6. Sınıf Hayatımızdaki Ekonomi Sunusu: Yatırım ve Pazarlama Süreci

1. Fikirden Ürüne, Üründen Pazara

• Fikirden Ürüne,
• Üründen Pazara
• 6. Sınıf Sosyal Bilgiler · Hayatımızdaki Ekonomi Sunusu
• Bir ürün nasıl tasarlanır? Yatırımı nasıl planlanır? Alıcısıyla dürüstçe nasıl buluşur?

Öğretmene not: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, 6. sınıf Sosyal Bilgiler, 5. öğrenme alanı “Hayatımızdaki Ekonomi”. Öğrenme çıktısı SB.6.5.3 (2026-2027 yıllık planında 32–33. haftalar). Sunu programın süreç bileşenlerini izler: yatırım ve pazarlama projelerini sorgulama (Giriş, Bölüm 1–2), gözleme dayalı tahmin ve riskleri değerlendirip gerekçeyle karar verme (Bölüm 3), gerekli kaynakları yönetme ve proje öneri raporu oluşturma (Bölüm 4). Sunu boyunca kurgusal bir öğrenci ekibinin (Mor Tarla Ekibi) lavanta kesesi projesi örnek olarak izlenir; kişiler, ürün adı ve tutarlar kurgusaldır. Kapak fotoğrafı: Avanos’ta (Nevşehir) bir çömlek atölyesinde çarkın başında çalışan usta (2015). Avanos, Kızılırmak kıyısında yüzyıllardır süren çömlekçiliğiyle tanınır. “Bu usta, yaptığı çömleği satabilmek için başka nelere ihtiyaç duyar?” sorusuyla derse girebilirsiniz.

2. Merak edelim

• Harika bir ürün tasarlamak, onun alıcı bulması için yeterli midir? Başka neler gerekir?
• Bir ürünü alırken neden bazı satıcılara güvenir, bazılarına güvenmeyiz?
• 5N1K soru kartı: Merak ettiğin bir soruyu yaz
• Kim?
• Girişimci kime denir?
• Ne?
• Yatırım ne demektir?
• Nerede?
• Bir ürünü nerede satabiliriz?
• Ne zaman?
• Ürün ne zaman satışa hazırdır?
• Nasıl?
• Bir ürün nasıl tanıtılır?
• Neden?
• Ürünler neden yenilenir?

Öğretmene not: İki soruyu sorun, öğrencilerin tahminlerini tahtaya yazın (süreç bileşeni a: yatırım ve pazarlama projelerini sorgulama). Ardından her öğrenci 5N1K kartına merak ettiği bir soruyu yazsın. Kartları sınıf panosunda toplayın; Bölüm 5’in başındaki “Sorularımıza dönelim” slaytında bu sorulara geri döneceksiniz.

3. Yol haritamız

• Üründen ekonomiye
• Üretim, yatırım, sermaye, pazarlama, girişimci
• Ürün tasarımı ve inovasyon
• Tasarımın beş adımı, AR-GE, yenileşim
• Alan, riskler ve karar
• Tahmin, röportaj, risk, GZFT, gerekçeli karar
• Kaynaklar, ekip ve dürüst pazarlama
• Maliyet, roller, dürüst tanıtım, proje raporu
• Özet ve tekrar
• Kavramlar, doğru-yanlış, test, kim bilecek

Öğretmene not: Web sürümünde ve PowerPoint’te başlıklara tıklayınca ilgili bölüme gidilir.

4. Üründen ekonomiye

• Bir ürün atölyeden alıcısının eline nasıl ulaşır? Bu yolculukta hangi süreçler gerekir?
• Üretim, dağıtım, tüketim
• Yatırım
• Sermaye
• Pazarlama
• Girişimci
• Yöremizin kaynakları

Öğretmene not: Bölüm görseli: Muğla’da bir pazar yeri (2014). Tezgâhlarda taze meyve ve sebzelerin yanında, ipe dizilip kurutulmuş biber ve patlıcanlar da asılı duruyor; kurutulan ürün kışın da satılabilir. Sorun: Bu ürünler tarladan pazara nasıl geldi? Satıcı onları alıcıyla nasıl buluşturuyor?

5. Bir ekmeğin yolculuğu

• Hatırlayalım · Üretim, dağıtım, tüketim
• Üretim: Buğday tarlada yetişir, değirmende una, fırında ekmeğe dönüşür.
• Dağıtım: Ekmekler araçlarla bakkallara ve marketlere taşınır.
• Tüketim: Ailemiz ekmeği alır, sofrada afiyetle yer.
• Bu yolculuğun iki gizli adımı
• Yatırım
• Fırıncı, daha çok ekmek pişirmek için yeni bir fırın satın alır.
• Pazarlama
• Fırıncı, ekmeğini tanıtır, müşterilerine sunar ve satar.
• Üretim, dağıtım, tüketim
• Bir malın yapılması, alıcıya ulaştırılması ve kullanılması aşamaları.

Öğretmene not: Önceki konulardan hatırlatma. Öğrencilerden kendi seçtikleri bir ürün için üç aşamayı söylemelerini isteyin (ör. peynir mandırada yapılır, marketlere taşınır, kahvaltıda yenir). Ardından sorun: Fırın nasıl kuruldu? Ekmeği alıcıyla kim buluşturuyor? Bu iki soru dersin iki ana kavramına götürür: Bir ürünün ekonomiye katılması için yatırım ve pazarlama da gerekir.

