6. Sınıf Birlikte Yaşamak Sunusu: Kültürel Bağlar, Millî Değerler

1. Bizi Bir Arada Tutan Bağlar

• Bizi Bir Arada
• Tutan Bağlar
• 6. Sınıf Sosyal Bilgiler · Birlikte Yaşamak Sunusu
• Dilimiz, inancımız, tarihimiz, sanatımız ve geleneklerimiz: Millî değerlerimiz bizi nasıl tek yürek yapar?

Öğretmene not: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, 6. sınıf Sosyal Bilgiler, 1. öğrenme alanı “Birlikte Yaşamak”. Öğrenme çıktısı SB.6.1.2 (2026-2027 yıllık planında 3. hafta). Sunu programın süreç bileşenlerini izler: kültürel bağlarımızın ve millî değerlerimizin toplumsal birliğe etkisini inceleme (Bölüm 1–4), edinilen bilgileri bağlamdan kopmadan dönüştürme (metafor, kavram haritası, ürün) ve nesnel biçimde yeniden ifade etme (paragraf, diyalog ya da konuşma). Örnek olaylardaki kişiler (Ela ve ailesi, soru köklerindeki kişiler) kurgusaldır; tarihî olaylar ve kişiler gerçektir. Kapak görseli: Muğla’dan 20. yüzyıla ait bir zili dokuma (Ankara Vakıf Eserleri Müzesi). Derse şu soruyla girebilirsiniz: “Binlerce ip birbirine bağlanınca nasıl tek bir desen oluşuyor?” Toplumu bir arada tutan bağlar da böyledir.

2. Merak edelim

• Hiç tanımadığımız insanlarla bile bizi aynı bayram sevincinde buluşturan şey nedir?
• Zor bir günde milyonlarca insan nasıl olur da tek yürek olur?
• 5N1K soru kartı: Merak ettiğin bir soruyu yaz
• Kim?
• Kültürümüzü bize kimler aktarır?
• Ne?
• Millî değer ne demektir?
• Nerede?
• Kültürel bağlarımızı nerede görürüz?
• Ne zaman?
• Birliğe en çok ne zaman ihtiyaç duyarız?
• Nasıl?
• Bir türkü bizi nasıl birbirimize bağlar?
• Neden?
• Bayramlar neden birlik günleridir?

Öğretmene not: İki soruyu sorun, öğrencilerin tahminlerini tahtaya not edin. Ardından her öğrenci 5N1K kartına merak ettiği bir soruyu yazsın. Kartları sınıf panosunda toplayın; Bölüm 4’ün sonundaki “Sorularımıza dönelim” slaytında bu sorulara geri döneceksiniz.

3. Yol haritamız

• Bizi bir arada tutan bağlar
• Millî kültür, kültürel bağlar, millî değerler
• Dil, din ve tarih
• Türkçe, ilk eserler, kardeşlik, ortak hafıza
• Sanat ve gelenekler
• Motifler, Karagöz, imece, halay, Nevruz
• Bayramda ve zor günde birlik
• Bayramlar, bayrağımız, 15 Temmuz, deprem
• Özet ve tekrar
• Kavramlar, doğru-yanlış, test, kim bilecek

Öğretmene not: Web sürümünde ve PowerPoint’te başlıklara tıklayınca ilgili bölüme gidilir.

4. Bizi bir arada tutan bağlar

• Milyonlarca insanı aynı milletin parçası yapan, onları birbirine bağlayan nedir?
• Kültür festivali
• Millî kültür
• Maddi ve manevi ögeler
• Kültürel bağlar
• Millî değerler
• Metafor

Öğretmene not: Bölüm görseli: Gökyüzünde dalgalanan Türk bayrağı. Bayrağımız, milletimizin birliğinin ve bağımsızlığının sembolüdür; Bölüm 4’te bayrağına sahip çıkan Maraş halkını anlatacağız.

5. Bir festivalde kültürümüzle buluşmak

• Türkiye Kültür Yolu Festivali
• Konser ve tiyatro
• Konserlerde türkülerimiz söylenir, sahnede hikâyelerimiz canlanır.
• Sergiler
• Resim, fotoğraf ve el sanatları eserleri sergilenir.
• Atölyeler
• Ustalar ebru, çini, hat gibi sanatlarımızı tanıtır ve öğretir.
• Çocuk etkinlikleri
• Çocuklar kültürümüzü oyunlarla, eğlenerek tanır.
• Senin ilinde hangi festival ya da şenlik yapılıyor? Orada kültürümüzden neler var?
• Ör. bir üzüm, kiraz ya da yayla şenliği: yöresel yemekler, halk oyunları, türküler, el sanatları.

Öğretmene not: Türkiye Kültür Yolu Festivali, Kültür ve Turizm Bakanlığının 2021’den beri farklı illerimizde düzenlediği festivallerdir. Festival günlerinde konserler, sahne ve film gösterimleri, sergiler, el sanatları atölyeleri, söyleşiler ve çocuklara yönelik etkinlikler yapılır. Festivalin resmî sitesinde (kulturyolufestivali.com) illere ait görüntüleri birlikte inceleyip öğrencilere gördükleri kültürel ögelerin adlarını sorabilirsiniz.

6. Millî kültür: Bizi biz yapan bütün

• Millî kültür, bir milletin tarih boyunca oluşturduğu maddi ve manevi değerlerin tümüdür.
• Millete kimlik kazandırır; onu diğer milletlerden ayırt eder.
• O milletin insanları arasında güçlü bağlar kurar.
• Bu bağlar sayesinde birlik ve dayanışma duygumuz güçlenir.
• Kültür
• Bir toplumun yaşayış biçimi: dili, inancı, sanatı, gelenekleri ve ürettiği her şey.
• Yurt dışında yaşayan bir Türk ailesi kültürünü nasıl yaşatır?
• Evde Türkçe konuşur, bayramları kutlar, yemeklerimizi pişirir, türkülerimizi söyler, çocuklarına geleneklerimizi öğretir.

Öğretmene not: Millî kültürün ögeleri (dil, din, tarih, sanat, gelenek-görenek) birazdan “kültürel bağlar” adıyla ele alınıyor. Benzetme: Kimlik kartımızdaki bilgiler bizi başkalarından nasıl ayırıyorsa millî kültür de bir milleti diğer milletlerden öyle ayırır.

7. Kültürün maddi ve manevi ögeleri

• Kültürümüzün bazı ögelerine dokunabiliriz; bazılarını ise yaşar ve hissederiz.
• Maddi ögeler
• Camiler, köprüler, kervansaraylar
• Halı, kilim, çini, bakır kaplar
• Yöresel kıyafetler ve yemekler
• Manevi ögeler
• Dilimiz, inancımız, destan ve türkülerimiz
• Gelenek ve göreneklerimiz
• Saygı, sevgi, yardımlaşma gibi değerlerimiz
• Bayram sofrasında hem maddi hem manevi ögeler vardır. Hangileri?
• Maddi: yemekler, sofra takımları, bayramlıklar. Manevi: büyüklere saygı, paylaşma, aile birliği, bayramlaşma geleneği.

Öğretmene not: Maddi ögeler elle tutulur, gözle görülür; manevi ögeler ise düşüncede, inançta, duyguda ve davranışta yaşar. İkisi birbirini tamamlar: Bir kilim (maddi) üzerindeki motiflerle bir dilek ya da değer (manevi) anlatır. Öğrencilerden kendi çevrelerinden birer maddi ve manevi öge örneği isteyin.

8. Kültürel bağdan millî değere

• Dilimiz, dinimiz, tarihimiz, sanatımız, gelenek ve göreneklerimiz millî kültürümüzün parçalarıdır.
• Bu parçalar bizi birbirimize bağlar. Onlara kültürel bağlar denir.
• Kültürel bağlar zamanla toplumda millî değerleri oluşturur.
• Millî değerler neye yön verir?
• Kişisel davranışlarımıza
• Dürüst olmayı, büyüğe saygıyı, yardım etmeyi seçeriz.
• Toplumsal davranışlarımıza
• Bayramda bir araya gelir, zor günde dayanışırız.
• Millî değer
• Bir milleti bir arada tutan, davranışlarına yön veren ve kuşaktan kuşağa aktarılan ortak değerler.

