T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 11. SINIF SEÇMELİ KİMYA DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş15 dk

   Günlük hayatta karşılaşılan fiziksel ve kimyasal olaylarda gözlemlenen enerji değişimleri üzerine tartışma ortamı oluşturulur. Öğrencilerin farklı bakış açılarını kabul etmeleri sağlanarak etkili iletişim (D14, E2.1) ve ortak bir düşünce zemini oluşturulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden gruplara ayrılarak fiziksel ve kimyasal olayların enerji değişimini gözlemleyebilecekleri deney düzeneklerini tasarlamaları (KB2.2) istenir. Tasarlanan bu denelerin gerçekleştirilmesi sırasında zaman yönetimi ve uyumlu çalışma (E3.7, SDB2.2) beklentisi vurgulanır.

   KİM.11.1.1
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gerçekleştirilen deneyler sonucunda elde edilen veriler toplanarak veri okuryazarlığı (OB7) kapsamında analiz edilir. Öğrencilerin bu süreçte sergiledikleri çalışkanlık ve mütevazılık (D3, D10) gözlemlenir.

   KİM.11.1.1
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden deney sonuçlarına göre fiziksel ve kimyasal değişimleri ısıveren (ekzotermik) ve ısıalan (endotermik) olarak sınıflandırmaları istenir. Elde edilen veriler bilimsel bilgilerle karşılaştırılarak günlük hayattaki olayların açıklanmasında kullanılır (KB2.14, OB7).

   KİM.11.1.1
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerin deney süreci boyunca yaşadıkları duyguları ve öğrenme yöntemlerini sınıf içinde tartışmaları sağlanır (SDB1.1, SDB2.2). Öğrencilerin grup çalışmalarına katkıları akran değerlendirme formu ile kayıt altına alınır.

   KİM.11.1.1
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden deney süreçlerini içeren bir rapor hazırlamaları ve süreci geliştirmek için yapabilecekleri üzerine öz-değerlendirme çalışmaları yapmaları istenir (SDB1.2, SDB1.3, E3.10). İhtiyaç halinde destekleme amaçlı gösteri deneyleri uygulanır.

   KİM.11.1.1
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerin hazırladıkları raporlar ve deney çıktıları, belirlenen dereceli puanlama anahtarı üzerinden değerlendirilir. Öğrencilerden süreci geliştirmek için neler yapabilecekleri üzerine öz-değerlendirme çalışmaları yaparak portfolyolarına eklemeleri istenir.

   KİM.11.1.1

Sınıf defteri: KİM.11.1.1 Fiziksel ve kimyasal olaylardaki enerji değişimine ilişkin deney…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğrencilere günlük yaşamda kullanılan çeşitli yakıtların ve maddelerin enerji kaynağı olma potansiyelleri üzerine sorular yöneltilir. Etkileşimli tahta üzerinden yanma tepkimeleri sonucu açığa çıkan enerjilerin örnekleri gösterilerek, maddelerin enerji potansiyeli hakkında ön bilgiler alınır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere çeşitli kimyasal tepkime örnekleri ve bunlara ait ısı değerleri sunulur. Öğrencilerden yanma tepkimelerini inceleyerek oksijenle tepkimeye giren maddelerin enerji kaynağı olma potansiyelleri hakkında fikir yürütmeleri istenir (D3, E3.10). Maddelerin enerji kaynağı olma potansiyeline ilişkin hipotezler oluşturmaları sağlanır.

   KİM.11.1.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden canlıların yaşamını sürdürebilmesi için gerekli enerji kaynaklarının neler olabileceği üzerine tartışma yapmaları istenir. Farklı malzemelerin (odun, yakıtlar vb.) enerji kaynağı olma potansiyellerine yönelik bilimsel temelli önermeler geliştirmeleri için yönerge verilir.

   KİM.11.1.2
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplara ayrılır; odun, yağ, şeker gibi maddelerin enerji kaynağı olma potansiyellerine dair problemleri tanımlayarak araştırma soruları yazmaları istenir (OB7). Soruların araştırılabilirliği sınıfça tartışılır ve her grubun çalışması için uygunluğu değerlendirilir.

   KİM.11.1.2
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan seçtikleri maddelerin enerji kaynağı olma potansiyellerine ilişkin neden-sonuç ilişkilerini belirlemeleri; deney tasarlarken bağımlı, bağımsız ve kontrol değişkenlerini tanımlamaları istenir (SDB2.2). Gruplar tarafından bu değişkenlere uygun deneysel süreçler planlanır.

   KİM.11.1.2
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar tasarladıkları deneyleri gerçekleştirerek elde ettikleri verileri bilimsel kaynaklarla karşılaştırır (SDB1.2). Hidrojenin yanma ürünleri ve tatlandırıcıların sağlık üzerindeki etkileri tartışılarak sağlıklı yaşam vurgusu yapılır (D13, OB2).

   KİM.11.1.2
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerin deney verileri ışığında oluşturdukları önermeler sunulur. Maddelerin enerji kaynağı olma potansiyelleri ve yanma ürünlerinin çevresel etkileri üzerine bir çalışma kâğıdı üzerinden değerlendirme yapılır. Öğrenilen kavramların (bağ enerjisi, entalpi vb.) sentezlendiği bir performans görevi ile ders sonlandırılır.

   KİM.11.1.2

Sınıf defteri: KİM.11.1.2 Maddelerin enerji kaynağı olma potansiyeline ilişkin hipotezler…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğrencilere günlük hayatta karşılaşılan yanma olayları ve ısı açığa çıkaran kimyasal süreçler üzerinden giriş yapılır. Maddelerin enerji kaynağı olma potansiyeli ve tepkimelerde meydana gelen enerji değişimleri üzerine kısa bir beyin fırtınası gerçekleştirilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere tekli ve çoklu bağlara ait ortalama bağ enerjilerinin yer aldığı tablo verilir. Tablodaki veriler incelenerek bağ enerjilerinin farklılıkları tespit edilir (OB7). Atmosferdeki azot gazının oksijenle kolay tepkime vermemesinin nedeni üzerine tartışma ortamı oluşturulur.

   KİM.11.1.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere verilen denklemlerdeki kırılan ve oluşan bağların enerjileri ile tepkimelerin entalpi değişimleri (ΔH°tepkime) arasındaki ilişki incelenir. Verilen veriler üzerinden bir örüntü keşfedilerek bu durumun matematiksel olarak modellenmesi sağlanır (D3, KB2.16).

   KİM.11.1.3
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden oluşturulan matematiksel modeli kullanarak farklı tepkimelerin kırılan ve oluşan bağ enerjilerinden entalpi değişimlerini hesaplamaları istenir. Hesaplanan değerlerin pozitif veya negatif olma durumuna göre tepkimelerin endotermik veya ekzotermik olarak sınıflandırılması sağlanır (KB2.16).

   KİM.11.1.3
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden hesapladıkları entalpi değişimlerinin nedenlerini potansiyel enerji-tepkime koordinatı grafiğinden yararlanarak açıklayarak sunmaları istenir (OB7). Bu süreçte tepkimelerin endotermik veya ekzotermik olma durumuna ilişkin genellemeler yapılır.