6. Yatırım: Bugün harca, yarın kazan

• Yatırım, parayı gelir getirecek bir mala ya da işe harcamaktır.
• Taşınır mal: Dikiş makinesi, traktör, kamyonet gibi yeri değiştirilebilen mallar
• Taşınmaz mal: Dükkân, tarla, atölye binası gibi yerinden taşınamayan mallar
• Yatırım yapan kişi bugün harcar; amacı gelecekte kazanç sağlamaktır.
• Yatırım
• Parayı, gelecekte gelir getirecek taşınır ya da taşınmaz bir mala veya işe harcamak.
• Bir terzinin yeni bir dikiş makinesi alması neden yatırımdır?
• Makineyle daha çok ve daha hızlı dikiş yapar. Böylece gelecekte daha çok kazanç sağlar.

Öğretmene not: Yatırımı günlük harcamadan ayırın: Ekmek almak tüketimdir, ekmek pişirecek fırını almak yatırımdır. Taşınır ve taşınmaz mal ayrımını sınıftan örneklerle pekiştirin (sıra taşınır, okul binası taşınmaz). Yatırımın getirisi hemen gelmez; bu yüzden plan ve sabır ister.

7. Yatırım mı, günlük harcama mı?

• Etkinlik · Ayırt edelim
• Her harcamayı inceleyin: Gelecekte gelir getirir mi?
• Bir çiftçi tarlası için traktör alıyor.
• Yatırım: Traktörle daha çok ürün alıp daha çok kazanacak.
• Bir aile haftalık market alışverişini yapıyor.
• Günlük harcama: Alınanlar tüketilir, gelir getirmez.
• Bir kuaför, salonuna ikinci bir koltuk koyuyor.
• Yatırım: Aynı anda iki müşteriye hizmet verebilecek.
• Bir öğrenci harçlığıyla dondurma alıyor.
• Günlük harcama: Bir isteği karşılanır, para geri dönmez.

Öğretmene not: Her satırda önce öğrencilerin karar vermesini bekleyin, sonra sağ tarafı açın. Ölçüt tek bir sorudur: Bu harcama gelecekte gelir getirecek mi? Ek örnekler: Bir arıcının yeni kovanlar alması (yatırım), sinema bileti almak (günlük harcama).

8. Sermaye: İşe başlamak için gereken para

• Ne kadar para gerekir?
• Ayşe Hanım evinde erişte yapıp satmak istiyor. Büyük bir tencere, merdane, un, yumurta ve paket alması gerekiyor.
• Bunların hepsinin tutarı, Ayşe Hanım’ın işe başlamak için ihtiyaç duyduğu sermayedir.
• Sermaye
• Bir işi kurmak ve sürdürmek için gereken para.
• Sermaye nereden bulunur?
• Ayşe Hanım bu parayı hangi yollarla bulabilir?
• Kendi birikiminden, ailesinden ya da bir ortakla birleşerek. Bankadan kredi de alabilir.

Öğretmene not: Sermaye yalnız nakit para değildir; işe konulan makine, araç gereç gibi paraya çevrilebilir mallar da sermayenin parçası sayılır. Öğrencilere sorun: Yatırım yapabilmek için neden önce sermaye gerekir? (Para olmadan makine, malzeme ya da dükkân alınamaz.)

9. Pazarlama: Ürünü alıcıyla buluşturmak

• Pazarlama, bir ürünü ya da hizmeti tanıtma, müşteriye sunma ve satma işlerinin tamamıdır.
• Tanıtmak
• Ürünün ne işe yaradığını afişle, ilanla, sözle anlatmak
• Sunmak
• Ürünü müşterinin ulaşabileceği bir rafa, tezgâha ya da vitrine koymak
• Satmak
• Müşteriyle anlaşıp ürünü onun eline ulaştırmak
• Okul kermesinde kek satan bir sınıf, pazarlamanın hangi işlerini yapar?
• Afişle kermesi duyurur (tanıtır), kekleri masaya güzelce dizer (sunar), fiyatını söyleyip satar.

10. Yatırım ve pazarlama el ele

• Tasarlanan bir ürünün ekonomiye kazandırılması için iki süreç de gereklidir.
• Yatırım süreci
• Amacı gelecekte kazanç sağlamaktır.
• Makine, malzeme, atölye gibi kaynaklar edinilir.
• Üretimin başlamasını sağlar.
• Pazarlama süreci
• Amacı müşterinin ilgisini çekip satış yapmaktır.
• Ürün tanıtılır, alıcıya sunulur.
• Satışla, harcanan paranın ve emeğin karşılığı alınır.
• Çok güzel bir ürün yaptık ama kimseye tanıtmadık. Ne olur?
• Ürünü kimse bilmez, satış olmaz. Yatırıma harcanan para da geri dönmez.

Öğretmene not: İki süreci bir bisikletin iki tekerleğine benzetebilirsiniz: Biri eksik kalırsa ürün yol alamaz. Yatırım yapılmadan üretim olmaz; pazarlama yapılmadan da ürün alıcısına ulaşmaz.

11. Girişimci kimdir?

• Çevresindeki bir ihtiyacı ya da sorunu fark eder.
• Sermayesini, emeğini ve bilgisini bir araya getirip iş kurar.
• Kazanç kadar zarar etme ihtimalini de göze alır.
• Kurduğu işle başkalarına da iş imkânı sağlar, ekonomiye katkıda bulunur.
• Girişimci
• Bir ihtiyacı fark edip sermayesi, emeği ve bilgisiyle iş kuran, riski göze alan kişi.
• Çevrende tanıdığın bir girişimci var mı? Hangi ihtiyacı fark edip iş kurmuş?
• Örnek: Mahalledeki pastane, köyde kurulan bir peynir atölyesi, bir terzi ya da tamirci.