Öğretmene not: Sıralama ders kitabını izler: Millî kültürün parçaları kültürel bağlarımızdır; bu bağlar da zamanla millî değerlere dönüşür. Bu değerler, tek tek her birimizin ve toplumun davranışlarına yön verir. Öğrencilere “Bir değeri nereden öğrendin?” diye sorun: ailede, okulda, bir türküden, bir bayramdan…

9. Millî değerlerimiz

• Aile birliği
• Sevinçte de sıkıntıda da ailece bir aradayız.
• Adalet
• Herkese hakkını veririz, kimseye haksızlık etmeyiz.
• Dürüstlük
• Doğruyu söyler, sözümüzü tutarız.
• Hoşgörü
• Bizden farklı olanı anlayışla karşılarız.
• Saygı
• Büyüğe, küçüğe, komşuya değer veririz.
• Vatanseverlik
• Yurdumuzu sever, onun için çalışırız.
• Özgürlük
• Kimsenin esiri olmadan, kendi irademizle yaşarız.
• Bağımsızlık
• Kararlarımızı başka bir devlete boyun eğmeden veririz.

Öğretmene not: Kartlardaki değerlerin hepsi ders kitabında millî değer örneği olarak geçer; kitap bunlara millet sevgisini de ekler. Bu değerler milletimizi en zor günlerde bile ayakta tutmuştur. Kartları açarken her değer için öğrencilerden günlük hayattan bir örnek isteyin. Sınıf bu değerlerden üçünü “sınıfımızın değerleri” olarak seçip panoya yazabilir.

10. Değerlerimizi yaşatınca ne olur?

• Soldaki davranışlar toplumda hangi sonuçları doğurur?
• Komşumuzun derdiyle ilgileniriz.
• Kimse kendini yalnız hissetmez; dayanışma büyür.
• Büyüklerimize saygı, küçüklerimize sevgi gösteririz.
• Aile bağlarımız ve ilişkilerimiz güçlenir.
• Farklı düşünenlere hoşgörüyle yaklaşırız.
• Kırgınlıklar azalır, toplum bölünmez.
• Değerlerimizi küçüklerimize öğretiriz.
• Kültürümüz yaşar, millî kimliğimiz korunur.

Öğretmene not: Ders kitabındaki kaynak metne göre değerler hayatımıza rehberlik eder, insanlar arasında bağ kurar, dayanışmayı ortaya çıkarır, bir kültürü diğerinden ayırır ve toplumun ayrışmasını önler. Satırları açmadan önce öğrencilerin sonucu tahmin etmesini isteyin.

11. Millî değerler neye benzer?

• Etkinlik · Metafor
• Metafor
• Bir kavramı, ona benzediğini düşündüğümüz başka bir şey üzerinden anlatmak.
• Pusula gibi
• Millî değerler bir pusula gibidir, çünkü…
• …zor bir kararda bize doğru yönü gösterir.
• Harç gibi
• Millî değerler bir duvarın harcı gibidir, çünkü…
• …taşları birbirine bağlayan harç gibi insanları bir arada tutar.

Öğretmene not: Öğrenciler kendi metaforlarını yazsın: “Millî değerler … gibidir, çünkü …” (ör. kök, köprü, ışık, çınar). Metaforlar sınıfta okunup panoya asılabilir. Bu çalışma, öğrenilen bilgileri bağlamdan kopmadan dönüştürmeye (süreç bileşeni b) örnektir.

12. Dil, din ve tarih

• Konuştuğumuz dil, inancımız ve ortak geçmişimiz bizi birbirimize nasıl bağlar?
• Türkçe
• Destan, ninni, türkü
• İlk yazılı eserler
• Kardeşlik ve vakıflar
• Tarih bilinci
• İstiklal Yolu

Öğretmene not: Bölüm görseli: Aksaray’daki Sultan Han’ın avlusu ve ortasındaki köşk mescit. Anadolu Selçukluları döneminde 13. yüzyılda yapılan bu kervansarayda yolcular konaklar, avludaki mescitte namaz kılardı. Vakıf geleneğini anlatırken bu görsele dönebilirsiniz.

13. Dil: Milletimizin ortak sesi

• Kültürel bağ · Dil
• Dil, bir milletin duygularını, düşüncelerini ve hayata bakışını yansıtır.
• Destanlar, türküler, atasözleri bize dil sayesinde ulaşır.
• Aynı dili konuşan insanlar birbirini kolayca anlar; aralarında güçlü bir bağ kurulur.
• Türkçe, millî birliğimizin ve millî kimliğimizin temel taşıdır.
• Ana dili
• İnsanın ailesinden ve çevresinden öğrendiği, duygularını en rahat anlattığı ilk dil.
• Atatürk dilimize neden bu kadar önem vermiştir?
• Türk milleti zor günlerde ahlakını, geleneklerini ve hatıralarını dili sayesinde korumuştur. Atatürk’e göre Türk dili, milletimizin kalbi ve zihnidir.

Öğretmene not: Atatürk, Türk dilini milletin en değerli hazinelerinden biri olarak görmüş; milletin zor zamanlarda değerlerini, geleneklerini ve hatıralarını dili sayesinde koruduğunu vurgulamıştır. Atatürk’ün yönlendirmesiyle 12 Temmuz 1932’de bugünkü Türk Dil Kurumunun temeli atıldı. İlk dil kurultayının 26 Eylül 1932’de toplanması anısına her yıl 26 Eylül Dil Bayramı olarak kutlanır.

14. Dilimizin hazineleri

• Destanlar
• Kahramanlıkları ve millî duyguları anlatır: Ergenekon, Köroğlu.
• Ninni ve türküler
• Sevgiyi, özlemi, sevinci anlatır; kuşaktan kuşağa söylenir.
• Atasözleri
• Atalarımızın öğütleri: “Birlikten kuvvet doğar.”
• Hikâye ve oyunlar
• Dede Korkut Hikâyeleri, tekerlemeler, çocuk oyunları…
• Bildiğin bir türkü ya da atasözü hangi değeri anlatıyor?
• Ör. “Bir elin nesi var, iki elin sesi var.” atasözü yardımlaşmayı ve birliği anlatır.

Öğretmene not: Ders kitabındaki kaynak metne göre Türkler değerlerini destan, ninni, türkü, atasözü, oyun ve yazılı eserler aracılığıyla sonraki kuşaklara aktarmıştır. Öğrenciler ailelerinden bir ninni ya da tekerleme derleyip sınıfa getirebilir; derlediklerinde hangi değerin geçtiğini bulsunlar.

15. Taşa yazılan sözler: Orhun Yazıtları

• Kültürel bağ · Dil ve tarih
• Kül Tigin Yazıtı (732), Göktürk Müzesi, Moğolistan
• Göktürkler 8. yüzyılda, bugünkü Moğolistan’da büyük taş yazıtlar diktirdi.
• Bu yazıtlar Türkçenin bilinen en eski yazılı belgelerindendir.
• Yazıtta Bilge Kağan konuşur: Milleti için gece gündüz çalıştığını anlatır.
• Bilge Kağan bu sözleri neden taşa kazıtmış olabilir?
• Sonraki kuşaklar okusun, ders alsın; milletin birliğini ve bağımsızlığını korusun diye.

Öğretmene not: Yazıt: taş, kaya ya da metal gibi sert bir yüzeye kazınmış yazı. Orhun Yazıtları (Göktürk Yazıtları), Orhun Vadisi’nde (bugünkü Moğolistan) dikilmiş taş anıtlardır. Fotoğraftaki Kül Tigin Yazıtı’nı Bilge Kağan, kardeşi Kül Tigin için 732’de diktirmiştir; Bilge Kağan Yazıtı ise 735’te dikilmiştir. Yazıtta Bilge Kağan’ın ağzından, milleti için gece gündüz çalıştığı, yoksul milleti zengin, az milleti çok ettiği anlatılır. Yazıtlarda birlik olmanın, bağımsızlığın ve töreye bağlılığın önemi vurgulanır. Fotoğrafa yakından bakınca taşın yüzeyindeki Göktürk harfleri görülür.

