5. Sınıf Birlikte Yaşamak Sunusu: Yardımlaşma ve Dayanışma

1. Bir Elin Nesi Var, İki Elin Sesi Var

• Bir Elin Nesi Var,
• İki Elin Sesi Var
• 5. Sınıf Sosyal Bilgiler · Birlikte Yaşamak Sunusu
• Sadaka taşından sosyal sorumluluk projelerine: Yardımlaşma ve dayanışma toplumsal birliği nasıl güçlendirir?

Öğretmene not: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, 5. sınıf Sosyal Bilgiler, 1. öğrenme alanı “Birlikte Yaşamak”. Öğrenme çıktısı SB.5.1.3 (2026-2027 yıllık planında 4–6. haftalar). Sunu programın süreç bileşenlerini izler: yardımlaşma ve dayanışma faaliyetlerini sorgulama (Giriş, Bölüm 1–3), sosyal temas oluşturma ve grup dinamiği (röportaj, görev grupları), fikir üretme, fikirleri müzakere etme ve fikri eyleme dönüştürme (Bölüm 4). Kapaktaki atasözü, birlikte hareket etmenin gücünü anlatır. Kapak fotoğrafı, İstanbul Üsküdar’daki İmrahor Camii’nin önünde duran bir sadaka taşıdır; öğrencilere “Sizce bu taş ne işe yarıyordu?” diye sorup cevabı Bölüm 2’ye saklayabilirsiniz. Sunudaki örnek olaylar ve kişiler kurgusaldır. 6 Şubat depremlerinden etkilenmiş öğrencileriniz varsa Bölüm 3’teki deprem slaytını işlerken duygularına özen gösterin.

2. Merak edelim

• Herkes yalnızca kendi derdiyle ilgilenseydi mahallemizde hayat nasıl olurdu?
• Küçük bir iyilik nasıl olur da bütün bir toplumu birbirine bağlar?
• 5N1K soru kartı: Merak ettiğin bir soruyu yaz
• Kim?
• Kimler yardıma ihtiyaç duyar?
• Ne?
• Dayanışma ne demektir?
• Nerede?
• Yardımlaşmayı nerelerde görürüz?
• Ne zaman?
• Dayanışma en çok ne zaman gerekir?
• Nasıl?
• Bir çocuk nasıl yardım edebilir?
• Neden?
• Yardımlaşma birliği neden güçlendirir?

Öğretmene not: İki soruyu sorun, öğrencilerin düşüncelerini tahtaya not edin. Ardından her öğrenci 5N1K kartına merak ettiği bir soruyu yazsın (süreç bileşeni a: sorgulama). Kartları sınıf panosunda toplayın; Bölüm 4’ün sonundaki “Sorularımıza dönelim” slaytında bu sorulara geri döneceksiniz.

3. Yol haritamız

• Birlikte güçlüyüz
• Toplumsal birlik, yardımlaşma, dayanışma
• Geçmişten günümüze
• Sadaka taşı, imece, Millî Mücadele, Türk Kızılay
• Kurumlar ve kuruluşlar
• Kamu kurumları, STK’lar, Vefa, deprem
• Sosyal sorumluluk projesi
• Görevler, fikirler, müzakere, uygulama
• Özet ve tekrar
• Kavramlar, doğru-yanlış, test, kim bilecek

Öğretmene not: Web sürümünde ve PowerPoint’te başlıklara tıklayınca ilgili bölüme gidilir. Konu yıllık planda üç haftaya yayılır: Bölüm 1–3 ilk iki haftada, Bölüm 4’teki proje çalışması üçüncü haftada işlenebilir.

4. Birlikte güçlüyüz

• Yardımlaşma ve dayanışma nedir? Bir toplumu birbirine nasıl bağlar?
• Toplumsal birlik
• Yardımlaşma
• Dayanışma
• Yardımın türleri
• Örnek olay
• Atasözleri

Öğretmene not: Bölüm kapağındaki halat, sonraki slayttaki benzetmeye hazırlıktır: Halat, pek çok ince lifin bir araya getirilmesiyle oluşur. Öğrencilere sorun: Tek bir lif mi daha güçlüdür, bu halat mı?

5. Toplumsal birlik bir halat gibi

• Tek bir iplik kolayca kopar; iki parmağımızla bile koparabiliriz.
• Yüzlerce iplik birlikte örülünce sağlam bir halat olur, ağır yükleri taşır.
• Toplum da böyledir: İnsanlar birbirine destek oldukça güçlenir.
• Yardımlaşma ve dayanışma, toplumu bir arada tutan ilmeklerdir.
• Toplumsal birlik
• Bir toplumdaki insanların ortak değerlerle, birbirine destek olarak bir arada yaşaması.
• Halat dışında hangi benzetme aklına geliyor? Bir örnek bul.
• Örnek: Arı kovanı. Her arı bir iş yapar; kovan ancak birlikte çalışınca yaşar.

Öğretmene not: Benzetmeyi somutlaştırın: Bir öğrenci tek bir pamuk ipliğini koparsın, sonra birkaç ipliği örüp aynı şeyi denesin. Öğrencilerin kendi benzetmelerini isteyin; orkestra, yapboz, futbol takımı gibi örnekler gelebilir. Süreç bileşeni a: Yardımlaşma ve dayanışmanın toplumsal birliği nasıl sürdürdüğünü sorgulamaya buradan başlıyoruz.

6. Yardımlaşma ve dayanışma

• Yardımlaşma
• İhtiyacı olana el uzatmaktır.
• Kardeşine ödevinde yardım edersin.
• Yaşlı komşunun çantasını taşırsın.
• Dayanışma
• Ortak bir amaç için birlikte hareket etmektir.
• Sınıfça okul bahçesini temizlersiniz.
• Bir afette bütün ülke el ele verir.
• İnsanların ihtiyaç anında birbirine maddi ya da manevi destek vermesi.
• Bir topluluktaki insanların birbirine karşı sorumluluk duyup birlikte hareket etmesi.

Öğretmene not: İki kavram iç içedir: Yardımlaşmada çoğu zaman bir kişinin ihtiyacı öne çıkar; dayanışmada ise bir topluluk ortak bir amaç ya da zorluk karşısında omuz omuza verir. Öğrencilerden her kavram için kendi hayatlarından birer örnek isteyin.

7. Yardımlaşma hayatın her yerinde

• Ailede
• Yemekten sonra herkes sofrayı toplamaya yardım eder.
• Okulda
• Kalemini unutan arkadaşına kendi kalemini verirsin.
• Mahallede
• Komşular, hasta olan yaşlı komşunun alışverişini yapar.
• Ülkede
• Bir afet olunca bütün ülke yardım için harekete geçer.
• Sen bu hafta kime, nasıl yardım ettin? Sana kim yardım etti?
• Yardımlaşma ailede başlar; okula, mahalleye ve bütün ülkeye yayılır.

Öğretmene not: Kartları tek tek açarken her biri için öğrencilerden kendi hayatlarından bir örnek isteyin. Program, öğrencilerin günlük hayattan ve yakın çevreden yardımlaşma ve dayanışma örnekleri vermesini önerir.

8. Yardımın türleri

• Yardım yalnızca para ya da eşya vermek değildir. Üç yoldan destek olabiliriz.
• Maddi yardım
• Para, yiyecek, giysi, kırtasiye gibi eşyalarla destek olmak
• Manevi yardım
• Moral vermek, dinlemek, sevgi ve ilgi göstermek
• Emek ve zaman
• Bir işe gönüllü olarak elimizi ve vaktimizi katmak
• Hastanedeki arkadaşına “Geçmiş olsun.” kartı yazmak hangi tür yardımdır?
• Manevi yardım. Kart arkadaşına moral verir, onu unutmadığını gösterir.