Öğretmene not: Bu konunun performans görevinde öğrencilerden beklenen beceri girişimciliktir. Program, çevredeki deneyimli girişimcilerin okula davet edilmesini ya da onlarla röportaj yapılmasını önerir (Bölüm 3). Öğrencilerin tanıdığı girişimcilerin bir listesini çıkarın; röportaj için aday olabilirler.

12. Yöremizin kaynağından yeni ürünlere

• Türkiye’nin pek çok yöresinde doğal kaynaklar işlenip yeni ürünlere dönüşerek ekonomiye katılır.
• Rize’de çay
• Yaş yaprak fabrikada kuru çaya dönüşür.
• Giresun’da fındık
• Fındıktan ezme, un, yağ ve tatlılar yapılır.
• Malatya’da kayısı
• Kayısı kurutulur; ondan tatlılar da yapılır.
• Senin yaşadığın yerde hangi kaynak bol? Ondan hangi yeni ürün tasarlanabilir?
• Örnek: Zeytinin bol olduğu yerde zeytinyağlı sabun, ormanlık bir yerde ahşap oyuncak, kıyıda deniz kabuğundan süs.

Öğretmene not: Görseller: Rize yakınlarındaki çay bahçeleri (2005), Giresun’un Espiye ilçesinde dalındaki fındıklar, Malatya’da bir dükkânda satılan kuru kayısılar ve kayısılı ürünler (2009). Öğrencilere sorun: Ham madde işlenip yeni bir ürüne dönüşünce neden daha değerli olur? (Emek eklenir, uzun süre saklanabilir, uzaklara satılabilir.) Önceki konuyla (SB.6.5.1: Ülkemizin kaynakları ve ekonomik faaliyetler) bağlantı kurun.

13. Bir ürün nasıl tasarlanır?

• İyi bir ürün bir anda ortaya çıkmaz: Fikir, araştırma, deneme ve yenileme ister.
• Fikir bulmak
• Tasarımın beş adımı
• Maket
• AR-GE
• İnovasyon (yenileşim)
• Mor Tarla Ekibi

Öğretmene not: Bölüm görseli: Doğal malzemeden sepet ören bir usta. Sorun: Usta, sepetin biçimine ve büyüklüğüne örmeye başlamadan önce mi karar verir, sonra mı? Her el emeği ürün de önce düşünülür, planlanır, denenir; yani bir tasarım sürecinden geçer.

14. Fikir avı: Hangi sorunu çözelim?

• Etkinlik · Fikir üretme
• Gözlemle
• Evde, okulda ya da mahallede seni zorlayan küçük bir sorun düşün. Kalemlerin mi kayboluyor, şarj kabloları mı karışıyor?
• Örnek: Kablolar masada birbirine karışıyor. Onları ayrı ayrı tutan bir düzenleyici tasarlanabilir.
• Tasarım
• Bir ihtiyaca ya da soruna çözüm olacak ürünü, yapmadan önce düşünüp planlamak ve çizmek.
• Kaynağı bul
• Bu ürünü yöremizde kolayca bulunan hangi malzemeyle yapabilirsin?
• Örnek: Atık kartondan, artık kumaştan, ahşap parçalarından ya da yöremizde yetişen bir bitkiden.

Öğretmene not: Program, öğrencilerin gruplar hâlinde, yakın çevrelerindeki kaynaklardan ve ekonomik faaliyetlerden yola çıkarak ekonomiye katkı sağlayacak bir ürün tasarlamasını önerir (SDB2.2). Bu etkinlikte grupları kurun; her grup bir sorun ve bir yöre kaynağı seçsin. Gruplar seçtikleri fikri ders boyunca geliştirecek.

15. Ürün tasarlamanın beş adımı

• Tasarımcılar bir ürünü yapmadan önce bu adımları izler.
• Ürünü belirleme: Bir ihtiyaç ya da sorun seçilir; var olan bir ürün de geliştirilebilir.
• Araştırma: Nasıl yapılacağı, hangi ihtiyacı karşılayacağı, çevreye etkisi araştırılır.
• Hazırlama: Plan yapılır, malzemeler toplanır, bütçe hesaplanır.
• Uygulama: Çizim, grafik ya da maket hazırlanır; iş bölümü yapılır.
• Değerlendirme: Maket incelenir; gerekirse değiştirilip yeniden denenir.
• Maket
• Bir ürünün ya da yapının küçültülmüş ya da basit malzemelerle yapılmış örneği.
• Değerlendirmede ürün yeterli bulunmazsa ne yapılır?
• Önceki adımlara dönülür. Malzeme, boyut ya da çözüm değiştirilir; ürün yeniden değerlendirilir.

Öğretmene not: Ders kitabındaki sıralama: ürünün belirlenmesi (fikir aşaması), araştırma, hazırlama, uygulama, değerlendirme. Araştırma adımında ürünün ekonomik, sosyal ve çevresel etkileri de düşünülür. Tasarımın düz bir çizgi değil, gerektiğinde başa dönülen bir döngü olduğunu vurgulayın. Gruplar kendi ürünleri için her adımda ne yapacaklarını birer cümleyle deftere yazabilir.

16. Örnek proje: Mor Tarla Ekibi

• Örnek olay · Tasarım
• İlçemizde lavanta yetiştiriliyor; yazın tarlalar mor çiçeklerle doluyor. Kurutulmuş lavantayla dolaplara güzel koku veren bez keseler tasarlamaya karar verdik. Ürünümüzün adı “Mis Kese” oldu.
• Elif
• Mor Tarla Ekibi, 6. sınıf
• Ekibimizin tasarım günlüğü
• Belirleme: Yöremizin lavantasından kese yapmaya karar verdik.
• Araştırma: Bir lavanta üreticisine ve bir terziye danıştık.
• Hazırlama: Plan ve bütçe yaptık, kumaş ve lavanta edindik.
• Uygulama: Keseyi çizdik, ilk örnekleri diktik.
• Sıra 5. adımda: Ekip, değerlendirmede neleri kontrol etmeli?

