T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 11. SINIF MANTIK DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş10 dk

   Mantığın formel bir bilim dalı olarak nitelikleri ve mantıklı olmanın temel koşulları üzerine genel bir giriş yapılır. Öğrencilerin konuya yönelik merakları (E1.1) uyandırılır ve dersin içeriği hakkında bilgilendirme yapılır.

2. Keşfetme25 dk

   Aristoteles, Farabi, Bernard Russell, Necati Öner ve Teo Gürünberg tarafından sunulan mantık tanımları öğrencilere verilir (OB1). Öğrencilerden bu metinlerdeki benzerlikleri ve farklılıkları belirleyerek (KB2.7) mantığın tanımını yapmaları istenir.

   MAN.1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrenciler, formel bir bilim olarak mantığı nasıl tanımladıklarına dair kısa bir yansıtma yazısı yazar (E3.5). Ardından, mantık hataları içeren hikaye veya diyaloglar üzerinden mantıklı olmanın koşulları hakkında sorular sorarak (E1.1, E3.8, SDB2.3) analiz yapmaları istenir. İş birlikli olarak (SDB2.2) güvenilir kaynaklardan bilgi toplama (KB2.6) ve bu bilgileri sınıfta paylaşma süreci yürütülür.

   MAN.1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerin oluşturdukları yansıtma metinleri ve araştırma sonuçları üzerinden bir kavram haritası veya çalışma kâğıdı aracılığıyla öğrenme çıktıları değerlendirilir. Mantığın formel bir bilim olarak nitelikleri üzerine genel bir özet yapılarak ders sonlandırılır.

   MAN.1.1

Sınıf defteri: MAN.1.1 Mantığı formel bir bilim olarak sorgulayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Mantığın bir bilim dalı olarak nitelikleri ve formel yapısı üzerine odaklanılacağı belirtilir. Öğrencilerden mantıklı olmanın temel koşulları ve bu disiplinin nesnel bir dile dayanıp dayanmadığına dair ön görüşleri paylaşmaları istenir (E1.1, E3.8).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere mantıklı olmanın koşullarını (formel dil kullanımı, çıkarım kuralları, konuşma dilinin formelleştirilmesi) ve mantık biliminin özelliklerini (nesnel dil, denetlenebilirlik) içeren bilgi notu dağıtılır. Öğrencilerden araştırma planı oluşturarak görev paylaşımı yapmaları ve bilgileri sınıflandırmaları istenir (D3, SDB2.2).

   MAN.1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrenciler araştırma sonuçlarını bilgi notuyla karşılaştırarak değerlendirir (OB1, KB2.7). Mantığın formel bir bilim olduğuna dair çıkarımlar yaparak kavram haritası oluşturmaları istenir (KB2.10). Farklılaştırma kapsamında zenginleştirme için tarihsel süreç, destekleme için zihin haritası araçları kullanılır.

   MAN.1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden hazırladıkları kavram haritaları ve çalışma kâğıtları üzerinden öz değerlendirme formlarını doldurmaları istenir. Mantığın bir bilim olarak temel özelliklerinin özetlendiği bir infografik metin üzerinde sınıfça genel değerlendirme yapılır.

   MAN.1.1

Sınıf defteri: MAN.1.1 Mantığı formel bir bilim olarak sorgulayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Mantığın tarihsel gelişiminin temel evreleri ve bu süreçteki dönüşümlerin önemi üzerinde durulur. Öğrencilere, mantığın sadece teorik bir yapı değil, felsefe, teoloji ve doğa bilimleri gibi alanlarla etkileşim içinde gelişen dinamik bir disiplin olduğu aktarılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere Antik Yunan, Orta Çağ, Yeni Çağ ve Aydınlanma gibi dönemlerin karakteristik özelliklerini; mantığın felsefe, teoloji, doğa bilimleri, matematik ve teknoloji ile etkileşimini içeren çalışma kâğıdı dağıtılır (OB1). Öğrencilerden bu metinlerdeki açık uçlu soruları inceleyerek mantığın gelişimindeki dönüm noktalarını tespit etmeleri istenir (E1.1, E3.8).

   MAN.1.2
3. Uygulama35 dk

   Çalışma kâğıdındaki veriler ışığında mantığın gelişimine etki eden unsurlar belirlenir ve dönemlere göre sınıflandırılır (KB2.5, E3.7). Öğrencilerden bu süreçteki sebep-sonuç ilişkilerini yorumlamaları ve mantığın tarihsel rollerine dair çıkarımlarda bulunmaları istenir (KB2.10, KB2.14). İsteğe bağlı olarak analitik, sentetik veya a priori önermelerle zenginleştirme yapılır.

   MAN.1.2
4. Sonuçlandırma10 dk

   Mantığın tarihsel gelişim sürecinin temel evrelerini içeren bir kavram haritası oluşturulur (KB2.13). Öğrencilerin çalışma kâğıtları üzerinden dönemler arası geçişlerdeki dönüşümleri özetledikleri ve çıkarımları değerlendirildiği bir performans görevi süreci tamamlanır.

   MAN.1.2

Sınıf defteri: MAN.1.2 Mantığın tarihsel gelişim sürecini özetleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilerden mantığın tarihsel gelişim sürecinin temel evrelerini içeren kavramların (formel, informel, önerme vb.) üzerinde durulması istenir. Mantık biliminin medeniyet kurucu özelliği ve farklı disiplinlerle olan ilişkisi üzerine kısa bir giriş yapılır.