Öğretmene not: Ders kitabı, 6 Şubat depremlerinde halkın depremzedelere maddi ve manevi yardımlarından söz eder. Emek ve zaman, gönüllülüğün temelidir: Bir kermeste görev almak, komşunun bahçesini sulamak gibi. Öğrencilerden her tür için bir örnek isteyin.

9. Yardım etmek için zengin olmak gerekir mi?

• Mert
• 1. görüş
• “Harçlığım çok az. Param olmadan kimseye yardım edemem ki!”
• Ela
• 2. görüş
• Ela, yardımın yalnızca parayla yapılmadığını düşünüyor.
• Yaşlı komşumuzun çiçeklerini suluyor, kardeşime masal okuyorum. Bunlar da yardım!
• Sen kime katılıyorsun? Parasız yapılabilecek yardımlara örnek ver.

Öğretmene not: Beklenen sonuç: Yardım etmek için zengin olmak gerekmez. Zaman, emek, bilgi, güler yüz ve güzel bir söz de yardımdır. Mert’in düşüncesini küçümsemeden tartışın; küçük katkıların da değerli olduğunu vurgulayın. Öğrenciler parasız yapılabilecek yardımları tahtada bir listede toplayabilir.

10. Örnek olay: Üç gün susuz kalan sokak

• Etkinlik · Örnek olay
• Kış ortasında sokağımızın su borusu patladı, üç gün su gelmedi. En çok da tek başına yaşayan yaşlı komşularımız zorlandı.
• Kerem
• 5. sınıf öğrencisi
• Komşular ne yaptı?
• Evinde su olanlar, yaşlı komşularıyla paylaştı.
• Gençler, yaşlıların kapısına su bidonları taşıdı.
• Belediye ekipleri boruyu onarırken komşular onlara çay ikram etti.
• Önceden yalnızca selamlaşan komşular artık birbirini ziyaret ediyor.
• Bu yardımlaşma sokaktaki komşuluk ilişkilerini nasıl değiştirdi?

Öğretmene not: Program, yardımlaşma ve dayanışmanın toplumsal birliği sürdürmeye etkisinin örnek olay yöntemiyle sorgulanmasını önerir. Beklenen çıkarım: Zor günde yardımlaşma insanları yakınlaştırır; güven ve dostluk doğar. Sokak küçük bir topluluktur; dayanışmayla daha güçlü bir birlik hâline gelir. Örnek olay kurgusaldır.

11. Yardımlaşma birliği nasıl güçlendirir?

• Yardımlaşma ve dayanışma toplumda neleri değiştirir?
• Zor günde komşular birbirine koşar.
• Kimse kendini yalnız ve çaresiz hissetmez.
• İnsanlar ellerindekini paylaşır.
• İhtiyaç sahiplerinin hayatı kolaylaşır.
• Birlikte çalışan insanlar birbirini tanır.
• Güven, sevgi ve dostluk artar.
• Yardım gören, bir gün o da yardım eder.
• İyilik çoğalır; toplum birbirine kenetlenir.

Öğretmene not: Süreç bileşeni a. Satırı açmadan önce soldaki durumu sözlü olarak söyleyin; öğrenciler sonucunu tahmin etsin. Varılacak sonuç: Yardımlaşma ve dayanışma insanlar arasındaki bağları güçlendirerek toplumsal birliğin sürmesini sağlar.

12. Atasözlerimiz ne diyor?

• Düşünelim · Atasözleri
• Birlikte daha güçlüyüz
• “Bir elin nesi var, iki elin sesi var.”
• Küçük katkı da değerli
• “Damlaya damlaya göl olur.”
• Komşuluk önemlidir
• “Komşu komşunun külüne muhtaçtır.”
• Herkes bir taş koyar
• “Yalnız taş duvar olmaz.”
• Okul kermesinde herkes küçük bir katkı yaptı ve büyük bir yardım toplandı. Bu durum hangi atasözüne uyar?
• “Damlaya damlaya göl olur.” Küçük katkılar bir araya gelince büyük bir iyiliğe dönüşür.

Öğretmene not: Kapaktaki atasözüne burada dönün. “Komşu komşunun külüne muhtaçtır.” sözü, insanın en küçük şey için bile komşusuna ihtiyaç duyabileceğini anlatır. Öğrencilerden yardımlaşma ve dayanışmayla ilgili başka atasözleri bulmalarını isteyin.

13. Gözlemci olalım

• Etkinlik · Gözlem
• Bir hafta boyunca çevrenizdeki yardımlaşma örneklerini gözleyip not alın.
• Evde: Ailede kim, kime, nasıl yardım ediyor?
• Okulda: Sınıfta ve teneffüste hangi yardımlaşmaları görüyoruz?
• Mahallede: Komşular, esnaf ve muhtarlık neler yapıyor?
• Haberlerde: Gazete, televizyon ve güvenilir sitelerde hangi yardım haberleri var?
• Paylaşım: En çok etkilendiğiniz örneği sınıfta 5N1K sorularıyla anlatın.
• Gözlem
• Bir olayı ya da durumu dikkatle izleyip gördüklerini not etmek.
• Gözlediğiniz örneklerin ortak noktası ne olabilir?
• Hepsinde insanlar karşılık beklemeden birbirine destek oluyor; bu da aralarındaki bağı güçlendiriyor.

Öğretmene not: Program, yardımlaşma ve dayanışma örneklerinin yazılı, görsel ve dijital kaynaklardan incelenmesini ve öğrencilerin günlük hayattan, yakın çevreden örnekler vermesini önerir (OB1, OB2, OB4). Gözlem notları defterde bir tabloda toplanabilir: Kim? Kime? Ne yaptı? Sonucu ne oldu?

14. Geçmişten günümüze yardımlaşma

• Atalarımız birbirine nasıl yardım ederdi? Bu güzel gelenekler bugün nasıl yaşıyor?
• Sadaka taşı
• Askıda ekmek
• İmece ve vakıflar
• Millî Mücadele
• Türk Kızılay
• Röportaj

Öğretmene not: Bölüm kapağındaki fotoğrafta kadınlar ve çocuklar tarhanayı imeceyle, birlikte hazırlıyor (2017). Öğrencilere sorun: Bu iş tek başına yapılsaydı ne kadar sürerdi?

15. Sadaka taşı: Kimse görmeden yardım

• Kazlıçeşme’de (İstanbul) bir sadaka taşı ve üstündeki oyuk
• Selçuklu ve Osmanlı Dönemi’nde cami ve çeşme yanlarına, meydanlara sadaka taşları konurdu.
• Yardım etmek isteyen, taşın oyuğuna sadaka, yani karşılıksız para bırakırdı.
• İhtiyacı olan geceleyin kimse görmeden gelir, yalnızca ihtiyacı kadarını alırdı.
• İhtiyacı olan kişi parayı neden kimse görmeden alırdı?
• Utanmasın, onuru incinmesin diye. Yardım eden ile yardım alan birbirini görmezdi.

