T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 11. SINIF SEÇMELİ KİMYA DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilere günlük hayatta karşılaşılan fiziksel ve kimyasal olaylardaki enerji değişimlerine yönelik örnekler sunulur. Sunulan bu durumlar üzerinden farklı bakış açılarını kabul ederek etkili iletişim (D14, E2.1) kurabilecekleri bir tartışma ortamı oluşturulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler gruplara ayrılarak fiziksel ve kimyasal olayların enerji değişimini gözlemleyebilecekleri deney düzeneklerini tasarlar ve gerçekleştirir (KB2.2, OB7). Deney süreci boyunca planlı hareket etmeleri (D3) ve zamanı etkili yönetmeleri beklenirken; öğrencilerin farklı bakış açılarını kabul ederek iş birliği içinde (SDB2.2) çalışmaları sağlanır.

   KİM.11.1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrenciler deney sonuçlarına göre fiziksel ve kimyasal değişimleri ısıveren (ekzotermik) ve ısıalan (endotermik) olarak belirler; elde ettikleri verileri günlük hayattaki olayları açıklamak için kullanırlar (KB2.14, OB7). Süreç sonunda öğrenciler deney raporlarını hazırlar ve süreci geliştirme adına kendi çalışmalarını eleştirel bir bakışla değerlendirirler (E3.10, SDB1.3). Deney sürecinde yaşanan duygular ve öğrenme yöntemleri sınıf içinde tartışılır (SDB1.1).

   KİM.11.1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerin hazırladıkları deney raporları ve performans görevleri dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir. Deneyden elde edilen verilerin bilimsel bilgilerle karşılaştırılması ve günlük hayattaki enerji değişimlerinin açıklanmasında kullanımı üzerine genel bir değerlendirme yapılır.

   KİM.11.1.1

Sınıf defteri: KİM.11.1.1 Fiziksel ve kimyasal olaylardaki enerji değişimine ilişkin deney…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilere günlük yaşamda kullanılan yakıtların ve besin maddelerinin enerji kaynakları olarak işlevi üzerine sorular yöneltilir. Yanma tepkimeleri sonucunda açığa çıkan enerjilerin karşılaştırılması üzerinden maddelerin enerji kaynağı olma potansiyelleri tartışılır (E3.10, D3). Etkileşimli tahta üzerinde çeşitli yanma tepkimelerine ait ısı değerleri gösterilerek dersin konusu aktarılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere farklı kimyasal maddelerin yanma tepkimeleri ve bu tepkimelerdeki enerji değişimlerini içeren bir veri seti sunulur. Öğrencilerden bu verileri inceleyerek oksijenle tepkimeye giren maddelerin enerji kaynağı olma potansiyellerine ilişkin fikir yürütmeleri istenir (E3.10, D3). Veriler ışığında farklı yakıtların ve canlıların yaşamı sürdürmek için ihtiyaç duyduğu enerji kaynaklarına dair hipotezler oluşturmaları sağlanır.

   KİM.11.1.2
3. Uygulama35 dk

   Öğrenciler gruplara ayrılarak odun, yağ, şeker gibi maddelerin enerji potansiyellerine dair problemleri tanımlar ve araştırma soruları oluştururlar (OB7). Gruplar; bağımlı, bağımsız ve kontrol değişkenlerini belirleyerek deney tasarlarlar ve gerçekleştirirler (SDB2.2, D3). Deney verileri bilimsel verilerle karşılaştırılır, hidrojenin enerji kaynağı olma potansiyeli ve sera gazı etkisi tartışılır. Yapay tatlandırıcıların sağlık üzerindeki etkileri mikroskop görüntüleri veya videolar eşliğinde gözlemlenerek sağlıklı yaşam kapsamında değerlendirilir (D13, OB2).

   KİM.11.1.2
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerin oluşturdukları hipotezler ve deney sonuçları doğrultusunda hazırladıkları araştırma raporları bir çalışma kâğıdı üzerinde sunulur. Maddelerin enerji kaynağı olma potansiyellerine dair bilimsel verilerle desteklenmiş önermeleri değerlendirilir. Deney süreçlerinde sergilenen sorumluluk ve iş birliği becerileri (SDB2.2, E2.2) gözlemlenerek ders sonlandırılır.

   KİM.11.1.2

Sınıf defteri: KİM.11.1.2 Maddelerin enerji kaynağı olma potansiyeline ilişkin hipotezler…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilere günlük hayatta karşılaşılan yanma olayları ve ısı açığa çıkaran tepkimeler üzerinden giriş yapılır. Maddelerin enerji kaynağı olma potansiyeli üzerine kısa bir tartışma ortamı oluşturulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere tekli ve çoklu bağlara ait ortalama bağ enerjilerinin yer aldığı tablo verilir; tablodaki veriler incelenerek bağ enerjilerinin çeşitliliği gözlemlenir (OB7). Atmosferdeki azot gazının oksijenle kolay tepkime vermemesinin nedenleri üzerine tartışma yürütülür.

   KİM.11.1.3
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilere kırılan ve oluşan bağların enerjileri ile entalpi değişimleri (ΔH°tepkime) arasındaki örüntüyü içeren denklemler verilir; öğrenciler bu örüntüyü matematiksel olarak modeller (D3.3). Oluşturulan modelle farklı tepkimelerin entalpi değişimleri hesaplanarak test edilir ve sonuçların potansiyel enerji-tepkime koordinatı grafiği yardımıyla açıklanması istenir (OB7). Elde edilen değerlerin pozitif veya negatif olmasına göre tepkimelerin endotermik veya ekzotermik olarak sınıflandırılması sağlanır (KB2.16). Çalışma kâğıdindeki hesaplamalar tamamlandıktan sonra günlük hayattan örnekler verilmesi istenir.

   KİM.11.1.3
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden, bağ enerjileri ile tepkime entalpisi arasındaki ilişkiyi içeren birer çıkarım yapmaları ve çalışma kâğıtlarındaki sonuçları değerlendirmeleri istenir. Öğrenilenlerin sentezlendiği kısa bir özet sunulur.