2. Keşfetme25 dk

   Günümüzde mantık biliminin hangi alanlarda ihtiyaç duyulduğu ve bu durumun gelişim sürecini nasıl etkilediği üzerinde tartışılır (KB2.14). Mantığın tarihsel dönemlere göre sınıflandırılması ve medeniyet kurucu niteliği üzerine çıkarımlar yapılır (KB2.5, KB2.10).

   MAN.1.2
3. Uygulama35 dk

   Küçük grup tartışma tekniği kullanılarak öğrencilerin birbirlerinin sözünü kesmeden aktif dinleme yaparak (SDB2.1, D14) mantığın gelişimine etki eden unsurları sebep-sonuç ilişkisi içinde değerlendirmeleri sağlanır. Çalışma kâğıdındaki soruları puanlama anahtarına göre tamamlamaları istenir; destekleme ihtiyacı duyanlar için kavram haritası kullanılır.

   MAN.1.2
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden mantığın tarihsel gelişimini özetleyen birer bilgi görseli (infografik) tasarlamaları veya çalışma kâğıdındaki sonuçları öz değerlendirme formu ile kontrol etmeleri istenir. Mantık sistemlerinin evreleri arasındaki geçişler vurgulanır.

   MAN.1.2

Sınıf defteri: MAN.1.2 Mantığın tarihsel gelişim sürecini özetleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilere mantığın temel kavramsal çerçevesi hakkında genel bir giriş yapılır. Mantık sistemlerinin dil ve düşünce arasındaki ilişkiyi nasıl yapılandırdığına dair merak uyandırıcı sorular yöneltilir (E1.1). Dersin amaçları ve üzerinde durulacak tümce, önerme, yargı ve çıkarım kavramlarının önemi vurgulanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere toplumsal konularla ilgili istatistiksel veriler sunularak bu verilerden yapılandırılmış tümce, önerme, yargı ve çıkarım örnekleri oluşturmaları istenir (E1.1, SDB2.2, OB7). Grup çalışmasında farklı görüşlere saygı duyarak ortak düşünce geliştirirler (D4.1, D5.1). Ayrıca Aşık Veysel'in 'Aklımın Evine Vardım' şiiri üzerinden akıl yürütme ve sistemli düşünmede mantığın rolü hakkında çıkarımlar yapmaları sağlanır.

   MAN.1.3
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilere mantıksal çıkarımın formellik, nesnellik ve denetlenebilirlik özelliklerini içeren bilgi notu verilir. Öğrencilerden günlük deneyimlere dayalı mantıksal çıkarım örnekleri vermeleri istenir (E1.4). Mantığın temel kavramsal çerçevesini bütünsel olarak sunan, dil-düşünme ilişkisini ve çıkarımların niteliklerini içeren bir bilgi görseli hazırlamaları için performans görevi verilir (E2.2, E3.7). Hazırlanan görsellerin doğruluğu ve estetiği dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir (E3.10, D3.3, D16.3).

   MAN.1.3
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerin hazırladıkları bilgi görselleri ve sundukları çıkarım örnekleri üzerinden kavram haritası oluşturulur. Mantık sistemlerinin temel taşları olan tümce, önerme ve yargı arasındaki ilişkiler özetlenir (KB2.3). Öğrencilerden kendi öğrenim süreçlerini öz değerlendirme formu ile değerlendirmeleri istenir.

   MAN.1.3

Sınıf defteri: MAN.1.3 Mantığın temel kavramsal çerçevesini yapılandırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, Aristotelesçi mantık çerçevesinde kavram ve terim arasındaki ilişkiye yönelik merak uyandırıcı (E1.1) sorular sorarak dersin amacını açıklar. Kavramın zihindeki bir tasavvur, terimin ise bu tasavvurun dilsel ifadesi olduğu vurgulanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere kavram ve terim anlamlarını içeren yazılı metinler ile görsel materyaller (OB4) sunulur. Öğrencilerden bu materyalleri inceleyerek kavram ve terim arasındaki ilişkinin ne olduğu üzerine fikir oluşturmaları istenir (E1.1).

   MAN.2.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden kavramların anlamlarını, somut veya soyut özelliklerini ve işaret ettikleri nesneleri gösteren bir zihin haritası oluşturmaları istenir (E1.3, E3.7). Ayrıca terim çeşitlerinin (soyut, somut, tekil, tümel, tikel, kolektif, distribütif, olumlu ve olumsuz) adları ile uygun atasözü veya deyimleri eşleştirmeleri istenir.

   MAN.2.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerin oluşturdukları zihin haritaları üzerinden terim çeşitlerini analiz etmeleri (KB2.4) ve yorumlamaları (KB2.14) sağlanır. Terimlerin içlem-kaplam özellikleri üzerine kısa bir tartışma (KB2.18) yapılarak ders sonlandırılır.

   MAN.2.1

Sınıf defteri: MAN.2.1 Aristotelesçi mantıkta terimlere ilişkin özellikleri özetleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Cumhuriyet Bayramı ve Kızılay Haftası anılarak toplumsal yaşamda varlıkların gruplandırılmasına örnekler verilir. Öğretmen, 'Kızılay yardım malzemelerini düzenlerken hangi ölçütlere göre ayırma yapar?' sorusunu sorar. Öğrencilerin yanıtları dinlenir; dersin amacı, terim çeşitlerini sınıflandırmak olarak açıklanır (E1.1).