Öğretmene not: Mor Tarla Ekibi ve Mis Kese kurgusaldır; sunu boyunca bu ekibin projesini adım adım izleyeceğiz. Beklenen cevaplar: Kese sağlam mı, kokusu yeterli mi, açılıp kapanması kolay mı, arkadaşlarımız beğeniyor mu? Ders kitabındaki örnek proje de çevredeki bir kaynaktan (yünden yapılan keçe) yola çıkar; öğrenciler iki örneği karşılaştırabilir.

17. AR-GE: Satmadan önce dene

• AR-GE (araştırma ve geliştirme)
• Bir ürünü satışa sunmadan önce her yönüyle inceleme, geliştirme ve test etme çalışmaları.
• Mis Kese testte
• Ekip iki keseyi pamuklu bezden, iki keseyi naylon kumaştan dikti. İki hafta sonra hangisinin daha güzel koktuğunu karşılaştırdı. Bu deneme neden önemli?
• Hangi kumaşın daha iyi olduğunu tahminle değil, denemeyle öğrenirler. Satışa en iyi ürünü çıkarırlar.
• Siz ne denerdiniz?
• Kendi ürününüzü satmadan önce hangi özelliklerini test ederdiniz?
• Örnek: Dayanıklılığını, kullanım kolaylığını, kaç gün işe yaradığını, insanların beğenip beğenmediğini.

Öğretmene not: Büyük şirketlerin AR-GE merkezleri ve üniversitelerin laboratuvarları da aynı işi yapar: Ürünü pazara çıkmadan önce dener, ölçer, geliştirir. Öğrencilere günlük hayattan sorun: Yeni bir oyuncak satışa çıkmadan önce neden test edilir? (Güvenlik, dayanıklılık, kullanım kolaylığı.)

18. İnovasyon: Var olanı yenilemek

• Bir ürünü iyileştirmek, başka bir yolla yapmak ya da yepyeni bir şey üretmek inovasyondur.
• Amaç, insanların değişen ihtiyaçlarına daha iyi cevap vermektir.
• Ürün yeniliği: Evlerdeki kablolu telefonlar zamanla cebimize sığan akıllı telefonlara dönüştü.
• Pazarlama yeniliği: Ürününü pazarda satan üretici, internetten de satmaya başladı.
• İnovasyon (yenileşim)
• Değişen ihtiyaçlara uyum için var olanı iyileştirmek ya da yeni bir şey üretmek.
• Son yıllarda yenilendiğini fark ettiğin bir ürün var mı? Ne değişti?
• Örnek: Okul çantalarına tekerlek ve çekme kolu eklendi; sırtımızdaki yük azaldı.

Öğretmene not: Ders kitabı bilgisayar örneğini verir: Önceleri yalnız masa üstünde kullanılan bilgisayarlar zamanla küçülüp dizüstü ve tablete dönüştü, internetle birlikte telefonlara ve otomobillere de uyarlandı. Telefon örneğiyle birlikte sorun: Temel ihtiyaç (haberleşmek) değişti mi? (Hayır; ama insanlar artık her yerde haberleşmek, fotoğraf çekmek, internete girmek istiyor. Ürün bu yeni isteklere göre yenilendi.) Kitap, inovasyonun tasarım, pazarlama ve yönetim alanlarında da olabileceğini belirtir.

19. İnovasyon neden yapılır?

• Rakiplerden öne geçmek
• Benzer ürünler arasında müşterinin seninkini seçmesini sağlar.
• Verimliliği artırmak
• Aynı sürede daha çok ya da daha iyi iş yapılır.
• Maliyeti düşürmek
• Ürün daha az harcamayla yapılır, daha uygun fiyata satılabilir.
• Müşteriyi memnun etmek
• Ürün, kullananın işini daha çok kolaylaştırır.
• İnovasyon yalnız üründe olmaz: Tasarımda, pazarlamada ve yönetimde de yenilik yapılabilir.

Öğretmene not: Rekabet: Aynı ürünü satan üreticilerin müşteriyi kazanmak için yarışması. Maliyet: Bir ürünü üretmek için yapılan harcamaların tamamı (Bölüm 4’te hesaplayacağız). Kartları açarken her biri için öğrencilerden bir örnek isteyin.

20. İnovasyonun beş aşaması

• 1. Fikirler: Yeni teknolojiler, AR-GE sonuçları ve değişen ihtiyaçlar yeni fikirler doğurur.
• 2. Çözümün belirlenmesi: İhtiyaca en uygun fikir seçilir; gerekirse bir uzmana danışılır.
• 3. Geliştirme ve uygulama: Fikir özgünlük ve çevreye uygunluk yönünden sınanır; ürün tamamlanır.
• Ürün hazır: Pazar ve sonrası
• 4. Ticarileştirme
• Ürün satışa sunulur; amaç, hedef kitlenin ürünü görüp seçmesidir.
• 5. Değerlendirme
• Başarılı ve aksayan yönler incelenir; bir sonraki yenilik daha iyi planlanır.
• Hedef kitle
• Bir ürünün kendileri için tasarlandığı, onu almaları beklenen insanlar.