16. Değerlerimizi taşıyan eserler

• Atalarımızın yazdığı eserler, millî değerlerimizi yüzyıllar boyunca bugüne taşıdı.
• Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hacip): Yöneticiye adaletli olmayı, halkı korumayı öğütler.
• Divanü Lügati’t-Türk (Kaşgarlı Mahmut): Türkçe sözcükleri, atasözlerini, şiirleri toplar.
• Divan-ı Hikmet (Hoca Ahmet Yesevi): Sevgiyi, alçak gönüllülüğü, iyiliği anlatır.
• Dede Korkut Hikâyeleri: Kahramanlık, aile birliği ve misafirperverlik örnekleriyle doludur.
• Töre
• Eski Türklerde toplumun uyduğu kurallar; adalet, eşitlik, iyilik ve insanlık üzerine kuruludur.
• Adalet, bir toplumun birliği için neden önemlidir?
• Herkes hakkını alınca kimse kendini dışlanmış hissetmez; insanlar birbirine ve devlete güvenir.

Öğretmene not: Ders kitabındaki kaynak metne göre Orhun Yazıtları ile Kutadgu Bilig’de Türk töresinin dört temel değeri işlenir: adalet (könilik), eşitlik (tüzlük), iyilik ve faydalı olmak (uzluk), insanlık ve hoşgörü (kişilik). Kutadgu Bilig 1069–1070’te yazılıp Karahanlı hükümdarına sunulmuştur. Divanü Lügati’t-Türk, 11. yüzyılda Türkçeyi Araplara öğretmek amacıyla yazılmış bir sözlüktür.

17. Din: Kardeşlik bağı

• Kültürel bağ · Din
• İnancımız duygularımızı, düşüncelerimizi ve günlük yaşayışımızı etkiler.
• İslam dini barışı ve huzuru öğütler; Müslümanları birbirinin kardeşi sayar.
• Hz. Muhammed (sav), Medine’de ensar ile muhacirleri kardeş yaptı; farklı kabileler tek topluluk oldu.
• Türk-İslam devletlerinde farklı inançlardan insanlar barış içinde bir arada yaşadı.
• Ensar ve muhacir
• Muhacirler Mekke’den Medine’ye göç eden Müslümanlar, ensar ise onlara kucak açan Medineli Müslümanlardır.
• Medineliler evlerini ve ekmeklerini göç edenlerle paylaştı. Bu, toplumu nasıl etkiledi?
• Kimse yalnız ve çaresiz kalmadı. Dayanışma güçlendi, zorluklara birlikte göğüs gerildi.

Öğretmene not: Hicret (622), Hz. Muhammed’in (sav) ve Müslümanların Mekke’den Medine’ye göçüdür. Ders kitabına göre hicretten sonraki kardeşlik antlaşması, farklı kabilelerden gelen Müslümanları tek bir topluluk (ümmet) hâline getirmiş, dayanışmayı güçlendirmiştir. Türkler Müslüman olduktan sonra millî değerlerini İslami değerlerle birlikte yaşattı.

18. Vakıflar: İyiliğin kalıcı hâli

• Aşevi ve imaret
• Yoksullara, öğrencilere, yolculara sıcak yemek verilirdi.
• Kervansaray
• Yolcular ve tüccarlar yol boyunca güvenle konaklardı.
• Misafirhane
• Yolda kalan, kimsesi olmayan misafirler ağırlanırdı.
• Çeşme
• Herkes su içebilsin diye yollara, mahallelere çeşme yapılırdı.
• Kavram · Vakıf
• Bir kişinin malını, toplumun yararına sürekli kullanılsın diye bağışlaması ve bu amaçla kurulan kurum.
• Vakıflar ihtiyaç sahiplerine yardım ederken toplumda birlik ve kardeşlik duygusunu da güçlendirdi.

Öğretmene not: Ders kitabına göre milletimiz yardımlaşmayı vakıflarla kalıcı hâle getirmiştir; vakıfların yaptırdığı yapılar hem ihtiyaç sahiplerine yardım etmiş hem de toplumda birlik duygusunu güçlendirmiştir. Öğrencilere bugün de çalışan vakıflardan (eğitim, sağlık, burs) örnek bulmalarını isteyin.

19. Sevgi ve hoşgörü önderleri

• Yunus Emre
• Şiirlerini sade bir Türkçeyle yazdı; insanı sevmeyi, herkese bir gözle bakmayı öğütledi.
• Mevlânâ
• Konya’da yaşadı; insanları olduğu gibi kabul edip sevgiyle kucaklamayı öğütledi.
• Hacı Bektaş Veli
• Anadolu’da insanlara güzel ahlakı ve hoşgörüyü öğütledi.
• Bu önderlerin öğütleri bugün birlikte yaşamamıza nasıl yardım eder?
• İnsanları ayırmadan sevmek ve kusurları hoş görmek kırgınlıkları azaltır, insanları birbirine yaklaştırır.

Öğretmene not: Yunus Emre, Mevlânâ ve Hacı Bektaş Veli 13. yüzyıl Anadolu’sunda yaşamış (Yunus Emre’nin hayatı 14. yüzyıl başlarına uzanır); sözleri, şiirleri ve yaşayışlarıyla sevginin ve hoşgörünün simgesi hâline gelmiştir. Bu kişilere mal edilen bazı ünlü sözlerin kaynağı tartışmalı olduğu için sunuda tırnakla söz verilmedi. Öğrenciler Yunus Emre’nin bir şiirinden kısa bir bölümü kaynağıyla birlikte araştırıp sınıfta okuyabilir.

20. Tarih: Milletin hafızası

• Kültürel bağ · Tarih
• Hafızasını yitiren insan kim olduğunu unutur. Tarih de milletin hafızasıdır.
• Kültürümüzün her parçası yüzyıllar içinde gelişip bize miras kaldı.
• Atalarımız pek çok devlet kurdu; camiler, köprüler, kervansaraylar bıraktı.
• Tarih bilinci olan millet değerlerini korur, geleceğine güvenle bakar.
• Tarih bilinci
• Geçmişimizi bilmek, ondan ders çıkarmak ve bu bilgiyle bugünü yorumlamak.
• Ortak bir geçmişi bilmek insanları birbirine nasıl bağlar?
• Aynı zaferlere sevinir, aynı acıları paylaşırız. Atalarımızın emeğini bilmek bizi “biz” yapar.

Öğretmene not: Atatürk, yolumuzu çizenin yaşadığımız yurt, içinden çıktığımız Türk milleti ve milletlerin tarihindeki acı olaylardan çıkardığımız dersler olduğunu söylemiştir. Bu düşünceyi öğrencilerle tartışın: Tarihten ders çıkarmak ne demektir? Sıradaki İstiklal Yolu örneği, zor günleri değerlerine sarılarak aşan bir milleti anlatır.

21. İstiklal Yolu: Cephaneyi taşıyan millet

• Millî Mücadele’den bir sayfa
• İstiklal Yolu
• İnebolu → Ankara
• Bir milletin el ele yürüdüğü yol
• Anadolu’nun birçok yeri işgal edilmişti; ordunun çoğu dağıtılmış, silahlara el konmuştu.
• Silah ve cephane gemilerle İnebolu’ya geldi; kayıkçılar yükü karaya taşıdı.
• Kadınlar, yaşlılar ve çocuklar cephaneyi kağnılarla Ankara’ya ulaştırdı.
• Şerife Bacı, Halime Çavuş gibi kahramanlar bu yolda iz bıraktı.
• TBMM, İnebolu kayıkçılarını İstiklal Madalyası ile onurlandırdı.
• Fedakârlık
• Vatanı ya da başkaları için kendi rahatından, malından, gerekirse canından vazgeçebilmek.

