T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 9. SINIF İSLAM BİLİM TARİHİ DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen tarafından etkileşimli tahtada "Bilmek ile anlamak aynı şey midir?" sorusu sorulur. Öğrencilerden günlük hayattan örneklerle kısa görüşler alınır. Dersin amacının, İslam biliminin temel kavramlarını ve genel özelliklerini kaynaklardan inceleyip kendi ifadelerle yeniden yorumlamak olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden ilim, taakkul, tefekkür, tefekkuh, tedebbür, tezekkür, hikmet ve irfan kavramlarıyla ilgili bildiklerini sözlü olarak ifade etmeleri istenir (SDB2.1). Ardından ders kitabındaki kaynak incelenir ve kavramların bilimsellik, akılcılık, fikir üretme, varoluş gerçeği ve insani yeteneklerle ilişkisi üzerinde durulur. İncelenen bilgiler kavram kavram tahtada toplanır (İBT.1.1.a).

   İBT.1.1
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden kavramlarla ilgili verilen kaynakları bağlamından koparmadan kendi ifadeleriyle yorumlamaları istenir. İlmin inanç ve vicdanla bağlantısı vurgulanır, ilim ve bilim kelimelerinin aynı anlama geldiği fark ettirilir (SDB2.1, E1.5). Arkadaşlarının düşüncelerini mütevazı biçimde dinlemeleri beklenir (D10.3). İslam biliminin genel özellikleri (evrensel, yöntemsel, ahlaki vb.) kaynaktan kendi ifadeleriyle listelenir (İBT.1.1.b).

   İBT.1.1
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden kavramları ve genel özellikleri anlamı değiştirmeyecek biçimde yeniden yorumladıkları kısa bir metni kendi ifadeleriyle yazmaları istenir. Metinler sınıf ortamında paylaşılır ve dinleyenler saygıyla geri bildirim verir (D14.1). Metinler çalışma kâğıdına eklenir (İBT.1.1.c).

   İBT.1.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden kavramlardan birini seçerek anlamını ve İslam biliminin bir özelliğini kendi ifadeleriyle açıklamaları istenir. Açık uçlu sorularla ilim ile bilim arasındaki ilişki ve ilmin inanç ve vicdanla bağlantısı yoklanır. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak kavramları bağlamından koparmadan yorumlayıp yorumlayamadıklarını değerlendirir.

   İBT.1.1

Sınıf defteri: İBT.1.1 İslam biliminin temel kavramları ve genel özellikleri ile ilgili…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   İlköğretim Haftası'na değinilerek öğrenmenin bir yolculuk olduğu söylenir. Etkileşimli tahtada boş bir Arap Yarımadası haritası gösterilir; öğrencilerden bu bölgenin bir medeniyetin doğuşunda nasıl bir rol oynamış olabileceğini tahmin etmeleri istenir. Önceki derste işlenen İslam biliminin temel kavramları kısaca hatırlanır. Bugün İslam'ın doğduğu ortamın kültürel, ekonomik ve dinî özelliklerinin incelenerek bütünleştirileceği açıklanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden harita ya da atlas üzerinde Arap Yarımadası'nın yerini ve konumunu bulmaları istenir (SBAB10.3). Coğrafya disiplininden yararlanılarak yarımadanın coğrafi konumunun ticaret yolları ve yerleşim açısından önemi, ders kitabından da destek alınarak belirlenir (SBAB5.3). Belirlenen özellikler çalışma kâğıdına yazılır (OB1) (İBT.1.2.a).

   İBT.1.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerin İslamiyet'in doğduğu ortamın kültürel, ekonomik ve toplumsal yapısı hakkındaki görüşleri alınır; farklı bakış açılarına saygı gösterilmesi sağlanır (D14.1). Sunulan kaynaklardan dönemin kültürel, ekonomik ve dinî özellikleri belirlenir (İBT.1.2.a). Bu özellikler arasındaki ilişkiler gruplarca şemaya dökülür (KB2.7) (İBT.1.2.b).

   İBT.1.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden belirledikleri özellikleri ve aralarındaki ilişkileri kullanarak İslam'ın doğduğu ortama dair özgün bir bütün oluşturan kısa bir metin yazmaları istenir (E3.3). Metinler gönüllü öğrencilerce sınıfla paylaşılır (İBT.1.2.c).

   İBT.1.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden yazdıkları kısa metinde en çok önem verdikleri ilişkiyi tek cümleyle belirtmeleri istenir. Performans Görevi olarak metinler toplanır. Öz Değerlendirme Formu doldurulur ve öğrencilerin dönemin özelliklerine dair sordukları açık uçlu sorulardan biri sınıfça tartışılır; ortam bütüncül olarak toparlanır (İBT.1.2.c).

   İBT.1.2

Sınıf defteri: İBT.1.2 İslam'ın doğduğu ortamın kültürel, ekonomik ve dinî özelliklerini…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada 'İlim ve bilim sözcükleri arasında nasıl bir ilişki bulunmaktadır?' sorusunu yansıtır. Öğrencilerden ilim, ayet, hadis ve tıbb-ı Nebevi kavramlarından akıllarına gelenleri birer sözcükle söylemeleri istenir. Yanıtlar tahtada toplanır ve haftanın odağı olan 'İslam dünyasında bilimin gelişmesinde etkili olan unsurlar' duyurulur (E1.1).

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen 'İslam dünyasında bilimin gelişmesinde etkili olan unsurlar neler olabilir?' sorusuyla tartışma başlatır; öğrencilerden fikirlerini açıkça ifade etmeleri, arkadaşlarını nezaketle dinleyip düşüncelerine saygı duymaları istenir (E1.1, E3.5, SDB2.1, D6.1, D14.1). Ardından gruplar hâlinde ders kitabındaki kaynaklardan iç unsurlar incelenir ve bulgular çalışma kâğıdına yazılır (SDB2.2) (İBT.1.3.a).

