T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 12. SINIF SEÇMELİ KİMYA DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş15 dk

   Öğrencilerden günlük hayatta karşılaşılan demirin paslanması gibi örnekler üzerinden metalik aktiflik ve kimyasal değişimlere dair ön bilgilerleri paylaşmaları istenir (SDB1.3). Öğretmen, indirgenme-yükseltgenme (redoks) tepkimelerinin temel kavramlarını ve bu süreçteki atomlar arası elektron alışverişini içeren giriş soruları yöneltir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden çinko metalinin bakır (II) nitrat çözeltisiyle tepkimesi gibi belirlenen bir deneyde oluşacak ürünleri tahmin etmeleri ve gözlemlenebilir kanıtları belirlemeleri istenir (OB7). Öğrenciler, gerçekleşen kimyasal değişimi gözlemleyerek elde ettikleri verileri çalışma kâğıdına kaydederler (KB2.2).

   KİM.12.1.1
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden farklı metal türlerinin (magnezyum, çinko, bakır, demir, kurşun, kalay) oksijen gazı veya seyreltik hidroklorik asit ile tepkimelerindeki niteliksel değişimleri içeren veri setlerini incelemeleri istenir. Öğrenciler bu verileri kullanarak metalik aktiflik sıralaması üzerine çıkarımlar yaparlar (KB2.10).

   KİM.12.1.1
4. Uygulama30 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden gözlemledikleri redoks tepkimelerini alt mikro seviyede tanecik davranışlarını ve etkileşimlerini dikkate alarak hem sözel hem de süreç aşamalı tanecik modelleriyle çizerek açıklayarak sunmaları istenir (OB7). Bu çalışma sırasında öğrencilerin araştırmacı özellikleri ve çalışkanlıkları desteklenir (D3.2, D3.3).

   KİM.12.1.1
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden seçilen redoks tepkimeleri için yarı tepkime denklemleri yazarak yük dengesi sağlamaları ve nihai tepkime denklemlerini oluşturmaları istenir. Öğrenciler bu süreçte kullanılan kimyasal sembollerin ve alt indislerin doğruluğunu kontrol ederler.

   KİM.12.1.1
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler, redoks tepkimelerini gösteren dijital animasyonları izleyerek kendi oluşturdukları tanecik modelleriyle karşılaştırırlar (OB2). Öğrencilerden bu karşılaştırma sonuçlarını içeren birer kısa not hazırlamaları istenir.

   KİM.12.1.1
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerin hazırladıkları çalışma kâğıtları, dereceli puanlama anahtarı ve öz değerlendirme formları kullanılarak değerlendirilir. Öğrenciler kendi öğrenme süreçlerini öz değerlendirme formu ile analiz ederler (SDB1.2). İleri düzey bilgi arayan öğrencilere sürdürülebilir enerji depolama sistemlerinde kimyasal enerjinin elektrik enerjisine dönüşümü üzerine araştırma ödevi verilir.

   KİM.12.1.1

Sınıf defteri: KİM.12.1.1 İndirgenme-yükseltgenme (redoks) tepkime sürecine ilişkin bilimsel…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğrencilere metallerin aktiflik kavramı ve günlük yaşamda metal eşyaların korozyona uğraması örnekleri üzerinden giriş yapılır. Metallerin kimyasal özellikleri ve birbirleriyle olan etkileşimleri üzerine merak uyandırıcı sorular yöneltilir (E1.1). Dersin amaçları ve kullanılacak deneysel araçlar tanıtılarak öğrenme süreci başlatılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere farklı metaller (bakır, çinko, demir, kurşun vb.) ve bunların sulu çözeltileri içeren bir etkinlik kâğıdı sunulur. Öğrencilerden bu metallerin aktiflik sıralamasının belirlenmesine yönelik araştırma soruları oluşturmaları istenir (OB7). Farklı fikir ve argümanlara açık olma durumu vurgulanarak öğrencilerin çalışkanlıkları desteklenir (D3).

   KİM.12.1.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden önceden oluşturdukları araştırma sorularına dayalı olarak metallerin aktiflik sıralamasını tahmin edebilecekleri bir hipotez geliştirmeleri istenir (KİM.12.1.2.b). Hipotezlerin oluşturulması sürecinde öğrencilerin özgün düşünme becerileri ve sistemlilik özellikleri gözlemlenir (E3.11, E3.7).

   KİM.12.1.2
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplara ayrılır; seçtikleri araştırma sorusunu temel alarak metallerin aktiflik sıralamasını belirleyecekleri mikro ölçekli bir deneyi planlamaları istenir (SDB2.2, D4). İş birliği içinde çalışma süreci vurgulanarak öğrencilerin sosyal farkındalıkları ve sorumluluk duyguları desteklenir (D19).

   KİM.12.1.2
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar tarafından planlanan deneyler gerçek veya sanal ortamlarda gerçekleştirilir; elde edilen veriler kaydedilir. Öğrencilerden topladıkları bu verileri oluşturdukları hipotez ile ilişkilendirerek yorumlamaları istenir (KİM.12.1.2.ç, OB4). Veri okuryazarlığı kapsamında sonuçların analizi yapılır.

   KİM.12.1.2
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Deney bulguları ile hipotez arasında tutarsızlık varsa öğrencilerden bunun gerekçelerini açıklayarak hipotizlerini güncellemeleri istenir (KİM.12.1.2.ç). Zenginleştirme kapsamında verilerin elektrikli araçların çalışma prensipleriyle ilişkilendirilmesi veya destekleme kapsamında görsel materyallerle benzer örneklerin bulunması sağlanır.

   KİM.12.1.2
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrenciler tarafından elde edilen deney sonuçları ve oluşturulan hipotezler karşılaştırmalı olarak değerlendirilir. Metallerin aktiflik sıralamasının sembolik ve alt mikro seviyelerde gösterimi ile bilimsel gösterimler kıyaslanır (KİM.12.1.2.d, KİM.12.1.2.e). Öğrencilerden çalışma kâğıtları üzerinden kendi öğrenme süreçlerini değerlendirdikleri bir öz değerlendirme formu doldurmaları istenir.

   KİM.12.1.2

Sınıf defteri: KİM.12.1.2 Metallerin aktiflik sıralamasını belirlemeye ilişkin bilimsel…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğrencilerden metallerin günlük yaşamdaki kullanım alanları ve bazı metallerin neden daha hızlı oksitlendiği üzerine kısa bir beyin fırtınası yapmaları istenir. Metalik aktiflik kavramına giriş yapılırken, farklı metallerin tepkime verme eğilimleri hakkında ön bilgiler sorgulanır (E1.1). Dersin amaçları ve kullanılacak deney materyalleri tanıtılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden metallerin aktiflik sıralamasını belirlemeye yönelik araştırma soruları oluşturmaları ve bu sorulara uygun hipotezler geliştirmeleri istenir (KİM.12.1.2.a, KİM.12.1.2.b). Gruplar halinde, seçilen hipotezleri test etmek için bir deney planı tasarlarlar (SDB2.2).