   KİM.11.1.3

Sınıf defteri: KİM.11.1.3 Bağ enerjileri temelinde tepkimelerin entalpi değişimine ilişkin…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilere kimyasal tepkimelerde meydana gelen enerji değişimleri ve maddelerin enerji kaynağı olma potansiyelleri hakkında ön bilgiler sunulur. Standart oluşum entalpileri ile tepkime entalpileri arasındaki ilişkiyi içeren temel kavramlar (entalpi, tepkime derecesi) etkileşimli tahta üzerinde açıklanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere çeşitli kimyasal tepkimeler ile bunlara ait standart oluşum entalpileri ve standart tepkime entalpilerini içeren bir tablo dağıtılır. Öğrencilerden bu veriler arasındaki ilişkiyi inceleyerek çıkarım yapmaları (KB2.10) ve gözlemledikleri verileri yorumlamaları (KB2.14) istenir.

   KİM.11.1.4
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden tepkimelerin standart tepkime entalpilerinin hesaplanmasına yönelik önermeler oluşturmaları istenir (OB7). Öğrenciler, veriye dayalı bu önermeleri, ön bilgilere dayalı olmayan önermelerle karşılaştırarak sonuçların geçerliliğini sorgularlar (E3.10). İhtiyaç halinde zenginleştirme kapsamında yapay zeka araçlarından destek alınması veya destekleme kapsamında yönergeye uygun işlem yapılması sağlanır.

   KİM.11.1.4
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerin oluşturdukları önermelerin doğruluğu ve hesaplama sonuçlarının tutarlılığı üzerine bir çalışma kâğıdı üzerinden değerlendirme yapılır. Elde edilen verilerin standart oluşum entalpileri ile olan matematiksel bağıntısı özetlenir.

   KİM.11.1.4

Sınıf defteri: KİM.11.1.4 Kimyasal tepkimelerin standart tepkime entalpilerini standart oluşum…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Tepkimelerde meydana gelen enerji değişimleri ve maddelerin enerji kaynağı olma potansiyelleri üzerine ön bilgiler hatırlatılır. Standart oluşum entalpisi verilerinin kimyasal tepkime hesaplamalarındaki kritik rolü vurgulanarak, dersin amaçları ve temel kavramlar (entalpi, standart oluşum entalpisi) etkileşimli tahta üzerinden sunulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere verilen tablo üzerindeki standart oluşum entalpi verilerini kullanarak farklı tepkime örneklerinin standart tepkime entalpilerini hesaplamaları istenir (OB7). Öğrenciler bu verilerden yola çıkarak hesaplama yöntemlerine ilişkin önermeler oluşturur ve elde ettikleri sonuçları kendi kurdukları teorik çerçeve ile karşılaştırarak değerlendirirler (KB2.14, E3.10).

   KİM.11.1.4
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilere tepkimelerin standart tepkime entalpilerinin hesaplanmasına yönelik bilimsel matematiksel model sunulur. Öğrencilerden kendi yaptıkları hesaplamaları bu modelden elde edilen sonuçlarla karşılaştırarak sorgulamaları ve doğruluğunu teyit etmeleri istenir (E1.4, D3). Farklılaşma kapsamında, süreçte zorlanan öğrencilere endotermik ve ekzotermik tepkimelerin ayrımı için gösteri deneyleri desteği sağlanır.

   KİM.11.1.4
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerin hesapladıkları sonuçların doğruluğunu sorguladıkları aşamada elde ettikleri veriler bir çalışma kâğıdı üzerinde kaydedilir. Hesaplama sonuçlarının teorik modellerle uyumu tartışılır ve standart oluşum entalpisi verilerinin güvenilirliği üzerine çıkarımlar yapılır (KB2.10). Öğrencilerden hesaplama süreçlerini içeren kısa bir performans görevi raporu hazırlamaları istenir.

   KİM.11.1.4

Sınıf defteri: KİM.11.1.4 Kimyasal tepkimelerin standart tepkime entalpilerini standart oluşum…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilerden, kimyasal tepkimelerde meydana gelen enerji değişimleri ve maddelerin enerji kaynağı olma potansiyelleri üzerine ön bilgilerinin sorgulanmasıyla dersin giriş aşaması gerçekleştirilir. Standart oluşum entalpileri ile tepkime entalpilerinin ilişkisi üzerinde kısa bir beyin fırtınası yapılarak konunun temel kavramları (entalpi, standart oluşum entalpisi) etkileşimli tahta üzerinden tanıtılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden, farklı kimyasal tepkimelerin standart oluşum entalpi verilerini kullanarak önermeler oluşturmaları ve bu verileri sınıf içi tartışmalarla paylaşmaları istenir (SDB2.1, D14, E2.2). Verilere dayalı olan ve olmayan önermelerin karşılaştırılması sürecinde öğrencilerin iş birliği içinde hareket etmeleri sağlanır (SDB2.2, E3.10).

   KİM.11.1.4
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden, standart oluşum entalpi verilerini kullanarak çeşitli tepkimelerin standart tepkime entalpilerini hesapladıkları bir çalışma kâğıdı doldurmaları istenir (KB2.16.1). Hazırlanan bu çalışma kâğıtları; önerme oluşturma, çıkarım yapma ve sonuçların karşılaştırılması kriterlerini içeren dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir (SDB1.2).

   KİM.11.1.4
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerin hesapladıkları standart tepkime entalpileri ile başlangıçta oluşturdukları önermelerin geçerliliğini sorguladıkları bir performans görevi üzerinden konu özetlenir. Hesaplama sonuçlarının doğruluğunun ve veriye dayalı çıkarımların değerlendirilmesiyle dersin sonlandırılması sağlanır.