   İBT.1.3
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Dinin yalnızca maneviyat ve içsel yaşamı düzenleyen bir unsur değil, evrenin fizik ve metafizik olarak kavranmasını sağlayan bir olgu olduğu vurgulanır. Gruplar, kaynak metinler üzerinden tevhit inancı, ayet ve hadislerin ilim öğrenmeyi teşviki, tıbb-ı Nebevi uygulamaları, Mushafların yazdırılması, dil öğreniminin teşviki, hükümdarlara davet mektupları, Kur'an-ı Kerim'in Dört Halife Dönemi'nde kitap hâline getirilmesi, Emeviler'den itibaren bilim insanlarının desteklenmesi ve Arap filolojisinin katkılarını dönemin bağlamından koparmadan açıklar (SDB2.2, OB5) (İBT.1.3.b).

   İBT.1.3
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   İslam coğrafyasının genişlemesine paralel olarak diğer medeniyetlerle iletişimin arttığı belirtilir. Mezopotamya, Mısır, Çin, Hint, Antik Yunan, Helenistik, Doğu Roma ve Türkistan gibi medeniyetlerin etkileri öğretmen rehberliğinde listelenir. Öğrencilerden bu dış unsurları kendi cümleleriyle yeniden ifade etmeleri istenir (OB5) (İBT.1.3.c).

   İBT.1.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıdında iç ve dış unsurları kendi cümleleriyle yeniden ifade etmeleri istenir. Seçilen bir unsur için Frayer Modeli (tanım, özellik, örnek, örnek olmayan) doldurulur. Gruplar, Grup Değerlendirme Formu ile iş birliği düzeylerini değerlendirir (SDB2.2). Öğretmen, unsurların bilimin gelişmesine katkısını özetleyerek haftayı toparlar.

   İBT.1.3

Sınıf defteri: İBT.1.3 İslam dünyasında bilimin gelişmesinde etkili olan unsurları…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki haftada işlenen bilimin gelişmesine etki eden unsurları hatırlatarak 'Bir şehir bilimi nasıl besler?' sorusunu etkileşimli tahtada sorar. Mekke, Medine, Bağdat, Kahire, Kurtuba, Semerkant, Buhara, Tinbüktü ve Merakeş tahtadaki haritada gösterilir (SBAB10.3). İlim ve irfan kavramları açıklanır; öğrencilerden hangi şehri merak ettiklerini söylemeleri istenir (E1.1).

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen rehberliğinde gruplar oluşturulur; grupların ders kitabı ve güvenilir dijital kaynaklar arasından kullanacakları araçları belirlemesi istenir (İBT.1.4.a). Belirlenen kaynaklarla Mekke'nin hac ve umre merkezi olmasıyla ticaret merkezine dönüşmesi, Medine'nin eğitim, kültür ve ticaret merkezi olması açıklanır. Bağdat'ta farklı milletlerden bilim insanlarının uyum içinde çalıştığı, halifenin bilim ve sanata hamilik ettiği fark edilir (D1.2, D3.3, D16.3, OB5, İBT.1.4.b).

   İBT.1.4
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplara Kahire, Kurtuba, Semerkant-Buhara ve Tinbüktü-Merakeş paylaştırılır. Kahire'nin eğitim, ziraat, ticaret ve endüstrideki ilerlemesi (E3.2) ile Kurtuba'nın gök bilimi, tıp, felsefe, botanik, mimari ve sanattaki eserleri kaynaklar üzerinden irdelenir (OB1). Semerkant, Buhara, Tinbüktü ve Merakeş'in ilim ve kültür merkezi hâline gelme nedenleri bulunur (İBT.1.4.b).

   İBT.1.4
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan bulduğu bilgileri en az iki farklı kaynakla karşılaştırarak doğrulamaları istenir (E3.10, İBT.1.4.c). Doğrulanamayan bilgiler ayrıca işaretlenir. Doğrulanan bilgiler çalışma kâğıdına şehir, alan ve etki başlıklarıyla kaydedilir (İBT.1.4.ç).

   İBT.1.4
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar çalışma kâğıdındaki kayıtlarını sınıfla paylaşır. İlim ve irfan kavramları, şehir örnekleriyle Frayer diyagramında tamamlanır. Kontrol listesiyle bilgilerin doğrulanıp kaydedildiği denetlenir ve grup değerlendirme formu doldurulur (İBT.1.4.ç).

   İBT.1.4

Sınıf defteri: İBT.1.4 Şehirlerin bilim, sanat ve irfana etkisi ile ilgili bilgi toplayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki haftada işlenen Medine'de başlayan şehir kültürünün bilim, sanat ve irfana etkisini kısaca hatırlatır. Etkileşimli tahtada 'İslamiyet'le birlikte hangi bilgi alanları ortaya çıkmış olabilir?' sorusu sorulur ve öğrencilerin tahminleri alınır. Dersin amacının hadis, tefsir, fıkıh ve kelamın temel unsurlarını ve kavramlarını incelemek olduğu belirtilir (İBT.1.5.a, İBT.1.5.b).

   İBT.1.5
2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere İslamiyet'le birlikte ortaya çıkan bilim dallarının neler olduğu sorulur ve yanıtları alınır. Ardından hadis, tefsir, fıkıh ve kelamla ilgili verilen metinlere odaklanılır (E3.2). Öğrencilerden her ilmin temel unsurlarını metinden belirleyip çalışma kâğıdındaki tabloya yazmaları istenir (İBT.1.5.a).

   İBT.1.5
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden hadis, tefsir, fıkıh ve kelam kavramlarından her biri için önce bireysel olarak kısa bir tanım düşünüp yazmaları istenir (İBT.1.5.b). Ardından düşünce ve tanımlarını açık fikirlilikle yanındaki arkadaşıyla eşleşerek paylaşmaları ve arkadaşlarının düşüncelerine saygı duymaları beklenir (E3.5, D14.1).

   İBT.1.5
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Eşler, ortak tanımlarını sınıfla paylaşır ve düşün-eşleş-paylaş tekniğiyle her kavram için sınıfça ortak bir tanım belirlenir (KB2.18, SDB2.1). Öğretmen süreç boyunca öğrencilerin katılımını kontrol listesiyle izler ve gerektiğinde tanımları ders kitabındaki ifadelerle karşılaştırtır (İBT.1.5.b).

   İBT.1.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğretmen, belirlenen temel unsurları ve ortak tanımları tahtada toparlar. Öğrencilerden seçtikleri bir kavram için Frayer Modeli'ni doldurmaları istenir. Çalışma kâğıtları ve Frayer Modeli Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir; öğrenciler Öz Değerlendirme Formu ile kendi katılımlarını gözden geçirir (İBT.1.5.a, İBT.1.5.b).