   KİM.11.1.3
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden çalışma kâğıdinde verilen tepkimeleri bağ enerjileriyle hesaplayıp sınıflandırmaları istenir. Zenginleştirme kapsamında ilaç kapsüllerinin mide veya bağırsakta çözünme hızına yönelik tasarım seçenekleri üzerine tartışılır.

   KİM.11.1.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerin oluşturdukları matematiksel modeller ve yaptıkları genellemeler üzerinden bir çalışma kâğıdı ile değerlendirme yapılır. Öğrencilerden günlük hayatta karşılaştıkları ekzotermik ve endotermik olaylara yönelik örnekler vermeleri istenerek konu özetlenir.

   KİM.11.1.3

Sınıf defteri: KİM.11.1.3 Bağ enerjileri temelinde tepkimelerin entalpi değişimine ilişkin…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğrencilere kimyasal tepkimelerde meydana gelen enerji değişimleri ve maddelerin enerji kaynağı olma potansiyelleri hakkında ön bilgiler sunulur. Tepkime entalpisinin hesaplanmasında kullanılan bağ enerjileri ve standart oluşum entalpileri kavramları üzerinde durularak dersin amaçları aktarılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere çeşitli kimyasal tepkimeler ile bunlara ait standart oluşum ve standart tepkime entalpilerinin yer aldığı bir tablo sunulur. Öğrencilerden tablodaki verileri inceleyerek maddelerin yapısı ile enerji değişimleri arasındaki ilişkiyi gözlemlemeleri (KB2.2) istenir.

   KİM.11.1.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Verilen tablo üzerindeki farklı tepkimelerin standart oluşum entalpileri kullanılarak hesaplanan sonuçlar ile gerçek değerler karşılaştırılır. Öğrencilerden bu veriler üzerinden çıkarımlar yapmaları (KB2.10) ve sistemli bir şekilde veri analizi yapmaları (E3.7) sağlanır.

   KİM.11.1.4
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden standart oluşum entalpi verilerini kullanarak kimyasal tepkimelerin standart tepkime entalpilerinin hesaplanmasına yönelik önermeler oluşturmaları istenir (OB7). Oluşturulan bu önermelerle, sadece ön bilgilere dayalı olan veriye dayalı olmayan önermeler karşılaştırılır (E3.10).

   KİM.11.1.4
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, standart oluşum entalpi verileriyle farklı tepkimelerin standart tepkime entalpilerini hesaplar (KİM.11.1.4.c). Hesaplama sonuçları, önermelerin doğruluğunu sorgulamak ve geçerliliğini test etmek için kullanılır (KİM.11.1.4.ç).

   KİM.11.1.4
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler hesapladıkları değerleri grup çalışması yaparak tartışırlar (SDB2.2). İhtiyaç halinde ilaç kapsülü tasarım süreçlerinde yapay zeka uygulamalarından destek alınarak hesaplanan verilerin pratik kullanımı üzerine çıkarımlar yapılır.

   KİM.11.1.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilere hazırlanan çalışma kâğıtları üzerinden standart oluşum entalpileri ile tepkime entalpisi arasındaki ilişkiyi içeren sorular yöneltilir. Öğrenciler hesapladıkları sonuçların doğruluğunu ve önermelerinin geçerliliğini tartışarak süreci tamamlar.

   KİM.11.1.4

Sınıf defteri: KİM.11.1.4 Kimyasal tepkimelerin standart tepkime entalpilerini standart oluşum…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Tepkimelerde meydana gelen enerji değişimleri ve maddelerin enerji kaynağı olma potansiyelleri üzerine ön bilgiler hatırlatılır. Standart oluşum entalpisi kavramı ile tepkime entalpisinin ilişkisi üzerinde durularak, kimyasal sistemlerin termodinamik özellikleri tartışılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden standart oluşum entalpi verilerini içeren bir tablo üzerinden farklı tepkimelerin standart tepkime entalpilerinin hesaplanmasına yönelik önermeler oluşturmaları istenir (KB2.16.1). Verilen örneklerin termodinamik değerleri üzerinde çıkarımlar yapılır (KB2.10).

   KİM.11.1.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden hazırladıkları önermeler doğrultusunda tablo üzerindeki verileri kullanarak farklı kimyasal tepkimelerin standart tepkime entalpilerini hesaplamaları istenir (OB7). Hesaplanan değerlerin veri setindeki tutarlılığı değerlendirilir.

   KİM.11.1.4
4. Uygulama30 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere tepkimelerin standart tepkime entalpilerinin hesaplanmasına yönelik bilimsel matematiksel model sunulur. Öğrencilerden bu modeli kullanarak karmaşık kimyasal sistemlerin entalpi değişimlerini hesaplamaları istenir.

   KİM.11.1.4
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerin elde ettikleri sonuçlar, verilen matematiksel modelden alınan teorik değerlerle karşılaştırılır. Hesaplama sonuçlarının önermelerin geçerliliğini sorgulamak için kullanılması sağlanır (E3.10).

   KİM.11.1.4
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden ilaç tabletleri gibi günlük hayattaki ürünlerin enerji içeriği üzerine zenginleştirilmiş bir çalışma veya endotermik/ekzotermik tepkimeleri içeren destekleyici gösteri deneyleri gözlemi gerçekleştirilir (KB2.2.14).

   KİM.11.1.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerin hesapladıkları sonuçlar ile teorik modeller arasındaki uyumları tartışılır. Standart oluşum entalpileri üzerinden yapılan hesaplamaların güvenilirliği ve kimyasal süreçlerdeki önemi üzerine bir çalışma kâğıdı doldurularak performans gösterimi yapılır.

   KİM.11.1.4

Sınıf defteri: KİM.11.1.4 Kimyasal tepkimelerin standart tepkime entalpilerini standart oluşum…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Tepkimelerde meydana gelen enerji değişimleri ve maddelerin enerji kaynağı olma potansiyelleri üzerine ön bilgiler alınır. Standart oluşum entalpileri ile tepkime entalpisinin ilişkisi üzerinde durulur. Öğrencilerden, günlük hayatta kullanılan yakıtların veya kimyasal maddelerin enerji değerlerini tahmin etmeleri istenir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, farklı kimyasal tepkimelere ait standart oluşum entalpi verilerini içeren tabloları inceleyerek, bu verilere dayalı olarak tepkime entalpisi tahminlerine yönelik önermeler oluştururlar (KİM.11.1.4.a, E3.10, KB2.16.1). Verilenin doğruluğunu sorgularken çıkarımlar yaparlar (KB2.10).

   KİM.11.1.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, oluşturdukları önermeleri ve hesaplama yöntemlerini sınıf içi tartışmalarla arkadaşlarıyla paylaşarak etkili iletişim kurarlar (SDB2.1, D14, E2.2). Verilere dayalı olan ve olmayan önermeler karşılaştırmalı olarak analiz edilir (KİM.11.1.4.b).

   KİM.11.1.4
4. Uygulama30 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden, farklı kimyasal tepkimelerin standart oluşum entalpileri kullanılarak hesaplanması için çalışma kağıtları üzerinde işlem yapmaları istenir (KİM.11.1.4.c). Veri okuryazarlığı becerilerini kullanarak (OB7) sonuçların doğruluğu kontrol edilir.