   KİM.11.1.4

Sınıf defteri: KİM.11.1.4 Kimyasal tepkimelerin standart tepkime entalpilerini standart oluşum…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada yanan bir odun parçası ile yavaş yavaş paslanan bir demir çivi görseli gösterir. Öğrencilerden bu iki değişimin gerçekleşme hızının neden farklı olduğunu tek cümleyle tahmin etmeleri istenir. Önceki haftada çalışılan tepkimelerdeki enerji değişimine kısaca değinilir. Bugün kimyasal tepkimelerin hangi şartlarda gerçekleştiğinin kanıtlarla sorgulanacağı ve derse ilişkin hedefler öğrencilerle paylaşılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerin kimyasal bir tepkimenin oluşum sürecine ilişkin ön bilgilerini ortaya çıkarmak için tartışma ortamı oluşturulur; düşüncelerini etki altında kalmadan, etkili iletişimle ifade etmeleri sağlanır (SDB2.1, D11.2, D14.1, E1.2). Öğrencilerden yemeklerin bozulması, metallerin paslanması gibi istenmeyen durumları kimyasal tepkimelerle ilişkilendirmeleri ve bu tepkimelerin gerçekleşme şartlarını tartışarak çözüm üretmeleri istenir (SDB3.3, E1.4). Tartışılan örneklerden tepkimenin gerçekleşme ya da gerçekleşmeme durumuna ilişkin ölçütler (gerekli enerji ve uygun doğrultuda çarpışma) belirlenir (KİM.11.1.5.a).

   KİM.11.1.5
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Etkileşimli tahtada çarpışma teorisi ile ilişkili görsel materyaller gösterilir; öğrencilerden gerçekleşen ve gerçekleşmeyen çarpışmaları alt mikro seviyede gözlemlemeleri istenir. Öğrenciler görsel materyallerden (OB4) elde ettikleri gözlem verilerini çalışma kâğıdına kaydeder ve bu verilerden gerekli şartlara ilişkin örüntüler oluşturur (E3.7) (KİM.11.1.5.b).

   KİM.11.1.5
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden tepkimelerin gerçekleşme şartlarına yönelik iddialarını çalışma kâğıdındaki gözlem verilerine dayalı olarak açıklamaları istenir (KİM.11.1.5.c). Öğretmen etkin çarpışma, eşik değeri, aktivasyon enerjisi ve aralarındaki ilişkiyi açıklar; öğrenciler açıklamalarını çarpışma teorisi bilgileri ve sembolik modellerle destekler (KİM.11.1.5.ç).

   KİM.11.1.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Etkinlik kâğıtları, ölçüt geliştirme, örüntü oluşturma ve gerekli şartları sembolik modeller ile çarpışma teorisini kullanarak açıklama ölçütlerini içeren dereceli puanlama anahtarıyla öğretmen ve öğrenci tarafından değerlendirilir. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak kendi öğrenme süreçlerini değerlendirir (SDB1.2, SDB1.3). Son olarak öğrencilerden bir tepkimenin gerçekleşmesi için gerekli şartları çarpışma teorisine dayanarak tek cümleyle özetlemeleri istenir.

   KİM.11.1.5

Sınıf defteri: KİM.11.1.5 Kimyasal tepkimelerin gerçekleşme şartlarını açıklamak için kanıt…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada günlük hayattan iki üç olay (ör. kesilmiş elmanın kararması, süt ürünlerinin bozulması) göstererek bu olayların farklı hızlarda gerçekleştiğini fark ettirir. Öğrencilerden bir form aracılığıyla konu ile ilgili ön bilgilerini, deney sürecinde neyi öğrenmeyi beklediklerini, hangi stratejileri kullanacaklarını ve bu süreçte neler hissedebileceklerini belirlemeleri istenir (SDB1.1). Dersin amacı, tepkime hızına etki eden faktörlerin sorgulanıp deneyle sınanması olarak paylaşılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, 'Sebze ya da meyveler neden buzdolabında saklanır?' ve 'Kâğıdın yanması ile demirin paslanması olaylarında benzerlik ve farklılıklar nelerdir?' sorularını yöneltir. Öğrencilerden günlük hayattaki örnek olaylardan, tepkime hızını etkileyen faktörlere yönelik araştırılabilir sorular oluşturmaları istenir; merak duygusunun peşinden gitmeleri teşvik edilir (D3.3, KİM.11.1.7.a). Gruplar hâlinde her faktör için hipotez yazılır, bağımlı, bağımsız ve kontrol değişkenleri belirlenir (SDB2.2, OB1, KİM.11.1.7.b).

   KİM.11.1.7
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Her grup, seçtiği bir faktörün tepkime hızına etkisini sınamak için deney planı hazırlar; kullanılacak malzemeler, ölçülecek nicelik ve işlem basamakları yazılır (SDB1.2, E3.7, KİM.11.1.7.c). Plan, güvenlik kurallarına uyularak deney malzemeleriyle uygulanır; alternatif olarak simülasyon ya da yapay zekâ programlarından (IBM RXN for Chemistry, Chemputer, Chematica, ChemAl) yararlanılabilir (OB2). Gözlemler ve ölçümler çalışma kâğıdına kaydedilir (KB2.2, KİM.11.1.7.c).

   KİM.11.1.7
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, elde ettikleri verileri tablo ve grafiğe dönüştürerek analiz eder; değişkenler arasındaki ilişki yorumlanır (OB7, KB2.14, KİM.11.1.7.ç). Ardından her değişkenin tepkime hızına etkisi, tanecik düzeyinde alt mikro seviyede açıklanır (OB1, KB2.10, KİM.11.1.7.d).

   KİM.11.1.7
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğretmen rehberliğinde tepkime hızına etki eden faktörler çarpışma teorisiyle ilişkilendirilir; her grup bulgularını etkin çarpışmalar üzerinden özetler (KİM.11.1.7.e). Gruplar deney sürecini ve sonuçlarını performans görevi olarak raporlar; raporlar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrencilerden öz değerlendirme raporunda hedeflerine ulaşma düzeylerini, yaşadıkları duyguları ve neleri farklı yapabileceklerini yazmaları istenir (SDB1.1, SDB1.3).