Öğretmene not: 19 Mayıs 1919’da Millî Mücadele başladığında ordunun büyük kısmı dağıtılmış, silah ve cephanesine el konmuştu. Kastamonu’nun İnebolu Limanı o yıllarda Anadolu’nun en güvenli limanlarından biriydi; gemilerle gelen silah ve cephaneyi kayıkçılar karaya taşıdı, halk da onları Kastamonu üzerinden Ankara’ya ulaştırdı. Cephanenin geçtiği bu yol, İstiklal Yolu adıyla anılır. Ders kitabı Şerife Bacı, Halime Çavuş ve Necibe Nine’yi bu yolun kahramanları arasında sayar; Şerife Bacı 1921 kışında kağnısıyla cephane taşırken soğuktan donarak şehit olmuştur. Madalya: TBMM 11 Şubat 1924’te İnebolu Mavnacılar Loncasına, yani yükü gemiden kıyıya taşıyan kayıkçılara İstiklal Madalyası verdi. Ders kitabı bu ödülü kadınlar ve çocuklar da almış gibi anlatır; sunuda kararın asıl sahipleri yazıldı. Kartın üstündeki görsel: Kastamonu’daki Atatürk ve Şehit Şerife Bacı Anıtı’ndan (heykeltıraş Tankut Öktem, 1990) kağnıyla cephane taşıyan halk. Soru: Bu insanlar hangi değerlerle hareket etti? (Vatanseverlik, fedakârlık, dayanışma, bağımsızlık.)

22. Tarihimizden ilham veren insanlar

• Etkinlik · Araştırma
• Kimi seçersin?
• Tarihimizden bir lider, bilim insanı, sanatçı ya da sporcu seç. Onu neden örnek alıyorsun?
• Ör. Mimar Sinan eserleriyle, Aziz Sancar bilimle, Naim Süleymanoğlu sporla ülkemizi onurlandırdı.
• Ecdat
• Bizden önce yaşamış atalarımız; bize kültürümüzü miras bırakan kuşaklar.
• Hangi değerler?
• Seçtiğin kişinin hayatında hangi millî değerleri görüyorsun? Kanıtını da yaz.

Öğretmene not: Öğrenciler seçtikleri kişiyi güvenilir kaynaklardan araştırıp kısa bir kart hazırlasın: adı, yaşadığı dönem, yaptığı önemli iş, yansıttığı değerler ve kaynak. Örnekler: Mimar Sinan (16. yüzyıl, mimari), Aziz Sancar (2015 Nobel Kimya Ödülü), Naim Süleymanoğlu (üç olimpiyat altın madalyası).

23. Sanat ve gelenekler

• Bir kilimin deseni, bir Karagöz perdesi, bir halay: Değerlerimiz sanatta ve geleneklerimizde yaşar.
• Sanatın dili
• Geleneksel Türk sanatları
• Motiflerin anlamı
• Gelenek ve görenek
• Yardımlaşma gelenekleri
• Halk oyunları ve Nevruz

Öğretmene not: Bölüm görseli: İstanbul’daki Rüstem Paşa Camii’nden lale desenli bir İznik çinisi (16. yüzyıl). Öğrencilere çinide hangi çiçekleri ve renkleri gördüklerini sorun; lale, Türk süsleme sanatlarında en sevilen motiflerdendir.

24. Sanat: Bir milletin aynası

• Kültürel bağ · Sanat
• Bir sanat eserine bakınca o milletin inancını, tarihini ve değerlerini görürüz.
• Bir eser, o toplumun neye önem verdiğini gösterir.
• Milletimiz edebiyatta, mimaride, müzikte, resimde ve tiyatroda değerli eserler verdi.
• Sanat
• İnsanın duygu ve düşüncelerini söz, ses, renk, biçim ya da hareketle güzel bir biçimde anlatması.
• Atatürk, sanatı bir toplumun hayat damarlarından biri sayar. Sence neden?
• Sanat bir toplumun duygusunu, kimliğini ve değerlerini yaşatır. Sanattan uzak kalan toplum ruhundan bir parça kaybeder.

Öğretmene not: Atatürk’e göre sanattan uzak kalan bir toplum, hayat damarlarından birini kaybetmiş olur. Öğrencilerden okulda ya da çevrelerinde gördükleri bir sanat eserini (cami, çeşme, heykel, türkü, kilim) seçip bu eserin hangi değeri anlattığını söylemelerini isteyin.

25. Geleneksel Türk sanatları

• Hat
• Yazıyı güzel ve ölçülü yazma sanatı
• Tezhip
• Kitap sayfalarını altınla, renklerle süsleme
• Minyatür
• Kitaplardaki küçük, renkli resimler
• Çini
• Kapları, duvarları süsleyen sırlı seramik
• Ebru
• Suya serpilen boyaları kâğıda aktarma
• Halı ve kilim
• Motiflerle dilek ve değer anlatan dokumalar
• Bakırcılık
• Bakırdan kap kacak yapıp üzerini işleme
• Oya ve işleme
• İğneyle, renkli ipliklerle yapılan ince süsler
• Ustadan çırağa aktarılan bu sanatlar dünü yarına bağlar.

Öğretmene not: Ders kitabı bunların yanında kalem işi, keçe ve deri işçiliği, ahşap, taş ve maden işçiliği, yazmacılık ve örmeciliği de geleneksel Türk sanatları arasında sayar. Ders kitabındaki bir kaynağa göre ebru atölyeleri, farklı kültürlerden insanlar arasında dostluk kurulmasına ve ön yargıların azalmasına katkı sağlar. Geleneksel Türk ebru sanatı 2014’te UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi’ne alınmıştır.

26. Motiflerin sessiz dili

• Sanat · Halı ve kilim
• Kilim ve cicim tekniğiyle dokunmuş bir yaygı, Edirne Müzesi
• Geniş şeritlerdeki tarak biçimli büyük motifler mutlu bir yuva dileğini anlatır.
• Dar şeritlerdeki beyaz, kıvrık çengel motifleri nazardan korunma isteğini anlatır.
• Başka dokumalarda koçboynuzu gücü, elibelinde bereketi, bukağı birliği anlatır.
• Sen bir kilim dokusan hangi değeri anlatan bir motif çizerdin?
• Ör. el ele tutuşan insanlar: birlik ve dayanışma. Kökleri derinde bir ağaç: geçmişimize bağlılık.

Öğretmene not: Halı ve kilimlerdeki renk ve motifler süslemenin yanında sözsüz bir dille dilek ve değer anlatır. Fotoğraftaki yaygı Edirne Müzesi’nin etnografya bölümündedir; büyük motiflere tarak, beyaz kıvrık motiflere çengel denir. Yaygın anlamlar: koçboynuzu güç, yiğitlik ve kahramanlık; elibelinde annelik, bereket ve aile; bukağı birlik ve bağlılık. Motiflerin anlamları yöreden yöreye değişebilir. Ders kitabındaki bir habere göre Samsun’un Kavak ilçesindeki bir kilim kursunda insan, kuş ve yıldız motiflerine çalışkanlık, sevgi ve üretkenlik anlamları veriliyor. Ödev: Evinizde halı ya da kilim varsa motiflerini inceleyip anlamlarını araştırın, gelecek derste paylaşın.

27. Karagöz: Güldürürken düşündüren perde

• Sanat · Gölge oyunu
• Karagöz perdesinin arkası: Sanatçı tasvirleri çubuklarla oynatıyor
• Karagöz ile Hacivat, deriden kesilip boyanmış tasvirlerdir; çubuklarla oynatılır.
• Arkadan vuran ışık, renkli tasvirleri perdeye yansıtır; seyirci perdenin önündedir.
• Yaklaşık beş yüz yıllık bu oyun, ramazan akşamlarında aileleri ve komşuları bir araya getirir.
• Karagöz oyunu kültürümüzden hangi değerleri yaşatır?
• Türkçenin inceliklerini, nükteyi, komşuluğu, nezaketi ve hoşgörüyü. Oyun güldürürken iyi geçinmenin yolunu da gösterir.