Öğretmene not: Fotoğraftaki taşın üstündeki çukura dikkat çekin: Para buraya bırakılırdı. Kapaktaki taş da bir sadaka taşıdır (İmrahor Camii, Üsküdar). Sadaka: Hiçbir karşılık beklemeden ihtiyacı olana verilen para, yiyecek ya da eşya. Sadaka taşlarında iki değer öne çıkar: yardım alanın onurunu korumak ve başkasının hakkını gözetmek. İhtiyaç sahibi yalnızca ihtiyacı kadarını alır, kalanını başkaları için bırakırdı; böylece yapılan iyilik gerçekten ihtiyacı olana ulaşırdı. Öğrencilere sorun: Yardım ederken karşımızdakinin duygularını neden düşünmeliyiz?

16. Sadaka taşından askıda ekmeğe

• Bugün de yaşıyor
• Askıda ekmek
• Bazı fırınlarda müşteriler fazladan bir ekmeğin parasını öder; bu ekmek “askıda” bekler. İhtiyacı olan kişi onu para ödemeden alır.
• Mahremiyet
• Bir kişinin özel durumunun gizli tutulması, başkalarına açılmaması.
• Ortak yönleri ne?
• Askıda ekmek ile sadaka taşının ortak yönü nedir?
• İkisinde de yardım eden ile yardım alan birbirini görmez. Böylece yardım alanın onuru korunur.

Öğretmene not: Kitabın sözlüğünde mahremiyet “gizli olma durumu” diye açıklanır. Ek soru: Yardım ettiğimiz birinin fotoğrafını izinsiz paylaşmak doğru olur mu? (Hayır; kişi üzülebilir, utanabilir. Yardım haberlerinde çocukların yüzünün çoğu zaman gösterilmemesi de bu yüzdendir.)

17. Geçmişimizden yardımlaşma örnekleri

• İmece
• Köylüler ev yapımı, hasat gibi zor işleri sırayla, karşılıksız ve birlikte yapardı.
• Vakıflar
• Hayırseverler çeşme, köprü, aşevi, şifahane yaptırıp halkın hizmetine sunardı.
• Ahilik
• Esnaf ve zanaatkârlar birbirine destek olur, kazancını ihtiyaç sahipleriyle paylaşırdı.
• Komşuluk
• Düğünde, hastalıkta, yas gününde komşular hemen birbirinin yanına koşardı.
• Bu geleneklerden hangilerini bugün de görüyoruz?
• Bazı köylerde imece hâlâ yaşıyor; vakıflar ve dernekler yardım ediyor; komşuluk sürüyor.

Öğretmene not: Şifahane: kimsesizlerin ücretsiz tedavi edildiği, hekimlerin de yetiştiği hastane (kitabın sözlüğünde). Ahilik, 13. yüzyılda Ahi Evran’ın öncülüğünde Anadolu’da gelişen esnaf teşkilatıdır. Vakıflar ve Ahilik ileriki sınıflarda ayrıntılı işlenir; burada yardımlaşma geleneğimizin örnekleri olarak tanıtın.

18. İmece bugün de yaşıyor

• Yaşayan bir gelenek
• Beyşehir Gölü’nde kayıklar için buzu birlikte kesen bölge halkı (2017)
• Kışın göl buz tuttu; adaya giden kayıklar buzda ilerleyemedi.
• Bölge halkı bir araya geldi, kalın buzu birlikte keserek kayıklara yol açtı.
• Tek kişinin yapamayacağı zor bir iş imeceyle kolaylaştı.
• Sizin çevrenizde imeceye benzeyen bir ortak çalışma var mı? Anlatın.
• Örnek: Köyde birlikte yapılan hasat, tarhana ya da salça yapımı; mahallece yapılan temizlik.

Öğretmene not: Fotoğraf Şubat 2017’de Beyşehir Gölü’nde çekildi. Bölüm kapağındaki tarhana yapımı da bir imece örneğidir. Önceki slayttaki soruya dönün: İmece eskiden köylerde çok yaygındı ve bugün de yaşıyor. Öğrenciler bölüm sonundaki röportajda aile büyüklerine imece anılarını sorabilir.

19. Millî Mücadele’de omuz omuza

• Millî Mücadele yıllarında ordumuzun yiyeceğe, giyeceğe ve cephaneye büyük ihtiyacı vardı.
• Mustafa Kemal Paşa, 1921’de halktan orduya destek isteyen emirler yayımladı.
• Her ev, askerler için çamaşır, çorap ve çarık hazırladı.
• Halk, yokluk içinde bile yiyeceğini ve giyeceğini orduyla paylaştı.
• Kadınlar, cepheye kağnılarla cephane taşıdı.
• Tekâlif-i Millîye
• “Millî yükümlülükler” demektir. Halktan ordu için destek isteyen bu emirlerin adıdır.
• Halkın bu desteği Millî Mücadele’nin kazanılmasına nasıl katkı sağladı?
• Ordu ihtiyaçlarını karşılayıp güçlendi. Ordu ve millet tek yürek oldu; bu birlik zaferi getirdi.

Öğretmene not: Tekâlif-i Millîye Emirleri, Sakarya Meydan Muharebesi öncesinde 7–8 Ağustos 1921’de Başkomutan Mustafa Kemal Paşa tarafından yayımlandı. Ders kitabı emirlerin adını vermez; ordunun giyecek, yiyecek ve cephane ihtiyacının bu emirlerle karşılanmak istendiğini anlatır. Vurgu: Yokluk içindeki millet elindekini ordusuyla paylaştı; bu, tarihimizdeki en güçlü dayanışma örneklerindendir.

20. Empati: O yıllarda bir köyde

• Etkinlik · Empati
• Babam cephede. Annem ve ninem askerlerimiz için gece gündüz çorap örüyor. Ben de köyümüzün topladığı yardımları kağnılara yüklemeye yardım ediyorum.
• Canlandırma: Anadolulu bir çocuk
• O yıllarda neler oldu?
• Mustafa Kemal Paşa Samsun’a çıktı.
• Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı.
• Halktan orduya destek isteyen emirler yayımlandı.
• Büyük Taarruz’la zafer kazanıldı.
• Bu çocuğun yerinde olsaydın neler hissederdin? Sen nasıl destek olurdun?

Öğretmene not: Bu konuşma, dönemin bilinen gerçeklerinden esinlenen kurgusal bir canlandırmadır; gerçek bir kişinin sözü değildir. Kadınların ve çocukların cephe gerisinde orduya destek vermesi, kağnılarla cephane taşınması dönemin bilinen gerçeklerindendir. Tarihler: 19 Mayıs 1919 Samsun; 23 Nisan 1920 TBMM’nin açılışı; Ağustos 1921 Tekâlif-i Millîye Emirleri; 26 Ağustos 1922’de başlayan Büyük Taarruz ve 30 Ağustos 1922 Başkomutanlık Meydan Muharebesi. Etkinlik: Öğrenciler bu çocuğun ağzından kısa bir günlük sayfası yazabilir.

21. Kıyafetten iyiliğe

• Günümüzden bir örnek · Türk Kızılay
• Kullanmadığımız giysileri kıyafet dönüşüm kutularına bırakırız.
• Kutularda toplanan tekstil ürünleri geri dönüştürülür.
• Geri dönüşümden elde edilen gelir, yardım çalışmalarına harcanır.
• Gelir nerelere destek olur?
• Barınma ve gıda
• İhtiyaç sahiplerinin barınma ve beslenme ihtiyaçlarına
• Giyim ve eğitim
• Giyecek yardımına ve öğrencilerin eğitimine
• Geri dönüşüm
• Kullanılmış ürünlerin işlenerek yeniden kullanılabilir hâle getirilmesi.