   KİM.11.1.7

Sınıf defteri: KİM.11.1.7 Tepkime hızına etki eden faktörleri bilimsel sorgulayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada derişimi farklı iki çözeltinin aynı tepkimeye girdiği bir görsel gösterir ve 'Tepken derişimi arttığında tepkime hızı nasıl değişir?' sorusunu yöneltir. Öğrencilerden ilk tahminlerini tek cümleyle defterlerine yazmaları istenir. Dersin amacının, hazır bir veri setini inceleyerek tepken derişiminin tepkime hızına etkisine ilişkin veriye dayalı önermeler oluşturmak olduğu açıklanır. Tahminlerin ders sonunda veriyle karşılaştırılacağı belirtilir (E3.10).

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, tek ve çok basamaklı tepkimeler için her deneyde yalnız bir tepkenin başlangıç derişiminin değiştirildiği, diğer tepkenlerin derişimlerinin sabit tutulduğu ve başlangıç hızlarının (t = 0 s) ölçüldüğü deney tablolarını etkileşimli tahtada ve ders kitabında verir. Öğrenciler tabloları inceleyerek her deneyde hangi derişimin değiştiğini, hangilerinin sabit kaldığını ve başlangıç hızının nasıl değiştiğini çalışma kâğıdına yazar (KB2.2) (KİM.11.1.8.a).

   KİM.11.1.8
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler eşler hâlinde, bir tepkenin derişimi iki katına çıkarıldığında başlangıç hızının kaç katına çıktığını tablodaki değerleri oranlayarak belirler. Bulgulardan 'derişim iki katına çıkınca hız dört katına çıkmıştır' gibi veriye dayalı önermeler yazılır (OB7, KB2.16.1) (KİM.11.1.8.a).

   KİM.11.1.8
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplara farklı veri setleri verilir; her grup, tepkenlerin her biri için derişimin hıza etkisini anlatan önermeler oluşturur ve önermenin dayandığı deney numaralarını yanına yazar. Gruplar önermelerini etkileşimli tahtada paylaşır, öğrenciler önermelerin veriyle uyumunu yorumlar (OB7, KB2.14, SDB2.2) (KİM.11.1.8.a).

   KİM.11.1.8
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıdındaki yeni bir veri setinden, tepken derişiminin tepkime hızına etkisine ilişkin en az iki önermeyi dayandıkları deney numaralarıyla yazmaları istenir (KİM.11.1.8.a). Çalışma kâğıtları dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir ve portfolyoya eklenir. Öğrenciler giriş bölümünde yazdıkları ilk tahminlerini verilerle yazdıkları önermelerle karşılaştırarak kısaca yorumlar (SDB1.3).

   KİM.11.1.8

Sınıf defteri: KİM.11.1.8 Kimyasal tepkimelerin hız denklemini bilimsel veriye dayalı tahmin…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada geçen hafta kullanılan hazır veri setini yeniden gösterir ve tepken derişimi arttıkça tepkime hızının nasıl değiştiğini sorar. Öğrencilerden bu soruya ilişkin birer cümle yazmaları istenir. Öğretmen, bu cümlelerin bir kısmının veriden, bir kısmının ön bilgiden gelebileceğini belirtir ve derste bu önermelerin karşılaştırılacağını duyurur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden, hazır veri setinden oluşturdukları veriye dayalı önermeleri ile tepkime hızına ilişkin ön bilgilerinden hareketle oluşturdukları veriye dayalı olmayan önermeleri iki sütunlu bir tabloya yazmaları istenir. Ardından ikili çalışılarak her önerme, veri setindeki derişim ve başlangıç hızı değerleriyle desteklenip desteklenmediği açısından karşılaştırılır (KİM.11.1.8.b). Karşılaştırma sonuçları etkileşimli tahtada ortak bir tabloda toplanır.

   KİM.11.1.8
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden, tepken derişimlerinden biri sabit iken diğerinin değiştiği farklı deneylere ait başlangıç derişimlerini ve başlangıç hızlarını karşılaştırmaları istenir. Her deney çifti için derişimin ve başlangıç hızının kaç kat değiştiği hesaplanır; sonuçlar çalışma kâğıdındaki tabloya yazılır (KİM.11.1.8.b).

   KİM.11.1.8
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, hesapladıkları değişim oranlarına bakarak her bir tepken derişimindeki değişimin tepkime hızına etkisini matematiksel olarak ifade eden önermeler yazar. Bu önermeler, keşfetme etkinliğinde yazılan veriye dayalı olmayan önermelerle karşılaştırılır; veriyle çelişen önermeler belirlenir ve gerekçeleriyle birlikte değerlendirilir (KİM.11.1.8.b).

   KİM.11.1.8
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden, Çalışma Kâğıdı/Yaprağındaki hesaplamalarını ve veriye dayalı olan ve olmayan önermelere ilişkin karşılaştırmalarını tamamlamaları istenir. Öğretmen, Dereceli Puanlama Anahtarı ile çalışmaları değerlendirir; çalışma kâğıtları Portfolyo / Elektronik Portfolyo dosyasına eklenir. Öğrencilerin hangi önermeyi neden veriyle desteklenmiş saydıkları sınıfta kısaca paylaşılır (KİM.11.1.8.b).

   KİM.11.1.8

Sınıf defteri: KİM.11.1.8 Kimyasal tepkimelerin hız denklemini bilimsel veriye dayalı tahmin…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki haftalarda incelenen tepken derişimi ve başlangıç hızı verilerini etkileşimli tahtada gösterir ve öğrencilerden derişim arttığında hızın nasıl değiştiğine dair gözlemlerini söylemelerini ister (E3.10 yerine OB7 ile veriyi okuyarak). Dersin amacı, veri setinden hız denklemini belirlemek ve bu denklemle tahmin yapmak olarak duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere bir tepkimenin tepken derişimlerini ve başlangıç hızlarını içeren hazır veri seti verilir. Öğrenciler derişim değişimi ile hız değişimini oranlayarak (OB7, KB2.16.1) tepkenlerin tepkime hızına etkisini gösteren hız denklemini belirler. Hız denklemindeki orantı sabiti k, hız sabiti olarak tanımlanır (KİM.11.1.8.c).