Öğretmene not: Gölge oyunu: deriden kesilmiş tasvirlerin, arkadan aydınlatılan bir perdede oynatıldığı oyun. Fotoğrafta bir Karagöz perdesinin arkası görülüyor: Karagöz sanatçısı (hayalî) tasvirleri çubuklarla perdeye dayayıp oynatıyor, arkadaki ışık renkli tasvirleri perdeye yansıtıyor. Ders kitabı, Evliya Çelebi’nin verdiği bilgilere dayanarak oyunun 16. yüzyıldan beri oynandığını belirtir. Oyunda kültürümüzün maddi (tasvirler, perde) ve manevi (dil, mizah, değerler) ögeleri bir aradadır. Karagöz 2009’da UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi’ne alınmıştır. Oyunda Hacivat süslü, Karagöz ise halkın sade diliyle konuşur; aralarındaki yanlış anlamalardan doğan güldürüler, iyi iletişimin ve hoşgörünün önemini de hissettirir.

28. Gelenek ve görenek

• Kültürel bağ · Gelenek-görenek
• Gelenek ve görenekler davranışlarımızı düzenler, insanları birbirine yaklaştırır.
• Gelenek
• Atalarımızdan gelen, toplumca benimsenip saygıyla sürdürülen alışkanlık ve davranışlar
• Görenek
• Bir işi büyüklerimizden gördüğümüz biçimde yapma alışkanlığı; âdet
• Kültürel miras
• Geçmişten bize kalan ve gelecek kuşaklara aktaracağımız maddi ve manevi değerler
• Ailende her yıl tekrarlanan bir gelenek var mı? Bu gelenek kimleri bir araya getiriyor?
• Ör. bayram kahvaltısı, kandil ziyareti, aşure dağıtmak, yayla göçü: aileyi, akrabaları, komşuları buluşturur.

Öğretmene not: Gelenekler, uyulması beklenen ve toplumca korunan davranışlardır; görenekler ise daha çok “eskiden beri böyle yapılır” denilen alışkanlıklardır. İkisi de toplumsal ilişkileri kolaylaştırır, birlik ve beraberliği sağlamada etkilidir.

29. Geleneklerimiz değerlerimizi yaşatır

• Bu gelenekler insanları bir araya getirir; sevinci de üzüntüyü de paylaştırır.
• Düğün ve nişan: Akraba, komşu toplanır; sevinç birlikte paylaşılır.
• Asker uğurlama: Gençler davul zurnayla, dualarla vatan görevine uğurlanır.
• İftar sofrası: Ramazanda sofralar komşuya, misafire, yolcuya açılır.
• Taziye: Acılı aileye yemek götürülür, aile yalnız bırakılmaz.
• İmece: Köyde bir iş herkesin katılımıyla, el birliğiyle bitirilir.
• Bu geleneklerde hangi millî değerleri görüyorsun?
• Sevgi, saygı, yardımlaşma, paylaşma, komşuluk ve vatan sevgisi.

Öğretmene not: Ders kitabı bu örneklerin yanında hac ve umre ziyaretlerini de sayar; bu geleneklerin sevgiyi, saygıyı, yardımlaşmayı ve vatan sevgisini canlı tuttuğunu vurgular. Öğrencilerden kendi yörelerine özgü bir gelenek eklemelerini isteyin (ör. komşudan gelen tabağı boş göndermemek).

30. Zimem defteri: Gizli iyilik

• Örnek olay · Yardımlaşma geleneği
• Osmanlı’da ramazan ayı
• Varlıklı kişiler tanımadıkları bir mahallenin bakkalına gider, veresiye defterindeki borçları öder, kim olduklarını söylemeden ayrılırdı.
• Zimem defteri
• Zimem “borçlar” demektir. Bu deftere bugün veresiye defteri diyoruz.
• Neden gizli?
• Yardım eden kişi neden adını söylemezdi? Bu gelenek toplumu nasıl etkiler?
• Borcu silinen kişi mahcup olmasın diye. İnsanlar birbirine güvenir; yardımlaşma ve kardeşlik büyür.

Öğretmene not: Ders kitabına göre borçlar ödendikten sonra bakkala, mahallenin borcunun silindiğini bildiren bir not asılırdı. Gelenek bugün de yaşıyor: Zaman zaman belediyeler ya da hayırseverler veresiye defterlerindeki borçları kapatıyor. Öğrencilere bugün yaşayan benzer iyilik geleneklerini sorun (ör. askıda ekmek).

31. Halk oyunları: El ele, omuz omuza

• Gelenek-görenek · Halk oyunları
• Düğünlerde, asker uğurlamalarında, şenliklerde halk oyunları oynanır.
• Halayda herkes el ele, omuz omuza aynı ritimle hareket eder.
• Figürler, müzik ve kıyafetler yöre insanının duygularını ve değerlerini anlatır.
• Erzurum barları yiğitlik ve kahramanlık duygularını yansıtır.
• Halk oyunu
• Bir yörenin insanlarının müzik eşliğinde, kendine özgü figürlerle oynadığı geleneksel oyun.
• Halay çekmek neden birliğin güzel bir örneğidir?
• Herkes el ele tutuşur, aynı ritimde adım atar; kimse geride kalmaz. Toplumda da birlik böyle sağlanır.

Öğretmene not: Ders kitabına göre Erzurum barı en çok Erzurum’da, ayrıca Bayburt ile Kars arasındaki geniş bölgede oynanır; yiğitlik ve kahramanlık duygularını yansıtır. Öğrencilere kendi yörelerinin oyununu sorun: zeybek (Ege), horon (Karadeniz), halay (Doğu ve Güneydoğu Anadolu ile birçok yöre) gibi. Figürler yörenin doğasını, işini ve değerlerini anlatır.

32. Nevruz: Baharın ve birliğin bayramı

• Nevruz, baharın gelişini kutlayan ve Türk dünyasını birleştiren köklü bir bayramdır.
• Her yıl 21 Mart’ta, doğanın uyandığı günlerde kutlanır.
• Türkistan’dan Anadolu’ya, Türk dünyasının dört bir yanında sevinçle karşılanır.
• Ateş üzerinden atlanır, yumurtalar boyanır, sofralar kurulur.
• Bazı kutlamalarda Ergenekon Destanı anılır ve örste demir dövülür.
• Türk dünyası
• Türk dili konuşan, ortak tarihi ve kültürü paylaşan ülke ve toplulukların bütünü.
• Farklı ülkelerdeki Türklerin aynı günü kutlaması onları nasıl etkiler?
• Ortak bir sevinci paylaşırlar; aralarındaki kardeşlik ve kültür bağları güçlenir.

Öğretmene not: Ders kitabına göre Nevruz, doğayla iç içe ve konargöçer bir hayat süren atalarımızın baharın gelişini ve toprağın uyanışını bayram sevinciyle kutlamasından doğmuştur; bugün Türk dünyasında ve Türklerin yaşadığı birçok ülkede kutlanır. Ergenekon Destanı’na göre Türkler, demirden bir dağı eriterek Ergenekon’dan çıkmıştır; birçok Türk topluluğu bu çıkışı Nevruz’la birlikte anar. Nevruz 2009’dan beri UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi’ndedir. Kutlama gelenekleri yöreden yöreye değişir.

33. Kavram haritamızı çizelim

• Etkinlik · Kavram haritası
• Sayfanın ortasına yaz: Kültürel bağlarımız ve millî değerlerimiz
• Ortadaki kutudan iki ana dal çıkar.
• Dalların altına öğrendiğin örnekleri ekle; ilişkili olanları çizgiyle bağla.
• İki ana dal
• Kültürel bağlarımız
• Dil · Din · Tarih · Sanat · Gelenek-görenek
• Millî değerlerimiz
• Vatanseverlik · Adalet · Saygı · Hoşgörü · Yardımlaşma
• Kavram haritası
• Kavramları ve aralarındaki ilişkileri kutular ve çizgilerle gösteren şema.

Öğretmene not: Program bu konuda öğrencilerin kendi kavram haritalarını çizmesini önerir. Haritalar sınıfta karşılaştırılsın: Kim hangi bağlantıyı kurdu? Ör. “Türkü → dil → vatan sevgisi” ya da “İmece → gelenek → yardımlaşma”. Haritalar Bölüm 4’teki performans görevinde kullanılacak.