Öğretmene not: Ders kitabı inovasyon sürecini beş aşamada verir: fikirler, çözümün belirlenmesi, geliştirme ve uygulama, ticarileştirme, değerlendirme. Sağdaki iki kutu seçenek değil, sırayla gelen son iki aşamadır (önce ticarileştirme, sonra değerlendirme). Ticarileştirme: Bir ürünün satılabilir hâle getirilip pazara sunulması. Ürün tasarlamanın beş adımı bir ürünün nasıl yapılacağını, inovasyon süreci ise bir yeniliğin pazara nasıl ulaşacağını anlatır.

21. Mis Kese yenileniyor

• Örnek olay · İnovasyon
• Sınıf arkadaşları ilk keseleri bir hafta kullanıp önerilerini yazdı. Ekip ürününü yeniledi.
• İlk tasarım
• Ağzı iple bağlanıyordu; ip çabuk çözülüyordu.
• Kumaş için yeni bez alınıyordu; maliyet yüksekti.
• Kokusu azalınca ne yapılacağı bilinmiyordu.
• Yeni tasarım
• Ağzına düğme dikildi; kese sağlamlaştı.
• Bir terzinin artık kumaşları kullanıldı; maliyet düştü.
• Keseye küçük bir bilgi kartı eklendi: “Hafifçe sık, kokusu tazelensin.”
• Bu yeniliklerden hangisi maliyeti düşürdü, hangileri müşteriyi memnun etti?
• Artık kumaş kullanmak maliyeti düşürdü. Düğme ve bilgi kartı müşterinin işini kolaylaştırdı.

Öğretmene not: Ekip, AR-GE ve inovasyonun küçük ölçekte nasıl işlediğini gösteriyor: Kullanıcıdan geri bildirim aldı, ürünü geliştirdi. Artık kumaşı değerlendirmek atığı da azaltır. Öğrencilere sorun: Sizin ürününüzü kim dener, geri bildirimi nasıl toplarsınız?

22. Alan, riskler ve karar

• Ürünümüz kime, nerede satılacak? Hangi riskler bizi bekliyor? Karar vermeden önce planlayalım.
• Proje yol haritası
• Gözleme dayalı tahmin
• Pazar mı, internet mi?
• Girişimciye danışmak
• Risk ve GZFT
• Gerekçeli karar

Öğretmene not: Bölüm görseli: Isparta’nın Keçiborlu ilçesine bağlı Kuyucak köyündeki lavanta bahçeleri (Haziran 2024). Lavanta yazın çiçek açar; tarlalar her yaz pek çok ziyaretçi çeker. Örnek projemizdeki Mor Tarla Ekibi de böyle bir yörede yaşıyor (ekip ve ilçesi kurgusaldır).

23. Projemizin yol haritası

• 1. Amacı belirle
• Hangi ihtiyacı karşılayacağız?
• 2. Alanı tahmin et
• Kime ve nerede satarız?
• 3. Deneyimliye danış
• Bir girişimciyle röportaj yapalım.
• 4. Riskleri tart
• GZFT tablosunu dolduralım.
• 5. Kaynakları belirle
• Araç gereç, malzeme, sermaye, iş gücü
• 6. Raporu hazırla
• Planımızı yazıp sınıfa sunalım.
• Proje önerisi, bir işin amacını, adımlarını, kaynaklarını ve bütçesini anlatan yazılı plandır.

Öğretmene not: Bu altı adım programın süreç bileşenleriyle örtüşür: sorgulama (a), gözleme dayalı tahmin (b), riskleri değerlendirip gerekçeyle karar verme (c), kaynakları yönetme (d) ve proje öneri raporu oluşturma (e). Grupların kendi projeleri için bu adımları bir kontrol listesi olarak kullanmasını önerin.

24. Kime, nerede satarız? Tahmin edelim

• Etkinlik · Gözleme dayalı tahmin
• Gözlemlerimiz
• Yazın lavanta tarlalarını görmeye çok sayıda gezgin geliyor. Tarlalara giden yolda hediyelik eşya tezgâhları kuruluyor.
• Tahmin: Mis Kese’yi yazın gezginlere, tarla yolundaki tezgâhlarda satabiliriz.
• Yatırım ve pazarlama alanı
• Hangi işe yatırım yapılacağı ve ürünün kimlere, nerede satılacağı.
• Kışın ne olur?
• Kışın gezgin gelmeyince ekip ürününü nerede satabilir?
• Örnek: İlçedeki hediyelik eşya dükkânlarında, okul kermesinde, el sanatları fuarında ya da ailelerin yardımıyla internette.

Öğretmene not: Süreç bileşeni b: Öğrenciler tasarladıkları ürünün yatırım ve pazarlama alanını gözlemlerine dayanarak tahmin eder. Program, örnek yatırım ve pazarlama projelerinin incelenmesini de önerir; ders kitabının karekodundaki örnekleri burada kullanabilirsiniz. Tahminlerin gerekçesini sorun: “Bunu nereden çıkardın? Ne gördün?” Tahminler birazdan GZFT ile sınanacak.

25. Tezgâh, alıcının geçtiği yerde

• Gözleme dayalı tahmin
• Malatya’nın Doğanşehir ilçesinde yol kenarındaki meyve tezgâhları (2009)
• Tezgâhlar bir yolun kenarına kurulmuş; gelip geçen herkes onları görebiliyor.
• Meyveler kasalarda göz önünde duruyor; alıcı bakıp seçebiliyor.
• İnsanlar durup tezgâhları geziyor: Satış, alıcının geçtiği yerde yapılıyor.
• Bu fotoğraf, Mis Kese için yaptığımız tahmini nasıl destekler?
• Tezgâhı gezginlerin geçtiği tarla yoluna kurmak mantıklı: Alıcı oradan geçiyor, ürünü görüp alabiliyor.