   İBT.1.5

Sınıf defteri: İBT.1.5 İslami ilimlerin oluşumunu kaynağından inceleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Birleşmiş Milletler Günü'ne değinilerek farklı toplumların bilgi birikiminin ortak insanlık mirasına katkısı üzerine kısa bir sohbet açılır. Öğretmen, etkileşimli tahtada kıble yönünün bulunması, bayramların belirlenmesi ve namaz vakitlerinin hesaplanması örneklerini gösterir. Öğrencilerden bu ihtiyaçların hangi bilgilere dayandığını düşünmeleri istenir (E1.1). Ardından dersin sorusu tahtaya yazılır: İslam dünyasında bilim neden ve hangi alanlarda başlamıştır?

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden teori ve pratik kavramlarının anlamlarını yazılı veya dijital sözlüklerden bulmaları, kavramların farkına yönelik örnekler vererek karşılaştırmaları istenir (OB1, OB2, E3.3, KB2.7). Kıble yönü, dinî gün ve bayramlar, namaz vakitleri, miras paylaşımı, arazi ölçümleri ve hac yollarının belirlenmesinde hangi bilim dallarından yararlanıldığı söylenir; İslam dünyasında hangi dalların öncelikli seçildiğine ilişkin varsayımlarda bulunulur (İBT.1.6.a).

   İBT.1.6
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerin söylediği bilim dalları ve bunların bilimin gelişimine katkısı tartışılır; ortaya çıkan örüntüler tahtadaki listeye yazılır (SDB2.1, E3.7, İBT.1.6.b). Öğretmen, bilimlerin gelişiminin temelinde toplumun ihtiyaçları ve ekonominin bulunduğunu vurgular. Dinî uygulamalardan ve gündelik ihtiyaçlardan doğan örnekler karşılaştırılarak aralarında ilişki kurulur (E1.5, E3.5, İBT.1.6.c).

   İBT.1.6
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden örneklerin günlük yaşama etkilerini değerlendirmeleri ve bunların farklı zamanlarda değişebileceğine ilişkin önermeler sunmaları istenir (KB2.17, İBT.1.6.ç). Örneklerin günümüzde hangi yöntemlerle yapıldığına yönelik düşünceler saygı ve nezaket kuralları çerçevesinde paylaşılır (D14.1, İBT.1.6.d). Öğretmen, kıble ve namaz vakitlerinin tayininde, şehirlerin enlem ve boylamlarının belirlenmesinde usturlabın kullanıldığını açıklar.

   İBT.1.6
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden giriş-çıkış etkinliği kullanılarak teoriden pratiğe ilk çalışma alanlarına ilişkin değerlendirmelerini yazmaları istenir (İBT.1.6.d). Süreç, açık uçlu sorular ve çalışma kâğıdıyla değerlendirilir. Performans görevi olarak temel bir usturlap yapmaları istenir; görev, öz değerlendirme formuyla değerlendirilir.

   İBT.1.6

Sınıf defteri: İBT.1.6 Teoriden pratiğe İslam dünyasında bilime yönelik ilk çalışma alanları…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada yabancı dilde yazılmış kısa bir metni ve onun Türkçe çevirisini yan yana gösterir. Öğrencilerden çeviri olmasaydı bu metne ulaşıp ulaşamayacaklarını düşünmeleri (E1.1) istenir. Birkaç görüş alınır; bu hafta İslam dünyasında ilk tercüme faaliyetlerinin neden başladığının sorgulanacağı ve ilk tercüme örneklerinin inceleneceği belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden tercüme kavramının anlamını yazılı ve dijital sözlüklerden bulmaları ve kendi cümleleriyle tanımlamaları istenir (OB1, OB2, İBT.1.7.a). Ardından İslam dünyasında tercüme hareketlerinin başlama nedenleriyle ilgili sorular sormaları ve bu soruları soru kartlarına dönüştürmeleri istenir (İBT.1.7.b).

   İBT.1.7
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar, hazırladıkları soru kartlarından hareketle ders kitabı ve basılı kaynaklardan bilgi toplar. İlk tercüme örnekleri olarak Halid bin Yezid bin Muaviye’nin simya eseri, İbnülmukaffa’nın Kelîle ve Dimne çevirisi, Buhtişu ailesinin Grekçe çevirileri, İbrahim Fezari’nin Siddhanta tercümesi ve Harizmi’nin Zîcü’s-Sind-Hind çalışması incelenir (E3.2, İBT.1.7.c). Gruplar topladıkları bilgilerin doğruluğunu kaynakları karşılaştırarak değerlendirir (İBT.1.7.ç).

   İBT.1.7
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden günümüzde yapılmış çeviri eserlerden ilgi alanlarına uygun birini seçmeleri ve bu eserin bilim dünyasına katkılarına dair toplanan bilgiler üzerinden yorumlayarak çıkarım yapmaları istenir (D16.3). Çıkarımlar çalışma kâğıdına yazılır. Öğretmen süreci kontrol listesiyle izler (İBT.1.7.d).

   İBT.1.7
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler, çalışma kâğıdındaki çıkarımlarını Performans Görevi olarak sunar ve tercüme faaliyetlerinin nedenleri hakkında vardıkları sonucu açık uçlu bir soruyla yanıtlar. Öğrenciler Öz Değerlendirme Formunu, gruplar Grup Değerlendirme Formunu doldurur. Öğretmen Kontrol Listesi ve Dereceli Puanlama Anahtarı ile süreci değerlendirerek dönüt verir (İBT.1.7.d).

   İBT.1.7

Sınıf defteri: İBT.1.7 İslam dünyasında tercüme faaliyetlerinin nedenlerini sorgulayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada VIII-IX. yüzyıl İslam dünyasını gösteren bir harita ve Bağdat’ın kuruluşuna ilişkin görsel sunar. Öğrencilerden görselde dikkatlerini çeken unsurları söylemeleri istenir (E1.1, OB4). Dersin amacının, yeni siyasi yapılanma ve ilim merkezlerinin oluşumu ile ilgili kaynak metni incelemek, yorumlamak ve kendi ifadelerle yeniden ortaya koymak olduğu açıklanır (İBT.2.1.a).