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen terim çeşitlerini etkileşimli tahtada ders kitabından yararlanarak örneklerle hatırlatır. Öğrencilerden her terim çeşidine kendi örneklerini vermeleri ve örneğin hangi çeşide girdiğini gerekçelendirmeleri istenir (OB5, KB2.5). Kavram yanılgıları ve öğrenme eksiklikleri hakkında dönüt verilir (MAN.2.1.b).

   MAN.2.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Beş tümel ve Porphyrios (Porfiryus) ağacına ilişkin tanım ve açıklamaların yer aldığı bir bilgi görseli verilir. Öğrenciler, büyük grup tartışması tekniğiyle varlıkların sınıflandırılmasında nelere dikkat edildiğini tartışır (E1.1, KB2.18). Öğretmen tartışmayı yönlendirir (MAN.2.1.b).

   MAN.2.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden diğer derslerde öğrendikleri sınıflandırma örneklerinden (canlılar, müzik aletleri, sanat dalları vb.) birini taslak çizim yaparak ifade etmeleri istenir (OB4). Çizimlerde sınıflandırmanın hangi ölçüte göre yapıldığı yazılır. Birkaç taslak sınıfla paylaşılır (MAN.2.1.b).

   MAN.2.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Taslak çizimler ve çalışma kâğıtları öğrenme kanıtı olarak toplanır. Öğrencilerden bir terim çeşidini seçip kendi örneğini sınıflandırmaları ve gerekçesini yazmaları istenir. Taslaklar kontrol listesiyle değerlendirilir; öğrenciler sınıflandırmada zorlandıkları noktayı belirtir (SDB1.2) (MAN.2.1.b).

   MAN.2.1

Sınıf defteri: MAN.2.1 Aristotelesçi mantıkta terimlere ilişkin özellikleri özetleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada günlük hayattan kısa üç cümle gösterir: 'Bütün kuşlar uçar.', 'Bazı öğrenciler çalışkan değildir.', 'Ali kitap okuyor.' Öğrencilerden bu cümlelerin hangisinin doğru ya da yanlış olabileceğini ve cümleler arasındaki farkı düşünmeleri istenir (E1.1). Bu cümlelerin önerme olarak incelenerek nitelik ve niceliklerinin belirleneceği belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere basit, basit olmayan, olumlu, olumsuz, tümel, tekil ve tikel önermeler içeren bir karikatür, hikâye, fıkra veya animasyon sunulur (OB4). Öğrencilerden verilen önerme örneklerinin yapısını, niteliğini ve niceliğini belirlemeleri istenir ve örnekler sınıflandırılır (KB2.5). Belirlemeler sınıfta karşılaştırılır (MAN.2.2.a).

   MAN.2.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen önerme türlerinin tanımlarını ve özelliklerini içeren bilgi notunu etkileşimli tahtada verir. Öğrencilerden her tür için günlük hayattan birer örnek vermeleri ve önermelerin nitelik ve niceliğini belirtmeleri istenir (MAN.2.2.a).

   MAN.2.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Sürdürülebilir ve sürdürülebilir olmayan enerji kaynaklarıyla ilgili önerme örneklerinin yer aldığı yapılandırılmış metin dağıtılır (OB8). Öğrencilerden metindeki önermelerin nitelik ve niceliğini bireysel olarak çalışma kâğıdına yazmaları istenir (SDB1.2). Yanıtlar eşleştirilen çiftlerce kontrol edilir ve öğretmen dönüt verir (MAN.2.2.a).

   MAN.2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıtlarındaki yanıtlarını kontrol listesiyle gözden geçirmeleri istenir. Öğretmen tahtada seçilen üç önermenin nitelik ve niceliğini sınıfla birlikte belirler. Öğrencilerden kendi yazdıkları bir önermenin niteliğini ve niceliğini açıklamaları istenir (MAN.2.2.a). Sonuçlar öğrenme kanıtı olarak değerlendirilir.

   MAN.2.2

Sınıf defteri: MAN.2.2 Önermeleri çözümleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada 'Bütün canlılar korunmalıdır.' ve 'Bazı doğal afetler önlenebilir.' önermelerini gösterir; öğrencilere bu cümleleri birbirinden ayıran özelliklerin neler olduğunu sorar (E1.1). Yanıtlardan hareketle dersin önermelerin nitelik ve niceliğini ve parçaları arasındaki ilişkileri belirlemeye yönelik olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden insan hakları, hayvan hakları ve doğal afetler gibi toplumsal konularda önerme türlerine örnekler vermeleri istenir. Verilen önermelerin niteliği (olumlu, olumsuz) ve niceliği (tümel, tikel) belirlenir (KB2.4) (MAN.2.2.a). Bu örnekler üzerinden estetik biçime sahip bir afiş çalışmasına başlanır (E3.3, OB9).

   MAN.2.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden afişlerindeki önermeler için karşı olum/Aristoteles karesini çizmeleri ve önermeler arasındaki ilişkileri belirlemeleri istenir (KB2.4) (MAN.2.2.b). Afişler bu ilişkileri gösterecek biçimde tamamlanır (E3.3).

   MAN.2.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Tasarlanan afişler sınıfta veya okul ortamında paylaşılır (OB2); öğrencilerden diğer afişlerdeki önermelerin nitelik ve niceliğini belirlemeleri istenir (MAN.2.2.a). Doğaya ve hayvanlara iyi davranmanın çevreyi daha yaşanabilir hâle getireceği fark edilir (D20.3). Ülke kaynaklarını sürdürülebilir kullanmanın gerekliliği ve davranışların çevre temizliği üzerindeki etkisi tartışılır (D18.3, D19.4).