   KİM.12.1.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler tarafından hazırlanan deney planları doğrultusunda metalik aktiflik deneyi gerçekleştirilir (KİM.12.1.2.c). Elde edilen gözlem verileri, metallerin elektron verme eğilimi ve iyonlaşma enerjisi gibi alt mikro düzeydeki süreçlerle ilişkilendirilerek yorumlanır (E3.3, SDB3.2).

   KİM.12.1.2
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden sembolik seviyede indirgenme ve yükseltgenme yarı tepkime denklemlerini yazarak yük dengelerinin eşitliğini sağlamaları istenir (OB7). Bu süreçte karmaşık sistemlerin parçalara ayrılmasına yönelik bilimsel gösterimler kullanılır.

   KİM.12.1.2
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, metallerin aktiflik sıralamalarına ilişkin makro düzeydeki bulgularını, alt mikro seviyedeki animasyon ve simülasyon gösterimleri ile karşılaştırırlar (KİM.12.1.2.d, KİM.12.1.2.e). Farklı senaryolarda alternatif çözümler üretmeleri sağlanır (E3.3).

   KİM.12.1.2
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler hazırladıkları açıklamaları dereceli puanlama anahtarı kriterlerine göre gözden geçirerek gerekirse yeniden düzenlerler (SDB1.2). Zenginleştirme kapsamında elektrikli araç pillerindeki kapasite artırımı çalışmaları incelenir.

   KİM.12.1.2
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerin hazırladıkları performans görevleri ve çalışma kağıtları, belirlenen dereceli puanlama anahtarı üzerinden değerlendirilir (SDB1.2). Metallerin aktiflik sıralamasının bilimsel gösterimlerle doğruluğu üzerine genel bir tartışma yürütülür. Öğrencilerden kendi öğrenme süreçlerini öz değerlendirme formu ile raporlamaları istenir.

   KİM.12.1.2

Sınıf defteri: KİM.12.1.2 Metallerin aktiflik sıralamasını belirlemeye ilişkin bilimsel…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Elektrik depolama cihazlarının gelişimine katkı sağlayan Luigi Galvani ve Alessandro Volta'nın çalışmaları aktarılarak konuya giriş yapılır. Çinko metali ile bakır iyonli çözelti arasındaki makro düzeydeki etkileşim görsel materyallerle sunulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere çinko ve bakır çözeltisi arasındaki elektron transferini içeren görseller sunulur. Bu tepkimeden yola çıkarak istemli indirgenme-yükseltgenme tepkimelerinden elektrik enerjisi üretilmesine ilişkin önermeler oluşturmaları istenir (E1.1, E3.10).

   KİM.12.1.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerin geliştirdikleri gözleme dayalı ve olmayan önermeleri karşılaştırmaları sağlanır. İstemli tepkimelerdeki enerji dönüşümü üzerine farklı bakış açıları tartışılır (E2.1, SDB2.1, D10).

   KİM.12.1.3
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Galvanik hücre düzeneği görselleri üzerinden; anot, katot, elektrot, elektrolit ve tuz köprüsü gibi bileşenlerin işlevleri tanımlanır (OB4). Katot ve anot tepkimeleri indirgenme-yükseltgenme süreçleriyle ilişkilendirilir.

   KİM.12.1.3
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden elektron akışı ve iyon göçü gibi gözlenemeyen özellikler hakkında tahminlerde bulunmaları istenir (KB2.10). Bu tahminlerin geçerliliği bilimsel bilgilerle sorgulanarak çalışkanlık değeri desteklenir (D3, KB2.8).

   KİM.12.1.3
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler tarafından galvanik hücre bileşenlerini tanımlayan bir metin yazılır. Sınıf içi tartışma ile gözlenemeyen durumlara dair tahminler paylaşılır ve değerlendirilir (SDB2.1). Süreç dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir.

   KİM.12.1.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerin ürettikleri önermeler ve yazdıkları tanımlama metinleri üzerinden performans görevleri gerçekleştirilir. Çalışma kâğıtları aracılığıyla öğrenilen kavramlar sentezlenir ve öz değerlendirme formları ile süreç tamamlanır.

   KİM.12.1.3

Sınıf defteri: KİM.12.1.3 Galvanik bir hücrenin özelliklerini bilimsel gözleme dayalı tahmin…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Lityum iyon piller üzerine yapılan çalışmaların 2019'da Nobel Ödülü alması ile elektronik endüstrisinin gelişimi arasındaki ilişki sorgulanarak konuya giriş yapılır. Bir galvanik hücrede voltmetrede okunan değerin hücre potansiyeli (Ehücre) ve biriminin volt (V) olduğu bilgisi aktarılır. Standart hidrojen elektrodu (SHE) referans elektrot olarak tanımlanır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere farklı standart elektrokimyasal hücrelere ait net tepkimeler, yarı tepkimelerin standart indirgenme potansiyelleri ve standart hücre potansiyellerini içeren hazır veri seti sunulur. Öğrencilerden bu verileri inceleyerek standart hücre potansiyeli hesaplanmasına ilişkin örüntüler oluşturmaları ve bu örüntüleri matematiksel olarak modellemeleri istenir (OB7).

   KİM.12.1.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, oluşturdukları matematiksel modeller üzerinden genelleme yapmaya yönlendirilir. Standart hücre potansiyellerinin hesaplanmasına ilişkin geliştirdikleri modelin bilim insanlarının genellemeleriyle karşılaştırılması sağlanır (D3). Bu süreçte öğrencilerin araştırmacı ve sorgulayıcı olmaları teşvik edilir.

   KİM.12.1.4
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden, oluşturdukları matematiksel modelleri farklı elektrokimyasal hücrelerin standart potansiyellerinin hesaplanmasında kullanmaları istenir. Farklı senaryolardaki hücrelerin potansiyellerini bu model üzerinden hesaplayarak sonuçları karşılaştırırlar.

   KİM.12.1.4
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere E°hücre değerinin sıfırdan büyük olduğunda net tepkimenin istemli (kendiliğinden), sıfırdan küçük olduğunda istemsiz olduğu çıkarımına ulaşacak örnekler sunulur (KB2.10). Öğrenciler bu verileri kullanarak tepkimelerin yönetimini analiz ederler.

   KİM.12.1.4
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Çalışma kâğıdında verilen elektrokimyasal hücrelerin standart potansiyellerinin hesaplanması ve net tepkimenin istemli olup olmadığının belirlenmesi istenir. Farklı pil türleri ve sodyum iyon pillerine yönelik yatırım artışlarının nedenleri üzerine sınıf içi tartışma yapılır.