   KİM.11.1.4
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, hesapladıkları tepkime entalpisi değerlerini başlangıçta oluşturdukları önermelerle karşılaştırarak tahminlerinin geçerliliğini sorgularlar (KİM.11.1.4.ç). Bu süreçte sistemli çalışma ve öz yeterlilik sergilenir (E3.7, E1.4).

   KİM.11.1.4
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerin hazırladığı hesaplama ve çıkarım süreçleri, önerme oluşturma ve karşılaştırma kriterlerini içeren dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir (SDB1.2). Zenginleştirme kapsamında ilaç maddelerinin enerji değişimleri üzerine ek sorulara yanıt aranır.

   KİM.11.1.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerin süreç boyunca oluşturdukları önermeler ve yaptıkları hesaplamalar üzerinden performans gösterileri değerlendirilir. Çalışma kağıtları üzerinde yer alan sonuçların doğruluğu ve çıkarımların tutarlılığı üzerine genel bir değerlendirme yapılır.

   KİM.11.1.4

Sınıf defteri: KİM.11.1.4 Kimyasal tepkimelerin standart tepkime entalpilerini standart oluşum…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, önceki haftada çalışılan enerji değişimini ve tepkime entalpisini kısa soru-cevapla hatırlatır. Etkileşimli tahtada paslanmış bir demir nesne ile bozulmuş bir yemeğin fotoğrafı gösterilir; öğrencilerden 'Bu değişimler neden her koşulda aynı şekilde gerçekleşmez?' sorusuna ilk düşüncelerini yazmaları istenir. Dersin amacı, tepkimelerin gerçekleşme şartlarını kanıtla açıklamak olarak belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerin bir kimyasal tepkimenin oluşum sürecine ilişkin ön bilgilerinin ortaya çıkarıldığı sınıf tartışması yapılır. Öğrencilerden düşüncelerini başkalarının etkisinde kalmadan ifade etmeleri ve birbirlerini saygıyla dinlemeleri istenir (SDB2.1, D11.2, D14.1, E1.2). Öğretmen, ifadeleri tahtada ortak bir listeye yazar (KİM.11.1.5.a).

   KİM.11.1.5
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden yemeklerin bozulması ve metallerin paslanması gibi istenmeyen durumları kimyasal tepkimelerle ilişkilendirmeleri istenir. Gruplar bu tepkimelerin gerçekleşme şartlarını tartışarak çözüm önerileri üretir ve görsel kaynaklarla sınıfa sunar (SDB3.3, E1.4). Öğretmen, önerilerde öne çıkan şartları tahtada toplar (KİM.11.1.5.a).

   KİM.11.1.5
4. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Tartışma sırasında verilen günlük hayat örnekleri, kimyasal değişimin gerçekleştiği ve gerçekleşmediği durumlar olarak ayrılır. Öğrencilerden bu durumları karşılaştırarak gerçekleşme için gerekli ölçütleri (gerekli enerji ve uygun doğrultuda çarpışma) belirlemeleri istenir. Ölçütler etkinlik kâğıdına yazılır (KİM.11.1.5.a).

   KİM.11.1.5
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere çarpışma teorisiyle ilişkili görsel materyaller sunulur; bu materyallerle kimyasal değişimin gerçekleşme ya da gerçekleşmeme durumu alt mikro seviyede gözlemlenir (KB2.2). Öğrencilerden gözlem verilerini tabloya kaydedip gerekli şartlara ilişkin örüntüler oluşturmaları istenir (OB4, E3.7). Örüntüler sınıfta karşılaştırılır (KİM.11.1.5.b).

   KİM.11.1.5
6. 15 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden tepkimelerin gerçekleşme şartlarına yönelik iddialarını yazmaları ve görsel materyallerden elde ettikleri gözlem verilerine dayalı olarak açıklamaları istenir (KB2.10). İddialar eşleşen iki arkadaş arasında verilerle sınanır (SDB2.2, KİM.11.1.5.c).

   KİM.11.1.5
7. 20 dk
   Etkinlik 4

   Öğretmen etkin çarpışma, eşik değeri, aktivasyon enerjisi ve aralarındaki ilişkiyi açıklar. Öğrencilerden açıklamalarını desteklemek için çarpışma teorisine ilişkin bilgileri ve sembolik modelleri kullanmaları istenir. Öğrenciler etkinlik kâğıtlarındaki iddialarını bu modellerle yeniden yazar (KB2.16.1, KİM.11.1.5.ç).

   KİM.11.1.5
8. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden verilen bir tepkimenin gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini ölçütlere, çarpışma teorisine ve sembolik modellere dayalı olarak açıklayan çalışma kâğıdını tamamlamaları istenir (KİM.11.1.5.ç). Kâğıtlar ölçütleri içeren dereceli puanlama anahtarıyla öğretmen ve öğrenci tarafından değerlendirilir. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak öğrenme süreçlerini gözden geçirir (SDB1.2, SDB1.3).

   KİM.11.1.5

Sınıf defteri: KİM.11.1.5 Kimyasal tepkimelerin gerçekleşme şartlarını açıklamak için kanıt…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada bir kâğıdın yanması ile bir demirin paslanması görsellerini gösterir. Öğrencilerden iki olayın hızını karşılaştırarak hızın nelere bağlı olabileceğine dair ilk düşüncelerini söylemeleri istenir. Bu hafta tepkime hızını etkileyen faktörlerin soru, hipotez ve deneyle sorgulanacağı, deney verilerinin çarpışma teorisiyle ilişkilendirileceği belirtilir.

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen 'Sebze ya da meyveler neden buzdolabında saklanır?' ve 'Kâğıdın yanması ile demirin paslanması olaylarında benzerlik ve farklılıklar nelerdir?' sorularını sorar. Öğrencilerden günlük hayattan örneklerle tepken cinsi, fiziksel hâl, derişim, sıcaklık, temas yüzeyi ve katalizöre yönelik araştırılabilir sorular oluşturmaları istenir. Merak duygusunun bilimsel gelişimdeki yeri vurgulanır (D3.3). (KİM.11.1.7.a)

   KİM.11.1.7
3. 30 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar her faktörün tepkime hızına etkisine ilişkin hipotezler oluşturur (OB1). Arkadaşlarıyla iş birliği içinde (SDB2.2) her faktör için bağımlı, bağımsız ve kontrol değişkenlerini belirler. Hipotezler ve değişkenler etkileşimli tahtadaki ortak tabloda toplanır; farklı fikirlere açık olunarak gerekirse düzeltilir. (KİM.11.1.7.b)

   KİM.11.1.7
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden çalışma öncesinde bir form aracılığıyla ön bilgilerini, deneyden beklentilerini, kullanacakları stratejileri ve olası duygularını belirlemeleri istenir (SDB1.1). Gruplar seçtikleri faktörün tepkime hızına etkisini araştırmak için etkili bir yol haritası çizerek deney planı hazırlar (SDB1.2, D3.2, D3.3, E3.7). Planda güvenilir bilgi kaynakları belirtilir. (KİM.11.1.7.c)