   İBT.2.1
2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere VIII-IX. yüzyıllarda ihtisaslaşma ve kurumsallaşmayı anlatan kaynak metinler verilir; gruplar metinleri iş birliği içinde inceler (SDB2.2). İncelemede kültürel değişim, tarım eksenli yeni iktisadi model, vezirlik kurumunun oluşturulması ve halifenin yetkilerinin paylaşımı örnekleri üzerinde durulur (OB1). Gruplar buldukları örnekleri çalışma kâğıdına yazar (İBT.2.1.a).

   İBT.2.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler Abbasi halifelerinin bilim ve sanatı himaye etmesine, ilim merkezleri kurmasına ve tercüme hareketlerini desteklemesine odaklanır (E3.2). Halife Mansur, Halife Harun Reşid, Halife Memun ve Bermeki ailesinin çalışmalarını verilen kaynak metinler üzerinden inceler. Mansur’un kütüphanesi ve tercüme hareketleri, Harun Reşid’in Hizanetülhikme’si, Memun’un Beytülhikme’si ve Bermekilerin kitap kültürüne katkısı fark edilir (OB5) (İBT.2.1.a).

   İBT.2.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden incelenen kaynak metinlerden hareketle yeni siyasi, iktisadi ve kültürel yapılanma ile ilim merkezlerinin oluşum nedenlerini yorumlamaları istenir. Elde edilen bilgiler bağlamından koparılmadan kısa notlara dönüştürülür; öğrenciler notlarını gerekçelendirir (E3.10, D3.4, D16.3). Öğretmen Kontrol Listesi ile süreci izler ve dönüt verir (İBT.2.1.b).

   İBT.2.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden kaynak metinde ele alınan siyasi yapılanma ve ilim merkezlerinin oluşumunu anlamı değiştirmeyecek şekilde kendi ifadeleriyle yeniden yazmaları istenir. Yazılar Açık Uçlu Sorular ve Çalışma Kâğıdı üzerinden toplanır; öğrenciler Öz Değerlendirme Formu ile yorumlarının kaynağın anlamına bağlı kalıp kalmadığını gözden geçirir (İBT.2.1.c).

   İBT.2.1

Sınıf defteri: İBT.2.1 Yeni siyasi, iktisadi, kültürel yapılanma ve ilim merkezlerinin…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada bir medrese görseli gösterir ve öğrencilerden görselde ne gördüklerini ve bu yapıda neler öğretilmiş olabileceğini tahmin etmelerini ister. Tahminler tahtada toplanır. Bu derste ilk medreselerin ne olduğu, neden kurulduğu ve bu konuda hangi soruların sorulabileceği üzerine çalışılacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden medrese kavramını yazılı ve dijital sözlüklerden bularak tanımlamaları istenir (OB1, OB2) (İBT.2.2.a). Öğretmen, vakıflara bağlı kurulan medreselerin amaçları ve eğitim yöntemleriyle ilgili sorular sorarak tartışma ortamı oluşturur (SDB2.1). Öğrencilerden de medreselerle ilgili kendi sorularını yöneltmeleri beklenir (İBT.2.2.b).

   İBT.2.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Tartışma sırasında öğrencilerden birbirlerine saygılı olmaları ve düşüncelerinde açık fikirli olmaları beklenir (D14.2, E3.5). Verilen yazılı ve görsel kaynaklar incelenir ve kaynaklardan hareketle medreselerle ilgili merak edilen konular belirlenir (OB1, OB4) (İBT.2.2.b).

   İBT.2.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan medreselerle ilgili merak ettikleri konularda sorular yazmaları ve bu soruları ders kitabı ile basılı kaynaklardan cevaplamaları istenir (E1.1, E3.8, SDB2.2). Bulunan bilgiler çalışma kâğıdına kaydedilir. Her grup bir sorusunu ve cevabını sınıfla paylaşır (İBT.2.2.c).

   İBT.2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden Frayer Modeli çalışma kâğıdına medrese kavramının tanımını, özelliklerini, örneklerini ve örnek olmayanlarını yazmaları istenir. Gruplar topladıkları bilgileri Kontrol Listesi ile gözden geçirir ve Öz Değerlendirme Formunu doldurur. Öğretmen, ilk medreseler hakkında toplanan bilgileri tahtada özetleyerek dersi toparlar.

   İBT.2.2

Sınıf defteri: İBT.2.2 İslam dünyasında ilk medreselerin kuruluş nedenlerini sorgulayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada Kayrevan Camii, Nizamiye ve Müstansıriyye Medreselerine ait görseller gösterir. Öğrencilerden görsellerdeki yapıların ortak özelliklerini söylemeleri istenir (E1.1, OB4). Önceki derste tanımlanan medrese kavramı ve sorulan sorular kısaca hatırlanır. Bu derste soruların yanıtları için bilgi toplanacağı, bilgilerin doğruluğunun değerlendirileceği ve çıkarımlar yapılacağı belirtilir.

   İBT.2.2
2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler dörder kişilik gruplara ayrılır; gruplara Kayrevan ve Karaviyyîn, Nizamiye Medreseleri ve Müstansıriyye Medresesi paylaştırılır. Gruplardan ders kitabı, etkileşimli tahtadaki dijital kaynaklar ile görsel kaynaklardan (fotoğraf, resim) kuruluş zamanı, kurucusu, yeri ve kuruluş amacı hakkında bilgi toplayıp çalışma kâğıdına kaydetmeleri istenir (OB1, OB2, OB4, SDB2.2). (İBT.2.2.c)

   İBT.2.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplardan topladıkları bilgileri farklı kaynaklarla karşılaştırmaları istenir. Tek kaynağa dayanan ya da kaynaklar arasında çelişen bilgiler işaretlenir. Kaynakların güvenilirliği kontrol listesiyle değerlendirilir ve doğrulanamayan bilgiler ayıklanır (E3.10, SBAB2.5). (İBT.2.2.ç)

   İBT.2.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Doğrulanan bilgilerle sınıfça beyin fırtınası yapılır: ilk medreseler hangi ihtiyaçlarla kurulmuştur? Öğrencilerden bilgilere dayanan en az iki çıkarım yazmaları ve gerekçelendirmeleri istenir (KB2.10, KB2.16). Gruplar çıkarımlarını tahtada paylaşır, diğer gruplar saygıyla dinler (D14). (İBT.2.2.d)

   İBT.2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden Frayer Modeli çalışma kâğıdında 'medrese' kavramını tanım, özellikler, örnekler ve örnek olmayanlar bölümleriyle tamamlamaları istenir. Kontrol listesiyle çıkarımların kanıta dayanıp dayanmadığı gözden geçirilir. Öğretmen her gruptan birer çıkarım alarak ilk medreselerin kuruluş nedenlerini ortak bir cümlede toparlar (İBT.2.2.d).