   KİM.11.1.8
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden belirledikleri hız denkleminden yararlanarak tepken derişimi iki katına çıkarıldığında ya da yarıya indirildiğinde tepkime hızının nasıl değişeceğini tahmin etmeleri istenir. Tahminler önce bireysel yazılır, sonra ikili gruplarda hız denklemiyle hesaplanarak karşılaştırılır (SDB2.2, KB2.10, KİM.11.1.8.c).

   KİM.11.1.8
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden tepkime denklemindeki tepkenlerin üstel sayılarını kullanarak tepkime derecesini belirlemeleri istenir. Her tepkene göre derece ve toplam derece yazılır; farklı hız denklemleri üzerinde derişim değişiminin hıza etkisine ilişkin tahminlerde bulunulur (E3.7, KİM.11.1.8.c).

   KİM.11.1.8
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler çalışma kâğıdındaki yeni bir veri setinden hız denklemini yazar, tepkime derecesini belirler ve derişim değişiminin hıza etkisini tahmin eder. Çalışmalar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrencilerden performans görevi ürünlerini elektronik portfolyolarına eklemeleri istenir (SDB1.3, KİM.11.1.8.c).

   KİM.11.1.8

Sınıf defteri: KİM.11.1.8 Kimyasal tepkimelerin hız denklemini bilimsel veriye dayalı tahmin…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada derişim ve başlangıç hızı içeren iki veri seti gösterir; önceki derslerde yazılan hız denklemi tahminlerini hatırlatır. Öğrencilerden 'Bir tahmin hangi durumda geçerli sayılır?' sorusunu eşleriyle konuşmaları istenir. Tahminlerin yeni veriyle sınanabileceği vurgulanarak dersin amacı açıklanır (E3.10).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden çalışma yaprağında verilen tepkimelerin veri setlerini kullanarak hız denklemini, hız sabitini ve tepkime derecesini belirlemeleri istenir. Bulunan sonuçlar önceki derslerdeki tahminlerle karşılaştırılır, farklı çıkan noktalar işaretlenip gerekçeleri yazılır (OB7). Tahminlerin veriyle uyumu sorgulanır (KİM.11.1.8.ç).

   KİM.11.1.8
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   İkişerli gruplarda her tahminin geçerliliği sorgulanır: derişim iki katına çıkarıldığında hızın nasıl değişeceği hız denklemiyle öngörülür ve veri setindeki ilgili deneyle sınanır. Tutarsız çıkan tahminler gerekçesiyle düzeltilir (KİM.11.1.8.ç, KB2.14).

   KİM.11.1.8
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar hâlinde farklı veri setleri değişimli olarak dağıtılır; her grup başka bir grubun hız denklemi tahminini veriye dayanıp dayanmadığı açısından inceleyerek yazılı dönüt verir. Dönütlere göre denklemler yeniden düzenlenir; öğretmen süreci gözlemleyip dönüt verir (KİM.11.1.8.ç, SDB2.2).

   KİM.11.1.8
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden çalışma yaprağındaki son veri setinde hız denklemini yazıp tahminlerinin geçerliliğini gerekçeleriyle yazılı olarak savunmaları istenir (KİM.11.1.8.ç). Çalışma Kâğıdı/Yaprağı Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir ve portfolyoya eklenir. Gönüllü öğrencilerden tahminlerini nasıl düzelttiklerini paylaşmaları istenir (SDB1.3).

   KİM.11.1.8

Sınıf defteri: KİM.11.1.8 Kimyasal tepkimelerin hız denklemini bilimsel veriye dayalı tahmin…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki haftada çalışılan tepkime hızı konusunu kısaca anımsatır ve “Tepkimeler her zaman tek yönde mi ilerler?” sorusunu yöneltir. Öğrencilerin yanıtları etkileşimli tahtada toplanır. Bu hafta tersinir tepkimelere ilişkin gözlem yapılacağı, veri kaydedileceği ve gözlem verilerine dayanarak açıklama yazılacağı belirtilir; araştırmacı ve sorgulayıcı olmanın önemi vurgulanarak çalışkanlık değeri desteklenir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, içinde demlenmiş çay bulunan bir bardağa karbonat atıldığında veya limon sıkıldığında oluşan renk değişiminin nasıl açıklanabileceğini sorar. Öğrencilerden tersinir bir tepkimeye ilişkin gözlemlenebilir nitelikleri (renk değişimi, yeni bir katının oluşumu gibi) belirlemeleri istenir. Gruplar, deney malzemesiyle yaptıkları gözlemlerden, görselleri inceleyerek veya dijital materyaller üzerinden çıkarım yaparak gözlem ortamı oluşturur (D3.3, OB2, OB4, KİM.11.2.1.a).

   KİM.11.2.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar, tepkimenin ileri ve geri yönde ilerlediğini deney malzemesiyle ve farklı tersinir tepkimelere ilişkin makro, alt mikro ve sembolik düzeydeki örnekler üzerinden gözlemler. Gözlemlenebilir nitelikler ve gözlem verileri etkinlik kâğıdına kaydedilir (OB7, KİM.11.2.1.b).

   KİM.11.2.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden tepkimelerin tersinir olabileceğini etkinlik kâğıdındaki gözlem verilerini kanıt göstererek açıklamaları istenir. Öğrenciler, elde ettikleri kanıtlardan hareketle tersinir tepkimelere ilişkin kısa bir yansıtma notu yazar (SDB1.2, KİM.11.2.1.c). Ardından notlar eşleşen gruplarda okunarak açıklamalar karşılaştırılır (KB2.7).

   KİM.11.2.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden etkinlik kâğıdındaki gözlem verilerine dayanarak “Tepkimeler tersinir olabilir mi?” sorusuna kanıt gösteren birer açıklama yazmaları istenir (KİM.11.2.1.c). Çalışma kâğıtları toplanarak dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak yansıtma notlarını gözden geçirir.