   MAN.2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden afişlerindeki bir önerme çiftinin Aristoteles karesindeki ilişkisini sınıfa açıklamaları istenir (KB2.14). Afiş çalışması performans görevi olarak dereceli puanlama anahtarı ve kontrol listesiyle, akran değerlendirme formuyla da değerlendirilir. Çalışma kâğıdı ile önerme çözümlemesi yoklanır, öğretmence dönüt verilir (MAN.2.2.b).

   MAN.2.2

Sınıf defteri: MAN.2.2 Önermeleri çözümleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki derslerde öğrenilen önermelerin niteliğini ve niceliğini etkileşimli tahtada birkaç örnek üzerinden hatırlatır. Öğrencilerden bu örneklerde önermenin hangi terimlerden oluştuğunu söylemeleri istenir. Ardından aynı terimlere sahip önermelerin birbiriyle nasıl ilişkilendirilebileceği sorulur ve dersin amacı açıklanır: basit önermeler arasındaki ilişkiler belirlenecektir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere karşı olum karesi ile karşıtlık, altıklık ve çelişiklik kurallarının yer aldığı bilgi notu verilir. Gruplar hâlinde not incelenir; karşı olum karesini ve kuralları gösteren bir afiş hazırlanır, afişte her ilişkiye birer örnek önerme yazılır. Hazırlanan afişler kontrol listesiyle değerlendirilir (MAN.2.2.b).

   MAN.2.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Etkileşimli tahtada verilen önerme çiftlerinde karşıtlık, altıklık ve çelişiklik kuralları uygulanır. Öğrencilerden bir önermenin doğru ya da yanlış olması durumunda ilişkili önermenin değerinin ne olacağını gerekçesiyle yorumlamaları istenir (KB2.14). Yorumlar konuşma halkası biçiminde paylaşılır (MAN.2.2.b).

   MAN.2.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere ders kitabından seçilen önermelerle bireysel alıştırma etkinliği yaptırılır; her önerme için karşı olum karesindeki yeri ve diğer önermelerle ilişkisi çalışma kâğıdına yazılır (MAN.2.2.b). Öğrencilerden kendi çalışmalarını kuralları esas alarak kontrol etmeleri ve yanlışlarını düzeltmeleri istenir (SDB1.2).

   MAN.2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıdındaki ilişkilerden birini seçerek karşı olum karesi üzerinde kuralıyla birlikte açıklamaları istenir. Afiş çalışması kontrol listesiyle, çalışma kâğıdı ise dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğretmen, ilişkilerin hangi durumda hangi sonucu verdiğini toparlayarak dönüt verir (MAN.2.2.b).

   MAN.2.2

Sınıf defteri: MAN.2.2 Önermeleri çözümleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada günlük hayattan iki kısa akıl yürütme örneği gösterir ve 'Bu cümlelerden hangisi bir yargıya hangi bilgilerle ulaşıyor?' sorusunu sorar. Öğrencilerden örnekleri inceleyip düşüncelerini söylemeleri istenir (E1.1). Önermeler hatırlatılarak dersin amacının çıkarımın nasıl kurulduğunu çözümlemek olduğu açıklanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere sanat, bilim, felsefe, tarih ve coğrafya gibi alanlardan yazılı ve görsel çıkarım örnekleri verilir (E1.1, OB4). Öğrencilerden örneklerde çıkarımı işaret eden bağlaçları bulup işaretlemeleri istenir. Ardından öncül önermeler verilir ve öğrencilerden bu öncüllerden sonuç önermeleri oluşturmaları istenir (MAN.2.3.a).

   MAN.2.3
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden verilen çıkarımlarda öncül ve sonuç önermeleri ayırarak çıkarımın yapısını çalışma kâğıdında şemayla göstermeleri istenir (SDB1.2, KB2.4). Öğretmen alıştırma sırasında kavram yanılgılarını ve öğrenme eksikliklerini belirleyerek bireysel dönüt verir (MAN.2.3.a).

   MAN.2.3
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Aristoteles karesi hatırlatılır ve karşıtlık, altıklık ve çelişki ilişkisindeki önermeler üzerinden bir önermenin öncül, ilişkili olan önermenin sonuç olduğu çıkarımlar kurdurulur. Öğrenciler ikili çalışarak bu çıkarımların yapısını çözümler ve öncül ile sonuç arasındaki bağı gerekçelendirir (SDB1.2, KB2.4). Sonuçlar sınıfta karşılaştırılır (MAN.2.3.a).

   MAN.2.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden bir çıkarım örneği seçerek öncül önermeleri, sonuç önermesini ve çıkarımı belirten bağlacı zihin haritasında göstermeleri istenir (MAN.2.3.a). Öğrenciler çalışma kâğıdını kontrol listesiyle gözden geçirir. Öğretmen yapıyı yanlış çözümleyen örnekleri tahtada düzeltir ve dönüt verir (KB2.19).

   MAN.2.3

Sınıf defteri: MAN.2.3 Çıkarım çeşitlerini özetleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, günlük hayattan iki kısa çıkarım cümlesi okur ve öğrencilere aralarında nasıl bir fark olabileceğini sorar (E1.1). Önceki derste çalışılan öncül ve sonuç kavramları hatırlanır. Bu derste çıkarım çeşitlerinden dolaylı çıkarımın (kıyas) sınıflandırılacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere dolaylı çıkarımın (kıyas) yapısını, genel özelliklerini, kurallarını ve basit kıyası açıklayan bilgi notu ile açık uçlu soruların yer aldığı çalışma kâğıdı verilir (E1.3). Gerekirse çevrim içi bilgi işlemeyi sağlayan genel ağ uygulamalarından yararlanılır (OB2). Öğrenciler soruları yanıtlayarak çıkarım çeşitleri arasında kıyasın yerini belirler (KB2.4, MAN.2.3.b).