Öğretmene not: Ders kitabındaki örnek, Türk Kızılayın bazı illerde yürüttüğü “2. El Tekstil” projesidir. Kutulara bırakılan giysiler ve tekstil ürünleri geri dönüşüme gider; buradan sağlanan para ihtiyaç sahiplerine barınak, yiyecek, giyecek ve eğitim yardımı olarak geri döner. Düşünelim: Bu proje hem insanlara hem doğaya nasıl iyilik yapar? (İhtiyaç sahiplerine destek olunur; atık azalır, kaynaklar korunur.)

22. Dünden bugüne aynı değerler

• Her geleneğin bugün yaşayan bir benzerini bulabilir misiniz?
• Sadaka taşı
• Selçuklu ve Osmanlı
• Kimse görmeden yardım edilirdi.
• Askıda ekmek
• İmece
• Köylerde
• Zor işler birlikte, karşılıksız yapılırdı.
• Gönüllü temizlik, fidan dikimi
• Vakıflar
• Aşevi, çeşme, şifahane yaptırılırdı.
• Vakıflar ve dernekler (STK’lar)
• Halkın desteği
• Millî Mücadele
• Halk elindekini orduyla paylaştı.
• Afet yardım kampanyaları
• Komşuluk
• Her dönem
• Zor günde komşuya koşulurdu.
• Yaşlı komşuya alışveriş desteği
• Biçimler değişse de yardımlaşma ve dayanışma değerimiz hep yaşadı.

Öğretmene not: Kartları tek tek açın; her birinde önce öğrencilerden bugünkü benzerini tahmin etmelerini isteyin, sonra “Bugün” kutularını açın. STK: sivil toplum kuruluşu; Bölüm 3’te ayrıntılı işleniyor.

23. Büyüklerimize soralım

• Etkinlik · Röportaj
• Aile büyüklerinizle kısa bir röportaj yapın. Onların çocukluğundaki yardımlaşmayı öğrenin.
• Çocukluğunuzda komşular birbirine nasıl yardım ederdi?
• İmeceye ya da ortak bir işe katıldınız mı? Neler yapılırdı?
• Zor bir gününüzde size kim destek oldu?
• Eskiyle bugün arasında yardımlaşmada ne değişti?
• Röportaj
• Bir kişiyle soru-cevap biçiminde yapılan ve not alınarak paylaşılan görüşme.
• Nasıl yapacağız?
• Cevapları kısa notlarla kaydedin. Sınıfta paylaşın, ortak noktaları tahtaya yazalım.

Öğretmene not: Süreç bileşeni b (sosyal temas oluşturma) ile ilişkilidir. Röportajdan önce izin alma ve saygılı soru sorma kurallarını hatırlatın. Cevaplardan sınıfta bir “Dünden bugüne yardımlaşma” panosu hazırlanabilir.

24. Yardım eden kurumlar ve kuruluşlar

• Devletimiz ve gönüllü kuruluşlar yardımlaşmayı nasıl büyütür? Biz bu çalışmalara nasıl katılabiliriz?
• Kamu kurumları
• Sivil toplum kuruluşları
• Ulusal Vefa Programı
• 6 Şubat depremleri
• Gönüllülük
• Doğru adrese yardım

Öğretmene not: Bölüm kapağında, malzemeleriyle sıraya girmiş AFAD ekipleri görülüyor (2012). AFAD, devlete bağlı bir kamu kurumudur; bölümde STK’larla karşılaştırılacak.

25. Kamu kurumları ve STK’lar

• Ülkemizde yardımlaşma ve dayanışma çalışmalarını iki tür kuruluş yürütür.
• Kamu kurum ve kuruluşları
• Devlete bağlıdır.
• Ülkemizin her yerinde hizmet verir.
• Örnek: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, AFAD, belediyeler
• Sivil toplum kuruluşları
• Gönüllüler bir araya gelerek kurar.
• Kurulduğu yerde ve ülke genelinde çalışır.
• Örnek: Dernekler ve vakıflar
• Kamu
• Halka hizmet veren devlet kurumlarının tümü.
• Sivil toplum kuruluşu (STK)
• Devlete bağlı olmayan, gönüllülerin ortak bir amaçla kurduğu dernek, vakıf gibi kuruluşlar.

Öğretmene not: Ders kitabına göre kamu kurum ve kuruluşları ülkenin her yerinde faaliyet gösterir; sivil toplum kuruluşları ise kuruldukları bölgede sosyal yardım çalışmaları yapmanın yanında ülke genelinde de çalışır. Tanınmış yardım kuruluşlarından örnekler birkaç slayt sonra geliyor.

26. Hepsinin ortak amacı

• Yoksulluğu azaltmak
• İhtiyaç sahiplerinin yiyecek, giyecek, barınma gibi temel ihtiyaçlarını karşılamak
• Hayatı güzelleştirmek
• İnsanların daha sağlıklı, güvenli ve mutlu yaşamasına katkı sağlamak
• Birliği güçlendirmek
• Toplumdaki sorunları azaltarak birlik ve beraberliği korumak
• Yoksulluk azalınca toplumsal birlik neden güçlenir?
• İnsanlar kendini dışlanmış hissetmez, birbirine güvenir. Sorunlar azalınca huzur ve beraberlik artar.

Öğretmene not: Ders kitabına göre kamu kurumları da STK’lar da aynı hedefe çalışır: Yoksulluk azalsın, insanlar daha iyi koşullarda yaşasın. Sorunlar azaldıkça toplumda birlik ve beraberlik güçlenir.

27. Ulusal Vefa Programı

• Keşfedelim · Bir kamu hizmeti
• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bu programı yaşlı ve özel gereksinimli vatandaşlar için hazırladı.
• Görevli ekipler bu vatandaşların evlerini düzenli olarak ziyaret eder.
• Ev temizliği ve kişisel bakım gibi işlerde onlara destek olur.
• Ders kitabındaki habere göre 127.720 vatandaşın temel ihtiyaçları karşılandı.
• Vefa
• Sevgiyi ve dostluğu unutmadan sürdürmek, görülen iyiliği unutmamak.
• Bu programa neden “vefa” adı verilmiş olabilir?
• Bize emek vermiş büyüklerimizi ve desteğe ihtiyacı olanları unutmamak, yalnız bırakmamak için.

Öğretmene not: Program; temel ihtiyaçlarını karşılayamayan, kendi bakımını yapamayan yaşlı, özel gereksinimli ya da ağır kronik hastalığı olan ihtiyaç sahiplerine yöneliktir. Kitabın sözlüğünde vefa: sevgiyi sürdürme, dostluk bağlılığı. Sonraki slayt, bu tür bir yardımın birey ve toplum üzerindeki etkisini tartışmak için kullanılabilir.

28. İyiliğin yolculuğu: Bireyden topluma

• Bir yardım önce bir kişinin hayatına dokunur, sonra bütün topluma yayılır.
• Yardım
• Birey
• Kişinin hayatı kolaylaşır
• İhtiyacı karşılanır.
• Kendini yalnız hissetmez.
• Umudu ve morali artar.
• Toplum
• Toplumun bağları güçlenir
• İnsanlar birbirine güvenir.
• Yardım gören de yardım eder.
• Birlik ve beraberlik artar.
• Sosyal yardım
• İhtiyaç sahibi kişilere devletin ya da kuruluşların sağladığı para, eşya ve hizmet desteği.
• Yardımlaşma, toplumu bir arada tutan görünmez bir bağdır.