   KİM.11.2.1

Sınıf defteri: KİM.11.2.1 Tepkimelerin tersinir olabileceğine ilişkin gözlem yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki haftada çalışılan denge konusunu kısaca hatırlatır ve etkileşimli tahtada tersinir bir tepkimenin kısa bir animasyonunu gösterir. Öğrencilerden animasyonda ne gördüklerini ve görmedikleri hâlde tepkime kabında neler olabileceğini düşünmeleri istenir (E3.6). Bu derste denge sürecine ilişkin önermelerin ve tahminlerin gözlem verileriyle temellendirildiği belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler, tersinir bir tepkime için farklı zaman aralıklarında alt mikro seviyede gerçekleşen değişimlere ilişkin önermeler oluşturur (KİM.11.2.2.a). Önermeler etkili iletişime dikkat edilerek sınıfla paylaşılır ve bu çalışmayla dostluk değeri pekiştirilir (SDB2.1, D4.2). Öğrencilerden gözleme dayalı olan ve olmayan önermelerini karşılaştırmaları istenir (KB2.7) (KİM.11.2.2.b).

   KİM.11.2.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler animasyon, simülasyon ya da deney gibi gözlem ortamlarından edindikleri verilerle önermelerini temellendirerek sonuç çıkarır (OB2) (KİM.11.2.2.c). Ardından denge sürecinde ileri ve geri tepkime hızlarının eşitliğine ilişkin tahminlerde bulunur; her iki yöndeki hızları dikkate alarak denge durumunu açıklar (KB2.13) (KİM.11.2.2.ç). Bu çalışma çalışkanlık değerini destekler (D3.3).

   KİM.11.2.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, ileri ve geri tepkime hızlarına ilişkin tahminlerinin geçerliliğini hız-zaman grafiklerini kullanarak sorgular (OB2) (KİM.11.2.2.d). Gözlem verilerinden hareketle ileri ve geri hızlar üzerinden dengeyi açıkladıkları kısa bir metin yazar ya da hız-zaman grafiği çizerek yansıtma notu hazırlar (D3.3).

   KİM.11.2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden yazdıkları metin, çizdikleri grafik ve yansıtma notları çalışma kâğıdında toplanır. Öğretmen, çalışma kâğıtlarını önerme oluşturabilme, gözleme dayalı olan ve olmayan önermeleri belirleyebilme ve açıklama yapabilme ölçütlerini içeren dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir. Öğrenciler, önerme oluşturmadan sonuç yorumlamaya kadar tüm süreci öz değerlendirme formuyla değerlendirir (SDB1.2) (KİM.11.2.2.d).

   KİM.11.2.2

Sınıf defteri: KİM.11.2.2 Tepkimelerdeki denge sürecine ilişkin bilimsel gözleme dayalı…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada bir denge tepkimesinin derişim-zaman grafiğini göstererek derişimlerin sabitlendiği bölgenin ne anlama geldiğini sorar. Öğrencilerin yanıtları alınır. Dersin amacının, farklı denge tepkimelerinin verilerinden denge sabiti ifadesine ilişkin örüntüyü bulmak, modellemek ve genellemek olduğu paylaşılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere farklı denge tepkimelerinin sembolik gösterimi, ileri ve geri tepkimelerin hız sabitleri, denge sabiti değerleri, denge derişimleri ve derişim-zaman grafikleri içeren çalışma kâğıdı verilir. İkili gruplar verileri karşılaştırarak denge sabiti ile denge derişimleri arasındaki örüntüyü bulur. Örüntü, aA + bB ⇌ cC + dD gibi genel bir tepkime için matematiksel modelle ifade edilir (OB7, KİM.11.2.3.a).

   KİM.11.2.3
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere farklı homojen ve heterojen denge tepkimelerinin bileşenlerine ilişkin denge derişimleri ve denge sabiti değerleri verilir. Öğrenciler oluşturdukları modeli bu tepkimelere genelleyerek doğruluğunu bilimsel genellemelerle karşılaştırır ve gerekçelerini arkadaşlarına açıklar (E3.10, SDB2.1, KİM.11.2.3.b). Araştırmacı olmaya teşvik edilerek çalışkanlık değeri desteklenir (D3.3).

   KİM.11.2.3
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Çalışma yaprağında verilen dengedeki bileşenlerin derişimleri kullanılarak denge sabiti hesaplanır. Ardından denge sabiti kullanılarak bileşenlerden birinin derişimi bulunur. Çözümler eşlerle kontrol edilir ve genellenen model gözden geçirilir (KİM.11.2.3.b).

   KİM.11.2.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler Öz Değerlendirme Formunu doldurarak denge sabiti ifadesini genelleyebilme düzeylerini işaretler (SDB1.3). Çalışma yaprağındaki hesaplamalar Dereceli Puanlama Anahtarıyla değerlendirilir ve çalışmalar portfolyoya eklenir. Öğretmen, homojen ve heterojen tepkimeler için oluşturulan ortak modeli sınıfla birlikte özetler (KİM.11.2.3.b).

   KİM.11.2.3

Sınıf defteri: KİM.11.2.3 Denge sabiti ifadesinin oluşturulmasına ilişkin tümevarımsal akıl…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada kapalı kapta gerçekleşen tersinir bir tepkimenin görselini gösterir (OB4). Öğrencilerden 'Tepkime belli bir süre sonra durmuş mudur, yoksa sürmekte midir?' sorusuna ön bilgilerine dayanarak yanıt vermeleri istenir. Enerji Tasarrufu Haftası bağlamında, endüstriyel tepkimelerde dengenin yönünün bilinmesinin enerji ve hammadde kaybını azaltabileceği belirtilir. Dersin amacı, verilere dayanarak bir tepkimenin dengeye ulaşıp ulaşmadığını tahmin etmek olarak duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Etkileşimli tahtada tersinir bir tepkimenin bileşenlerinin herhangi bir andaki derişimleri verilir. Öğrencilerden tepkimenin dengeye ulaşıp ulaşmadığına ve ulaşmamışsa gerçekleşme yönüne ilişkin veriye dayalı önermeler oluşturmaları istenir (OB7). Oluşturulan farklı önermeler saygılı bir tartışma ortamında paylaşılır (SDB2.1, D14.1, KİM.11.2.4.a).

