernova patlaması yapmaz?' ve 'Büyük kütleli yıldızların yaşam süresi neden kısadır?' gibi sorularla tartışılır; ortak özellikler ve farklılıklar işaretlenerek örüntüler aranır (AST.2.6.a).

   AST.2.6
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Tartışmada öğrenciler süpernova, nötron yıldızı, kara delik ve beyaz cüce kavramlarını açıklamak için dijital içeriklerden kanıt sunar. Karşı iddialar kanıtla çürütülürken farklı görüşlere saygı gösterilir (E3.5, SDB2.1, D14.1). 'Güneş, yaşamının sonunda kara deliğe dönüşebilir mi? Neden?' sorusu tartışılır; gruplar farklı kütlelerdeki yıldızların yaşam süreçleri arasında bulduğu örüntüleri listeler (SDB2.2, AST.2.6.a).

   AST.2.6
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar bulduğu örüntülerden yararlanarak yıldızların kütlesine göre yaşam süreçleri hakkında genelleme cümleleri yazar (E3.6, KB2.9). Performans görevi olarak genellemeler yıldızların yaşam süreci posterine dönüştürülür; posterde renk, desen ve doku gibi duyusal özelliklerin estetik algıyla ilişkisi dikkate alınır (D7.1). Öğretmen süreci açık uçlu sorularla izler (AST.2.6.b).

   AST.2.6
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar posterlerini kısaca sunar; her sunumda genellemenin hangi örüntüye dayandığı açıklanır. Öğrenciler çalışma kâğıdındaki açık uçlu soruları yanıtlar. Poster, öğrenciler tarafından öz değerlendirme formuyla, öğretmen tarafından Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir. Öğretmen, yıldızların kütleye göre yaşam süreçlerine ilişkin genellemeleri toparlar.

   AST.2.6

Sınıf defteri: AST.2.6 Yıldızların yaşam süreci hakkında tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada gök küre görseli göstererek gökyüzündeki bir yıldızın yerinin başka birine nasıl tarif edilebileceğini sorar. Birkaç öğrencinin yanıtı dinlenir; tarifte gözlemcinin bulunduğu yerin ve ortak başvuru noktalarının önemi vurgulanır. Dersin amacının, gök cisimlerinin hareketlerini açıklamada kullanılan temel kavramları yorumlamak olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere gök küre, zenit, nadir, çevren düzlemi, çevren çemberi, yer eşleği, gök eşleği, eşlek çemberi, tutulum çemberi ve gök uçlağına ilişkin bilgi kartları ile görseller sunulur (OB4). Öğrencilerden bu materyalleri küçük gruplar hâlinde incelemeleri, her kavramın görseldeki yerini kartla eşleştirmeleri ve benzer ya da farklı bulduklarını not etmeleri istenir (AST.3.1.a).

   AST.3.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen farklı coğrafi konumlarda bulunan gözlemcilere ait yer ve gök küre görselleri ya da dijital içerikler verir. Öğrencilerden bu içerikler üzerinde temel kavramları çizerek göstermeleri ve her gözlemci için zenit, nadir ile çevren düzlemini işaretlemeleri istenir (E3.7) (AST.3.1.b).

   AST.3.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Çizimler eşleştirilen çiftler arasında karşılaştırılır. Öğrencilerden gök cisimlerinin gözlemcinin bulunduğu konuma göre nasıl değişiklik gösterdiğini çizimlerine dayanarak açıklamaları, gerekçelerini mantıksal olarak sıralamaları beklenir (KB2.16) (AST.3.1.b).

   AST.3.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden gök cisimlerinin hareketlerini açıklamada kullanılan temel kavramlardan üçünü kendi cümleleriyle yeniden ifade etmeleri, iki noktayı anlamakta zorlanmadıklarını belirtmeleri ve bir soru yazmaları istenir; 3-2-1 çıkış kartı toplanır. Açık uçlu sorulara verilen yanıtlar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir (AST.3.1.c).

   AST.3.1

Sınıf defteri: AST.3.1 Gök cisimlerinin hareketlerini açıklamakta kullanılan temel…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, bir gece boyunca gökyüzüne bakıldığında yıldızların konumunun değişip değişmeyeceğini sorar. Öğrencilerin yanıtları tahtaya yazılır. Önceki haftada çalışılan gök küre, gök eşleği ve gök uçlağı kavramları kısaca anımsatılır. Bu derste gök cisimlerinin günlük görünür hareketlerinin gözlemlenip nedeninin genellemelerle açıklanacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden gök cisimlerinin gökyüzündeki günlük görünür hareketlerinin nasıl olacağını tahmin etmeleri istenir. Kutup Yıldızı civarından birkaç saatlik uzun pozlamayla çekilmiş yıldız izi görselleri ve dijital içerikler etkileşimli tahtada incelenir (OB2, OB4). Öğrencilerden toplam çekim süresi 24 saat olsaydı yıldızların açısal yer değiştirmesinin kaç derece olacağını tahmin edip defterlerine yazmaları istenir (AST.3.2.a).

   AST.3.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gözlemlerini düşün-eşleş-paylaş veya vızıltı grupları tekniğiyle ifade eder ve tartışır (SDB2.1, D9.2). Gök cisimlerinin günlük görünür hareketi ile Yer’in kendi ekseni etrafındaki dönüşü arasında ne tür bir örüntü olduğu gruplarca belirlenir ve tahtaya yazılır (AST.3.2.b).