   MAN.2.3
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, çalışma kâğıdındaki farklı örnekleri iş birlikli ve sistemli biçimde inceleyerek basit kıyasları belirler (E3.7, MAN.2.3.b). Her kıyasın küçük, büyük ve orta terimleri ile öncüllerini ve sonucunu gösterir; kıyasları çeşitlerine göre gruplandırır (KB2.5, MAN.2.3.b). Gruplar üstlerine düşen görevleri kurallara uygun yerine getirir (D6.1).

   MAN.2.3
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden yakın çevrelerinden hareketle günlük hayattan basit kıyas örnekleri içeren kısa bir film çalışması, tiyatro metni ya da diyalog hazırlamaları ve sınıfta paylaşmaları istenir (E3.3, OB2, MAN.2.3.b). Sunumlar sırasında sınıf, paylaşılan örneklerin hangi çıkarım çeşidine girdiğini sınıflandırır (KB2.5, SDB1.2, MAN.2.3.b). Süreçte küçük grup tartışması ya da soru-cevap tekniği kullanılır.

   MAN.2.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler, derste belirlenen çıkarım çeşitlerini ve kıyasın bölümlerini bir Zihin Haritası üzerinde sınıflandırır. Öğretmen, Grup Değerlendirme Formu ve Kontrol Listesi ile grupların örnekleri doğru sınıflandırıp sınıflandırmadığını ve görev paylaşımını değerlendirir. Çalışma Kâğıdı toplanarak Dereceli Puanlama Anahtarı ile incelenir (MAN.2.3.b).

   MAN.2.3

Sınıf defteri: MAN.2.3 Çıkarım çeşitlerini özetleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Etkileşimli tahtada iki kısa kıyas örneği yansıtılır; biri geçerli, biri geçersiz bir çıkarım içerir. Öğrencilerden önceki haftalarda çözümledikleri çıkarım yapısını ve sınıflandırdıkları çıkarım çeşitlerini hatırlayarak bu iki örneği incelemeleri istenir (KB2.4, E1.1). Bu derste çıkarımların geçerlilik açısından yorumlanacağı ve bir performans görevinin hazırlanacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen performans görevini tanıtır: öğrenciler kıyas kurallarına uyan ve uymayan örnekleri seçip geçerliliklerini yorumlayan bir içerik hazırlayacaktır (E1.4, E2.2). Öğrencilerden ders kitabındaki örnek çıkarımları inceleyerek hangilerinin geçerli, hangilerinin geçersiz olduğunu gerekçelendirmeleri istenir (KB2.14, KB2.19). Ortaya çıkan geçerlilik ölçütleri etkileşimli tahtada listelenir (MAN.2.3.c).

   MAN.2.3
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler görev için kıyas örnekleri seçer, her örneğin geçerliliğini kurallara dayanarak yorumlar ve içeriğini düzenler (KB2.14). Örneklerde aile bireylerinin ve başkalarının görüntüleri izinsiz kullanılmaz, kişisel yaşam alanlarının gizliliği korunur (D8.4, D2.1). Öğrenciler görev bilinciyle hareket ederek ödev ve sorumluluklarını yerine getirir (D3.3, D16.3). Hazırlanan içerik geçerlilik yorumlarıyla tamamlanır (MAN.2.3.c).

   MAN.2.3
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Hazırlanan içerikler; kıyas kurallarının doğru kullanımı, örneklerin doğru seçimi, konuyla tutarlılık ve etkileyicilik kriterlerini içeren dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir (E3.10, OB7). Öğrenciler eşleşerek birbirlerinin çıkarım yorumlarını denetler ve geri bildirim verir (MAN.2.3.c).

   MAN.2.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Seçilen birkaç içerik sınıfta sunulur; öğrencilerden geçerli ve geçersiz çıkarımları ayıran ölçütleri belirtmeleri istenir. Performans Görevi, Dereceli Puanlama Anahtarı ve Akran Değerlendirme Formu ile değerlendirilir; öğrenciler Kontrol Listesi ile kendi çalışmalarını gözden geçirir (SDB1.2). Öğretmen çıkarımların geçerlilik açısından yorumlanmasında izlenen adımları toparlar.

   MAN.2.3

Sınıf defteri: MAN.2.3 Çıkarım çeşitlerini özetleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen tahtada günlük dilden iki çok anlamlı cümle gösterir ve öğrencilerden cümlelerin kaç farklı biçimde anlaşılabileceğini söylemeleri istenir. Yılbaşı mesajlarında ve takvimlerde kullanılan işaretlerin sembol olarak taşıdığı anlam üzerinde durulur. Dersin amacı, Aristotelesçi mantık ile sembolik mantığın temel özelliklerinin belirlenmesi ve benzerliklerinin listelenmesi olarak duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere günlük dilde çok anlamlılık ve belirsizlik içeren örnek cümleler verilir. Öğrencilerden bu belirsizlikleri ortadan kaldırmak için neler yapılabileceğine dair fikir üretmeleri ve kendi örneklerini vermeleri istenir (E1.1). Öğrenciler birbirlerini etkin dinler ve çalışmalarda aktif rol alır (SDB2.1, D3.3). Öğretmen Aristotelesçi mantığın temel özelliklerinin neler olduğunu sorar; yanıtlar tahtaya yazılır (MAN.3.1.a).