Öğretmene not: Fotoğraf 2009’da Malatya’nın Doğanşehir ilçesinde çekilmiştir. Öğrencilere sorun: Satıcılar tezgâhlarını neden şehir merkezine değil de bu yolun kenarına kurmuş olabilir? Bu bir gözleme dayalı tahmindir; doğruluğunu anlamak için satıcılara ya da yöre halkına sormak gerekir.

26. Pazarda mı, internette mi?

• Pazar
• Yüz yüze satış
• Müşteri keseyi koklar, dokunur; beğenirse hemen alır. Ama yalnızca pazara gelenlere ulaşırız.
• İnternet
• Çevrim içi satış
• Ürün uzak şehirlerdeki alıcılara da ulaşır. Ama paketleme, kargo ve iyi fotoğraf gerekir.
• Müşteri keseyi koklayamaz; anlattıklarımıza güvenerek alır.
• Mor Tarla Ekibi işe hangisiyle başlamalı? Gerekçeni söyle.

Öğretmene not: Tek bir doğru cevap yoktur; önemli olan gerekçedir (süreç bileşeni c). Pazarın gücü: deneme fırsatı ve hemen satış. İnternetin gücü: geniş alıcı kitlesi. İnternette alıcı ürünü göremediği için dürüst tanıtımın daha da önemli olduğuna dikkat çekin (Bölüm 4). Öğrencilerin çevrim içi satışı tek başına değil, aileleri ya da öğretmenleriyle birlikte yapabileceğini hatırlatın.

27. Deneyimli bir girişimciye danışalım

• Etkinlik · Röportaj
• On yıl önce evimin mutfağında başladım. Bugün dört kişinin çalıştığı bir lavanta atölyem var. İlk dersim şuydu: Kandırıldığını hisseden müşteri bir daha gelmez.
• Nuran Hanım
• Lavanta ürünleri atölyesi sahibi
• Nuran Hanım’ın tavsiyeleri
• Müşterinizi tanıyın: Kim alacak, neden alacak?
• Küçük başlayın; ilk sermayenizi dikkatle harcayın.
• Riskleri önceden yazın; GZFT tablosu çok işe yarar.
• Görevleri paylaşın; herkes işini zamanında yapsın.
• Siz Nuran Hanım’a hangi soruları sorardınız? 5N1K ile iki soru yazın.

Öğretmene not: Nuran Hanım kurgusal bir girişimcidir. Program, çevredeki deneyimli girişimcilerin okula davet edilmesini ya da öğrencilerin onlarla röportaj yapmasını önerir (SDB2.1). Röportaj adımları: (1) Kiminle görüşüleceğine öğretmen ve aileyle birlikte karar verin. (2) Soruları 5N1K ile önceden hazırlayın. (3) İzin ve randevu alın, kendinizi tanıtın. (4) Cevapları not alın; ses kaydı için izin isteyin. (5) Teşekkür edin, öğrendiklerinizi sınıfla paylaşın. Örnek sorular: İşe nasıl başladınız? İlk sermayenizi nereden buldunuz? En büyük zorluğunuz neydi? Ürününüzü nasıl tanıtıyorsunuz?

28. Risk: Ya planladığımız gibi gitmezse?

• Mis Kese’yi bekleyen riskler neler? Her riskin bir sonucu olabilir.
• Hava kötü gider, lavanta hasadı az olur.
• Lavanta pahalanır; maliyetimiz yükselir.
• Pazarda benzer keseler daha ucuza satılır.
• Müşteriler ucuz olanı seçebilir; satışımız düşer.
• Dikiş bilen arkadaşlarımız hastalanır.
• Üretim durur, siparişler gecikir.
• Kış gelir, tarla yoluna gezgin uğramaz.
• Tezgâhta satış yapılamaz, ürünler elimizde kalır.

Öğretmene not: Risk: Bir işte zarar ya da kayıp yaşanma ihtimali. Her satırı açmadan önce öğrencilere sonucu tahmin ettirin. Ardından sorun: Bu risklerin hangileri bizim elimizde, hangileri değil? Bu soru, bir sonraki slayttaki iç durum ve dış durum ayrımına hazırlık yapar.

29. GZFT analizi: Dört soruda proje

• GZFT, projemizin güçlü ve zayıf yanlarını, önündeki fırsatları ve tehditleri birlikte görmemizi sağlar.
• İç durum: Bizimle ilgili
• Güçlü yönler: Neyi iyi yapıyoruz? Elimizde ne var?
• Zayıf yönler: Nerede eksiğiz? Neyi geliştirmeliyiz?
• Dış durum: Çevreyle ilgili
• Fırsatlar: Çevremizdeki hangi durum işimize yarar?
• Tehditler: Hangi durum işimizi zorlaştırabilir?
• Risk
• Bir işte zarar ya da kayıp yaşanma ihtimali.
• GZFT
• Güçlü yönler, Zayıf yönler, Fırsatlar, Tehditler.
• Hava durumu bizim elimizde mi? GZFT’nin hangi bölümüne yazılır?
• Elimizde değil, dışarıdan gelir. İşimizi kolaylaştırıyorsa fırsat, zorlaştırıyorsa tehdit bölümüne yazılır.

Öğretmene not: Program, risklerin ve fırsatların bir GZFT formuyla tartılmasını, kararın bu değerlendirmeye dayandırılmasını önerir (SDB3.3). İç ve dış durum ayrımı, öğrencilerin kutuları karıştırmamasına yardım eder: Güçlü ve zayıf yönler ekibin ve ürünün kendisiyle, fırsatlar ve tehditler çevreyle ilgilidir.