   KİM.11.2.4
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, daha önce oluşturulan önermeleri veriye dayalı olanlar ve yalnızca ön bilgiye dayalı olanlar şeklinde ayırarak karşılaştırır. Hangi önermenin verilen derişimlerle desteklendiği, hangisinin desteklenmediği tahtada işaretlenir (OB7, KB2.7, KİM.11.2.4.b).

   KİM.11.2.4
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen tepkime oranı (Q) kavramını tanımlar; öğrencilerden verilen tepkimenin Q değerini hesaplamaları istenir. Öğrenciler Q ve K değerlerini karşılaştırarak tepkimenin dengeye ulaşmak için hangi yöne ilerleyeceğini tahmin eder (KİM.11.2.4.c). Aynı tepkimenin farklı derişim örnekleri ile yönü verilen denge tepkimeleri kullanılarak tahminlerin geçerliliği sorgulanır (OB7, E3.9, KİM.11.2.4.ç).

   KİM.11.2.4
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıdında verilen çeşitli tepkime bileşenlerinin derişimlerini kullanarak tepkimelerin denge durumunu, dengede değilse yönünü belirlemeleri istenir (OB7). Öğrenciler, tahminlerinin hangi veriye dayandığını ve nerede yanılmış olabileceklerini öz değerlendirme formunda yazılı olarak sorgular (SDB1.3, E3.10, KİM.11.2.4.ç). Çalışma kâğıtları portfolyoya eklenir.

   KİM.11.2.4

Sınıf defteri: KİM.11.2.4 Tersinir tepkimelerin dengeye ulaşıp ulaşmadığını bilimsel veriye…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada tersinir bir tepkimenin derişim-zaman grafiğini göstererek denge hâlinde ileri ve geri tepkime hızlarının eşit olduğunu hatırlatır. Öğrencilerden dengenin dışarıdan yapılan değişikliklerden etkilenip etkilenmeyeceğini düşünmeleri istenir. Dersin amacı, derişim, hacim, basınç, sıcaklık ve katalizörün dengeye etkisine ilişkin araştırma soruları ve hipotezler oluşturmaktır (KB2.8).

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, “Yaz günlerinde sığ deniz ve göllerde balıkların kafalarını suyun dışına çıkarmalarının veya hava sıcaklığı çok yükseldiğinde toplu balık ölümleri gözlemlenmesinin sebepleri neler olabilir?” sorusunu yöneltir. Öğrenciler çiftler hâlinde olayların nedenlerini tartışır ve dengeyi etkileyebilecek etkenleri listeler (SDB2.1). Etkenler tahtada toplanarak araştırılabilir soru fikirlerine dönüştürülür (KİM.11.2.5.a).

   KİM.11.2.5
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden verilen etkinlik kâğıdında derişim, hacim, basınç, sıcaklık ve katalizör değişkenlerinin kimyasal dengeye etkisine ilişkin araştırma soruları oluşturmaları istenir. Öğrencilerin çeşitli fikir, argüman ve yeni bilgilere açık olmaları; bilimsel gelişim için merak duygusunun peşinden gitmeleri gerektiğini fark etmeleri sağlanır (D3.3). Gruplar sorularını sınıfla paylaşır ve soruların araştırılabilirliği birlikte değerlendirilir (KİM.11.2.5.a).

   KİM.11.2.5
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden her bir değişkenin dengeye etkisine ilişkin hipotezler oluşturmaları istenir (OB7). Hipotezler, “Eğer … değişirse denge … yönünde etkilenir, çünkü …” biçiminde gerekçesiyle etkinlik kâğıdına yazılır. Eşler birbirlerinin hipotezlerini eleştirel bakışla inceler (E3.10) ve gerekirse düzeltir (KİM.11.2.5.b).

   KİM.11.2.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler etkinlik kâğıdındaki hipotezlerini gözden geçirerek her değişken için gerekçesi en güçlü hipotezi seçer. Öğretmen Çalışma Kâğıdı'nı Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirir; öğrenciler Öz Değerlendirme Formu'nda hipotez yazma becerilerini işaretler (SDB1.3). Böylece değişkenlerin dengeye etkisine ilişkin hipotezler toparlanır (KİM.11.2.5.b).

   KİM.11.2.5

Sınıf defteri: KİM.11.2.5 Dengeye etki eden faktörleri bilimsel sorgulayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada, bir tersinir tepkime sisteminde bir değişken değiştirildiğinde gözlenen renk değişimini gösteren kısa bir görsel sunar (OB4). Öğrencilerden bu değişimin nedenini tahmin etmeleri istenir (KB2.8). Önceki haftalarda kurulan sorular ve hipotezler hatırlatılır; bu derste bunların deneyle sınanacağı belirtilir.

   KİM.11.2.5
2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler gruplara ayrılır; her gruba derişim, hacim, basınç, sıcaklık ve katalizör değişkenlerinden biri verilir. Gruplar güvenlik kurallarına uyarak deney malzemeleriyle deneyi gerçekleştirir ya da deney videosunu gözlemler (OB2, OB4). Değişken değiştirildikçe dengede gözlenen değişimler çizelgeye kaydedilir (KB2.2, KİM.11.2.5.c).

   KİM.11.2.5
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar görev ve sorumluluk dağılımı yaparak veri analizi için bir yol haritası çizer ve planı uygular (D3.2, D3.3). Deneyden elde edilen veriler tablo ya da grafiğe dönüştürülür; güvenilir olmayan gözlemler ayıklanır (OB7, KİM.11.2.5.ç).

   KİM.11.2.5
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar tablo ve grafiklerden yararlanarak her değişkenin dengeye etkisini yorumlar ve sonuçlarını etkileşimli tahtada sunar. Gruplar arasındaki veriler karşılaştırılır (KB2.7); beklenenden farklı çıkan sonuçların olası nedenleri sorgulanır (E3.9). Öğrencilerden yorumlarını çalışma kâğıdına yazmaları istenir (KİM.11.2.5.ç).