   KİM.12.1.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerin çalışma kâğıdı üzerindeki hesaplamaları ve çıkarımları üzerinden değerlendirme yapılır. Standart hücre potansiyellerinin hesaplanmasında kullandıkları matematiksel modellerin doğruluğu ve bilimsel genellemelerle uyumu üzerine öz değerlendirme formu doldurulur.

   KİM.12.1.4

Sınıf defteri: KİM.12.1.4 Standart hücre potansiyelinin hesaplanmasına ilişkin tümevarımsal…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Fosil kaynaklı yakıt tüketimini azaltmaya yönelik kullanılan elektrikli araç teknolojileri ve batarya ömürlerini etkileyen faktörler üzerine tartışma açılır. Çevreye duyarlılık (D5, D18) vurgulanarak öğrencilerin bu konudaki ön görüşleri alınır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden elektrikli araç bataryalarının ömrünü etkileyen faktörler üzerine beyin fırtınası yapmaları istenir. Ardından galvanik hücrelerin işleyiş mekanizması ve potansiyelini etkileyen temel faktörler (elektrot aktifliği, elektrolit derişimi, sıcaklık) belirlenir (OB1).

   KİM.12.1.5
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden galvanik hücrelerin potansiyelindeki değişimlerin neden-sonuç ilişkilerini analiz etmeleri istenir. Belirlenen faktörlerin sistem üzerindeki etkileri tartışılır.

   KİM.12.1.5
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden gruplar halinde (SDB2.2) galvanik hücre potansiyelini etkileyen faktörler için bağımlı, bağımsız ve kontrol değişkenlerini belirlemeleri istenir. Bu süreçte iş birliği (E1.5) ve sorumluluk (E2.2) becerileri vurgulanır.

   KİM.12.1.5
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden uygun simülasyonlar veya deney düzenekleri kullanarak bağımsız değişkenlerin hücre potansiyeli üzerindeki etkisine dair veriler toplamaları istenir (E3.7, OB7). Veriler çalışma kâğıdına kaydedilir.

   KİM.12.1.5
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden elde edilen verileri Le Chatelier ilkesi temelinde alt mikro seviyede açıklayan önermeler oluşturmaları istenir (OB1). Lityum iyon pil üretimi ve milli teknoloji hamlesi üzerinden yerli üretim ve bağımsızlık vurgusu yapılır (D11, D19, OB6).

   KİM.12.1.5
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden hazırladıkları çalışma kâğıtlarını dereceli puanlama anahtarı kriterlerine göre kontrol etmeleri ve öz değerlendirme formunu doldurarak süreçteki gelişimlerini analiz etmeleri istenir (E3.11, SDB1.2, SDB1.3).

   KİM.12.1.5

Sınıf defteri: KİM.12.1.5 Galvanik hücrelerin potansiyelini etkileyen faktörlere ilişkin…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Elektrokimyasal hücrelerin temel kavramları ve günlük hayattaki karşılıkları hatırlatılır. Galvanik ve elektrolitik hücreler arasındaki temel farklar üzerine kısa bir beyin fırtınası yapılarak öğrencilerin merak duyguları (E1.1) uyandırılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   İstemli indirgenme-yükseltgenme tepkimeleri sunulur; bu tepkimelerin gerçekleştiği galvanik hücrelerin özelliklerine dair ön bilgiler arkadaşlarıyla paylaşılır (E2.2, SDB2.1). Öğrencilerden anot ve katot yarı hücrelerdeki denklemleri, standart potansiyelleri ve net hücre potansiyellerini hesaplamaları istenir.

   KİM.12.1.6
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Pozitif hücre potansiyeline sahip istemli tepkimelerin ters yönde gerçekleşebilmesi için gerekli şartlara dair önermeler oluşturulur (OB7). Öğrencilerden bu süreçte farklı senaryolar üzerinde çıkarımlar yapmaları istenir (KB2.10).

   KİM.12.1.6
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Pozitif hücrelerin ters yönde gerçekleşmesi için oluşturulan önermeler, dostluk ve saygı değerleri çerçevesinde (D4, D14) sınıf içi tartışmalarla karşılaştırılır (E3.10, SDB2.1). Öğrencilerin farklı görüşleri sentezlemesi sağlanır.

   KİM.12.1.6
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Ergimiş tuz ve suyun elektroliz edildiği elektrolitik hücrelere dair görsel materyaller incelenir (OB4). Öğrencilerden makro, alt mikro ve sembolik seviyelerde gözlem verilerinden hareketle anot, katot, elektrolit ve güç kaynağının işlevlerini tanımlamaları istenir.

   KİM.12.1.6
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Gözlemlenemeyen durumlar (elektron/iyon göçü) hakkında tahminlerde bulunulur ve bu tahminler bilimsel bilgilerle sorgulanır (KB2.10, E3.10). Elektrolitik ve galvanik hücrelerin farklarını gösteren bir Venn diyagramı hazırlanır.

   KİM.12.1.6
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerin oluşturdukları önermeler ve hazırladıkları Venn diyagramları üzerinden performans görevleri kapsamında değerlendirme yapılır. Öğrencilerden öğrendikleri temel kavramları içeren kısa bir çalışma kâğıtı doldurmaları istenir.

   KİM.12.1.6

Sınıf defteri: KİM.12.1.6 Elektrolitik bir hücrenin özelliklerini bilimsel gözlemlere dayalı…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, anahtar, kaşık ve çatal gibi metal eşyaların paslanmadan ve parlak kalması için yüzeylerinin nasıl kaplandığını sorar. Öğrencilerden günlük hayattan kaplanmış ürün örnekleri vermeleri istenir. Dersin amacı ile deney güvenliği kuralları kısaca belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Etkileşimli tahtada elektroliz yöntemiyle kaplanmış ürünlerden günlük hayat örnekleri gösterilir ve kaplanma nedenleri konuşulur. Öğrenciler, anahtar, kaşık, çatal gibi bir metal eşyayı kaplama deneyini yapmak üzere gruplara ayrılır. Grup içinde görev dağılımı yapılarak uyumlu davranmaları ve sorumluluklarını yerine getirmeleri sağlanır; böylece çalışkanlık ve mütevazılık desteklenir (E2.2, SDB2.2, D3.4, D10.3) (KİM.12.1.8.a).

   KİM.12.1.8
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Her grup, seçtiği metal eşyayı kaplayabilmek için anot ve katot yarı hücrelerinde elektrot olarak hangi metalleri ve elektrolit çözeltilerini kullanabileceğini ders kitabındaki standart indirgenme potansiyeli verilerinden yararlanarak belirler. Kaplanacak eşyanın hangi elektrot olarak bağlanacağı tartışılır. Gruplar seçimlerini gerekçeleriyle sınıfa sunar (KİM.12.1.8.a).

   KİM.12.1.8
4. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar, hücrenin çalışması için uygulanması gereken minimum potansiyel değerini standart indirgenme potansiyellerinden yararlanarak belirler. Ardından bakır elektrot, bakır(II) sülfat çözeltisi ve kaplanacak eşyayı içeren deney düzeneği çizilerek tasarlanır ve gerekli malzemeler hazırlanır (OB7) (KİM.12.1.8.a).