34. Bayramda ve zor günde birlik

• Bayramlarda birlikte sevinir, zor günlerde omuz omuza veririz. Bu birliğin gücü nereden gelir?
• Millî bayramlar
• Dinî bayramlar
• Bayrağa sahip çıkmak
• 15 Temmuz
• Depremde dayanışma
• Performans görevi

Öğretmene not: Bölüm görseli: Cumhuriyet’in 100. yılında, 29 Ekim 2023 akşamı İzmir Cumhuriyet Meydanı’nda zeybek oynayan ekibin çevresinde bayraklarla toplanan kalabalık (havadan çekilmiş fotoğraf). Sorun: Bu fotoğrafta hangi kültürel bağları ve millî değerleri görüyorsunuz? (Millî bayram, halk oyunu, bayrak, birlik.)

35. Millî ve dinî bayramlarımız

• Millî bayramlar
• 23 Nisan, 19 Mayıs, 30 Ağustos, 29 Ekim
• Okullar süslenir, şiir okunur, halk oyunları oynanır.
• Emeği geçenler ve şehitlerimiz saygıyla anılır.
• Dinî bayramlar
• Ramazan Bayramı ve Kurban Bayramı
• Büyükler, akrabalar, komşular ziyaret edilir.
• Küsler barıştırılır, sevinç paylaşılır.
• Birlik ve beraberlik
• Bir milletin insanlarının sevinçte de zor günde de bir arada olması.
• Bayramlar toplumsal birliğimize neler katar?
• Aynı sevinci paylaşırız; akraba ve komşu bağları güçlenir, kırgınlıklar biter.

Öğretmene not: Ders kitabı, bayramların ve bayram etkinliklerinin birlik duygusunu güçlendirdiğini, insanlar arasındaki güveni artırdığını ve toplumsal barışa katkı sağladığını vurgular. Öğrencilere okulda hangi bayram için nasıl hazırlık yaptıklarını sorun.

36. Millî bayramlarımızın hikâyesi

• Kronoloji · 1919–1923
• Dört millî bayram
• Kurtuluştan Cumhuriyete
• 1919–1923
• Bayramlarımız bu yolun dönüm noktalarını anar.
• 19 Mayıs’ta Mustafa Kemal Paşa Samsun’a çıktı; Millî Mücadele başladı.
• Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı
• 23 Nisan’da Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı.
• Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı
• 30 Ağustos’ta Başkomutanlık Meydan Muharebesi kazanıldı.
• Zafer Bayramı
• 29 Ekim’de Cumhuriyet ilan edildi.
• Cumhuriyet Bayramı
• Millî bayram
• Bir milletin tarihindeki önemli bir günü her yıl hep birlikte kutlaması.

Öğretmene not: Millî bayramlarda okullarda ve şehirlerde törenler, şiir dinletileri ve halk oyunu gösterileri düzenlenir; her yaştan ve her kesimden insan katılır. Bu törenlerde kurtuluşumuz ve devletimizin kuruluşu için çalışan devlet adamlarını ve şehitlerimizi saygıyla anarız. Soru: Bu bayramlardan hangisi çocuklara, hangisi gençlere armağan edilmiştir? (23 Nisan çocuklara, 19 Mayıs gençlere.)

37. Örnek olay: Ela’nın bayram sabahı

• Dinî bayramlar
• Bayram sabahı erkenden kalktık, bayramlıklarımızı giydik. Kahvaltıda bütün aile aynı sofradaydı. Sonra dedemle ninemin elini öptük.
• Ela
• 6. sınıf öğrencisi
• Gün boyu neler oldu?
• Halamlara ve teyzemlere bayram ziyaretine gittik.
• Yalnız yaşayan komşumuz Hatice Teyze’yi de unutmadık.
• Aylardır küs olan iki amcam bayramlaşıp barıştı.
• Akşam uzak şehirdeki kuzenlerimizi görüntülü aradık.
• Ela’nın bayramında hangi gelenekleri ve millî değerleri görüyorsun?

Öğretmene not: Beklenen cevaplar: büyüklere saygı (el öpme), aile birliği (ortak sofra), akraba ve komşu ziyareti (sevgi, vefa, yardımlaşma), küslerin barışması (hoşgörü, kardeşlik). Ders kitabı küsleri barıştırmayı da bayram gelenekleri arasında sayar. Örnek olaydaki kişiler kurgusaldır.

38. Bayrağına sahip çıkan şehir: Maraş

• Örnek olay · Bayrağımız
• 28 Kasım 1919
• İşgal altındaki Maraş’ta kaledeki Türk bayrağı indirildi. Halk Ulu Cami’de toplandı, kaleye yürüdü ve bayrağı yeniden göndere çekti.
• Neden?
• Maraşlılar bir bayrak için neden bu kadar büyük bir tepki gösterdi?
• Bayrak; vatanın, bağımsızlığın ve milletin sembolüdür. Bayrağa yapılan saygısızlık bütün millete yapılmış sayıldı.
• Vatanseverlik
• Vatanını sevmek, onu korumak ve onun için fedakârlık yapabilmek.

Öğretmene not: Fransız işgali sırasında yaşanan bu olay, cuma namazı için Ulu Cami’de toplanan halkın bayrak olmadan namaz kılınamayacağını söyleyerek kaleye yürümesiyle hatırlanır. Ders kitabı ve her yıl Kahramanmaraş’ta yapılan anma törenleri 28 Kasım 1919 tarihini esas alır; bu olay, 31 Ekim 1919’daki Sütçü İmam olayından ayrıdır (iki olayın tarihleri bazı kaynaklarda karıştırılır). Maraş, Millî Mücadele’deki direnişi nedeniyle 7 Şubat 1973’te TBMM tarafından “Kahraman” unvanıyla onurlandırılmıştır. Ders kitabı bu olayı, milletimizin bayrağımıza ve ülkemize yönelik tehditlere birlikte karşı koymasının örneği olarak verir.

39. 15 Temmuz: Demokrasiye sahip çıkmak

• 15 Temmuz 2016 gecesi ülkemizde bir darbe girişimi yaşandı.
• Vatandaşlar sokaklara ve meydanlara çıktı; millet ve devlet omuz omuza direndi.
• Girişim başarısız oldu; millet demokrasisine ve iradesine sahip çıktı.
• Her yıl 15 Temmuz, Demokrasi ve Millî Birlik Günü olarak anılır.
• Darbe
• Seçilmiş bir yönetimi silah zoruyla, yasa dışı yollarla devirmek ya da devirmeye kalkışmak.
• Bu olay, birlik ve beraberliğin gücü hakkında bize ne anlatıyor?
• Millet birlik olunca ülkesini, bayrağını ve demokrasisini korur; hiçbir saldırı bu birliği bozamaz.

Öğretmene not: Ders kitabına göre vatandaşlar, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın çağrısı üzerine sokaklara çıkarak ülkesine karşı sorumluluğunu yerine getirmiştir. Bu direnişte hayatını kaybedenler şehit olarak anılır. Konuyu öğrencilerin yaşına uygun biçimde, korku uyandırmadan; birlik, demokrasi ve sorumluluk değerleri üzerinden işleyin.

40. 6 Şubat 2023: Asrın dayanışması

• Afetler karşısında birlik
• 6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş merkezli iki büyük deprem oldu. “Asrın Felaketi” karşısında Türkiye tek yürek oldu.
• Aynı gün, saatler arayla
• Depremlerden etkilenen il sayısı
• 15.000+
• Depremzedeler için “Evim Yuvan Olsun” kampanyasına bir ay dolmadan kaydedilen konut
• Devlet ve millet el ele

Öğretmene not: Depremler 11 ili etkiledi. Ders kitabı bölgeye giden pek çok meslekten görevliyi sayar: arama kurtarma ekipleri, sağlık çalışanları, güvenlik güçleri, öğretmenler, madenciler, din görevlileri, karayolu çalışanları ve daha niceleri. Yurdun dört bir yanından on binlerce gönüllü de bölgeye koştu. “Evim Yuvan Olsun” kampanyası 18 Şubat 2023’te başladı; 15 Mart 2023’e kadar 15 binden fazla konut kaydedildi. Konuyu korku uyandırmadan, dayanışma üzerinden işleyin; sınıfta deprem bölgesinden gelen ya da yakınını kaybetmiş öğrenci olabileceğini göz önünde bulundurun.