   MAN.3.1
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen Aristoteles mantığının temel özellikleri ve işlevselliği üzerine bilgi notu verir. Büyük grup tartışmasıyla Aristotelesçi mantığın işlevselliği değerlendirilir ve eksik kaldığı hususlar belirlenir (KB2.18). Bu eksiklikler üzerinden sembolik mantığa neden ihtiyaç duyulduğuna dikkat çekilir. Öğrenciler öz eleştiri yaparak davranışlarını düzenler (D9.1, MAN.3.1.a).

   MAN.3.1
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Etkileşimli tahtada şifreleme, işaret dili, trafik levhası, Braille alfabesi, formül ve duygu ifadesi görselleri gösterilir. Öğrencilerden bu sembollerin hayattaki önemine ilişkin çıkarımda bulunmaları istenir (E1.1, OB4). Ardından öğrenciler ikişerli çalışarak Aristotelesçi mantık ile sembolik mantığın benzer özelliklerini çalışma kâğıdında listeler (MAN.3.1.b).

   MAN.3.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler T-Tablosunun benzer özellikler sütununu doldurur ve listelerini eşleriyle karşılaştırır. Öğretmen birkaç listeyi sınıfla paylaştırarak tartışır. Öğrencilerden Öz Değerlendirme Formunda sembolik mantığın ayırt edici özellikleri ile ilgili öğrendiklerini ve anlamakta zorlandıkları noktayı yazmaları istenir (MAN.3.1.b).

   MAN.3.1

Sınıf defteri: MAN.3.1 Aristotelesçi mantık ile sembolik mantığı temel özellikleri açısından…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki haftada belirlenen Aristotelesçi mantık ve sembolik mantığa ait temel özellikleri etkileşimli tahtada özetler. Öğrencilerden bu özelliklerden birer örnek vermeleri istenir (SDB1.3). Dersin amacının iki mantığın benzer ve farklı özelliklerini listelemek olduğu belirtilir; denetleme, eşdeğerlik, geçerlilik ve tutarlılık kavramlarının karşılaştırmada kullanılacağı vurgulanır.

2. Keşfetme25 dk

   Sembolik mantığın ortaya çıkışını hazırlayan koşulları ve temel özelliklerini (sembolik dili kullanma, günlük hayata uygulanma, medeniyet kurucu özelliği) içeren bilgi notu verilir. Öğrencilerden notu ve ders kitabını okuyarak bu koşullarla Aristotelesçi mantığın özellikleri arasında bağ kurmaları istenir (KB2.7). Gruplar, iki mantığın benzer özelliklerini çalışma kâğıdına listeler ve tahtada paylaşır (MAN.3.1.b).

   MAN.3.1
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, benzer özellikler listelerindeki kavram yanılgıları ve eksikler hakkında dönüt verir. Öğrenciler gruplara ayrılır ve yeteneklerine uygun biçimde görev paylaşımı yapar (D1.3). Gruplar T tablosunun bir sütununa Aristotelesçi mantığın, diğerine sembolik mantığın farklı özelliklerini yazar (MAN.3.1.c).

   MAN.3.1
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, farklı özellikleri eğitsel oyunla pekiştirir: özellik kartları ilgili mantığın sütununa yerleştirilir ve gerekçeler tartışılır (KB2.18). Öğrencilerden grup çalışmasında uyumlu davranmaları, karşılaştırmada denetleme ve geçerlilik gibi kavramlardan yararlanmaları istenir (D10.3). Etkinlik sonunda grup değerlendirme formu uygulanır (MAN.3.1.c).

   MAN.3.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar T-tablolarını sunar; öğretmen tablolar üzerinden dönüt verir. Öğrencilerden benzer ve farklı özellikleri tek cümleyle özetlemeleri istenir. T-tablosu ve grup değerlendirme formu öğrenme kanıtı olarak toplanır; öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak katkılarını yansıtır (SDB1.3). Böylece iki mantığın farklı özellikleri toparlanır (MAN.3.1.c).

   MAN.3.1

Sınıf defteri: MAN.3.1 Aristotelesçi mantık ile sembolik mantığı temel özellikleri açısından…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada 've', 'veya' ve 'eğer … ise' içeren günlük cümleler gösterir ve bu cümlelerin ortak yapısını sorar (E1.1). Önceki haftada sembolik mantığın sembollerle çalıştığı hatırlatılır. Dersin amacının, günlük dildeki bağlaçları mantık eklemleriyle ilişkilendirmek ve önermelerin doğruluk değerlerini doğruluk değeri tablosuyla belirlemek olduğu duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden Türkçe dersinde öğrendikleri bağlaçları örnekleyerek listelemeleri istenir; soru-cevapla bağlaçlar işlevlerine (beraberlik, seçim, karşılaştırma, şart) göre sınıflanır ve günlük hayattan örneklendirilir (OB1). Önerme eklemleri ve işlevleri bilgi notuyla verilir; öğrencilerden eklemlerin bağlaçlarla ilişkisini değerlendirmeleri istenir (KB2.10). Kavram yanılgılarına dönüt verilir (MAN.3.2.a).

   MAN.3.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere önerme sembolleri, eklemlerin işlevleri, paranteze alma ve ana eklem kurallarını içeren bilgi notu verilir. Öğrenciler iş birliği ile günlük dildeki önermeleri sembolik dile, sembolik önermeleri günlük dile çevirir; alıştırma ya da eğitici oyunla pekiştirilir (SDB1.2, E2.5). Sonunda Grup Değerlendirme Formu uygulanabilir (MAN.3.2.a).