   KİM.12.1.8
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler tasarladıkları düzenekle kaplama deneyini yapar ve tüm gözlemlerini not alır (KB2.2). Gruplar, kaplama kalınlığının nelere bağlı olduğuna dair farklı bakış açılarını tartışır ve gereken koşulların nasıl sağlanabileceğine karar verir; bu tartışmalarda mütevazılık desteklenir (SDB2.1, D10.3) (KİM.12.1.8.a).

   KİM.12.1.8
6. 15 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler, anot ve katotta gerçekleşen yarı tepkimeleri ve net tepkimeyi yazar. Deney gözlemleri Faraday'ın elektroliz yasasıyla ilişkilendirilir ve kaplama kalınlığının akım şiddeti ile süreye bağlılığı yorumlanır (KB2.14) (KİM.12.1.8.a).

   KİM.12.1.8
7. 20 dk
   Etkinlik 4

   Öğrenciler, deney sonuçlarını kullanarak metal boru ve çivilerin galvanizle, bazı eşyaların nikel ya da kromla kaplanarak kullanılmasının nedenlerini açıklar (OB7). Her grup, deney tasarımını, gözlemlerini ve açıklamalarını içeren kısa bir deney raporu hazırlar (KİM.12.1.8.b).

   KİM.12.1.8
8. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplar deney raporlarını sunar ve bulgularının günlük hayattaki karşılıklarını paylaşır. Kaplama kalınlığının bağlı olduğu etkenleri belirleme, anot ve katot yarı tepkimelerini ile net tepkimeyi yazabilme, deney bulguları ile Faraday elektroliz yasasını ilişkilendirebilme ölçütlerini içeren dereceli puanlama anahtarı ile öğretmen ve öğrenciler çalışmayı değerlendirir (SDB1.2). Raporlar portfolyoya eklenir (KİM.12.1.8.b).

   KİM.12.1.8

Sınıf defteri: KİM.12.1.8 Metallerin elektrolizle kaplanmasına yönelik deney yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada paslanmış bir tarihî eser, bir köprü korkuluğu ve bir bakır çatı görseli gösterir (OB4). Öğrencilerden bu malzemelerde ne gördüklerini ve neden bu hâle gelmiş olabileceklerini söylemeleri istenir. Derste korozyona neden olan faktörlere ilişkin araştırılabilir sorular oluşturulacağı ve bu faktörlerin etkisine ilişkin model önerileceği belirtilir (KB2.8).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler dörder kişilik gruplarda metalden veya alaşımdan yapılmış kültürel varlıkların ve günlük hayatta sıkça karşılaştıkları malzemelerin korozyondan etkilenmiş görsellerini inceler; neyin, nerede ve nasıl değiştiğini kaydeder (KB2.2, OB4). Korozyonun yaygın tepkimelerle gerçekleştiği ders kitabından hatırlanır. İnceleme sırasında kültürel varlıkları koruma konusunda duyarlılık değeri vurgulanır (D5.2, KİM.12.1.9.a).

   KİM.12.1.9
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar gözlemlerinden hareketle nem, tuz ya da metal türü gibi faktörlerin korozyona etkisini sorgulayan araştırılabilir sorular yazar (KB2.8, KB2.10). Sorular 'X, Y'yi nasıl etkiler?' kalıbıyla, değişkenler belirtilerek düzenlenir. Gruplar sorularını ve görsel ya da tablo verilerine dayanan gerekçelerini sınıfla paylaşır (OB7, KİM.12.1.9.a).

   KİM.12.1.9
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplardan seçtikleri bir araştırma sorusu için korozyona neden olan faktörün etkisini açıklayan bir model (şema ya da çizim) önermeleri istenir (E3.3). Modelde metal, ortam ve tepkime adımları gösterilir. Çalışma sırasında görevler paylaşılır ve her üyenin görüşü dinlenir (SDB2.2, KİM.12.1.9.b).

   KİM.12.1.9
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Modeller sınıfta sergilenir ve gruplar diğer gruplarının modellerini dolaşarak inceler. Öğrencilerden her modele saygıyla bir güçlü yön ve bir soru yazmaları istenir (D14, SDB2.1). Böylece öğrencilerin çeşitli fikir, argüman ve yeni bilgilere açık olmaları sağlanır (D3.3, KİM.12.1.9.b).

   KİM.12.1.9
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar aldıkları dönütleri ve yeni bilgileri eleştirel biçimde değerlendirerek modellerini gözden geçirir (E3.10). Gerekli görülen düzeltmeler yapılır ve değişikliğin nedeni modelin yanına yazılır (E3.11, KİM.12.1.9.b).

   KİM.12.1.9
7. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplar son modellerini çalışma kâğıdına çizer ve modelin hangi faktörün etkisini açıkladığını yazar (KİM.12.1.9.b). Modeller Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir. Öğrencilerden Öz Değerlendirme Formunu doldurarak model geliştirirken farklı fikirlere ne ölçüde açık olduklarını yansıtmaları istenir (SDB1.3).

   KİM.12.1.9

Sınıf defteri: KİM.12.1.9 Korozyonu önlemeye yönelik bilimsel sorgulama yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada paslanmış bir demir korkuluk ile parlak durumdaki bir metal eşyanın görselini gösterir (OB4). Öğrencilerden iki metalin neden farklı değiştiğini tahmin etmeleri istenir (E1.1). Önceki derste yazılan araştırma soruları hatırlatılarak bu derste faktörlerin etkisine ilişkin modeller oluşturulacağı ve deneyler planlanacağı açıklanır (KB2.8).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, önceki derste yazdıkları araştırma sorularını gözden geçirir ve ders kitabındaki korozyon tepkimelerini inceler. Gruplarda oksijen, nem, tuz ve metalin aktifliği gibi faktörlerin metallerin korozyonuna etkisini açıklayan birer model taslağı (şekil ya da yazılı açıklama) oluşturulur. Taslakta metalin elektron vermesi ve indirgenme tepkimeleri gösterilir (KİM.12.1.9.b).

   KİM.12.1.9
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar modellerini sınıfa sunar; diğer gruplar modellerdeki faktörleri ve varsayımları sorularla sorgular (E3.10). Sunumlar sonunda modeller eleştirilere göre düzeltilir ve hangi modelin hangi faktörü test etmeye uygun olduğu etkileşimli tahtada karşılaştırılır (KİM.12.1.9.b). Dinleme sırasında farklı görüşlere saygı gösterilir (D14).