41. Herkes elinden geleni yaptı

• AFAD
• Arama kurtarma ve yardım çalışmalarını yönetti.
• Madenciler
• Arama kurtarmaya güçlerini ve deneyimlerini kattı.
• Sağlık çalışanları
• Yaralıları tedavi etti, sahra hastaneleri kurdu.
• Asker, polis, jandarma
• Güvenliği sağladı, yardımları ulaştırdı.
• Öğretmenler
• Çadır kentlerde çocuklarla ilgilendi, ders yaptı.
• Belediyeler ve STK’lar
• Barınma, yemek ve giyecek yardımı ulaştırdı.
• Gönüllüler
• Yurdun dört bir yanından bölgeye koştu.
• 7’den 70’e bağışlar
• Kimi kumbarasını, kimi birikimini paylaştı.

Öğretmene not: Zor günde kimse yalnız bırakılmadı; yardımlaşma ve dayanışma değerlerimiz iş başındaydı. Ders kitabı, kefeni için biriktirdiği parayı bağışlayan 84 yaşında bir dedeyi ve kumbarasını depremzedelere gönderen 8 yaşında bir çocuğu örnek verir. Öğrencilere sorun: Bu kişileri harekete geçiren duygu ve değerler nelerdi? (Vatan sevgisi, millet sevgisi, yardımlaşma, fedakârlık.) STK: sivil toplum kuruluşu.

42. Birliğimiz gücünü nereden alır?

• Kültürel bağlarımız zor günde birliğimizi nasıl güçlendirir?
• Aynı dili konuşuruz.
• Birbirimizi hemen anlar, yardımı hızla örgütleriz.
• Ortak bir tarihimiz var.
• İstiklal Yolu’ndaki gibi omuz omuza vermeyi biliriz.
• Yardımlaşma geleneklerimiz yaşıyor.
• İmece, vakıf, kumbara: Afette kimse yalnız kalmaz.
• Bayramlarda bir araya geliriz.
• Güven ve kardeşlik bağlarımız her yıl tazelenir.

Öğretmene not: Bu slayt öğrenme çıktısının özüdür: kültürel bağlarımızın ve millî değerlerimizin toplumsal birliğe etkisini yorumlama. Satırları açmadan önce öğrencilerin kendi cümlelerini kurmasını bekleyin. Öğrenciler yeni satırlar ekleyebilir (ör. “Aynı türküleri söyleriz → …”).

43. Performans görevi: Birliğimizi anlat

• Etkinlik · Ürün
• Kültürel bağlarımızın ve millî değerlerimizin birliğimize etkisini anlatan özgün bir ürün hazırla.
• Türünü seç: şiir, hikâye, slogan, afiş, poster ya da resim.
• Kavram haritandan en az iki kültürel bağ ve iki millî değer seç.
• Bu dersten bir örnek kullan: İstiklal Yolu, bayram, imece, deprem dayanışması…
• Taslağını bir arkadaşına göster, geri bildirim al.
• Ürününü sınıfta sergile; neden böyle tasarladığını açıkla.
• Slogan
• Bir düşünceyi kısa, çarpıcı ve akılda kalıcı biçimde anlatan söz.
• Değerlendirme
• Ürünler dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir; süre 2 ders saatidir.

Öğretmene not: Ders kitabındaki performans görevi “Kültürel Bağlarımız ve Millî Değerlerimiz” adını taşır; yorumlama becerisine yöneliktir, 2 ders saati sürer ve bütüncül dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Örnek slogan (yalnızca fikir vermek için): “Dilimiz bir, yüreğimiz bir; bayramda da zor günde de biriz.”

44. Sorularımıza dönelim

• Cevapları bulduk mu?
• Derse başlarken 5N1K kartlarına yazdığınız sorulara şimdi cevap verebilir misiniz?
• Ör. Bayramlar neden birlik günleridir? Çünkü aileleri, komşuları buluşturur; küsleri barıştırır.
• Yorumlama
• Öğrendiklerimizi kendi cümlelerimizle, anlamını bozmadan ve kanıta dayanarak açıklamak.
• Bir paragraf yaz
• Kültürel bağlarımızın ve millî değerlerimizin birliğimize etkisini bir paragrafla ya da kısa bir diyalogla anlat.

Öğretmene not: Program, süreç sonunda öğrencilerin konuyu özetleyen bir paragraf ya da diyalog yazmasını veya kısa bir konuşma yapmasını önerir (süreç bileşeni c: nesnel, doğru ve anlamı değiştirmeden yeniden ifade etme). Birkaç öğrencinin metnini sınıfta okuyun; dayandıkları örnek olayı ya da kaynağı sorun.

45. Özet ve tekrar

• Önce kavramları ve özeti hatırlayalım, sonra kendimizi deneyelim.
• Anahtar kavramlar
• Özet
• 6 doğru-yanlış
• 6 test sorusu
• Kim bilecek?

46. Anahtar kavramlar

• Kültür
• Bir toplumun tarih boyunca oluşturduğu maddi ve manevi değerlerin tümü.
• Millî değer
• Bir milleti bir arada tutan, davranışlarına yön veren ortak değerler.
• Birlik ve beraberlik
• Bir milletin insanlarının sevinçte de zor günde de ortak duygu ve amaçla bir arada olması.
• Gelenek ve görenek
• Atalarımızdan gelen, toplumca benimsenip sürdürülen alışkanlık ve davranışlar.
• Toplum
• Birlikte yaşayan; ortak kurallara, değerlere ve kültüre sahip insanların bütünü.

Öğretmene not: Maarif programına göre bu öğrenme alanının anahtar kavramları: birlik ve beraberlik, dil, din, gelenek ve görenek, grup, hak, kültür, millî değer, rol, sanat, sorumluluk, tarih, toplum. Dil, din, tarih ve sanat Bölüm 2 ve 3’te kültürel bağlar olarak işlendi; grup, rol, hak ve sorumluluk önceki ve sonraki konularda (SB.6.1.1, SB.6.1.3) öne çıkar.

47. Özet: Birliğimizi besleyen bağlar

• Toplumsal birlik
• Dil
• Türkçe; destan, türkü, atasözü
• Din
• Kardeşlik, vakıflar, sevgi ve hoşgörü
• Tarih
• Ortak hafıza; İstiklal Yolu ruhu
• Sanat
• Motifler, Karagöz, ebru, çini
• Gelenek-görenek
• İmece, halay, Nevruz, bayram ziyareti
• Millî değerler
• Adalet, saygı, vatanseverlik, yardımlaşma
• Her kılçığa kendi hayatından bir örnek ekle: Bu bağ seni kimlere bağlıyor?

Öğretmene not: Öğrenciler balık kılçığını deftere çizip her kılçığa kendi gözlemledikleri bir örneği yazsın. Ardından “Bu bağ olmasaydı birliğimiz nasıl etkilenirdi?” sorusunu tartışın.

48. Doğru mu, yanlış mı?

• Millî değerler yalnızca kişisel davranışlarımızı etkiler, toplumsal davranışlarımıza yön vermez.
• Millî değerler hem kişisel hem toplumsal davranışlarımıza yön verir: Bayramda bir araya gelir, zor günde dayanışırız.

49. Doğru mu, yanlış mı?

• Destanlar, türküler ve atasözleri, değerlerimizin dil yoluyla yeni kuşaklara geçmesini sağlar.
• Dil, milletin hafızasını taşır; değerlerimiz destanlarla, türkülerle, ninnilerle ve atasözleriyle yaşar.

50. Doğru mu, yanlış mı?

• Halı ve kilimlerdeki motifler, dokuyan kişinin dileklerini ve değerlerini anlatabilir.
• Motifler sözsüz bir dildir: Koçboynuzu gücü, elibelinde anneliği ve bereketi, bukağı birliği anlatır.