   MAN.3.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Doğruluk değeri tablosunun yapısı ve kuralları örneklerle açıklayan bilgi notu verilir; öğrencilerden tablonun temel unsurlarını belirlemeleri istenir (MAN.3.2.a). Öğrenciler iş birliği ile kendi önermelerini oluşturur, doğruluk değerlerini tabloyla belirler ve yönlendirici sorularla yorumlar (SDB1.2). Kavram yanılgılarına dönüt verilir; Akran Değerlendirme Formu kullanılabilir (MAN.3.2.b).

   MAN.3.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden T-Tablosunun bir sütununa günlük dil bağlaçlarını, diğerine karşılık gelen mantık eklemlerini yazmaları istenir; Eşleştirme Soruları çözülür. Çalışma Kâğıdı/Yaprağındaki doğruluk değeri tablosu Performans Görevi olarak alınır ve Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir (MAN.3.2.b). Öğrenciler Öz Değerlendirme Formu ile haftalık öğrenmelerini yansıtır (SDB1.3).

   MAN.3.2

Sınıf defteri: MAN.3.2 Doğruluk değeri tablosunu çözümleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada, bir ilaç prospektüsünde birbiriyle çelişen iki cümle içeren görseli gösterir ve bu iki cümlenin aynı anda doğru olup olamayacağını sorar. Öğrencilerin görüşleri alınır; tutarlılık ve tutarsızlık sözcükleri tahtaya yazılır. Öğretmen, bu hafta önermelerin tutarlılığının, geçerliliğinin ve eşdeğerliğinin doğruluk değeri tablosuyla denetleneceğini duyurur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere tutarlı ve tutarsız durumlar içeren atasözü, deyim, özlü söz ve görsel materyaller verilir; tutarlılığı ve tutarsızlığı hangi ölçütlere göre belirledikleri açıkça ifade ettirilir (E1.1, E3.5, OB4). Bilgi notundaki kurallar doğrultusunda önermelerin ve önerme kümelerinin doğruluk değeri tabloları oluşturulur (MAN.3.3.a). Öğrencilerden kendi tutarlı ve tutarsız örneklerini yazıp tabloyla denetlemeleri istenir (MAN.3.3.b). Alıştırma yapılır (SDB1.2); öğretmen kavram yanılgılarına dönüt verir.

   MAN.3.3
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, ilaç prospektüsü ya da diyet listesinden geçerlilik ve eşdeğerlik örnekleri sunar; öğrenciler bunları inceler ve kendi örneklerini oluşturur (KB2.18). Açık uçlu sorulardan oluşan çalışma kâğıdında, bileşik bir önermenin hangi yorumlamalarda geçerli veya eşdeğer sayılacağı yazılır (E1.3). Verilen sembolik önermelerin geçerliliği ve eşdeğerliği tabloyla denetlenir (MAN.3.3.b).

   MAN.3.3
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Doğru ve hatalı denetlenmiş doğruluk değeri tabloları öğrencilere verilir; kural hataları tespit edilip düzeltilir (E3.2, E3.7). Düzeltmelerin gerekçesi yazılır, görüşler büyük grup tartışmasında değerlendirilerek sınıfta paylaşılır (SDB3.3, KB3.3). Önermelerin tutarlılığı, geçerliliği ve eşdeğerliği hakkında yargıya varılır (MAN.3.3.c). Öğretmen kavram yanılgılarına dönüt verir.

   MAN.3.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden, çalışma kâğıdındaki üç önermeyi T-tablosunda tutarlı/tutarsız, geçerli/geçersiz ve eşdeğer/eşdeğer değil olarak özetlemeleri ve gerekçelerini yazmaları istenir (MAN.3.3.c). Çalışma kâğıdı toplanır. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak hangi kuralda zorlandıklarını belirler (SDB1.3). Öğretmen ortak yanılgıları sınıfla paylaşır.

   MAN.3.3

Sınıf defteri: MAN.3.3 Önermelerin tutarlılığını, geçerliliğini ve eşdeğerliğini doğruluk…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada 'Yağmur yağarsa yol ıslanır. Yol ıslak değil. O hâlde yağmur yağmamıştır.' çıkarımını yansıtır ve öğrencilerden bu sonucun neden doğru göründüğünü düşünmelerini ister (E1.1). Dersin amacının çıkarımları doğruluk değeri tablosuna dönüştürmek ve çıkarım kurallarını uygulamak olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere çıkarım örnekleri, doğruluk değeri tablosuyla denetleme kuralları ve açık uçlu soruların yer aldığı çalışma kâğıdı dağıtılır (E1.3). Öğrenciler kuralları okuyup örnek bir çıkarımın öncüllerini ve sonucunu belirler, bunları p, q gibi sembollerle ifade eder (KB2.4). Açık uçlu sorular ikili çalışmayla yanıtlanır; yanıtlar sınıfla karşılaştırılır (KB2.7, MAN.3.4.a).

   MAN.3.4
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Çalışma kâğıdındaki örnek çıkarımlar doğruluk değeri tablosuna dönüştürülür. Her öncül ve sonuç için ayrı sütun açılır, satır sayısı 2ⁿ ile belirlenir ve sütunlar eklem sırasına göre doldurulur (KB2.4, MAN.3.4.a).