   KİM.11.1.7
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar planladıkları deneyi deney malzemeleriyle gerçekleştirir ve ölçümleri kaydeder. Alternatif olarak deney, simülasyon ya da yapay zekâ programlarıyla (IBM RXN for Chemistry, Chemputer, Chematica, ChemAl) sanal ortamda yapılabilir (OB2). Grup içinde görev ve sorumluluklar paylaşılarak iş birliği ve dostluk değeri desteklenir (SDB2.2, D4.1). (KİM.11.1.7.c)

   KİM.11.1.7
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar deney verilerini tablo ve grafik üzerinde analiz ederek yorumlar. Her değişkenin tepkime hızına etkisi alt mikro seviyede, yani tanecik düzeyinde açıklanır (OB1). Gruplar sonuçlarını diğer gruplarla karşılaştırır. (KİM.11.1.7.ç, KİM.11.1.7.d)

   KİM.11.1.7
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden tepken cinsi, derişim, sıcaklık, temas yüzeyi ve katalizörün etkin çarpışma sayısını nasıl değiştirdiğini çarpışma teorisiyle ilişkilendirerek açıklamaları istenir. Gruplar deney sürecini içeren performans görevi raporunu ve Çalışma Kâğıdı'nı teslim eder. Öğrenciler öz değerlendirme raporunda hedeflerine ulaşma düzeylerini, yaşadıkları duyguları ve neleri farklı yapabileceklerini yazar (SDB1.1, SDB1.3). Raporlar Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir ve portfolyoya konur. (KİM.11.1.7.e)

   KİM.11.1.7

Sınıf defteri: KİM.11.1.7 Tepkime hızına etki eden faktörleri bilimsel sorgulayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada aynı tepkimenin farklı derişimlerde yürütüldüğü iki deney düzeneğini gösterir. Öğrencilere 'Tepkenin derişimi değiştiğinde tepkime hızı hakkında hangi bilgiye ihtiyaç duyarız?' sorusu yöneltilir. Öğrencilerin görüşleri tahtaya yazılır. Bu haftanın bir veri setinden tepken derişiminin tepkime hızına etkisine ilişkin önermeler oluşturmaya ayrıldığı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere tek basamaklı bir tepkimeye ait, her deneyde bir tepkenin başlangıç derişiminin değiştirilip diğer tepkenlerin derişimlerinin sabit tutulduğu, başlangıç hızlarının (t = 0 s) verildiği tablo etkileşimli tahtada sunulur. Öğrenciler hangi deneyde hangi derişimin değiştiğini ve hangilerinin sabit kaldığını belirler (KB2.2). Tablodaki sayılar yorumlanır (KB2.14) (KİM.11.1.8.a).

   KİM.11.1.8
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler ikişerli gruplara ayrılır ve çok basamaklı bir tepkimeye ait benzer bir veri tablosu alır. Gruplar, bir tepkenin derişimi arttığında başlangıç hızındaki değişimi ve derişimdeki artış oranı ile hızdaki artış oranını yan yana yazarak inceler (OB7). Bulgular iki tepkime arasında kıyaslanarak sınıfla paylaşılır (KİM.11.1.8.a).

   KİM.11.1.8
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler veri setindeki deney çiftlerini seçer; her çiftte yalnız bir tepkenin derişimi değişecek biçimde derişim oranını ve başlangıç hızı oranını hesaplayıp çalışma kâğıdındaki tabloya yazar (OB7). Öğretmen gruplar arasında dolaşarak hesaplamaları yoklar (KİM.11.1.8.a).

   KİM.11.1.8
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden hesapladıkları oranlara bakarak her tepken için derişimin tepkime hızına etkisine ilişkin en az iki önerme yazmaları istenir. Önermeler 'Diğer tepkenin derişimi sabitken A'nın derişimi iki katına çıktığında başlangıç hızı … olmuştur' kalıbına uygun, veriye dayalı cümleler olarak kurulur (OB7) (KİM.11.1.8.a).

   KİM.11.1.8
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler yazdıkları önermeleri grup arkadaşlarıyla paylaşır ve her önermenin veri tablosundaki hangi satırlara dayandığını birlikte gösterir (SDB2.2). Gruplar önermelerinden oluşan ortak bir liste hazırlayıp etkileşimli tahtada sunar; dinleyenler önermeleri saygıyla izler (D14) (KİM.11.1.8.a).

   KİM.11.1.8
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilere, yeni bir tepkimeye ait başlangıç hızı verileri içeren bir performans görevi verilir. Öğrencilerden bu veri setini kullanarak tepken derişiminin tepkime hızına etkisine ilişkin önermeler yazmaları istenir (KİM.11.1.8.a). Çalışma kâğıdı dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir ve öğrencilerin portfolyo dosyalarına eklenir.

   KİM.11.1.8

Sınıf defteri: KİM.11.1.8 Kimyasal tepkimelerin hız denklemini bilimsel veriye dayalı tahmin…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada önceki haftalarda hazır veri setinden oluşturulan tepken derişimi ve tepkime hızı önermelerini gösterir. Öğrencilerden bu önermelerden hangilerinin veriden, hangilerinin ön bilgiden geldiğini tahmin etmeleri istenir (E3.10). Bu derste veriye dayalı olan ve olmayan önermelerin karşılaştırılacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden tepken derişimindeki değişimin tepkime hızına etkisine ilişkin, hazır veri setinden elde ettikleri veriye dayalı önermeleri defterlerine yazmaları istenir. Ardından tepkime hızına ilişkin ön bilgilerinden hareketle oluşturdukları, veriye dayalı olmayan önermeleri ayrı bir sütuna yazmaları istenir (OB7). Önermeler iki sütunlu bir tabloda toplanır (KİM.11.1.8.b).

   KİM.11.1.8
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden iki sütundaki önermeleri veri setiyle eşleştirerek hangilerinin veriyle desteklendiğini, hangilerinin desteklenmediğini belirlemeleri istenir (KB2.14). Eşler, iki tür önermenin dayanaklarını ve sınırlılıklarını karşılaştırır (SDB2.2). Karşılaştırmanın sonuçları etkileşimli tahtada kısa maddeler hâlinde paylaşılır (KİM.11.1.8.b).

   KİM.11.1.8
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplara, tepken derişimlerinden biri sabit iken diğerinin değiştiği farklı deneylere ait başlangıç derişimlerini ve başlangıç hızlarını içeren bir veri tablosu verilir. Öğrencilerden uygun deney çiftlerini seçip derişimdeki ve hızdaki değişim oranlarını hesaplamaları istenir (OB7). Hesaplamalarla her tepken derişiminin tepkime hızına etkisi matematiksel olarak modellenir (KİM.11.1.8.b).

   KİM.11.1.8
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden hesaplama sonuçlarını daha önce yazdıkları veriye dayalı olan ve olmayan önermelerle karşılaştırmaları istenir. Hesaplamayla uyuşan önermeler veriyle desteklenen, uyuşmayanlar desteklenmeyen olarak işaretlenir ve gerekçesi yazılır (E3.10). Hesaplamayla çelişen önermelerin hangi ön bilgiden kaynaklandığı tartışılır (KİM.11.1.8.b).