   İBT.2.2

Sınıf defteri: İBT.2.2 İslam dünyasında ilk medreselerin kuruluş nedenlerini sorgulayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada bir Güneş saati görseli göstererek 'Bu araçla vakit nasıl belirlenmiş olabilir?' diye sorar. Öğrencilerin tahminleri alınır (E1.1). Dersin amacı, İslam bilim tarihinde gözlem ve deneye yönelimi kanıtlarla incelemek ve bu yönelimin başladığı dönemin koşullarını fark etmek olarak paylaşılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere 'Bilimsel çalışmaların değişmeyen unsurları nelerdir?' sorusu yöneltilir ve yanıtların sözlü olarak verilmesi istenir (SDB2.1). Yanıtlar etkileşimli tahtada toplanır; gözlem ve deneyin bilimsel çalışmadaki yeri üzerinde durulur. Öğrencilerden gözlem, deney ve gök bilimi kavramlarını kendi cümleleriyle tanımlamaları istenir (İBT.2.3.a).

   İBT.2.3
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden ders kitabındaki ve verilen kaynaklardaki metinleri inceleyerek bilim insanlarının zamana, mekâna, gökyüzüne, tabiata ve insana dair ölçülebilir verilere nasıl ulaşmaya çalıştığını belirlemeleri istenir (SBAB2.5). Çiftler hâlinde, gözlem ve deneyin İslam biliminin başlangıcından beri önemsendiğini gösteren kanıtlar çalışma kâğıdına yazılır ve sınıfla paylaşılır (İBT.2.3.a).

   İBT.2.3
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Kaynaklardan namaz vakitlerinin belirlenmesinde doğal saat olan Güneş saatlerinin kullanıldığı ve gece ile gündüzün ayrı ayrı on iki saate bölündüğü okunur. Mevsimlere göre gece ve gündüz süresinde saat farkı oluştuğu, bu farkın anlaşılması için İbrahim Fezari ve Yakub bin Tarık'ın çalışmalarından yararlanıldığı tartışılır. Gruplar, deney malzemesiyle bir çubuğun gölge uzunluğunu farklı anlarda ölçer ve bu çalışmaların doğduğu dönemin ihtiyaçlarını yazar (İBT.2.3.b).

   İBT.2.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden gözlem kavramı için tanım, özellikler, örnek ve örnek olmayan bölümlerinden oluşan bir Frayer Modeli doldurmaları istenir. Örnek olarak Güneş saati çalışmaları kullanılır. Birkaç çalışma etkileşimli tahtada incelenir; öğretmen, gözlem ve deneye yönelimin başladığı dönemin koşullarını özetler (İBT.2.3.b).

   İBT.2.3

Sınıf defteri: İBT.2.3 İslam bilim tarihinde gözlem ve deneye yönelimi tarihsel…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen tahtaya “Bir bilgiyi doğru kabul etmek için hangi yollara başvuruyoruz?” sorusunu yazar ve öğrencilerin yanıtlarını alır. Gözlem ve deney kavramları hatırlatılır. Dersin amacının, gözlem ve deneye yönelişin başladığı dönemin koşullarını günümüzle karşılaştırmak ve dönemin içinde açıklamak olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden Halife Memun Dönemi’nde gözleme dayalı olarak hazırlanan dünya haritasını harita / atlas ve ders kitabından incelemeleri istenir. Harita üzerinde bildikleri bölgeleri göstermeleri ve isimlerini yazmaları beklenir (SBAB10.3). Ardından haritanın hangi koşullarda hazırlandığı üzerine kısa bir sınıf konuşması yapılır (İBT.2.3.c).

   İBT.2.3
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden Halife Memun Dönemi’nde hazırlanan dünya haritası ile günümüz dünya haritasının benzer ve farklı yönlerini ikili çalışarak karşılaştırmaları ve bir karşılaştırma tablosu oluşturmaları istenir (KB2.7). Tabloya dönemlerin koşullarına ilişkin farklar da eklenir (İBT.2.3.c).

   İBT.2.3
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere Kereci’nin yüzey ölçümlerine ilişkin gözlem tüpü çalışması incelettirilir. Öğrencilerden gözlem sonuçlarını açıklamaları ve çalışmayı dönemin koşulları içinde değerlendirmeleri istenir; farklı görüşler saygıyla dinlenir (E3.5) (İBT.2.3.ç).

   İBT.2.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden karşılaştırma tablosu ve gözlem tüpü çalışmasından yola çıkarak gözlem ve deneye yönelişi dönemin koşulları içinde açıklamaları istenir (İBT.2.3.ç). Öğretmen “O dönemin koşulları gözlem ve deneye yönelişi nasıl etkilemiştir?” açık uçlu sorusunu sorar. Öğrenciler çalışmalarını kontrol listesiyle gözden geçirir.

   İBT.2.3

Sınıf defteri: İBT.2.3 İslam bilim tarihinde gözlem ve deneye yönelimi tarihsel…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada gece gökyüzü görseli gösterir ve 'Gökyüzüne bakarak yön ve zaman nasıl bulunur?' sorusunu yöneltir. Öğrencilerin yanıtları dinlenir. Bu haftada İslam dünyasında gök bilimi, matematik, fen, sağlık bilimleri ve sosyal bilimler alanında yapılan çalışmaların incelenmeye başlanacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden bildikleri yıldız isimlerini listelemeleri istenir; günümüzde bilinen birçok yıldız isminin Müslüman gök bilimcileri tarafından verildiği vurgulanır. Öğrencilerin ders kitabı ve görsel kaynaklardan Şemmâsiye ve Kasiyûn Rasathanelerinde yapılan faaliyetleri incelemeleri, rasathanelerin kuruluşunu ve gök bilimi çalışmalarını fark etmeleri sağlanır (İBT.2.4.a).