Öğretmene not: Ulusal Vefa Programı örneği üzerinden tartışın: Ziyaret edilen yaşlı vatandaş neler hisseder? Yakınları, komşuları ve bütün toplum bu hizmetten nasıl etkilenir? Süreç bileşeni a: yardımlaşma faaliyetlerinin toplumsal birliği sürdürmeye etkisini sorgulama.

29. 6 Şubat depremleri: Tek yürek olduk

• Zor günde dayanışma
• 6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş merkezli depremler 11 ilimizi etkiledi. Bu acı günlerde milletçe el ele verdik.
• AFAD ve arama kurtarma ekipleri bölgede çalıştı.
• MEB’in okulları, pansiyonları ve öğretmenevleri depremzedelere açıldı.
• MEB’in arama kurtarma ekibindeki öğretmenler kurtarma çalışmalarına katıldı.
• Meslek liseleri ve halk eğitim merkezleri çadır, battaniye, uyku tulumu üretti.
• Yurdun dört bir yanından bağışlar ve gönüllüler bölgeye koştu.
• Depremzede
• Depremden zarar gören ve desteğe ihtiyaç duyan kişi.
• Bu dayanışma depremzedeler için neden çok önemliydi?
• Temel ihtiyaçları karşılandı, yalnız olmadıklarını hissettiler. Acıyı paylaşan millet birbirine daha çok kenetlendi.

Öğretmene not: Konuyu işlerken depremden etkilenmiş öğrencilerin duygularına özen gösterin; kayıp sayılarına girmeyin. Ders kitabı bu felaketi “asrın felaketi” diye anar ve MEB’in yaptıklarını örnek verir: Barınma için okullar, pansiyonlar, öğretmenevleri ve uygulama otelleri kullanıldı; MEB’in arama kurtarma birimi AKUB’da görevli öğretmenler kurtarma çalışmalarına katıldı; meslek liseleri, halk eğitim merkezleri ve olgunlaşma enstitüleri çadır, uyku tulumu, battaniye; meslek liseleri ayrıca soba, yatak, atkı ve bere üretip bölgeye gönderdi.

30. Zor günde bir çatı: AFAD çadırları

• Zor günde dayanışma
• Adana’da kapalı bir pazar yerinde AFAD çadırları (7 Şubat 2023)
• Depremin ertesi günü çekilen bu fotoğrafta sıra sıra çadırlar görülüyor.
• Evlerine dönemeyen aileler bu çadırlarda barınabildi.
• Kamu kurumları, STK’lar ve gönüllüler bölgede birlikte çalıştı.
• Afetten etkilenen insanlara uzaktan nasıl destek olabiliriz?
• Bilinen kuruluşlar aracılığıyla bağış yaparak, mektup ve resimlerle moral vererek, ailemizle gönüllü çalışmalara katılarak.

Öğretmene not: Fotoğraf 7 Şubat 2023’te Adana’nın Çukurova ilçesinde çekildi. Fotoğrafta yıkıntı ya da yaralı yoktur; zor günde kurulan dayanışmayı göstermek için seçildi. Depremden etkilenmiş öğrencileriniz varsa onları konuşmaya zorlamayın; isteyen, gördüğü bir dayanışma örneğini anlatabilir.

31. Yardım kuruluşlarını tanıyalım

• Etkinlik · Araştırma
• AFAD
• Afet ve acil durumlarda arama kurtarma, barınma ve yardım çalışmalarını yönetir.
• Türk Kızılay
• İhtiyaç sahiplerine gıda, barınma ve giysi yardımı yapar; kan bağışı toplar.
• Belediyeler
• Şehirdeki ihtiyaç sahibi ailelere sosyal yardım ve hizmet sunar.
• AKUT
• Gönüllülerin kurduğu bir dernektir; afetlerde ve kazalarda arama kurtarma yapar.
• LÖSEV
• Lösemi tedavisi gören çocuklara ve ailelerine destek olan bir vakıftır.
• Darüşşafaka
• Annesini ya da babasını kaybetmiş, imkânı kısıtlı çocukların eğitimine destek olur.

Öğretmene not: Düşünelim: Bunlardan hangileri devlete bağlı kamu kurumudur? (AFAD ve belediyeler. AKUT, LÖSEV ve Darüşşafaka ise gönüllülerin kurduğu STK’lardır.) Türk Kızılay da bir dernektir, yani bir STK’dır; 1868’den beri hizmet veren bu köklü kuruluş afetlerde devletle iş birliği yapar. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), İçişleri Bakanlığına bağlıdır. Program, yardımlaşma ve dayanışma faaliyetlerinin yazılı, görsel ve dijital kaynaklardan incelenmesini önerir (OB1, OB2, OB4). Öğrenciler ilinizdeki ya da ilçenizdeki bir yardım kuruluşunu araştırıp kısa bir tanıtım kartı hazırlayabilir: Adı ne? Ne iş yapar? Kimlere yardım eder? Biz nasıl destek olabiliriz?

32. Gönüllü olmak

• Gönüllü kişi, zamanını ve emeğini karşılık beklemeden başkalarıyla paylaşır.
• Pek çok sivil toplum kuruluşu gönüllülerin emeğiyle çalışır.
• Çocuklar da gönüllü olabilir: okul kütüphanesinde görev almak, kırtasiye toplamak gibi.
• Gönüllülük hem yardım edeni hem yardım edileni mutlu eder.
• Gönüllülük
• Bir işi kimse zorlamadan, karşılık beklemeden kendi isteğiyle yapmak.
• İyilik eden iyilik bulur.
• Atasözü

Öğretmene not: Öğrencilere okulda ve mahallede gönüllü olarak neler yapabileceklerini sorun. Küçük yaştaki öğrencilerin gönüllü çalışmalara aileleriyle ya da öğretmenleriyle birlikte katılması gerektiğini hatırlatın.

33. Yardımı doğru adrese ulaştıralım

• Güvenilir mi?
• Sosyal medyada bir bağış çağrısı gördün. Güvenilir olup olmadığını nasıl anlarsın?
• Çağrıyı bilinen bir kurum mu yapıyor? Kurumun resmî sitesinde de var mı? Önce ailene danış.
• Bağış
• Bir kişinin ya da kuruluşun, karşılık beklemeden para ya da eşya vermesi.
• 150 yılı aşkın iyilik
• Türk Kızılay 1868’de kuruldu. O günden bu yana savaşta, afette ve barışta insanlara yardım ediyor.

Öğretmene not: Afetlerden sonra bazen sahte bağış çağrıları yapılabilir. Öğrencilere bağışın resmî ve bilinen kurumlar aracılığıyla yapılmasının neden önemli olduğunu sorun. Ders kitabındaki proje örneğinde de öğrenciler, topladıkları bağışlara güven kazandırmak için bir yardım kuruluşuyla iş birliği yapar.

34. Yardım ederken nelere dikkat ederiz?

• Yapmayalım
• Yardım alanın fotoğrafını izinsiz paylaşmak
• Yırtık, kirli ya da kullanılamaz eşya vermek
• Yaptığımız iyiliği başa kakmak
• Yapalım
• Karşılık beklemeden, gönülden yardım etmek
• Temiz, sağlam ve ihtiyaca uygun eşya vermek
• Yardım alanın duygularını düşünmek, nazik olmak
• Eski montunu bir arkadaşına verirken onu üzmemek için nasıl davranırsın?
• Montun temiz ve sağlam olmasına dikkat ederim. Onu başkalarının önünde değil, nazikçe ve sessizce veririm.