   KİM.11.1.8
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar sonuçlarını ve gerekçelerini sınıfa sunar; diğer gruplar sunumları veriyle uyum açısından sorgular (SDB2.2). Öğrencilerden veriyle desteklenmeyen önermelerini, verinin gösterdiği ilişkiye uygun biçimde yeniden yazmaları istenir (SDB1.3). Düzeltilmiş önermeler çalışma kâğıdına işlenir (KİM.11.1.8.b).

   KİM.11.1.8
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğretmen, veriye dayalı olan ve olmayan önermeler arasındaki farkı etkileşimli tahtada örneklerle toparlar (KİM.11.1.8.b). Öğrencilerden Çalışma Kâğıdı/Yaprağı üzerinde verilen yeni bir veri seti için önermeleri veriye dayalı olup olmadıklarına göre karşılaştırmaları ve gerekçelerini yazmaları istenir (OB7). Çalışmalar Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir ve portfolyoya eklenir.

   KİM.11.1.8

Sınıf defteri: KİM.11.1.8 Kimyasal tepkimelerin hız denklemini bilimsel veriye dayalı tahmin…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada, bir tepkimede tepken derişimi iki katına çıkarıldığında tepkime hızının iki kat, dört kat artabileceği ya da değişmeyebileceği seçeneklerini gösterir. Öğrencilerden bir seçeneği gerekçesiyle işaretlemeleri istenir. Gerekçeler kısaca paylaşılır; kesin yanıtın hazır veri setinden elde edilen hız denklemiyle bulunacağı vurgulanarak derse geçilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Etkileşimli tahtada A + B → ürün tepkimesine ait, farklı başlangıç derişimlerinde ölçülmüş başlangıç hızlarını içeren hazır veri seti sunulur. Öğrencilerden yalnız bir tepkenin derişiminin değiştiği deney çiftlerini seçmeleri ve hızın kaç kat değiştiğini oranlayarak bulmaları istenir (OB7). Bulunan oranlardan her tepkenin hıza etkisine ilişkin tahminde bulunulur (KİM.11.1.8.c).

   KİM.11.1.8
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerin elde ettiği oranlardan tepkenlerin hıza etkisini gösteren, matematiksel bir model olan hız denkleminin v = k·[A]ˣ·[B]ʸ biçiminde yazılabileceği fark ettirilir. Öğrencilerden x ve y üstel sayılarını bulmaları istenir. Denklemdeki orantı sabiti k, hız sabiti olarak tanımlanır ve veri setindeki bir deneyin değerleri yerine konularak hesaplanır (KB2.16.1, KİM.11.1.8.c).

   KİM.11.1.8
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar hâlinde çalışılır; her gruba farklı bir tepkimeye ait hazır veri seti verilir. Öğrencilerden veri setinden hız denklemini yazmaları, k değerini hesaplamaları ve tepken derişimi iki katına çıkarılırsa hızın kaç kat değişeceğine ilişkin tahminlerini yazmaları istenir (SDB2.2, KİM.11.1.8.c).

   KİM.11.1.8
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden hız denklemindeki tepkenlerin üstel sayılarını kullanarak her tepkenye göre tepkime derecesini ve toplam tepkime derecesini belirlemeleri istenir. Derecenin derişim değişiminin hıza etkisini nasıl yansıttığı etkileşimli tahtada örneklerle gösterilir ve ders kitabındaki ilgili örnekler çözülür (KİM.11.1.8.c).

   KİM.11.1.8
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden belirledikleri hız denklemlerinden hareketle tepken derişiminin yarıya inmesi, üç katına çıkması gibi değişimlerde hızın nasıl değişeceğine ilişkin tahminlerini bir tabloda düzenlemeleri istenir. Tahminler hız denklemi kullanılarak hesaplanır ve bireysel olarak yazılan sonuçlar eşlerle karşılaştırılır (OB7, KİM.11.1.8.c).

   KİM.11.1.8
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilere yeni bir veri seti içeren çalışma kâğıdı verilir. Öğrencilerden hız denklemini yazmaları, tepkime derecesini belirlemeleri ve derişim değişimine bağlı hız tahminini yapmaları istenir. Çalışma kâğıtları dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir ve portfolyoya eklenir. Öğrencilerden, hız denklemini veriden belirlerken en çok zorlandıkları adımı söylemeleri beklenir.

   KİM.11.1.8

Sınıf defteri: KİM.11.1.8 Kimyasal tepkimelerin hız denklemini bilimsel veriye dayalı tahmin…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, önceki haftalarda veri setlerinden hız denklemi belirlendiğini hatırlatır ve bu derste bu tahminlerin geçerliliğinin sorgulanacağını belirtir. Öğrencilerden 'Bir tahmin ne zaman geçerli sayılır?' sorusuna kısa yazılı yanıt vermeleri istenir (E3.10). Yanıtlar etkileşimli tahtada ortak bir listede toplanır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden çalışma yaprağında verilen tepkimelerin derişim ve başlangıç hızı veri setlerinden hız denklemini, hız sabitini ve tepkime derecesini belirlemeleri istenir (KB2.10). Ardından her öğrenci kendi hız denkleminin veri setindeki bütün deneylerle uyumunu kontrol eder ve uyumsuz satırları işaretler (KİM.11.1.8.ç).

   KİM.11.1.8
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler çiftler hâlinde çalışma yapraklarını değiştirir ve birbirlerinin hız denklemine ilişkin tahminlerini sorgular: 'Bu sonuca hangi veriyle ulaşıldı?', 'Başka bir deney satırı aynı sonucu verir mi?' (E3.10, SDB2.1). Sorgulama sonuçları yaprağa gerekçeleriyle yazılır (KİM.11.1.8.ç).

   KİM.11.1.8
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden bireysel olarak, veri setinde bulunmayan yeni derişim değerleri için kendi hız denklemlerinden beklenen tepkime hızını bulmaları ve bunu verilen ölçülen hızla karşılaştırmaları istenir (KB2.14). Karşılaştırmaya dayanarak tahminin geçerli olup olmadığına karar verilir (KİM.11.1.8.ç).

   KİM.11.1.8
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar hâlinde, geçerliliği desteklenmeyen tahminlerin nedeni tartışılır ve hız denklemi ile hız sabiti verilere göre yeniden düzenlenir (SDB2.2). Tek basamaklı tepkimelerde derişim kuvvetlerinin deneysel verilerle belirlendiği vurgulanır; gruplar düzeltilmiş denklemlerini gerekçeleriyle sunar (KİM.11.1.8.ç).

   KİM.11.1.8
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden yeni bir veri seti için bireysel olarak hız denklemi tahmini yapıp bu tahminin geçerliliğini kendi seçtikleri bir deneyle sınamaları istenir (KB2.16.1). Öğretmen süreci gözlemler ve öğrencilere bireysel dönüt verir (KİM.11.1.8.ç).