   İBT.2.4
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Gruplara Harizmi, Huneyn bin İshak, Abdurrahman Sufi ve Abdurrahman Hazini'nin gök bilimi çalışmalarını içeren kaynaklar verilir. Gruplardan çalışmaları incelemeleri ve bu bilim insanlarının daha hassas sonuçlara ulaşmak için gözlem yöntem ve araçlarını geliştirdiklerine dair çıkarımlarını yazmaları istenir (SBAB2.5, KB2.10) (İBT.2.4.a).

   İBT.2.4
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden Müslüman gök bilimcilerinin adlandırdığı yıldız isimlerini araştırmaları, elde ettikleri verileri bağlamından koparmadan kendi ifadeleriyle bilgi görseline ve tarih şeridine dönüştürmeleri istenir (D3.4) (İBT.2.4.b). Hazırlanan çalışmalar okul/sınıf panosunda sergilenir.

   İBT.2.4
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden bilgi görseli ve tarih şeridi çalışmalarını Kontrol Listesi ile gözden geçirmeleri istenir; ölçüt, bilginin bağlamından koparılmadan ve kendi ifadeleriyle doğru aktarılmasıdır (İBT.2.4.b). Öğretmen panodaki çalışmaları aynı listeyle değerlendirir. Öğrencilerden 'Müslüman gök bilimcileri gözlem yöntem ve araçlarını neden geliştirmiştir?' açık uçlu sorusunu yazılı yanıtlamaları istenir.

   İBT.2.4

Sınıf defteri: İBT.2.4 İslam dünyasında gök bilimi, matematik, fen, sağlık bilimleri ve…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada İbni Sina, İbnülbaytar ve El-Kânûn fi’t-Tıbb’a ait görseller gösterir. Öğrencilerden önceki derste incelenen bir çalışmayı kısaca hatırlamaları ve görselde dikkat çeken bir ayrıntıyı söylemeleri istenir (E1.1). Yılbaşına değinilerek yeni yılda bilimsel merakın önemi vurgulanır. Dersin amacının çalışmaları bağlamından koparmadan kendi ifadelerle dönüştürmek ve önemini yeniden ifade etmek olduğu açıklanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler vızıltı grupları oluşturarak tıp ve sağlık hizmetlerinde tedavi yöntemlerinin neler olduğu konusunda fikir üretir (SDB2.2, SBAB5.3). İbni Sina ve İbnülbaytar’ın tıp ve eczacılık çalışmaları verilen örneklerden incelenir; ifade edilen düşünceler saygıyla dinlenir (SDB2.1, D14.1). Öğrenciler El-Kânûn fi’t-Tıbb’ın sağlık bilimlerine etkisini kaynak metin ve görsellerden yorumlar, bağlamından koparmadan kendi cümleleriyle dönüştürür (OB1; İBT.2.4.b).

   İBT.2.4
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden “İslam bilim düşüncesinin temel kaynakları neler olabilir?” sorusunu cevaplamaları istenir. İbnülbaytar’ın el-Müfredât adlı eserinde bitkilerin sınıflandırılması, alfabetik kataloglanması, hastalıklara göre etkilerinin belirlenmesi ve farmakolojinin temellerinin oluşması üzerinde odaklanılır (E3.2). Öğrenciler çalışma kâğıdında eseri bağlamından koparmadan kendi ifadeleriyle dönüştürür; bilim insanlarının çok yönlü çalıştığı fark edilir (İBT.2.4.b).

   İBT.2.4
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplara Kindi ve Farabi’nin felsefe, Taberi’nin tarih, İbnünnedim’in fihrist, Mesudi’nin coğrafya, İbni Haldun’un metot ve umrân çalışmalarına ait kaynak metinler verilir; evrensel etkilerine dair çıkarım yapılır (KB2.10). Öğrenciler bu çalışmaları bağlamından koparmadan kısa, sade bir öğrenme günlüğü metnine dönüştürür (D3.4, D16.3, OB2; İBT.2.4.b). Günlükler sunulur; çalışmaların önemi nesnel ve anlamı değiştirmeden yeniden ifade edilerek değerlendirilir (İBT.2.4.c).

   İBT.2.4
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden öğrendikleri bir çalışmanın önemini nesnel, doğru ve anlamı değiştirmeden iki cümleyle yeniden ifade etmeleri istenir. Yazılanlar dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formuyla değerlendirilir; öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurur. Performans görevi olarak bir alandan bir çalışmayı seçip araştırmaları ve sınıfta sunmaları duyurulur (İBT.2.4.c).

   İBT.2.4

Sınıf defteri: İBT.2.4 İslam dünyasında gök bilimi, matematik, fen, sağlık bilimleri ve…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada Benî Musa Kardeşler'in sönmeyen kandilinin görselini gösterir ve öğrencilere bu aletin nasıl çalışmış olabileceğini sorar (OB4). Birkaç öğrencinin tahmini alınır. Ardından 'gözlem' ve 'teknik' kavramları açıklanır; bu hafta İslam dünyasında yapılan teknik ürünlerin gözlenerek günümüzdeki benzerleriyle ilişkilendirileceği belirtilir (E1.1).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler gruplara ayrılır; her gruba Benî Musa Kardeşler'in şaşırtmalı kapları, sönmeyen kandili ve sıcak-soğuk suyu sıra ile veren otomatı hakkında yazılı, dijital ve görsel kaynaklar verilir (OB1, OB2, OB4, SDB2.2). Gruplar kaynaklardaki örneklerin durumunu gözlemleyerek not alır (İBT.2.5.a). Her grup aletin çalışma prensibini tespit edip niteliklerini sınıfa sunar; isteyen öğrenciler rol yaparak kardeşlerin bu çalışmaları niçin yaptığını söyler (OB1, İBT.2.5.b).

   İBT.2.5
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden Benî Musa Kardeşler'in aletlerinin görsellerini incelemeleri ve çalışma prensipleri hakkında yorum yapmaları istenir (OB4, İBT.2.5.b). Akvaryum tekniğiyle buluşlar tartışılır; iç halkadaki öğrenciler konuşur, dış halka dinler ve roller değişir. Öğrencilerden tartışmanın sonuçlarını yazmaları istenir (SDB2.1). Tartışmada birbirlerinin fikirlerine saygı ve nezaket göstermeleri, açık fikirli olmaları sağlanır (D14.1, E3.5).