   KİM.12.1.9
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplara ayrılan öğrencilerin iş birliği içinde çalışmaları sağlanır. Öğrencilerden araştırma sorularını göz önünde bulundurarak bağımlı-bağımsız değişkenleri ve kontrol değişkenlerini belirleyip etkinlik kâğıdına yazmaları istenir. Böylece öğrencilerin etkili iletişim kurmaları, olay ve durumları çok yönlü bakış açısıyla değerlendirmeleri sağlanır (E2.1, SDB2.1, SDB2.2, D4.2, D14.1) (KİM.12.1.9.c).

   KİM.12.1.9
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, belirledikleri değişkenlere uygun deney düzeneğini ve işlem basamaklarını yazılı olarak planlar. Plana kullanılacak malzemeler, gözlem süresi ve ölçüm tablosu eklenir. Planlar diğer gruplarla paylaşılır ve geri bildirimlere göre düzenlenir (KİM.12.1.9.c).

   KİM.12.1.9
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğretmenin onayladığı planlar doğrultusunda gruplar deney düzeneklerini kurar ve ilk gözlemleri gözlem tablosuna kaydeder (KB2.2). Görevler grup içinde paylaştırılır (E2.2). Deney süresince laboratuvar güvenliği kurallarına uyulur (KİM.12.1.9.c).

   KİM.12.1.9
7. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplardan planladıkları deneylerin değişkenlerini ve ilk gözlemlerini Çalışma Kâğıdı/Yaprağı'na yazarak özetlemeleri istenir (KİM.12.1.9.c). Her grubun planı Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir; çalışmalar Portfolyo'ya eklenir. Öğrenciler Öz Değerlendirme Formu'nda katkılarını ve geliştirmeleri gereken yönleri belirtir (SDB1.3).

   KİM.12.1.9

Sınıf defteri: KİM.12.1.9 Korozyonu önlemeye yönelik bilimsel sorgulama yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen korozyona uğramış metal nesnelerin (paslanmış çivi, oksitlenmiş bakır çatı, kıyıdaki demir korkuluk) görsellerini etkileşimli tahtada gösterir (OB4). Öğrencilerden bu nesnelerde korozyonu hangi koşulların hızlandırmış olabileceğini tahmin etmeleri istenir (E1.1). Önceki haftalarda yapılan deneylerin verilerinin bu derste yorumlanacağı ve bu yorumlara dayanarak korozyonu önleme çözümleri üretileceği belirtilir.

   KİM.12.1.9
2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplara ayrılır; her grup önceki haftalarda yaptığı korozyon deneyinin gözlem ve ölçümlerini (pas oluşum süresi, pas miktarı, çözeltinin rengi) tablo ve grafik hâlinde düzenler. Gruplar nem, tuzlu su, asidik ortam ve oksijen gibi faktörlerin etkisini verilerden karşılaştırarak yorumlar (KB2.14, OB7) (KİM.12.1.9.ç).

   KİM.12.1.9
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar yorumlarını kimyasal tepkimelerle ilişkilendirir: demirin yükseltgenmesi, oksijenin indirgenmesi ve anot-katot bölgelerinin oluşumu tartışılır. Verilerdeki beklenmeyen sonuçlar ve olası hata kaynakları eleştirel bakışla sorgulanır (E3.10); gerekirse deney malzemeleriyle kontrol gözlemi yapılır. Her grup, sonucunu hangi veriyle desteklediğini yazılı belirtir (KB2.10) (KİM.12.1.9.ç).

   KİM.12.1.9
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplara korozyonu önleme yöntemleri (boyama, yağlama, galvanizleme, kurban elektrot, elektrolizle kaplama, nemden yalıtma) verilir. Gruplar her yöntemin hangi faktörü ve hangi tepkimeyi engellediğini deney verilerine dayandırarak açıklar (KİM.12.1.9.d).

   KİM.12.1.9
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden bu kanıtlara dayanarak metalden yapılmış bir araç gereç (bisiklet, köprü korkuluğu, tekne) ya da kültürel varlık (tarihî top, anıt) için korozyonu önleyecek bir çözüm önerisi geliştirmeleri istenir (KB2.8). Kıyı ve iç bölge iklimi farkları dikkate alınır (Coğrafya). Bilimsel bilginin insanların ve toplumun yararına kullanılması vurgulanarak yardımseverlik değeri öne çıkarılır (D20.3) (KİM.12.1.9.d).

   KİM.12.1.9
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar çözüm önerilerini kanıt gücü, uygulanabilirlik, maliyet ve çevreye etkisi bakımından dereceli puanlama anahtarıyla gözden geçirip geliştirir. Seçilen çözümün gerekçesi grup içinde tartışılarak ortak karar verilir (E2.2, SDB3.3). Gerekçelerde deney verilerinden yararlanılır (OB7) (KİM.12.1.9.d).

   KİM.12.1.9
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrenciler, seçtikleri bir faktör için deney verisini yorumlayıp kanıta dayalı bir korozyon önleme çözümü yazdıkları çalışma kâğıdını bireysel olarak tamamlar. Öğretmen çalışma kâğıdını ve grup performans görevini dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurur (SDB1.3) ve çalışmalarını portfolyolarına ekler. Böylece kanıtlara dayalı çözüm üretme toparlanır (KİM.12.1.9.d).

   KİM.12.1.9

Sınıf defteri: KİM.12.1.9 Korozyonu önlemeye yönelik bilimsel sorgulama yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada korozyona uğramış bir köprü korkuluğu, bir boru ve bir kapı menteşesi görseli gösterir (OB4); önceki haftalarda belirlenen korozyon faktörlerini ve toplanan verilerin yorumlarını kısaca hatırlatır. Bu haftada kanıtlara dayanarak korozyonu önleme çözümleri üretileceği ve ulaşılan bilgilerin paylaşılacağı açıklanır. Tutum, Yatırım ve Türk Malları Haftası kapsamında metal eşyaların ömrünü uzatmanın tasarruf ve ülke ekonomisi açısından önemi tartışılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Farklı metallerin korozyona uğramış örneklerine ait görseller etkileşimli tahtada ve ders kitabında incelenir (OB4). Gruplar, önceki haftalarda topladıkları veri ve yorumlardan yararlanarak hangi faktörün hangi örnekte korozyona yol açtığını eşleştirir ve gerekçelerini tahtaya yazar (KB2.14). Bu inceleme, çözüm üretmekte kullanılacak kanıtların belirlenmesini sağlar (KİM.12.1.9.d).

   KİM.12.1.9
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Her grup, incelediği örnek için korozyonu önlemeye yönelik en az iki çözüm önerisi belirler. Öneriler kanıta dayanıp dayanmadığı açısından eleştirel bakışla sorgulanır (E3.10, KB2.8); kanıtla desteklenmeyen öneriler gözden geçirilir. Her grup çözüm önerisini ve dayanağı olan kanıtı çalışma kâğıdına yazar (KİM.12.1.9.d).