   KİM.11.1.8
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden seçtikleri bir tepkime için hız denklemi tahminlerini ve geçerlilik sorgusunu çalışma kâğıdında yazılı olarak toparlamaları istenir (KİM.11.1.8.ç). Performans Görevi Dereceli Puanlama Anahtarıyla değerlendirilir. Çalışma kâğıdı portfolyoya eklenir; öğrencilerden tahminlerini sorgulama biçimlerine ilişkin kısa bir öz yansıtma yazmaları istenir (SDB1.3).

   KİM.11.1.8

Sınıf defteri: KİM.11.1.8 Kimyasal tepkimelerin hız denklemini bilimsel veriye dayalı tahmin…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen önceki hafta çalışılan tepkime hızı konusunu kısaca anımsatır ve bütün tepkimelerin yalnız tek yönde ilerleyip ilerlemediğini sorar. Öğrencilerden günlük hayattan geri dönüşü olan ve olmayan değişim örnekleri vermeleri istenir (KB2.7). Bu haftanın tersinir tepkimeleri gözlemleyip kanıtlarla açıklamaya ayrıldığı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, içinde demlenmiş çay bulunan bir bardağa karbonat atıldığında veya limon sıkıldığında oluşan renk değişimini nasıl açıklayacaklarını sorarak dikkat çeker. Öğrencilerden değişimin geri döndürülebilir olup olmadığını tahmin etmeleri ve gerekçelerini söylemeleri istenir (KB2.8). Tersinir bir tepkimeye ilişkin renk değişimi, yeni bir katının oluşumu gibi gözlemlenebilir nitelikler belirlenir (KİM.11.2.1.a).

   KİM.11.2.1
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler deney yaparak, görselleri inceleyerek veya sunulan dijital materyaller üzerinden çıkarım yaparak gözlem ortamı oluşturur (D3.3, OB2, OB4). Gruplar hangi niteliği hangi yolla gözlemleyeceklerini belirler ve gözlem planlarını etkinlik kâğıdına yazar (SDB2.2). Araştırmacı ve sorgulayıcı olmanın önemi vurgulanarak çalışkanlık değeri desteklenir (KİM.11.2.1.a).

   KİM.11.2.1
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler deney malzemeleriyle tepkimenin ileri ve geri yönde ilerlediğini gözlemler (KB2.2). Gözlem verileri etkinlik kâğıdına kaydedilir (OB7). Gruplar kayıtlarını renk ve katı oluşumu gibi niteliklere göre düzenler (KİM.11.2.1.b).

   KİM.11.2.1
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen farklı tersinir tepkimelere ilişkin makro, alt mikro ve sembolik düzeyde örnekler sunar. Öğrenciler her düzeydeki örneği inceleyerek gözlem yapar ve bulgularını etkinlik kâğıdına işler (OB7). Gruplar üç düzeydeki gözlemleri karşılaştırır (KB2.7) ve veri kayıtlarını tamamlar (KİM.11.2.1.b).

   KİM.11.2.1
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Gözlem sonrasında öğrencilerden etkinlik kâğıdında tersinir tepkime oluşum sürecine ilişkin nitelikleri belirlemeleri istenir. Öğrenciler gözlem verilerini kanıt göstererek tepkimelerin tersinir de olabileceğini açıklar (KİM.11.2.1.c). Elde ettikleri kanıtlarla tersinir tepkimelere ilişkin yansıtma notu yazmaları için yönlendirilir (SDB1.2).

   KİM.11.2.1
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrenciler etkinlik kâğıtlarını tamamlayarak tepkimelerin tersinir olabileceğini verilere dayalı olarak açıklar (KİM.11.2.1.c). Açıklamalar Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir; öğrenciler Öz Değerlendirme Formu'nu doldurur (SDB1.3). Çalışma kâğıdı ve yansıtma notu portfolyoya eklenir.

   KİM.11.2.1

Sınıf defteri: KİM.11.2.1 Tepkimelerin tersinir olabileceğine ilişkin gözlem yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, kapalı kapta gerçekleşen tersinir bir tepkimenin (N₂O₄ ⇌ 2NO₂) renk değişimini gösteren kısa bir animasyonu etkileşimli tahtada izletir. Öğrencilerden rengin zamanla neden sabitlendiğine ilişkin ilk düşüncelerini yazmaları istenir. Öğretmen, önceki haftada çalışılan denge sabiti ifadesi, tepkime oranı ve dengeyi etkileyen faktörleri kısaca hatırlatır; bu haftanın amacının denge sürecine ilişkin gözleme dayalı tahminde bulunmak olduğunu duyurur.

2. Keşfetme15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden tersinir bir tepkimenin farklı zaman aralıklarında alt mikro seviyede gerçekleşen değişimlerine ilişkin en az iki önerme yazmaları istenir. Önermeler, etkili iletişim kurulmasına dikkat edilerek sınıfla paylaşılır ve dostluk değeri pekiştirilir (SDB2.1, D4.2). Böylece denge sürecine ilişkin önermeler oluşturulur (KİM.11.2.2.a).

   KİM.11.2.2
3. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden yazdıkları önermeleri gözleme dayalı olan ve olmayan şeklinde ayırmaları istenir. Eşler iki grup önermeyi karşılaştırır ve ayırt etme ölçütlerini gerekçelendirir (KB2.7). Karşılaştırma sonuçları sınıfta kısaca paylaşılır (KİM.11.2.2.b).

   KİM.11.2.2
4. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler animasyon, simülasyon ya da deney gibi gözlem ortamlarından renk, derişim ve sıcaklık verilerini toplar (OB2). Elde edilen veriler tabloya yazılıp yorumlanır (OB7, KB2.2). Verilerden hareketle önermeleri temellendiren sonuçlar çıkarılır ve çalışma kâğıdına yazılır (KİM.11.2.2.c).

   KİM.11.2.2
5. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden dengeye ulaşan bir tepkimede ileri ve geri tepkime hızlarının zamanla nasıl değişeceğine ilişkin tahminlerini yazmaları istenir. Her iki yöndeki tepkime hızları dikkate alınarak denge durumu açıklanır (KB2.13). Bu çalışma ile çalışkanlık değeri desteklenir (D3.3). Hızların eşitliğine ilişkin tahminler gerekçeleriyle sunulur (KİM.11.2.2.ç).

   KİM.11.2.2
6. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, tahminlerinin geçerliliğini dijital içerikteki hız-zaman grafiklerini kullanarak sorgular (OB2). Grafiklerde ileri ve geri tepkime hızlarının eşitlendiği an işaretlenir. Tahminler doğrulanır ya da gerekçesiyle düzeltilir (KİM.11.2.2.d).

   KİM.11.2.2
7. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden gözlemlerinden elde ettikleri verilerle dengeyi ileri ve geri tepkime hızları üzerinden açıkladıkları kısa bir metin yazmaları istenir. Metnin sonuna, hızların denge sürecindeki değişimini hız-zaman grafiği çizerek açıkladıkları bir yansıtma notu eklenir. Önerme oluşturmadan deney sonuçlarının yorumlanmasına kadar tüm süreç değerlendirilir (SDB1.2). Böylece tahminlerin geçerliliği veriler ışığında sorgulanmış olur (KİM.11.2.2.d).