   MAN.3.4
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere doğruluk değeri tablosu üzerinde doğru gösterilmiş ve hatalı gösterilmiş çıkarım örnekleri verilir. Öğrenciler çıkarım kurallarını uygulayarak her tabloyu satır satır yeniden denetler, hatalı satırı ve nedenini belirler. Hatalar düzeltilir ve gerekçeler grup içinde tartışılır (KB3.3, KB2.19, MAN.3.4.b).

   MAN.3.4
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler T-Tablosuna, çıkarımı doğruluk değeri tablosuna dönüştürme adımlarını ve uyguladıkları çıkarım kurallarını yazar. Tablolar eşleriyle karşılaştırılarak eksik adımlar tamamlanır (KB2.7). Öğrenciler Öz Değerlendirme Formu ile kuralları uygulama düzeylerini işaretler (SDB1.3, MAN.3.4.b).

   MAN.3.4

Sınıf defteri: MAN.3.4 Çıkarımların geçerliliğini doğruluk değeri tablosu ile denetleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen tahtaya eklemlerle bağlanmış iki önermeden oluşan günlük hayattan bir çıkarım yazar ve öğrencilere sonucun doğru olup olmadığını sorar (E1.1). Önceki derste çıkarımların doğruluk değeri tablosuna dönüştürüldüğü hatırlatılır. Bu derste çıkarım kurallarının uygulanacağı ve geçerlilik hakkında yargıda bulunulacağı duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Önceki derste hazırlanan doğruluk değeri tabloları etkileşimli tahtada gösterilir. Öğrencilerden bu tablolardaki denetlemelerin doğruluğunu incelemeleri istenir (KB2.19). Ders kitabındaki çıkarım kuralları tablolara uygulanarak her satırın kurala uygun olup olmadığı belirlenir ve bulgular karşılaştırılır (KB2.7) (MAN.3.4.b).

   MAN.3.4
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Tablolardaki kural hatalarının tespit edilmesi ve düzeltilmesi çalışma kâğıdı üzerinde yaptırılır (E3.2, E3.7). Öğrencilerden hatalı satırları işaretlemeleri ve çıkarım kuralını doğru uygulayarak tabloyu yeniden oluşturmaları istenir (MAN.3.4.b).

   MAN.3.4
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden yaptıkları düzeltmelerin neden gerekli olduğuna ilişkin gerekçeli görüş oluşturmaları, görüşlerin değerlendirilmesi ve sınıfta paylaşılması sağlanır (SDB3.3, KB3.3). Tablonun sonucuna bakılarak çıkarımın geçerli olup olmadığına karar verilir; kavram yanılgıları ve eksiklikler için dönüt verilir (MAN.3.4.c).

   MAN.3.4
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıdındaki çıkarımların geçerliliğine ilişkin yargılarını T-tablosunda 'geçerli' ve 'geçersiz' sütunlarına gerekçeleriyle yazmaları istenir. Öz değerlendirme formuyla hangi kuralı uygulamada zorlandıkları işaretlenir. Öğretmen ortak yanılgıları tahtada toparlar (MAN.3.4.c).

   MAN.3.4

Sınıf defteri: MAN.3.4 Çıkarımların geçerliliğini doğruluk değeri tablosu ile denetleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Etkileşimli tahtada 'Bütün öğrenciler çalışkandır.' ve 'Bazı öğrenciler çalışkandır.' önermeleri yansıtılır. Öğrencilerden iki önermenin eklemler mantığıyla aynı biçimde gösterilip gösterilemeyeceğini düşünmeleri istenir. Öğrencilerin yanıtlarından yola çıkılarak dersin amacının niceleme mantığının sembolik ögelerini incelemek ve günlük dil ifadelerini formel dile dönüştürmek olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere nicelik belirten kelimeler içeren yapılandırılmış metinler verilir. Öğrencilerden metinlerdeki nicelik belirten kelimeleri ve önermeleri belirleyerek defterlerine yazmaları istenir. Öğretmenin yönlendirici soruları öğrencilerin dikkatini nicelik belirten kelimeler üzerinde yoğunlaştırır (E3.2). Belirlenenler ikili eşleşmelerle karşılaştırılır (SDB2.1, MAN.3.5.a).

   MAN.3.5
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Eklemler mantığından farklılaşan yönlerden yola çıkılarak niceleme mantığına neden ihtiyaç duyulduğu soruları sorulur ve beyin fırtınası yapılır. Öğrencilerden farklı görüşleri dinlemeleri ve saygı göstermeleri istenir (D15.1). Önermeler mantığının sınırlılıkları ve basit önermelerin çıkarımı için gerekenler tartışılır. Kavram yanılgılarına dönüt verilir (MAN.3.5.a).

   MAN.3.5
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere niceleme mantığının temel kavramlarının, sembolleştirme kurallarının, örneklerin ve açık uçlu soruların yer aldığı çalışma kâğıdı verilir (E1.3). Öğrencilerden karşı olum karesinin niceleme mantığında nasıl ifade edildiğini bulmaları istenir (MAN.3.5.a). Ardından günlük dildeki örnek önermeler niceleme mantığının formel diline çevrilir (MAN.3.5.b).

   MAN.3.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıdındaki günlük dil önermelerini niceleme mantığındaki karşılıklarıyla eşleştirmeleri istenir. Eşleştirmeler akranlarla karşılaştırılır; farklılıklar gerekçeleriyle tartışılır (KB2.7). Öğrencilerden hangi sembolleştirme kuralında zorlandıklarını öz değerlendirme formuna yazmaları istenir (SDB1.3, MAN.3.5.b).

   MAN.3.5

Sınıf defteri: MAN.3.5 Niceleme mantığını yorumlayabilme; değerlendirme