   KİM.12.1.9
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar, çalışma kâğıdındaki önerilerden birini seçerek kanıtlara dayalı bir çözüm geliştirir; çözümün korozyona neden olan faktörü nasıl ortadan kaldırdığı ya da azalttığı açıklanır (KİM.12.1.9.d). Çözümün uygulanabilirliği, maliyeti ve çevreye etkisi iş birliği içinde tartışılır (SDB2.2, SDB3.3). Öğretmen gruplar arasında dolaşarak yanıtların kanıtla desteklenmesi için sorular sorar.

   KİM.12.1.9
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar ulaştıkları bilgileri yazılı bir özet ya da sözlü bir sunu olarak paylaşmaya hazırlar. Hazırlanan üründe araştırma sorusu, kanıtlar, yorumlanan veriler ve önerilen çözüm yer alır (KİM.12.1.9.e). Hazırlık sırasında görev dağılımı yapılır ve her üye sorumluluk üstlenir (E2.2).

   KİM.12.1.9
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar çalışmalarını sırayla arkadaşlarına kısa bir sunuyla paylaşır; dinleyen gruplar bir soru sorar ve bir görüş bildirir (SDB2.1). Farklı çözümler karşılaştırılır ve saygılı geri bildirim verilir (D14). Paylaşılan bilgiler ders kitabındaki ilgili bölümle ilişkilendirilir (KİM.12.1.9.e).

   KİM.12.1.9
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrenciler sunumlardan edindikleri bilgilerle kendi çözüm önerilerini gözden geçirir ve gerekirse düzeltir (SDB1.3). Her öğrenci öz değerlendirme formunu doldurur; yazılı ya da sözlü paylaşım ürünü portfolyosuna eklenir (KİM.12.1.9.e). Öğretmen, grupların performans görevini dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir; korozyonu önlemede kanıtla en iyi desteklenen çözümler üzerinde sınıfla ortak bir sonuca varılır.

   KİM.12.1.9

Sınıf defteri: KİM.12.1.9 Korozyonu önlemeye yönelik bilimsel sorgulama yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada H₂, HF, F₂, O₂ ve N₂ formüllerini gösterir. Öğrencilerden bu moleküllerde atomları bir arada tutan bağların sayısı ve türü hakkındaki tahminlerini söylemeleri istenir. Tahminler tahtaya yazılır ve ders boyunca kanıtlarla sınanacağı belirtilir (E3.4).

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, Friedrich Wöhler’in 1828’de keşfettiği sentezi anlatarak organik kimyaya giriş yapar (E1.1). Öğrencilerden sigma ve pi bağlarını ayırt etmek için hangi bilgilere gerek duyulacağı sorulur ve yanıtlar etkileşimli tahtada listelenir. Öneriler bağ sayısı, bağ uzunluğu, bağ enerjisi ve orbital örtüşmesi başlıkları altında toplanır (KİM.12.2.1.a).

   KİM.12.2.1
3. 30 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar hâlinde çalışan öğrenciler, ders kitabındaki verilerden yararlanarak H₂, HF, F₂, O₂ ve N₂ moleküllerini bağ sayısı, bağ uzunluğu, bağ enerjisi ve orbital örtüşmesi sütunlarından oluşan bir tabloda karşılaştırır (KB2.7, SDB2.2). Her grup, bağ türünü belirlemede kullanacağı ölçütleri gerekçeleriyle yazıp sunar. Sunumların ardından ortak ölçüt listesi oluşturulur (KİM.12.2.1.a).

   KİM.12.2.1
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, araştırmacı ve sorgulayıcı olmanın önemini vurgulayarak çalışkanlık değerini destekler (D3.3). Öğrencilerden orbital örtüşmesini içeren hazır veri setinden H₂, HF, F₂, O₂ ve N₂ için uygun verileri seçmeleri ve molekülleri tek, çift ve üçlü bağ içerenler olarak gruplamaları istenir (OB7). Bağ sayısı arttıkça bağ uzunluğu ve bağ enerjisindeki değişimden bir örüntü belirlenir (KİM.12.2.1.b).

   KİM.12.2.1
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden belirledikleri örüntüleri bağ enerjisi, bağ uzunluğu ve bağ sayısına dayalı olarak açıklamaları istenir (KB2.10, OB7). Tek, çift ve üçlü bağlardaki sigma ve pi bağı sayısı ile orbital örtüşmesi arasındaki ilişki veriler kanıt gösterilerek gerekçelendirilir. Açıklamalar eşlerle karşılıklı dinlenir ve eksikler tamamlanır (KİM.12.2.1.c).

   KİM.12.2.1
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden çalışma yaprağında verilen tek, çift ve üçlü bağ içeren karbon bileşiklerindeki sigma ve pi bağlarını belirlemeleri istenir. Her bileşik için sigma ve pi bağı sayıları yapı formülü üzerinde işaretlenir. Sonuçlar eşlerle karşılaştırılarak düzeltilir (KİM.12.2.1.c).

   KİM.12.2.1
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden tek, çift ve üçlü bağların niteliklerine ilişkin örüntülerini bağ sayısı, bağ uzunluğu ve bağ enerjisi kanıtlarına dayanarak yazılı biçimde açıklamaları istenir (KİM.12.2.1.c). Bu performans görevi dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Çalışma yaprağı portfolyoya eklenir; öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak güçlü ve geliştirilmesi gereken yönlerini belirler (SDB1.3).

   KİM.12.2.1

Sınıf defteri: KİM.12.2.1 Molekülleri oluşturan atomlar arasındaki sigma ve pi bağlarını…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada metan, etilen ve asetilen moleküllerinin yapı formüllerini gösterir. Öğrencilerden bu moleküllerde karbon atomunun yaptığı bağ sayılarını ve molekül geometrilerini belirtmeleri istenir (E1.1). Karbonun neden farklı sayıda ve türde bağ yapabildiği sorusu açık bırakılarak haftanın çalışması bu soruya yanıt aramak üzere duyurulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere metan, etilen ve asetilen moleküllerini oluşturan atomların atom orbitallerinin ve hibrit orbitallerinin enerji düzeylerini gösteren diyagramlar ile her orbitalin uzaydaki yönelim şekilleri etkileşimli tahtada ve ders kitabında verilir. Öğrencilerden diyagramlarda karbon atomunun valans orbitallerini ve bağıl enerjilerini belirlemeleri istenir (OB4). Bulgular eşlerle karşılaştırılır (KİM.12.2.2.a).

   KİM.12.2.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler; karbon atomuna ait bağ sayıları, hibrit orbitalleri ve orbital enerjileri arasındaki ilişkileri inceleyerek tek, çift ve üçlü bağların nasıl oluştuğuna yönelik ölçütleri çalışma kâğıdına yazar (E3.6). Öğretmen ölçütlerin gerekçesini sorarak grupları yönlendirir. Gruplar ölçütlerini paylaşır ve ortak bir ölçüt listesi oluşturulur (SDB2.2) (KİM.12.2.2.a).