   KİM.11.2.2
8. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerin hız-zaman grafiği ve yazılı açıklamayı içeren çalışma kâğıtları portfolyolarına eklenir. Öğretmen, “önerme oluşturabilme, gözleme dayalı olan ve olmayan önermeleri belirleyebilme ve açıklama yapabilme” ölçütlerini içeren dereceli puanlama anahtarıyla çalışma kâğıtlarını değerlendirir. Öğrenciler, öz değerlendirme formunu doldurarak tahminlerinin geçerliliğini nasıl sorguladıklarını yazar (KİM.11.2.2.d). Denge sürecine ilişkin ortak bir sonuç cümlesi oluşturulur.

   KİM.11.2.2

Sınıf defteri: KİM.11.2.2 Tepkimelerdeki denge sürecine ilişkin bilimsel gözleme dayalı…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada ileri ve geri tepkime hızlarının zamanla değişimini gösteren bir derişim-zaman grafiği sunar. Öğrencilerden grafikte derişimlerin sabit kaldığı bölgeyi yorumlamaları istenir (KB2.14). Haftanın amacının denge sabiti ifadesindeki örüntüyü keşfetmek ve genellemek olduğu duyurulur (E3.6).

2. Keşfetme15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere farklı denge tepkimelerinin sembolik gösterimleri, ileri ve geri tepkimelerin hız sabiti değerleri ve derişim-zaman grafikleri verilir. Öğrenciler gruplar hâlinde tepkimeleri ve grafikleri inceleyerek ortak özellikleri listeler (KB2.2) (KİM.11.2.3.a).

   KİM.11.2.3
3. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere farklı denge tepkimeleri için denge derişimleri ile denge sabiti değerlerini içeren bir tablo verilir. Öğrenciler tabloyu karşılaştırarak derişimler ile denge sabiti arasındaki ilişkiye dair örüntüyü keşfeder (OB7, KB2.7). Bulgular sınıfta paylaşılır (KİM.11.2.3.a).

   KİM.11.2.3
4. 15 dk
   Etkinlik 3

   Keşfedilen örüntü, tepkimedeki bileşenlerin derişimleri ile denge sabiti arasındaki ilişkiyi gösteren matematiksel bir modelle ifade edilir. Öğrenciler modeli kendi cümleleriyle yazar ve eşleriyle karşılaştırır (SDB2.1) (KİM.11.2.3.a).

   KİM.11.2.3
5. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere farklı homojen ve heterojen denge tepkimelerinin bileşenlerine ilişkin denge derişimleri ve denge sabiti değerleri verilir. Öğrenciler oluşturdukları modelin her iki tepkime türünde nasıl uygulandığını inceler (KİM.11.2.3.a).

   KİM.11.2.3
6. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler oluşturdukları matematiksel modeli, herhangi bir denge tepkimesi için denge sabiti ifadesi yazılabilecek biçimde geneller. Gruplar genellemelerini birbirlerine anlatır; dinleyenler soru sorarak düşüncelerini temellendirir (SDB2.1) (KİM.11.2.3.b).

   KİM.11.2.3
7. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler genellemelerinin doğruluğunu bilimsel genellemelerle karşılaştırır ve eksik ya da hatalı buldukları noktaları gerekçeleriyle düzeltir (E3.10). Araştırmacı tutum teşvik edilerek çalışkanlık değeri desteklenir (D3.3) (KİM.11.2.3.b).

   KİM.11.2.3
8. 15 dk
   Etkinlik 4

   Öğrencilerden çalışma yaprağında verilen dengedeki bileşenlerin derişimlerini kullanarak denge sabitini hesaplamaları istenir. Ardından denge sabiti verilen bir tepkimede bileşenlerden birinin derişimi hesaplanır (KİM.11.2.3.b).

   KİM.11.2.3
9. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrenciler çalışma yaprağındaki son soruları çözer ve denge sabiti ifadesinin matematiksel modelini kendi cümleleriyle özetleyen kısa bir performans görevi sunar (KİM.11.2.3.b). Performans görevi dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak güçlü yönlerini ve geliştirmeleri gereken noktaları belirler (SDB1.3); çalışmalar portfolyoya eklenir.

   KİM.11.2.3

Sınıf defteri: KİM.11.2.3 Denge sabiti ifadesinin oluşturulmasına ilişkin tümevarımsal akıl…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, kapalı bir kapta tepkimeye giren maddelerin derişimlerinin bir süre sonra değişmediğini belirtir ve tepkimenin durup durmadığını sorar. Öğrencilerin ilk görüşleri alınır. Haftanın amacı, verilen derişim verilerine bakarak tersinir bir tepkimenin dengeye ulaşıp ulaşmadığını ve ulaşmadıysa hangi yöne ilerleyeceğini tahmin etmek olarak duyurulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, tersinir bir tepkimenin bileşenlerinin herhangi bir andaki derişimlerini etkileşimli tahtada verir. Öğrencilerden tepkimenin dengeye ulaşıp ulaşmadığına, ulaşmamışsa gerçekleşme yönüne ilişkin önermeler oluşturmaları istenir (OB7). Her öğrenci önermesini gerekçesiyle birlikte çalışma kâğıdına yazar (KİM.11.2.4.a).

   KİM.11.2.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Oluşturulan farklı önermeler saygılı bir tartışma ortamında sınıfla paylaşılır (SDB2.1, D14.1). Öğrenciler birbirlerinin önermelerini dinler; benzer ve farklı önermeler tahtada gruplanır. Öğretmen önermeleri değerlendirmeden yalnızca kaydeder (KİM.11.2.4.a).

   KİM.11.2.4
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, inceledikleri tersinir tepkimenin dengeye ulaşıp ulaşmadığına ve gerçekleşme yönüne ilişkin önermeleri, veriye ve ön bilgilerine dayalı olanlar ile olmayanlar yönünden karşılaştırmaları için yönlendirilir (OB7). Karşılaştırma sonuçları ikili çalışmayla çalışma kâğıdına yazılır (KİM.11.2.4.b).

   KİM.11.2.4
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen tepkime oranı (Q) kavramını tanımlar ve Q'nun denge sabiti ifadesindeki gibi, ancak anlık derişimlerle yazıldığını örnek bir tepkimede gösterir. Öğrencilerden verilen tepkimenin Q değerini hesaplamaları istenir. Q ve K değerleri karşılaştırılarak tepkimenin dengeye ulaşmak için hangi yöne ilerleyeceği tahmin edilir (KİM.11.2.4.c).

   KİM.11.2.4
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden aynı tepkimenin farklı derişim örneklerini ve bu derişim durumlarına ait tepkime yönü verilen denge tepkimelerini kullanarak tahminlerinin geçerliliğini sorgulamaları istenir (OB7). Tahmin ile verilen yön uyuşmuyorsa hesap ve gerekçe yeniden gözden geçirilir. Sorgulama sonuçları sınıfta paylaşılır (KİM.11.2.4.ç).

   KİM.11.2.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden çalışma yaprağında verilen çeşitli tepkime bileşenlerinin derişimlerini kullanarak tepkimelerin denge durumunu, dengede değilse yönünü belirlemeleri istenir (OB7). Öğrenciler tahminlerinin geçerliliğini gerekçelendirerek öz değerlendirme formunu doldurur ve çalışmalarını portfolyolarına ekler; öğretmen çalışmaları dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirir (KİM.11.2.4.ç).