   AST.3.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Görseldeki hareketsiz noktanın Kutup Yıldızı olduğu ve Yer’in dönme ekseninin uzantısının kuzey yarım kürede bu yıldızın çok yakınından geçtiği bilgisinden hareketle öğrenciler günlük görünür hareketlere ilişkin genellemelerini yazar (OB7, KB2.16). Genellemelerin doğruluğu bir simülasyonla test edilir. Öğretmen doğup batan, hiç batmayan ve hiç doğmayan yıldızları vurgular (AST.3.2.c).

   AST.3.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden gök cisimlerinin günlük görünür hareketlerinin nedenine ilişkin genellemelerini açık uçlu sorulara yazılı yanıt vererek ifade etmeleri istenir. Yansıtıcı yazıda hangi gözlemin kendilerini genellemeye götürdüğü sorgulatılır (E3.10). Yanıtlar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir (AST.3.2.c).

   AST.3.2

Sınıf defteri: AST.3.2 Gök cisimlerinin günlük görünür hareketlerinin nedeni hakkında…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada yaz ve kış aylarında aynı yerden çekilmiş gün doğumu fotoğraflarını gösterir ve Güneş’in doğduğu noktanın aynı olup olmadığını sorar. Öğrencilerin ilk yanıtları not edilir. Öğretmen, gökyüzünde görülebilen takımyıldızları kısaca anımsatarak bu derste Güneş’in yıllık görünür hareketinin inceleneceğini belirtir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen tarafından gökyüzünde görülebilen takımyıldızlarıyla ilgili bilgilendirme yapılır. Öğrencilerden kuzey yarım kürede bir gözlemci için verilen görsel üzerinde tutulum çemberindeki Güneş’in konumunu dikkate alarak Yer’in eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki dolanımı sonucunda Güneş’in doğma ve batma noktalarının değişimi ile izlediği yörünge hakkında önerme oluşturmaları istenir (AST.3.3.a, KB2.16).

   AST.3.3
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden aynı konum ve farklı tarihler için Güneş’in günlük hareketinin değişimine dair ön bilgileriyle önerme geliştirmeleri istenir (SDB1.2). Beş gün boyunca Güneş’in doğma ve batma noktaları ile izlediği yörünge gözlemlenerek çizim veya fotoğrafla görselleştirilir (OB4). Gözleme dayalı önermeler birbiriyle karşılaştırılır (AST.3.3.b).

   AST.3.3
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden yıl boyunca doğma-batma noktaları ile yörüngenin değişimine ilişkin yaptıkları tahminleri gözlem sonuçlarıyla karşılaştırmaları istenir. Öğretmen rehberliğinde sonuçlar yorumlanır (D6.2, KB2.14). Gözlem verilerinden tahminleri temellendirecek sonuçlar çıkarılır (AST.3.3.c, OB7).

   AST.3.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler, gözlem verilerinden çıkardıkları sonuçları ve tahminlerinin gözlemle ne ölçüde örtüştüğünü kısaca paylaşır. Öğretmen, Güneş’in doğma ve batma noktalarının yıl boyunca değişimini özetler. Öğrencilerden bu değişimi açıklayan kısa bir yansıtıcı yazı yazmaları istenir; çalışmalar dereceli puanlama anahtarıyla, açık uçlu sorular ve performans görevi üzerinden değerlendirilir.

   AST.3.3

Sınıf defteri: AST.3.3 Yer’in eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki dolanımı nedeniyle…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, Güneş’in yıllık görünür hareketine ilişkin önceki derslerde oluşturulan önermeleri etkileşimli tahtada gösterir. Öğrencilerden Güneş’in doğma ve batma noktalarının yıl boyunca nasıl değiştiğini kısaca anlatmaları istenir. Gök küre üzerinde gök eşleği ve gök uçlağı ile yer eşleği hatırlatılır; derste farklı konumlardaki gözlemciler için Güneş’in yörüngesinin gözlem verileriyle sınanacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden Ekvator, kutup noktaları ve güney yarım küredeki gözlemciler için Güneş’in doğma-batma noktalarına ve gökyüzündeki yörüngesine ilişkin tahminlerini yazmaları istenir (KB2.19). Öğretmen etkileşimli tahtada bir simülasyon açar; öğrenciler farklı konum ve tarihlerin verilerini tabloya kaydeder ve bu verilerden sonuç çıkarır (AST.3.3.c). Tahminler verilerle karşılaştırılarak geçerlilikleri sorgulanır (AST.3.3.d, E3.10).

   AST.3.3
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, Güneş’in yıllık görünür hareketinin sonuçlarına ilişkin mevsimlerin oluşumu ve analemma örneklerini anlatır. Öğrenciler Yer’in eksen eğikliği ve dolanımıyla bu örnekleri ilişkilendirir, keşfetmede yazdıkları tahminlerin geçerliliğini örneklere dayanarak sorgular (AST.3.3.d).

   AST.3.3
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler gruplar hâlinde, yıl içinde Güneş’in doğma ve batma noktalarındaki değişimi gösteren ya da analemmayı açıklayan bir model veya poster hazırlar. Çalışmaya gün dönümleri (21 Haziran, 21 Aralık) ve ekinokslar (21 Mart, 23 Eylül) mutlaka eklenir. Gruplar, çalışmalarındaki öngörülerin geçerliliğini verilerle gözden geçirir (AST.3.3.d).

   AST.3.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Hazırlanan model ve posterler kısaca sunulur; performans görevi öğretmen tarafından analitik dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrencilerden 'Tahminim hangi gözlem verisiyle doğrulandı ya da değişti?' sorusunu ele alan kısa bir yansıtıcı yazı yazmaları ve bir açık uçlu soruyu yanıtlamaları istenir. Tahminlerin geçerliliğini sorgulama süreci toparlanır (AST.3.3.d).

   AST.3.3

Sınıf defteri: AST.3.3 Yer’in eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki dolanımı nedeniyle…; değerlendirme