   KİM.12.2.2
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Araştırmacı ve sorgulayıcı olmanın önemine vurgu yapılarak çalışkanlık değeri desteklenir (D3.3, OB4). Öğrencilere hazır veri seti ile metan, etilen ve asetilen moleküllerindeki orbital örtüşmelerinin üç boyutlu gösterimi verilir. Öğrencilerden sigma ve pi bağlarının oluşumunu inceleyerek hibrit orbitallerinin oluşumuna ilişkin örüntüyü belirlemeleri ve gerekçelendirmeleri istenir (E3.7) (KİM.12.2.2.b).

   KİM.12.2.2
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   NH₃, H₂O, BeH₂ ve BH₃ moleküllerindeki merkez atoma ait hibrit orbitallerinin enerji düzeyini gösteren diyagramlar incelenir. Öğrencilerden orbital örtüşmelerini ve merkez atomlardaki hibritleşme türlerini belirlemeleri, sonuçları metan, etilen ve asetilen için bulunan örüntüyle karşılaştırmaları istenir (KB2.7) (KİM.12.2.2.b).

   KİM.12.2.2
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilere çalışma yaprağında farklı moleküller verilir. Öğrencilerden bu moleküllerin merkez atomlarının yaptığı hibrit türlerini belirlemeleri istenir. Her belirleme için bağ sayısı, orbital enerjisi ve orbital şekli verilerine dayanan gerekçe yazılır; yanıtlar gruplar arasında değiştirilerek kontrol edilir (SDB2.1) (KİM.12.2.2.c).

   KİM.12.2.2
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden çalışma yaprağındaki moleküllerden ikisini seçerek merkez atomdaki hibrit orbitallerinin oluşumunu diyagram ve bağ verilerine dayandırarak açıklamaları istenir (KİM.12.2.2.c). Çalışma kâğıtları Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir. Öğrenciler Öz Değerlendirme Formunu doldurarak güçlü ve geliştirilecek yönlerini belirler (SDB1.3). Öğretmen örüntüleri sınıfla birlikte özetler.

   KİM.12.2.2

Sınıf defteri: KİM.12.2.2 Hibrit orbitallerinin oluşumunu açıklamak için kanıt kullanabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada BeH2, H2O, BH3, NH3 ve CH4 formüllerini gösterir. Öğrencilerden bu formüllere bakarak merkez atomu ve bağlı atom sayılarını söylemeleri istenir (E1.1). Hibrit orbitallerinin uzaydaki yönelimi ile molekül geometrisi arasında nasıl bir ilişki olabileceği sınıfa sorulur ve dersin amacı açıklanır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden BeH2, H2O ve BH3 moleküllerinde merkez atomun hibrit orbitallerinin uzaydaki yönelimini düşünerek her molekülün geometrisine ilişkin varsayımlarını çalışma kâğıdına çizip yazmaları istenir (KB2.10). Varsayımların gerekçeleri ikili gruplarda paylaşılır (SDB2.1) (KİM.12.2.3.a).

   KİM.12.2.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Aynı yöntemle NH3 ve CH4 moleküllerinin geometrilerine ilişkin varsayımlar geliştirilir. Öğretmen sınıfın tüm varsayımlarını etkileşimli tahtada yan yana listeler; benzer ve farklı varsayımlar işaretlenerek karşılaştırılır (KB2.7). Varsayımların sınanacağı belirtilir (KİM.12.2.3.a).

   KİM.12.2.3
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden BeH2 ve H2O moleküllerinin uzay-dolgu modellerini inceleyerek üç atomlu bu moleküllerin geometrilerini kendi aralarında karşılaştırmaları istenir (SDB2.1, OB2). Gözlemler çalışma kâğıdındaki tabloya yazılır (KİM.12.2.3.b).

   KİM.12.2.3
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   BH3 ve NH3 moleküllerinin uzay-dolgu modelleri incelenerek dört atomlu moleküllerin geometrileri karşılaştırılır; ardından CH4 modeli incelenir. Gruplar, merkez atom çevresindeki hibrit orbitallerinin yönelimi ile gözlenen şekil arasındaki ilişkiyi tabloya işler (OB2) (KİM.12.2.3.b).

   KİM.12.2.3
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar tablolarındaki verilerden aynı atom sayısına sahip moleküllerin geometrilerinde gözlenen örüntüyü cümleyle ifade eder. Örüntüler etkileşimli tahtada ortak bir tabloda toplanır; öğretmen ifadelerin açık ve gerekçeli olmasını sağlar (SDB2.1) (KİM.12.2.3.b).

   KİM.12.2.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden bireysel olarak yapılandırılmış gridi tamamlamaları istenir; gridde her molekül için ilk varsayım, modelde gözlenen şekil ve belirlenen örüntü yer alır (KİM.12.2.3.b). Çalışma kâğıtları dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilmek üzere toplanır. Öğrencilerden öz değerlendirme formunda kendi varsayımlarını örüntüyle karşılaştırmaları istenir (SDB1.3).

   KİM.12.2.3

Sınıf defteri: KİM.12.2.3 Moleküllerin geometrisinin belirlenmesine ilişkin çıkarımda…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada CO₂, BF₃, NH₃ ve CH₄ moleküllerinin formüllerini gösterir. Öğrencilerden önceki derslerde yaptıkları molekül geometrisi varsayımlarını defterlerinden okumaları istenir. Öğretmen, bu varsayımların hibrit orbitallerinin uzaydaki yönelimleriyle nasıl desteklenebileceğini sorar ve haftanın amacını duyurur: hibrit orbitallerinden örüntü belirlemek, geometrileri model görselleriyle karşılaştırmak ve önermeler sunmak.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler dörderli gruplara ayrılır. Gruplar CO₂, BF₃, CH₄, NH₃, H₂O ve C₂H₄ için molekül formülü, merkez atomun hibritleşme türü, hibrit orbital sayısı ve orbitallerin uzaydaki yönelimini içeren tabloyu doldurur (E3.7). Tabloya C₂H₄ için pi bağı da işlenir. Gruplar, hibrit türü ile geometri arasındaki örüntüyü belirleyip bir cümleyle yazar (KB2.16.1, KİM.12.2.3.b).

   KİM.12.2.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen etkileşimli tahtada aynı moleküllerin uzay-dolgu modellerini gösterir. Öğrenciler, belirledikleri molekül geometrilerini bu modellerle karşılaştırarak (KB2.7) benzerlik ve farklılıkları iki sütunlu bir tabloya yazar. Gruplar, tahminleri ile modelin ayrıştığı molekülleri sınıfa kısaca bildirir (KİM.12.2.3.c).

   KİM.12.2.3
4. Uygulama35 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar, saptadıkları farklılıkları molekül molekül yeniden inceler. Ders kitabının ilgili bölümünden bağ yapan ve bağ yapmayan hibrit orbitallerini belirler. Her grup, tahmin ettiği geometri ile uzay-dolgu modeli arasındaki farkın olası nedenini yazar. Gruplar bulgularını birbirleriyle karşılaştırır ve uyuşmayan sonuçları tartışır (SDB2.2, KİM.12.2.3.c).