   İBT.2.5
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplara Memlüklü silah ustası Hasan Rammah'ın askerî teknolojilerle ilgili çalışmalarını ve İslam dünyasında kullanılan tıbbi ve cerrahi aletlerin çeşitliliğini anlatan kaynak metinler verilir. Öğrencilerden bu ürünlerin günümüzdeki benzerlerini belirleyerek çıkarımlarını yazmaları istenir (D16.3, İBT.2.5.c).

   İBT.2.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar günümüz benzerlerine ilişkin çıkarımlarını etkileşimli tahtada paylaşır; öğretmen ortak bir sonuç cümlesi oluşturur (İBT.2.5.c). Öğrencilere teknik ürünleri günümüzdeki benzerleriyle eşleştirme soruları ve açık uçlu sorular verilir. Süreç gözlem formuyla değerlendirilir; öğrencilerden öğrendiklerini 'gözlem' ve 'teknik' kavramlarını kullanarak bir cümleyle özetlemeleri istenir.

   İBT.2.5

Sınıf defteri: İBT.2.5 İslam dünyasında yapılan teknik ürünlerle ilgili analojik akıl…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada Endülüs'ü gösteren bir harita sunar ve Toledo Çeviri Okulu ile Salerno Tıp Okulu adlarını yazar. Öğrencilerden bu adların Endülüs'teki bilimsel çalışmalarla ilişkisine dair tahminlerini söylemeleri istenir (E1.1). Dersin amacının, Endülüs'teki bilimsel çalışmalara ilişkin kaynak belirleyip bilgi bulmak olduğu açıklanır (OB1).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden Endülüs Bilim Havzası'nın günümüzde hangi ülke sınırları içinde yer aldığını tarih ve coğrafya disiplinlerinden yararlanarak söylemeleri istenir. Ardından matematik, gök bilimi, coğrafya, tıp, felsefe, ziraat ve botanik alanlarındaki çalışmalar için kullanılacak kaynaklar öğretmen rehberliğinde belirlenir (OB1, OB2; İBT.3.1.a).

   İBT.3.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler alan gruplarına ayrılır ve iş birliği içinde çalışır (SDB2.2). Gruplarca belirlenen kaynaklardan Mecriti (matematik), Zehravi (tıp), Zerkali ile Abbas bin Firnas (gök bilimi), İdrisi (coğrafya), İbni Rüşd (felsefe) ve İbnülavvam'ın (ziraat ve botanik) çalışmalarına ilişkin bilgiler bulunur (OB1, OB2; İBT.3.1.b).

   İBT.3.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden bulunan bilgilere dayanarak Mecriti'nin matematik çalışmaları ile Zehravi'nin ameliyatlarda hayvan bağırsağını dikiş ipliği olarak kullanması ve bu uygulamanın günümüzde de sürmesi hakkındaki düşüncelerini ifade etmeleri istenir (SDB2.1). Öğrencilerden arkadaşlarının görüşlerine saygı duymaları ve empati kurmaları istenir (D14.1, E2.1). Zerkali'nin gök bilimi çalışmaları ile Abbas bin Firnas'ın uçma denemelerinin sonuçları ve günümüze etkilerine yönelik çıkarımda bulunmaları istenir (KB2.10; İBT.3.1.b).

   İBT.3.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden kısa cevaplı sorularla Endülüs'te çalışan bilim insanlarını alanları ve çalışmalarıyla eşleştirmeleri istenir. Öğretmen, ders boyunca gözlem formuna aldığı notlara dayanarak öğrencilerin kaynaklardan bilgi bulma çalışmalarına dönüt verir (İBT.3.1.b).

   İBT.3.1

Sınıf defteri: İBT.3.1 Endülüs Bilim Havzası'nda yapılan bilimsel çalışmalar ile ilgili…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada İdrisi'nin dünya haritasının görselini gösterir ve 'Bu harita Endülüs'te hangi amaçla hazırlanmış olabilir?' sorusunu yöneltir (E1.1). Önceki haftada belirlenen kaynaklar kısaca hatırlatılır. Bu derste Endülüs Bilim Havzası'ndaki bilimsel çalışmalara ilişkin kaynakların uygunluğunun açıklanacağı ve ulaşılan bilgilerin kaydedileceği belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler gruplara ayrılır. Gruplardan İdrisi'nin Nüzhetü'l-Müştâk adlı kitabındaki gerçek ölçeklere yakın dünya haritası ile günümüzde kullanılan dünya haritasını coğrafya disiplininden yararlanarak karşılaştırmaları, bölgelerin çizimlerindeki benzer ve farklı yönleri iş birliği içinde listelemeleri istenir (KB2.7, SDB2.2). Her grup, İdrisi'nin haritasının Endülüs Bilim Havzası'nı incelemede neden uygun bir kaynak olduğunu gerekçeleriyle açıklar (İBT.3.1.c).

   İBT.3.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplardan İbni Rüşd'ün felsefe çalışmalarının İslam ve Avrupa düşünce dünyasına etkilerini, Gazali'ye getirdiği eleştirilere ilişkin örnekleri, Aristo'nun onun sayesinde tanınıp anlaşılmasını ve Avrupa'da İbni Rüşd ekolünün oluşmasını ders kitabı ve diğer kaynaklardan derlemeleri istenir. Ulaşılan bilgiler çalışma kâğıdına kaydedilir (İBT.3.1.ç). Gruplar bilgilerini yazılı, görsel ya da dijital olarak sınıfta paylaşır (OB1, OB2, OB4, D3.4).

   İBT.3.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, İbnülavvam'ın Kitâbü'l-Filâha adlı eserinin tarım ve tarım tekniklerinde kapsamlı ve sistematik bir çalışma olduğunu, yazıldığı dönemde başlıca başvuru kaynağı sayıldığını görsel kaynaktan örneklerle ifade eder (OB4). Öğrencilerden Endülüs Emevileri Dönemi'ndeki çalışmaların bilim, kültür ve sanata etkilerini yansıtan kısa bir metin yazmaları ve edindikleri bilgileri kaydetmeleri istenir (İBT.3.1.ç).