51. Doğru mu, yanlış mı?

• İstiklal Yolu’nda cephaneyi yalnızca askerler taşımıştır.
• Kastamonu halkının kadınları, yaşlıları ve çocukları da cephaneyi kağnılarla Ankara’ya ulaştırdı.

52. Doğru mu, yanlış mı?

• Nevruz, yalnızca Türkiye’de kutlanan bir bayramdır.
• Nevruz, Türkistan’dan Anadolu’ya Türk dünyasının pek çok yerinde kutlanır.

53. Doğru mu, yanlış mı?

• Bayramlarda küslerin barıştırılması, bayramların toplumsal birliği güçlendirdiğini gösterir.
• Bayramlar kırgınlıkları bitirir; akrabalık ve komşuluk bağlarını tazeler, güveni artırır.

54. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Şemada bazı örnekler, ilgili oldukları kültürel bağla eşleştirilmiştir.
• Türküler ve ninniler
• Dil
• Çini ve hat
• Sanat
• Bayramda büyükleri ziyaret
• ?
• Şemadaki “?” yerine aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?
• Tarih
• Gelenek-görenek
• B
• Bayram ziyareti, kuşaktan kuşağa aktarılan ve toplumca benimsenen bir gelenektir.

55. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Kutadgu Bilig’de yöneticilere, ülkeyi uzun süre yönetmek istiyorlarsa kanunları doğru uygulamaları ve halkı korumaları öğütlenir.
• Bu öğüt en çok hangi millî değerle ilgilidir?
• Adalet
• Misafirperverlik
• Bağımsızlık
• Çalışkanlık
• A
• Kanunları doğru uygulamak ve halkı korumak adaletli olmayı gerektirir. Adalet, halkın yönetime ve birbirine güvenini artırır.

56. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Aşağıdakilerden hangisi Karagöz oyununun manevi kültür ögelerinden biridir?
• Deriden yapılan tasvirler
• Perdeyi aydınlatan lamba
• Oyundaki nükteli konuşmalar
• Perdenin gerildiği çerçeve
• C
• Tasvirler, lamba ve çerçeve elle tutulan maddi ögelerdir. Oyundaki dil, nükte ve değerler ise manevi ögelerdir.

57. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Geçmişini unutan insan kim olduğunu da unutur. Milletler de geçmişlerini bildikçe yollarını kaybetmez.
• Bir öğretmenin ders notundan
• Bu sözlerde hangi kültürel bağın önemi vurgulanmaktadır?
• Sanat
• Din
• Gelenek-görenek
• Tarih
• D
• Sözler, geçmişi bilmenin yani tarihin bir milletin hafızası olduğunu anlatır. Tarih bilinci olan millet değerlerini korur.

58. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Aşağıdakilerden hangisi toplumsal birliğimizi güçlendiren davranışlardan biri değildir?
• Bayramda yalnız yaşayan komşuyu ziyaret etmek
• Başka yöreden gelen arkadaşının konuşmasıyla alay etmek
• Afet bölgesine yardım göndermek
• Millî bayram törenlerine katılmak
• B
• Alay etmek kırgınlık yaratır, insanları birbirinden uzaklaştırır. Diğer davranışlar sevgi, yardımlaşma ve birlik duygusunu güçlendirir.

59. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• 6 Şubat 2023 depremlerinden sonra yurdun dört bir yanından gönüllüler bölgeye koştu. İnsanlar evlerini depremzedelere açtı, çocuklar kumbaralarını bağışladı.
• Bu bilgilerden hangi sonuca ulaşılabilir?
• Bölgeye yardımı yalnızca resmî kurumlar ulaştırmıştır.
• Depremden etkilenmeyen illerin halkı olaya ilgisiz kalmıştır.
• Depremzedelere yalnızca para yardımı yapılmıştır.
• Millî değerlerimiz zor günlerde toplumu bir arada tutar.
• D
• Yardımlaşma, fedakârlık ve vatan sevgisi insanları zor günde birleştirdi. A, B ve C ise metindeki gönüllülerle, açılan evlerle ve bağışlanan kumbaralarla çelişir.

60. Kim bilecek?

• Hicretten sonra Mekke’den gelen Müslümanlara evlerini açan Medinelilere ne ad verilir?
• Ensar
• Osmanlı döneminde ramazan ayında hayırseverlerin gizlice kapattığı bakkal borç defterine ne ad verilirdi?
• Zimem defteri (bugünkü adıyla veresiye defteri)
• Köyde bir işin herkesin katılımıyla, el birliğiyle yapılmasına ne ad verilir?
• İmece

61. Gelecek derse hazırlanalım

• Toplumsal sorun ne demektir? Bir sorunu “toplumsal” yapan nedir?
• Çevremizde hangi toplumsal sorunlarla karşılaşıyoruz?
• Aynı sorunun nedenleri hakkında insanlar neden farklı düşünebilir?
• İyi bir çözüm önerisinin özellikleri nelerdir?
• Bu hafta güvenilir bir haber kaynağında gördüğün bir toplumsal sorunu (ör. israf, çevre kirliliği, göç) not et ve nedenlerini düşün.

Öğretmene not: Sıradaki öğrenme çıktısı: SB.6.1.3 “Toplumsal Sorunlar ve Çözüm Önerileri” (4–6. haftalar). Bu derste gördüğümüz yardımlaşma, dayanışma ve vakıf geleneği, toplumsal sorunlara çözüm ararken de yol gösterir.

62. Kaynaklar ve notlar

• Öğrenme çıktısı
• MEB Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı: 6. sınıf, 1. öğrenme alanı (Birlikte Yaşamak), SB.6.1.2.
• Kaynak
• MEB 6. Sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabı (2026-2027) kapsamına göre özgün olarak yazılmıştır.
• Örnek olaylar
• Ela’nın bayram sabahı ve soru köklerindeki kişiler kurgusaldır; tarihî olaylar ve kişiler gerçektir.
• Alıntılar
• Atatürk’ün ve tarihî eserlerin sözleri, birebir alıntı yapılmadan ana fikriyle aktarılmıştır.

63. Görsel kaynakları

• Muğla’dan bir zili dokuma (20. yüzyıl), Ankara Vakıf Eserleri Müzesi
• Dosseman · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Ankara Displays in Ankara Vakıf Eserleri Müzesi Kilim from Muğla in 2012 46.jpg
• Gökyüzünde dalgalanan Türk bayrağı
• Kurmanbek · CC BY 4.0 (creativecommons.org/licenses/by/4.0) · Wikimedia Commons: Turkish flag waving in the sky.jpg
• Sultan Han’ın avlusu ve köşk mescidi, Aksaray (13. yüzyıl, Selçuklu)
• Giorgio Galeotti · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Sultan Han - Sultanhanı, Aksaray Province, Turkey - October 5, 2025 02.jpg
• Kül Tigin Yazıtı (732), Göktürk Müzesi, Moğolistan
• Vezirtonyukuk · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Kultigin Monument of Orkhon Inscriptions.jpeg
• Atatürk ve Şehit Şerife Bacı Anıtı’nda kağnıyla cephane taşıyan halk, Kastamonu
• Dosseman · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Kastamonu Atatürk and Martyr Şerife Bacı Monument 8886.jpg
• Rüstem Paşa Camii’nde lale desenli İznik çinisi, İstanbul (16. yüzyıl)
• Dosseman · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: 065 Istanbul Rustem Pasha mosque-june 2004.jpg
• Kilim ve cicim tekniğiyle dokunmuş yaygı, Edirne Müzesi
• Dosseman · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Edirne Museum 6435.jpg
• Karagöz gölge oyunu: perdenin arkasında tasvirleri oynatan sanatçı
• Nevit Dilmen · CC BY-SA 3.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0) · Wikimedia Commons: Karagoz theatre 06315.JPG
• Cumhuriyet’in 100. yılı kutlaması, İzmir Cumhuriyet Meydanı (29 Ekim 2023)
• Turpcan · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Cumhuriyet bayramı kutlaması.jpg