   KİM.12.2.3
5. 35 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden üç atomlu molekülün doğrusal ya da açısal, dört atomlu molekülün düzlem üçgen ya da üçgen piramit, beş atomlu molekülün düzgün dört yüzlü geometriye sahip olduğuna ilişkin önermeler yazmaları istenir. Her önerme için molekül formülü, hibritleşme türü ve karşılaştırma bulgularından en az bir dayanak gösterilir. Önermeler sınıfa sunulur, görseller üzerinden eleştirel bakışla sınanır ve gerekirse düzeltilir (E3.10, D3.3, OB4, KİM.12.2.3.ç).

   KİM.12.2.3
6. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrenciler, haftanın önermelerini Çalışma Kâğıdı üzerinde molekül formülü, hibritleşme türü, geometri ve model karşılaştırması sütunlarıyla toparlar. Öğretmen kâğıtları Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirir. Öğrencilerden molekül geometrisinin oluşumuna ilişkin en güçlü önermelerini seçip gerekçelendirmeleri (KB2.10) ve Öz Değerlendirme Formu'nu doldurmaları istenir (SDB1.3).

   KİM.12.2.3

Sınıf defteri: KİM.12.2.3 Moleküllerin geometrisinin belirlenmesine ilişkin çıkarımda…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada elmas ve kurşun kalem ucunun görüntülerini gösterir; ikisinin de karbondan oluştuğunu belirterek özelliklerinin neden farklı olduğunu sorar (E1.1). Önceki haftalarda modellenen ve bilimsel geometrilerle karşılaştırılan moleküller kısaca hatırlatılır. Bu haftanın amacı açıklanır: geometriye ilişkin önermeler sunulacak ve VSEPR kuramıyla değerlendirilecektir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler dörderli gruplara ayrılır ve her gruba karbon allotroplarının (elmas, grafit, fulleren) özelliklerini içeren kanıt kartları verilir. Gruplar kartlardan allotropların özelliklerini belirler, benzerlik ve farklılıklarını yapılandırılmış gridde listeler (KB2.7). Listeden hareketle bağ yapısının özellikleri nasıl etkilediğine ilişkin birer önerme yazılır (KİM.12.2.3.ç).

   KİM.12.2.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, allotroplardaki karbon atomunun komşu atom sayısını (elmasta dört, grafitte üç) önermelerine ekleyerek molekül geometrisinin oluşumuna ilişkin ortak bir önerme sunar. Önermeler etkileşimli tahtada toplanır ve gruplar birbirinin önermesindeki dayanak kanıtlarını sorgular (E3.10). Öğretmen yanlış ya da eksik önermeleri not eder (KİM.12.2.3.ç).

   KİM.12.2.3
4. Uygulama30 dk
   Etkinlik 1

   Gruplara kurşun kalem uçları, yapışkan bant ve beyaz kâğıt verilir; mikro ölçekte grafen eldesi deneyi yaptırılır (FBAB7). Kalem ucundan bantla katmanlar soyulur, ince tabaka kâğıda aktarılır ve gözlemler kaydedilir. Gruplar, grafendeki karbon atomunun komşu atom sayısını ve bağ düzenini önermeleriyle ilişkilendirip VSEPR kuramına göre değerlendirir (KİM.12.2.3.d). Deney sonrası masa ve malzemeler temizlenir (D18).

   KİM.12.2.3
5. 40 dk
   Etkinlik 2

   Performans görevi çerçevesinde her gruba farklı molekül formülleri (ör. CH₄, NH₃, H₂O, CO₂) verilir; gruplar molekülleri balon, kibrit çöpü, plastik top ya da kil gibi materyallerle modeller. Modelin geometrisine ilişkin önermeler VSEPR kuramındaki bağ yapan ve ortaklanmamış elektron çiftlerinin itmesine göre sınanır, tutmayan önermeler düzeltilir (KİM.12.2.3.d). Gruplar modellerini sunar, diğer gruplar dönüt verir (SDB2.1, E3.10).

   KİM.12.2.3
6. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden performans görevi kapsamında hazırladıkları modelleri ve VSEPR kuramına göre değerlendirdikleri önermeleri çalışma kâğıdında toplamaları istenir. Öğretmen modelleri ve gerekçeleri dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir. Öğrencilerden öz değerlendirme formunu doldurarak hangi önermelerini VSEPR kuramına göre düzelttiklerini yazmaları istenir (SDB1.3). Çalışmalar portfolyoya eklenir ve önermelerin VSEPR kuramıyla değerlendirilmesinin molekül geometrisini açıklamadaki yararı tartışılır (KİM.12.2.3.d).

   KİM.12.2.3

Sınıf defteri: KİM.12.2.3 Moleküllerin geometrisinin belirlenmesine ilişkin çıkarımda…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğrencilere organik bileşiklerin günlük yaşamda karşılaşılan örnekleri üzerinden yapı formüllerinin önemi aktarılır. Farklı gösterim biçimlerinin (açık, yarı açık, çizgi bağ, molekül ve basit formül) kavramsal çerçevesi etkileşimli tahta üzerinde görselleştirilerek sunulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden etkinlik kâğıdında yer alan; basit formülü, molekül formülü, çizgi bağ formülü, açık ve yarı açık formül ile uzay dolgu modelleri verilen çeşitli organik bileşiklerin yapı formüllerine ilişkin örüntü belirlemeleri istenir.

   KİM.12.2.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden tek, çift ve üçlü bağların niteliklerine ilişkin örüntü belirlemeleri için öğretmenin sunduğu örnekler üzerinden karşılaştırma (KB2.7) yaparak yapı formüllerindeki benzerlikleri tespit etmeleri istenir.

   KİM.12.2.4
4. Uygulama30 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerin belirledikleri örüntüleri kullanarak organik bileşiklerin yapı formüllerine ilişkin tümevarımsal akıl yürütme (KB2.16.1) yoluyla genelleme yapmaları sağlanır (E3.4, OB4).

   KİM.12.2.4
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden çalışma yaprağında verilen çeşitli organik bileşiklerin açık formülü, yarı açık formülü, çizgi bağ formülü, molekül formülü ve basit formülünü belirlemeleri istenir.

   KİM.12.2.4
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Hazırlanan çalışma kâğıtları; "örüntü oluşturabilme ve örüntüler üzerinden genelleme yapabilme" ölçütlerini içeren dereceli puanlama anahtarı ile hem öğretmen hem öğrenci tarafından değerlendirilir (SDB1.2).

   KİM.12.2.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerin çalışma kâğıtları üzerindeki performansları ve yapı formüllerine ilişkin genellemeleri üzerinden öz değerlendirme formu doldurarak haftalık kazanımları sentezlemeleri sağlanır.

   KİM.12.2.4