Öğretmene not: Başa kakmak: yapılan iyiliği sık sık hatırlatıp karşıdakini mahcup etmek. Bu slayt, sadaka taşındaki inceliği bugüne taşır. Öğrencilerle birlikte sınıf için bir “İyilik kuralları” listesi oluşturabilirsiniz.

35. Sosyal sorumluluk projesi

• Fikirden eyleme: Sınıfça bir yardımlaşma projesini nasıl hazırlar ve uygularız?
• Örnek olay
• Görev grupları
• Proje adımları
• Fikir üretme
• Güçlü ve zayıf yönler
• Performans görevi

Öğretmene not: Bölüm kapağında, yardım malzemelerinin toplandığı bir depoda iki gönüllü görülüyor (Şubat 2023). Bir sosyal sorumluluk projesi de böyle başlar: İnsanlar bir ihtiyacı görür, birlikte harekete geçer.

36. Sosyal sorumluluk projesi nedir?

• Sosyal sorumluluk projesi, toplumdaki bir ihtiyacı karşılamak için gönüllü olarak planlanan ve birlikte uygulanan çalışmadır.
• görev grubu
• Her grup bir işi üstlenir
• seçenek
• Çocuklar, yaşlılar ya da okullar için
• amaç
• Toplumsal birliğe katkı
• Birlikte planlar, birlikte uygularız.

Öğretmene not: Program, öğrencilerin performans görevi kapsamında sosyal sorumluluk projesi hazırlayabileceğini ve bunun için sınıfın gruplara ayrılabileceğini belirtir (SDB2.2). Proje fikirleri çocuklara, yaşlılara ya da okullara yönelik olabilir. Proje veli ve okul idaresi gözetiminde uygulanır.

37. Örnek olay: Sıcacık Bir Kış

• Etkinlik · Örnek olay
• Köydeki kardeş okulumuzun öğrencileriyle mektuplaşıyorduk. Bazılarının kışlık montu ve beresi olmadığını öğrendik. Sınıfça bir proje başlattık.
• Elif
• 5-B sınıfı, yönetici grubu
• Dört haftada projemiz
• Kardeş okulun öğretmeniyle bir ihtiyaç listesi hazırladık.
• Okul idaresinden izin aldık, kermesimizi duyurduk.
• Kermes geliriyle mont ve bere aldık; ninelerimiz atkı ördü.
• Kolileri gönderdik; kardeşlerimizden teşekkür videosu geldi.
• Bu projede kimler hangi görevleri üstlendi? Proje iki okulu nasıl etkiledi?

Öğretmene not: Örnek olay kurgusaldır ve bu sunu için yazılmıştır. Öğrencilere sorun: İhtiyaç nasıl belirlendi? Para nereden bulundu? Kermes nasıl duyuruldu? İzinleri kim aldı, kolileri kim hazırladı? Herkesi kim bir araya getirdi? Bir sonraki slayttaki görev gruplarıyla eşleştirin. Beklenen çıkarım: Proje, iki okulun öğrencileri ve aileleri arasında dostluk ve birlik bağı kurdu.

38. Projede beş görev grubu

• Yönetici
• Projeyi yönetir, gruplar arasında iletişimi sağlar.
• İhtiyaç saptama
• Neye ihtiyaç olduğunu araştırır, liste hazırlar.
• Kaynak belirleyici
• İhtiyaçların nasıl karşılanacağını planlar.
• Kampanya sorumlusu
• Etkinliği duyurur; afiş ve davetiye hazırlar.
• Faaliyet yürütücüsü
• İzinleri alır, planı uygular, görevleri izler.
• Hepimiz
• Birlikte karar verir, birbirimize destek oluruz.

Öğretmene not: Düşünelim: Sen hangi görevde olmak isterdin? Neden? Program, sınıfın gruplara ayrılmasını ve her grubun slayttaki beş görevden ayrı birini üstlenmesini önerir (SDB2.2). Süreç bileşeni c: grup dinamiğini sağlama. Görev dağılımında öğrencilerin ilgi ve becerilerini gözetin; her grubun bir sözcüsü olsun.

39. Fikirden eyleme: Proje adımları

• Fikir üret: Çevrendeki bir ihtiyacı fark et, çözüm önerileri bul.
• Müzakere et: Fikirleri tartış, güçlü ve zayıf yönlerini belirle, birini seç.
• Uygula: Planı hazırla, izinleri al, veli ve okul idaresiyle birlikte uygula.
• Proje bitince
• Paylaş
• Broşür, video, sosyal medya panosu ya da okul gazetesiyle tanıt.
• Değerlendir
• Neleri başardık, neleri daha iyi yapabiliriz? Birlikte konuş.
• Müzakere
• Bir konuda fikir alışverişi yaparak ortak bir karara varmaya çalışmak.

Öğretmene not: Süreç bileşenleri d, e ve f: fikir üretme, fikirleri müzakere etme, fikri eyleme dönüştürme. Program, seçilen fikrin sınıfın ortak kararıyla tasarıya dönüştürülmesini ve veli ile okul idaresi gözetiminde uygulanmasını; grupların çalışmalarını tanıtan broşür ve videoların okulda paylaşılmasını, sınıfta sosyal medya panosu oluşturulmasını önerir.

40. Kimin için ne yapabiliriz?

• Etkinlik · Fikir üretelim
• Çocuklar için
• Örnek: Mahalledeki küçük çocuklara hafta sonu masal saati düzenlemek
• Yaşlılar için
• Örnek: Huzurevindeki büyüklerimizi ziyaret edip el yapımı kartlar vermek
• Okullar için
• Örnek: İhtiyacı olanın kimseye sormadan alabileceği bir kırtasiye dolabı kurmak
• Sizin fikriniz ne? Grubunuzla en az bir proje fikri üretin ve tek cümleyle yazın.

Öğretmene not: Program, MEB’e bağlı kurum ve kuruluşların yaptığı örnek projelerin incelenmesini ve öğrencilerin bu incelemelerden, kendi deneyimlerinden ve yakın çevrelerinden yola çıkarak çocuklara, yaşlılara veya okullara yönelik proje fikirleri üretmesini önerir (E3.3, SDB3.2). Süreç bileşeni d. Fikirleri tahtada üç sütunda toplayın. Kırtasiye dolabı fikri, sadaka taşındaki inceliği okula taşır.

41. Güçlü ve zayıf yönler

• Etkinlik · Müzakere
• Örnek fikir: Huzurevindeki büyüklerimizi ziyaret edelim. Sınıfça tartışalım.
• Güçlü yönleri
• Masrafı azdır; herkes katılabilir.
• Büyüklerimiz mutlu olur, yalnızlıkları azalır.
• Kuşaklar arasında dostluk kurulur.
• Zayıf yönleri
• Ziyaret için izin ve ulaşım gerekir.
• Huzurevinin uygun gününü bilmiyoruz.
• Bazı arkadaşlarımız çekingen davranabilir.
• Zayıf yönleri nasıl güçlendirebiliriz? Önce siz önerin.

Öğretmene not: Program, üretilen fikirlerin güçlü ve zayıf yönlerinin “Güçlü ve Zayıf Yönler” tablosuyla belirlenmesini ve zayıf yönleri güçlendirmek için grup üyelerince alternatif çözümler geliştirilmesini önerir. Müzakere sürecini gözlem formu, kontrol listesi ya da anekdot kaydıyla değerlendirebilirsiniz. Süreç bileşeni e. Örnek çözümler sonraki slaytta.