30. Mis Kese’nin GZFT tablosu

• Güçlü yönler
• Lavanta yöremizde bol; ürün doğal ve el emeği; yapımı kolay.
• Zayıf yönler
• Satış deneyimimiz yok; dikişi yalnız iki kişi biliyor.
• Fırsatlar
• Yazın gezgin çok; ilçede yeni bir el sanatları pazarı kuruluyor.
• Tehditler
• Kötü hava hasadı azaltabilir; ucuz benzer ürünler var.
• Ekip zayıf yönlerini nasıl güçlendirebilir?
• Dikişi diğer arkadaşlarına öğretebilir; satış için deneyimli bir girişimciden tavsiye alabilir.

Öğretmene not: Tabloyu açarken her maddenin neden o kutuya girdiğini sorun. Ders kitabındaki örnek projede de ham maddenin çevrede bol olması güçlü yön, deneyim eksikliği zayıf yön olarak değerlendirilir.

31. Hangi kutuya yazalım?

• Etkinlik · GZFT
• Atık kartondan kalemlik tasarlayan bir ekibin notları karıştı. Her notu GZFT’nin doğru kutusuna yerleştirin.
• Ekipte resim yeteneği güçlü üç arkadaş var.
• Okulun yanında yeni bir kırtasiye açılıyor; yerel ürün satmak istiyor.
• Ekipten hiç kimse daha önce bir şey satmadı.
• Marketlerde çok ucuz plastik kalemlikler satılıyor.
• Her not hangi kutuya girer? Neden?
• 1 güçlü yön, 2 fırsat, 3 zayıf yön, 4 tehdit. Birinci ve üçüncü not ekibin kendisiyle, ikinci ve dördüncü not çevreyle ilgilidir.

Öğretmene not: Öğrenciler önce tek başına karar versin, sonra ikili karşılaştırsın. Ardından gruplar kendi ürünleri için birer GZFT tablosu çizsin: dört kutu, her kutuda en az iki madde.

32. GZFT’ye bakıp karar verelim

• Güçlü yönleri öne çıkaralım: “Yöremizin lavantası, el emeği” diye tanıtalım.
• Zayıf yönleri geliştirelim: Dikişi ekipte herkes öğrensin.
• Fırsatları kullanalım: Yazın tarla yolunda tezgâh açalım.
• Tehditlere önlem alalım: Lavantayı hasatta biriktirelim, kışın ilçe pazarında satalım.
• Gerekçe
• Bir kararın dayandığı neden ya da kanıt.
• Ekip yatırım ve pazarlama alanı olarak neyi seçmeli? Gerekçesi ne?
• Doğal, el emeği hediyelik eşya alanını. Çünkü lavanta yöremizde bol (güçlü yön), yazın gezgin çok (fırsat).

Öğretmene not: Süreç bileşeni c: Öğrenciler olası riskleri değerlendirerek yatırım ve pazarlama alanına gerekçeyle karar verir. Grupların kararlarını “Çünkü…” ile başlayan bir cümleyle tahtaya yazmasını isteyin. Kurutulmuş lavanta kuru ve serin bir yerde uzun süre saklanabildiği için ekip hasatta stok yapmayı seçiyor.

33. Kaynaklar, ekip ve dürüst pazarlama

• Kaynakları nasıl yönetir, görevleri nasıl paylaşır, ürünümüzü nasıl dürüstçe tanıtırız?
• Kaynaklar ve maliyet
• Ekip rolleri
• Canlandırma
• Pazarlama stratejisi
• Dürüst tanıtım
• Proje öneri raporu

Öğretmene not: Bölüm görseli: Eskişehir Odunpazarı’ndaki Atlıhan El Sanatları Çarşısı (2016). Avlunun çevresindeki dükkânlarda el sanatları ürünleri sergilenip satılıyor; bazı dükkânlar Eskişehir’in yöresel kaynağı lületaşından yapılmış ürünler satıyor. Sorun: Mor Tarla Ekibi keselerini böyle bir çarşıda satmak isteseydi neye ihtiyaç duyardı? (Dükkân ya da tezgâh, yeterli ürün, sermaye, fiyat etiketi, tanıtım.)

34. Hangi kaynaklara ihtiyacımız var?

• Araç gereç
• Makas, iğne, cetvel, ödünç alınan bir dikiş makinesi
• Malzeme
• Artık kumaş, kurutulmuş lavanta, düğme, iplik, etiket kartı
• Sermaye
• Ekip üyelerinin harçlıklarından ayırdığı küçük bir birikim
• İş gücü
• Diken, paketleyen, hesap tutan ve tanıtan ekip üyeleri
• Kaynaklardan biri eksik kalırsa ne olur? Örneğin malzeme yetişmezse?
• Üretim aksar, siparişler gecikir. Bu yüzden kaynaklar önceden hesaplanır, yedek plan yapılır.

Öğretmene not: Süreç bileşeni d: kaynak yönetimi. Program, bir ürün için gereken kaynakların (araç gereç, malzeme, sermaye, iş gücü) incelenen örnek projelerden yola çıkılarak belirlenmesini önerir. Gruplar kendi ürünleri için aynı dört kutuyu doldursun.