   KİM.11.2.4

Sınıf defteri: KİM.11.2.4 Tersinir tepkimelerin dengeye ulaşıp ulaşmadığını bilimsel veriye…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada, yaz günlerinde sığ göllerde balıkların kafalarını suyun dışına çıkardığı bir görüntü gösterir; öğrencilerden gözlemlerini söylemeleri istenir. Bu olayın kimyasal denge ile ilişkili olabileceği belirtilir. Haftanın amacının, dengeyi etkileyen değişkenler için araştırılabilir sorular ve hipotezler oluşturmak olduğu açıklanır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere “Yaz günlerinde sığ deniz ve göllerde balıkların kafalarını suyun dışına çıkarmalarının veya hava sıcaklığı çok yükseldiğinde toplu balık ölümleri gözlemlenmesinin sebepleri neler olabilir?” sorusu yöneltilir. Öğrenciler ikili hâlde olası nedenleri listeler; çözünen gaz derişimi, sıcaklık, basınç gibi dengeyi etkileyebilecek etkenler tahtada toplanır (KİM.11.2.5.a).

   KİM.11.2.5
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Toplanan etkenler derişim, hacim, basınç, sıcaklık ve katalizör başlıkları altında gruplanır; kapalı bir kapta gaz, ısıtılan bir sıvı gibi günlük örnekler her başlıkla eşleştirilir. Öğrenciler her başlık için “Bunun dengeye etkisi nasıl araştırılabilir?” sorusunun ilk taslağını defterlerine yazar (KİM.11.2.5.a).

   KİM.11.2.5
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden verilen etkinlik kâğıdında derişim, hacim, basınç, sıcaklık ve katalizör değişkenlerinin kimyasal dengeye etkisine ilişkin araştırma soruları oluşturmaları istenir. Soruların hangi değişkenin değiştirileceğini ve neyin gözleneceğini açıkça belirtmesi gerektiği vurgulanır. Ölçülebilir değişken içermeyen sorular yeniden yazılır (KİM.11.2.5.a).

   KİM.11.2.5
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden her bir değişkenin dengeye etkisine ilişkin hipotezler oluşturmaları istenir (OB7). Hipotezler, tersinir tepkime ve denge sabiti hakkında önceki derslerde öğrenilenlere dayanılarak “… artırılırsa denge … yönde kayar” biçiminde yazılır. Hangi niceliklerin izleneceği de belirtilir (KİM.11.2.5.b).

   KİM.11.2.5
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar hipotezlerini birbirine sunar; hipotezlerin sınanabilir olup olmadığı, değişkenler ve beklenen sonuçlar yönünden tartışılır (SDB2.1). Öğrencilerin çeşitli fikir, argüman ve yeni bilgilere açık olmaları; bilimsel gelişim için merak duygusunun peşinden gitmenin gerekli olduğunu fark etmeleri sağlanır (D3.3). Gerekirse hipotezler yeniden yazılır (KİM.11.2.5.b).

   KİM.11.2.5
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrenciler çalışma kâğıdına her değişken için son hâliyle araştırma sorusunu ve hipotezini yazar (KİM.11.2.5.b). Çalışma kâğıdı Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir ve portfolyoya eklenir. Öğrenciler Öz Değerlendirme Formunu doldurarak hangi hipotezlerini en iyi gerekçelendirdiklerini ve nelerde gelişmeleri gerektiğini belirler (SDB1.3).

   KİM.11.2.5

Sınıf defteri: KİM.11.2.5 Dengeye etki eden faktörleri bilimsel sorgulayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, önceki haftada oluşturulan araştırılabilir soruları ve hipotezleri etkileşimli tahtada gösterir. Öğrencilerden bu hipotezlerden birini seçerek hangi değişkenin dengeyi nasıl etkileyebileceğini tahmin etmeleri istenir (KB2.8). Deney güvenliği kuralları ve deney malzemeleri hatırlatılır; bugün deney yapılacağı ya da deney videoları izleneceği, elde edilen verilerin analiz edileceği duyurulur.

   KİM.11.2.5
2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar hâlinde derişim ve sıcaklık değişkenlerinin dengeye etkisini incelemek üzere deney malzemeleriyle deney yapılır; deney yapılamıyorsa deney videosu izlenir (OB2, OB4). Öğrencilerden her değişiklikten önce ve sonra gözlemlerini çalışma kâğıdındaki tabloya kaydetmeleri istenir (KB2.2). Hipotezlerin hangi gözlemle sınanacağı grupta konuşulur. (KİM.11.2.5.c)

   KİM.11.2.5
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Hacim ve basınç değişkenlerinin ile katalizörün dengeye etkisi deney videoları ve dijital içerikle gözlemlenir (OB2, OB4). Öğretmen videoyu duraklatarak neyin değiştiğini ve dengenin hangi yöne kaydığını sorar. Öğrenciler gözlemlerini aynı tabloya işler ve değişkenleri birbiriyle karşılaştırır (KB2.7). (KİM.11.2.5.c)

   KİM.11.2.5
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplardan hedeflerine ulaşmak için deneyin kalan adımlarını içeren bir yol haritası çizmeleri ve hazırladıkları planı uygulamaları istenir (D3.2, D3.3). Derişim, hacim, basınç, sıcaklık ve katalizör için boş kalan ölçüm ve gözlemler tamamlanır. Görev paylaşımı yapılarak veriler kayıt formuna işlenir (E2.2). (KİM.11.2.5.c)

   KİM.11.2.5
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar topladıkları verileri tablo ve grafik biçiminde düzenler (OB7). Her değişken için değişikliğin dengeyi hangi yöne kaydırdığı veriler üzerinden çözümlenir. Öğrencilerden bulgularını hipotezleriyle karşılaştırarak hangi hipotezin desteklendiğini yazmaları istenir (E3.6). (KİM.11.2.5.ç)

   KİM.11.2.5
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden analiz sonuçlarını yorumlayarak gruplar arasında paylaşmaları istenir (KB2.14). Farklı sonuç çıkan gruplarda olası ölçüm hataları sorgulanır; doğru ve güvenilir bilgi, ders kitabı ve dijital içerikle karşılaştırılarak ayırt edilir (E3.9, E3.10). Yorumlar gerekçesiyle çalışma kâğıdına yazılır. (KİM.11.2.5.ç)

   KİM.11.2.5
7. Sonuçlandırma25 dk

   Her grup verilerini ve yorumlarını sınıfa kısaca sunar; sunumlar Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir. Öğrenciler tamamladıkları Çalışma Kâğıdı/Yaprağı'nı portfolyolarına ekler. Öğrencilerden Öz Değerlendirme Formu'nu doldurarak verileri analiz etme ve yorumlamadaki güçlü yanlarını ve geliştirmeleri gereken yanlarını belirtmeleri istenir (SDB1.3).

   KİM.11.2.5

Sınıf defteri: KİM.11.2.5 Dengeye etki eden faktörleri bilimsel sorgulayabilme; değerlendirme