42. Zayıf yönden çözüme

• Etkinlik · Müzakere
• Grup üyeleri her zayıf yön için bir çözüm önerdi. Siz de katılıyor musunuz?
• İzin ve ulaşım gerekiyor.
• Okul idaresine dilekçe verelim; velilerden ulaşım desteği isteyelim.
• Uygun ziyaret gününü bilmiyoruz.
• Huzurevini arayıp görevlilerle birlikte bir gün belirleyelim.
• Bazı arkadaşlarımız çekingen.
• Şiir, şarkı ve kart hazırlayalım; herkesin küçük bir görevi olsun.

Öğretmene not: Önerileri açmadan önce öğrencilerin kendi çözümlerini dinleyin. Ardından sınıfça karar verin. Vurgu: Müzakerede amaç en çok oyu alan fikri değil, herkesin katkısıyla en uygulanabilir fikri bulmaktır.

43. Sıra sizde: Kendi projenizi hazırlayın

• Etkinlik · Performans görevi
• Sınıfça bir sosyal sorumluluk projesi hazırlayın ve uygulayın.
• Beş grup kurun; her grup bir görev seçsin.
• Örnek projeleri inceleyin, fikirler üretin.
• Fikirleri müzakere edin; güçlü ve zayıf yönlerini yazın.
• Ortak kararla bir fikir seçin, planını hazırlayın.
• Veli ve okul idaresinin gözetiminde uygulayın, sonra okulda tanıtın.
• Tasarı
• Bir fikrin uygulanmak üzere ayrıntılı olarak hazırlanmış plan hâli.
• Değerlendirme
• Çalışmanız kontrol listesi ve dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilecek.

Öğretmene not: Performans görevi ders kitabında “Sosyal Sorumluluk Projesi” adıyla yer alır (2 ders saati). Program, proje sürecinin dereceli puanlama anahtarıyla, müzakere sürecinin gözlem formu, kontrol listesi ya da anekdot kaydıyla değerlendirilebileceğini belirtir. Çalışmalar okul gazetesinde ya da yerel medyada yayımlanabilir.

44. Yardımlaşma bize neler kazandırır?

• Fedakârlık
• Başkaları için kendi imkânımızdan vazgeçebiliriz.
• İyilikseverlik
• İyilik yapmanın mutluluğunu yaşarız.
• Sorumluluk
• Topluma karşı görevlerimizi yerine getiririz.
• Dayanışma
• Birlikte çalışınca zor işlerin kolaylaştığını görürüz.
• Bu değerlerden hangisini en son ne zaman yaşadın? Bir örnek anlat.
• İnsanlara iyi davrandıkça bağlarımız güçlenir: İyilik paylaştıkça çoğalır.

Öğretmene not: Programın değerler vurgusu (D14.3, D16.2, D20.3): Öğrenciler, iyi davranışın insanlar arasındaki bağı güçlendirdiğini fark eder; millî ve manevi değerlerimizi gözeterek dayanışır, fedakâr ve iyiliksever davranır, topluma karşı sorumluluk bilinci kazanır. Halat benzetmesine dönün: Her iyilik bir ilmektir.

45. Sorularımıza dönelim

• Cevapları bulduk mu?
• Dersin başında 5N1K kartlarına yazdığınız soruların cevaplarını artık biliyor musunuz?
• Örnek: Yardımlaşma birliği neden güçlendirir? Çünkü insanlar birbirine güvenir, kimse yalnız kalmaz.
• Çıkarım
• Topladığımız bilgilerden ve örneklerden yola çıkarak bir sonuca varmak.
• Benim katkım
• Toplumsal birliğe katkı sağlamak için bu hafta yapacağın bir iyiliği yaz.

Öğretmene not: Panodaki 5N1K kartlarını öğrencilere geri dağıtın. Her öğrenci sorusunu, bulduğu cevabı ve cevabın dayanağını (örnek olay, kaynak ya da röportaj) söylesin. Programın beklentisi: Öğrenciler, yardımlaşma ve dayanışmanın toplumsal birliği nasıl ayakta tuttuğuna dair kendi çıkarımlarını yapabilmeli.

46. Özet ve tekrar

• Önce kavramları ve özeti hatırlayalım, sonra kendimizi deneyelim.
• Anahtar kavramlar
• Özet
• 6 doğru-yanlış
• 6 test sorusu
• Kim bilecek?

47. Anahtar kavramlar

• Yardımlaşma
• İnsanların ihtiyaç anında birbirine maddi ya da manevi destek vermesi.
• Dayanışma
• Bir topluluktaki insanların birbirine karşı sorumluluk duyup birlikte hareket etmesi.
• Birlik ve beraberlik
• Bir toplumdaki insanların ortak duygu ve amaçlarla, uyum içinde bir arada olması.
• STK
• Gönüllülerin ortak bir amaçla kurduğu, devlete bağlı olmayan dernek ve vakıflar.
• Sorumluluk
• Üstlendiğimiz görevleri yerine getirmek ve davranışlarımızın sonuçlarını üstlenmek.

Öğretmene not: Maarif programına göre 1. öğrenme alanının anahtar kavramları: birlik ve beraberlik, dayanışma, grup, hak, kültür, rol, saygı, sorumluluk, STK, yardımlaşma. Grup, rol ve hak SB.5.1.1’de; kültür ve saygı SB.5.1.2’de işlenir.

48. Özet: Yardımlaşma ve toplumsal birlik

• Özet · Balık kılçığı
• Toplumsal birlik
• Yardımlaşma
• İhtiyaç anında maddi ve manevi destek
• Geleneklerimiz
• Sadaka taşı, imece, vakıf, komşuluk
• Millî Mücadele
• Halk elindekini orduyla paylaştı
• Kamu kurumları
• Bakanlık, AFAD, belediye; Vefa
• STK’lar
• Gönüllülerin kurduğu dernek ve vakıflar
• Sosyal sorumluluk
• Fikir üret, müzakere et, uygula
• Her kılçığa sunudan bir örnek ekleyin: Kerem’in sokağı, askıda ekmek, Sıcacık Bir Kış…

Öğretmene not: Balık kılçığının başı sonucu, kılçıklar ise o sonuca katkı sağlayanları gösterir. Öğrenciler kendi balık kılçığını deftere çizip her kılçığa bir örnek yazabilir.

49. Doğru mu, yanlış mı?

• Yardım etmek için mutlaka para ya da eşya vermek gerekir.
• Moral vermek, dinlemek ya da bir işe emeğimizle katılmak da yardımdır. Yardım yalnızca maddi olmaz.

50. Doğru mu, yanlış mı?

• İmece, köylülerin bir işi karşılıksız olarak birlikte yapmasıdır.
• Ev yapımı, hasat gibi zor işler imeceyle kolaylaşır; köylüler arasındaki birlik güçlenir.

51. Doğru mu, yanlış mı?

• Sivil toplum kuruluşları devlete bağlı olarak çalışır.
• STK’ları gönüllüler kurar; devlete bağlı değildir. Devlete bağlı olanlar kamu kurum ve kuruluşlarıdır.

52. Doğru mu, yanlış mı?

• Millî Mücadele yıllarında halk, yokluk içinde olmasına rağmen elindekini ordusuyla paylaştı.
• Her ev askerler için çamaşır, çorap ve çarık hazırladı; kadınlar kağnılarla cepheye cephane taşıdı.

53. Doğru mu, yanlış mı?

• Türk Kızılay, kıyafet dönüşüm kutularında toplanan ürünlerden elde edilen geliri yardım çalışmalarında kullanır.
• Bu gelirle ihtiyaç sahiplerine barınak, yiyecek, giyecek ve eğitim yardımı yapılır.