   KİM.11.2.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden her değişken için deney verilerinden çıkardıkları yorumu tek cümleyle yazmaları istenir. Tamamlanan çalışma kâğıdı Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir. Öğrenciler Öz Değerlendirme Formu ile veri analiz etme becerilerini gözden geçirir (SDB1.3); çalışma kâğıtları portfolyoya eklenir (KİM.11.2.5.ç).

   KİM.11.2.5

Sınıf defteri: KİM.11.2.5 Dengeye etki eden faktörleri bilimsel sorgulayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Önceki haftalarda yürütülen deneylerin verileri etkileşimli tahtada kısaca gözden geçirilir. Öğretmen, derişim, hacim, basınç, sıcaklık ve katalizör değişimlerinde dengenin nasıl tepki verdiğini sorarak öğrencilerin tahminlerini alır. Bu haftanın amacının, gözlenen sonuçları çarpışma kuramı ve Le Chatelier ilkesi ile açıklamak olduğu belirtilir. Öğrencilerden deney verilerine şüpheyle ve eleştirel bakmaları istenir (E3.9, E3.10).

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, önceki haftalarda elde edilen derişim ve sıcaklık deney verilerini etkileşimli tahtada gösterir. Öğrencilerden bu sonuçları birim zamandaki etkin çarpışma sayısı üzerinden çarpışma kuramına göre açıklamaları istenir (KİM.11.2.5.d). Ardından öğretmen Le Chatelier ilkesini açıklar: dengedeki bir sisteme dışarıdan etki edildiğinde sistem bu etkiyi azaltacak yönde tepki verir (KİM.11.2.5.e). Öğrencilerden ilkeyi gözlenen verilerle karşılaştırmaları istenir (KB2.7).

   KİM.11.2.5
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden çalışma kâğıdındaki tabloda derişim, hacim, basınç, sıcaklık ve katalizör değişkenlerinin her biri için dengenin hangi yöne kaydığını Le Chatelier ilkesiyle belirtmeleri istenir (KB2.8). Katalizörün denge konumunu değiştirmeyip yalnız dengeye ulaşma süresini etkilediği tartışılır. Bulgular etkileşimli tahtada karşılaştırılır (KİM.11.2.5.e).

   KİM.11.2.5
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar hâlinde çalışma kâğıtları değiştirilir. Kâğıtlar, araştırma sorusu, hipotez, veri analizi, çarpışma kuramı ile açıklama ve Le Chatelier ilkesi ile ilişkilendirme ölçütlerini içeren dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir (SDB2.2). Eksik kalan açıklamalar gruplarca tamamlanır (KİM.11.2.5.d; KİM.11.2.5.e).

   KİM.11.2.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden dengeye etki eden faktörlerden birini seçip Le Chatelier ilkesi ve çarpışma kuramı ile açıklayan kısa bir paragraf yazmaları istenir. Çalışma kâğıdı ve paragraf dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrencilerden öğrenme süreçlerini değerlendiren bir yansıtma notu yazmaları istenir (SDB1.2, SDB1.3). Notlar portfolyoya eklenir.

   KİM.11.2.5

Sınıf defteri: KİM.11.2.5 Dengeye etki eden faktörleri bilimsel sorgulayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada 'Saf su elektrik akımını iletir mi?' sorusunu yöneltir ve öğrencilerin ilk düşüncelerini alır; yanıtlar gerekçeleriyle sorgulanır (KB2.8, E3.9). Önceki haftada çalışılan tersinir tepkimeler ve Le Chatelier ilkesi hatırlatılır. Öğrencilere bu derste saf suyun otoiyonizasyonunun gözlenebilir niteliklerle inceleneceği duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen saf suyun otoiyonizasyonunun tanımını ve otoiyonizasyon tepkime denklemini (2H₂O ⇌ H₃O⁺ + OH⁻) etkileşimli tahtada verir. Öğrenciler ikili çalışarak denklemden yola çıkıp saf suyun otoiyonizasyonunu gözlemleyebilecekleri nitelikleri, örneğin pH ve iletkenliği, listeler (OB7). Listeler sınıfta karşılaştırılır (KB2.7) (KİM.11.2.6.a).

   KİM.11.2.6
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplar hâlinde simülasyon ya da eşleştirme kartlarını kullanarak saf suyun (25 °C) otoiyonizasyonunu alt mikro ve sembolik seviyede inceler; pH ve iletkenlik verilerini toplayıp tabloya kaydeder (OB2). Veriler yorumlanırken düşünceler etki altında kalmadan söylenir, farklı bakış açılarına saygı gösterilir (E2.1, SDB2.1, SDB2.3, D11.2, D14.1) (KİM.11.2.6.b).

   KİM.11.2.6
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen pH ile H₃O⁺ derişimi arasındaki bağıntıyı (pH = −log[H₃O⁺]) verir ve pOH kavramını açıklar. Öğrencilerden saf suyun pH değerini ve iyonlar çarpımı sabitini (25 °C, Ksu = 1,0·10⁻¹⁴) kullanarak sudaki H₃O⁺ ve OH⁻ derişimlerini hesaplamaları ve otoiyonizasyonu iyonlaşma sabitiyle açıklamaları istenir (OB7) (KİM.11.2.6.c).

   KİM.11.2.6
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler çıkış kartında saf suyun otoiyonizasyonunu alt mikro ve sembolik seviyede açıklar (KB2.14). Kartlar çalışma kâğıtlarıyla birlikte portfolyoya konur; öğretmen performans görevini dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir. Öğrencilerden Öz Değerlendirme Formu'nda hesaplamadaki doğru ve hatalı adımlarını belirtmeleri istenir (SDB1.3) (KİM.11.2.6.c).

   KİM.11.2.6

Sınıf defteri: KİM.11.2.6 Saf suyun otoiyonizasyonuna ilişkin bilimsel gözlem yapabilme; değerlendirme