   İBT.3.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler çalışma kâğıdındaki kayıtlarını gözden geçirir; kullandıkları kaynakların uygunluğunu ve kaydettikleri bilgileri kısa cevaplı sorularla ifade eder. Öğretmen çalışma kâğıtlarını dereceli puanlama anahtarıyla, öğrenciler kendi çalışmalarını öz değerlendirme formuyla değerlendirir. Böylece Endülüs Bilim Havzası'na ilişkin bilgilerin kaynaklardan nasıl kaydedildiği toparlanır (İBT.3.1.ç).

   İBT.3.1

Sınıf defteri: İBT.3.1 Endülüs Bilim Havzası'nda yapılan bilimsel çalışmalar ile ilgili…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada Salerno Tıp Okulu ve Toledo Çeviri Okulu görsellerini gösterir; öğrencilere bu kurumların nerede bulunduğu sorulur. Önceki haftada incelenen Endülüs bilim havzası hatırlatılarak bu birikimin Avrupa'ya nasıl ulaşmış olabileceği merakı uyandırılır (E1.1). Bu haftanın amacının haritadan geçiş yollarını ve bu yolları oluşturan faktörleri çıkarmak olduğu paylaşılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere 'Bilgi, bir medeniyetten başka bir medeniyete nasıl geçer? Bu geçişte etkili olan unsurlar neler olabilir?' ve 'İslam dünyasında yazılmış bilimsel eserler Batı dünyasına nasıl ulaşmış olabilir?' soruları sorulur; sınıfça beyin fırtınası yapılır ve fikirler tahtaya yazılır (E1.1). Ardından coğrafya disiplininden yararlanılarak geçiş güzergâhlarını gösteren harita ikili gruplarda incelenir (İBT.3.2.a).

   İBT.3.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden haritadan hareketle İslam biliminin Batı'ya geçiş yollarını belirtmeleri istenir (KB2.10). Birinci yolun İber Yarımadası'nın fethiyle, ikinci yolun Sicilya Adası'ndaki Müslümanların bilimsel ve kültürel varlığı ile II. Roger'in (İkinci Racır) tercüme faaliyetlerini teşvik etmesiyle, üçüncü yolun Osmanlı Dönemi'ndeki Tebriz, Erzurum ve İstanbul güzergâhıyla oluştuğu fark ettirilir (İBT.3.2.a).

   İBT.3.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Görseller üzerinden bu yolların İslam dünyasını Batı'ya bağladığı ve bilimsel birikimin Avrupa'ya aktarılmasını sağladığı kavratılır (OB4, OB5). Bağdat, Şam, Kayseri, Konya ve İstanbul güzergâhının bilginin aktarılmasındaki önemi vurgulanır; öğrencilerden yolların oluşmasında etkili faktörleri çıkarım yaparak açıklamaları istenir (İBT.3.2.a).

   İBT.3.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden haritadaki üç geçiş yolunu ve her birini oluşturan faktörü çalışma kâğıdına yazmaları istenir. 'İslam biliminin Avrupa'ya geçişinde hangi faktörler etkili olmuştur?' açık uçlu sorusu yanıtlanır ve yanıtlar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrenciler öz değerlendirme formuyla çıkarım yapma becerilerini gözden geçirir.

   İBT.3.2

Sınıf defteri: İBT.3.2 Harita üzerinden İslam biliminin Avrupa'ya geçiş yolları ile ilgili…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, harita/atlas üzerinde Endülüs’ü gösterir ve öğrencilerden İslam dünyasından Avrupa’ya bilginin hangi yollarla ulaşmış olabileceğini tahmin etmelerini ister. Önceki haftanın İslam biliminin Avrupa’ya geçişi konusu kısaca anımsatılır. Dersin, bu geçişin Avrupa’da yeni bir medeniyetin doğuşuna etkisini incelemek, dönüştürmek ve yeniden ifade etmek olduğu duyurulur (E1.1).

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen Fuat Sezgin’in “Batı bilimi, İslam biliminin çocuğudur.” sözünü sunar; öğrencilerden sözün anlamı üzerinde düşünmeleri istenir (E3.2). Gruplar “Avrupa uygarlığı denilince aklınıza ilk neler geliyor?” ve “Bu uygarlığın temelindeki İslam medeniyetinin etkileri hakkında neler biliyorsunuz?” sorularını tartışır; görüşler sözlü ya da yazılı paylaşılır. Gruplardan İslam medeniyetinin Avrupa uygarlığının oluşumuna etkisini araştırmaları ve bulgularını paylaşmaları istenir (OB1, E1.1, İBT.3.3.a).

   İBT.3.3
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden Afrikalı Konstantin, Cremonalı Gerard, Sevillalı John ve Chesterlı Robert’ın tercümeleriyle bir çeviri okulu gibi işlev gördüğünü yazılı, görsel ya da dijital kaynaklardan tespit etmeleri istenir (OB1). Toledo Çeviri Okulu, Salerno Tıp Okulu ve Ripoll Manastırı örnekleriyle iki kültüre hâkim çevirmenlerin bilgi transferindeki rolü kültüre saygı bağlamında ele alınır (D14.3, OB5). Liber Abaci’nin İslam dünyasındaki matematik çalışmalarının Avrupa’da tanınmasındaki rolü görselden incelenir (OB4, İBT.3.3.a).

   İBT.3.3
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, Arapçadan Latinceye çevrilen ilk eserlerin ve ekollerin Avrupa’da yeni bir medeniyetin oluşumuna etkisini kavram haritası şablonuna bağlamından koparmadan dönüştürür. Haritaya Endülüs’teki Müslüman varlığının son bulmasının bilim üzerindeki etkileri de eklenir. Öğretmen haritaları gezerek açık uçlu sorularla dönüt verir (İBT.3.3.b).

   İBT.3.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden Liber Abaci’deki çarpma işlemi örneklerinden birini yapmaları ve deneyimlerini sınıfla paylaşmaları istenir. Paylaşımlarda İslam biliminin Avrupa’da yeni bir medeniyetin doğuşuna etkisini nesnel ve anlamı değiştirmeden kendi cümleleriyle yeniden ifade etmeleri beklenir. Performans görevi dereceli puanlama anahtarıyla, süreç öz değerlendirme formuyla izlenir (İBT.3.3.c).

   İBT.3.3

Sınıf defteri: İBT.3.3 İslam biliminin Avrupa'da yeni bir medeniyetin doğuşuna etkisini…; değerlendirme