54. Doğru mu, yanlış mı?

• Bir sosyal sorumluluk projesinde ilk söylenen fikir, tartışılmadan hemen uygulanmalıdır.
• Önce fikirler konuşulur, güçlü ve zayıf yönleri belirlenir. Sonra sınıfın ortak kararıyla bir fikir seçilir.

55. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Aşağıdakilerden hangisi toplumsal birliği güçlendiren bir davranış değildir?
• Yaşlı komşunun pazar alışverişine yardım etmek
• Okul kermesine el yapımı ürün getirmek
• Sınıftaki bir arkadaşını oyunlara almamak
• Afetzedeler için açılan kampanyaya ailece katılmak
• C
• Bir arkadaşı dışlamak aradaki bağı zayıflatır, kırgınlık yaratır. Diğer davranışlar yardımlaşma ve dayanışma örneğidir.

56. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Bir mahalle fırınında “askıda ekmek” uygulaması var. Bazı müşteriler kendi ekmeklerinin yanında fazladan bir ekmeğin parasını ödüyor. İhtiyacı olan kişiler bu ekmekleri kimseye bir şey sormadan alabiliyor.
• Bu uygulamada aşağıdakilerden hangisine özen gösterildiği söylenebilir?
• Yardım alan kişinin onurunu korumaya
• Yardımın herkesin önünde yapılmasına
• Yardım edenlerin adını duyurmaya
• Ekmek fiyatlarını düşürmeye
• A
• Yardım alan kişi kimseye bir şey sormadan ekmeğini alır; böylece mahcup olmaz. Bu, sadaka taşındaki inceliğin bugünkü bir örneğidir.

57. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Ulusal Vefa Programı ile ilgili bazı bilgiler şunlardır:
• Yaşlı ve özel gereksinimli vatandaşlara yöneliktir.
• Görevli ekipler evleri düzenli olarak ziyaret eder.
• Ev temizliği ve kişisel bakım gibi işlerde destek olunur.
• Bu programı hazırlayan kurum aşağıdakilerden hangisidir?
• Millî Eğitim Bakanlığı
• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
• Sağlık Bakanlığı
• Türk Kızılay
• B
• Ulusal Vefa Programı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının hazırladığı bir sosyal hizmet programıdır. Amaç, desteğe ihtiyacı olanları yalnız bırakmamaktır.

58. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Ece
• Grubumuzla köy okulundaki öğrencilerin nelere ihtiyacı olduğunu araştırdık ve bir liste hazırladık.
• Ece, sosyal sorumluluk projesinde hangi görev grubundadır?
• Kampanya sorumlusu
• Kaynak belirleyici
• Faaliyet yürütücüsü
• İhtiyaç saptama
• D
• İhtiyaçları araştırıp ihtiyaç listesini hazırlamak, ihtiyaç saptama grubunun görevidir.

59. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Bir ilçede “Komşum Yalnız Değil” adlı bir kampanya başlatıldı. Gençler, yalnız yaşayan yaşlıların alışverişini yaptı; çocuklar onlara mektup yazdı. Kampanyadan sonra ilçede komşuluk ilişkilerinin güçlendiği, insanların birbirine daha çok güvendiği görüldü.
• Bu bilgilerden hangi sonuca ulaşılabilir?
• Yaşlılar yalnız yaşamayı tercih eder.
• Yardımlaşma, insanlar arasındaki bağı güçlendirir.
• Kampanyalara yalnızca gençler katılabilir.
• Mektup yazmak bir yardım sayılmaz.
• B
• Kampanyadan sonra komşuluk ilişkileri güçlenmiş, güven artmıştır. Diğer yargılara bu bilgilerden ulaşılamaz.

60. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Öğretmen
• Bir afetten sonra sosyal medyada, kimin açtığı belli olmayan bir hesaptan bağış isteniyor.
• Böyle bir durumda yapılabilecek en doğru davranış hangisidir?
• Çağrıyı hemen bütün arkadaşlarımla paylaşırım.
• Hesap sahibine adresimi ve telefonumu gönderirim.
• Ailemle konuşup bağışı bilinen bir kuruluşla yaparız.
• Bir daha hiçbir yardım kampanyasına katılmam.
• C
• Bağış, güvenilir kuruluşlar aracılığıyla yapılırsa ihtiyaç sahiplerine ulaşır. Kişisel bilgiler asla paylaşılmamalıdır.

61. Kim bilecek?

• Yardım alan kişinin özel durumunun gizli tutulmasına ne ad verilir?
• Mahremiyet
• Bir konuda fikir alışverişi yaparak ortak bir karara varmaya çalışmaya ne denir?
• Müzakere
• Deprem, sel gibi felaketlerde arama kurtarma ve barınma çalışmalarını yöneten kamu kurumu hangisidir?
• AFAD

62. Gelecek derse hazırlanalım

• Yaşadığımız il Türkiye haritasında nerededir?
• İlimizin komşu illeri hangileridir?
• İlimizde ya da yakınında hangi dağlar, ovalar, göller veya akarsular var?
• İlimizdeki önemli tarihî mekânlar nelerdir?
• Evde bir Türkiye haritasında ilini bul. Komşu illerini ve ilinin yakınındaki bir dağı, gölü ya da akarsuyu not et.

Öğretmene not: Sıradaki öğrenme çıktısı: SB.5.2.1 “Yaşadığı İlin Göreceli Konumu” (2. öğrenme alanı: Evimiz Dünya). Göreceli konum, bir yerin çevresindeki yerlere göre (komşu iller, yeryüzü şekilleri, su kaynakları, tarihî mekânlar) anlatılmasıdır.

63. Kaynaklar ve notlar

• Öğrenme çıktısı
• MEB Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı: 5. sınıf, 1. öğrenme alanı (Birlikte Yaşamak), SB.5.1.3.
• Kaynak
• MEB 5. Sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabı (2026-2027) kapsamına göre özgün olarak yazılmıştır.
• Örnek olaylar
• Sunudaki örnek olaylar, kişiler ve konuşmalar kurgusaldır; bu sunu için yazılmıştır.

64. Görsel kaynakları

• İmrahor Camii önündeki sadaka taşı, Üsküdar (İstanbul)
• Ahmet Yurtbakan · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: İmrahor Camii Önündeki Sadaka Taşı.jpg
• Bükülmüş liflerden yapılmış bir halat
• Sascha Grosser · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Rope - Seil.jpg
• İmeceyle tarhana yapımı (2017)
• Turpcan · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Imece ile tarhana yapımı.jpg
• Kazlıçeşme’de bir sadaka taşı ve üstündeki oyuk, İstanbul
• Ahmet Yurtbakan · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Kazlıçeşme Sadaka Taşı 1.jpg
• Buz tutan Beyşehir Gölü’nde kayıklara birlikte yol açan bölge halkı (2017)
• Ekrem07 · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Imece ve kayık.jpg
• AFAD ekipleri (2012)
• Disaster and Emergency Management Presidency of Turkey · CC BY-SA 3.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0) · Wikimedia Commons: AFAD Ekipleri.JPG
• Adana’da kapalı bir pazar yerine kurulan AFAD çadırları (7 Şubat 2023)
• Viktor Lazić · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Huzurevleri Kapali Semt Pazari and around (Earthquake) 04.jpg
• Afet Birlik ve Genç Kızılay gönüllüleri bir yardım çalışmasında (Şubat 2023)
• Yıldırımlar07 · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Afet Birlik ve Genç Kızılay Gönüllüsü.jpg