35. Maliyet ve fiyat: Hesabını yapalım

• Etkinlik · Bütçe
• Bir kese kaça mal oldu?
• Ekip 20 kese için malzemeye toplam 300 TL harcadı. Bir kesenin malzeme maliyeti kaç TL’dir?
• 300 ÷ 20 = 15 TL. Her kese ekibe 15 TL’ye mal oldu.
• Maliyet
• Bir ürünü üretmek için yapılan harcamaların tamamı.
• Fiyatı nasıl belirleriz?
• Kese 12 TL’ye satılırsa ne olur? Fiyatı belirlerken başka neleri düşünmeliyiz?
• Maliyetin altında satarsak zarar ederiz. Fiyat; maliyeti, emeği ve benzer ürünlerin fiyatını hesaba katmalı.

Öğretmene not: Tutarlar yalnızca hesaplama örneğidir. Bütçe sorumlusunun görevini somutlaştırın: giderleri yazmak, maliyeti hesaplamak, fiyat önermek. Ek soru: Ekip keseyi 20 TL’ye satarsa 20 keseden ne kadar kazanır? (20 × 20 = 400 TL gelir; 400 − 300 = 100 TL kazanç.) Ham madde fiyatı artarsa maliyetin de artacağını hatırlatın.

36. Ekipte görev dağılımı

• Bütçe sorumlusu
• Gelir ve giderleri yazar, bütçenin aşılmamasını sağlar.
• Malzeme yöneticisi
• Malzemeyi uygun fiyata, iyi kalitede bulur ve saklar.
• İnsan kaynağı uzmanı
• Kimin hangi işi yapacağını planlar, uyumu gözetir.
• Pazarlama sorumlusu
• Afişi, etiketi ve tanıtımı hazırlar; satışı planlar.
• Kalite kontrolcüsü
• Her keseyi satıştan önce dikiş ve koku yönünden dener.
• Raportör
• Toplantı notlarını tutar, raporun yazımını düzenler.

Öğretmene not: Program, drama ve rol oynama yoluyla öğrencilerin ekipte bütçeden, malzemeden ve insan kaynağından sorumlu roller üstlenmesini önerir; böylece birlikte çalışma, önderlik ve iletişim becerileri gelişir (SDB3.2). Her grup rolleri paylaşsın ve sonraki slayttaki gibi kısa bir ekip toplantısı canlandırsın. Küçük gruplarda bir öğrenci birden fazla rol üstlenebilir.

37. Canlandırma: Ekip toplantısı

• Etkinlik · Rol oynama
• Elif (bütçe): “Düğmelerin fiyatı arttı. Böyle giderse bütçemizi 40 TL aşacağız.”
• Kaan (malzeme): “Terzi Hüsnü Usta, elindeki fazla düğmeleri bize verebileceğini söyledi.”
• Zeynep (insan kaynağı): “Dikiş iki kişide kalmasın; Arda ile Melis de öğrensin.”
• Arda (pazarlama): “Pazar günü ilçe pazarında küçük bir tezgâh açalım.”
• Kaynak yönetimi
• Para, malzeme, zaman ve emeği plana göre, boşa harcamadan kullanmak.
• Toplantıda hangi sorunlar konuşuldu? Ekip bunları nasıl çözdü?
• Artan düğme fiyatı ve dikişin iki kişide kalması. Ücretsiz düğme bulundu, dikiş daha çok kişiye öğretilecek.

Öğretmene not: Süreç bileşeni d: kaynakları yönetme. Öğrenciler bu dört repliği okuyarak canlandırsın, sonra kendi gruplarının toplantısını yapsın. Her toplantının sonunda alınan kararlar raportör tarafından yazılır.

38. Bir kişi görevini yapmazsa?

• Değerler · Çalışkanlık ve sorumluluk
• Örnek olay
• Unutulan etiketler
• Yiğit etiketleri cumaya kadar hazırlayacaktı ama unuttu. Kermes günü keseler etiketsiz kaldı; alıcılar içinde ne olduğunu, fiyatını sorup durdu.
• Çalışkanlık
• Bir işi başarmak için emek vermek, görevini aksatmadan ve özenle yapmak.
• Ne yapılmalı?
• Yiğit’in unutkanlığı ekibi nasıl etkiledi? Bir dahaki sefere ekip ne yapmalı?
• Tanıtım aksadı, satış azaldı, ekibin emeği boşa gitti. Görevler tarihleriyle bir çizelgeye yazılmalı; aksayan iş erkenden haber verilmeli.

Öğretmene not: Program, öğrencilerin grup çalışmasına etkin katılmasını ve üstlendikleri görevi eksiksiz yapmasını ister (D3.4); ders kitabı da bunu çalışkanlık değeriyle ilişkilendirir. Yiğit’i suçlamak yerine ekibin bundan nasıl ders çıkarabileceğini konuşun: görev çizelgesi, hatırlatma, birbirine destek.

39. Pazarlamanın dört sorusu

• Ne satıyoruz?
• Ürünün özelliği, kalitesi, adı ve ambalajı
• Kaça satıyoruz?
• Maliyeti ve emeği karşılayan, alıcıya da adil gelen fiyat
• Nerede satıyoruz?
• Tezgâh, dükkân, kermes, fuar ya da internet
• Nasıl tanıtıyoruz?
• Afiş, broşür, deneme fırsatı, memnun müşterinin tavsiyesi
• Mis Kese için bu dört sorunun cevabı ne olabilir?
• Lavantalı bez kese; 20 TL; yazın tarla yolunda, kışın ilçe pazarında; afişle ve koklama denemesiyle.
• Bu dört soruya verilen cevaplar, ürünün pazarlama stratejisini oluşturur.

Öğretmene not: Strateji: Bir amaca ulaşmak için önceden yapılan yol planı. Program, proje raporunda pazarlama stratejilerine yer verilebileceğini belirtir. Gruplar kendi ürünleri için dört soruyu cevaplayıp raporlarına eklesin.

40. Ürünler alıcıyı karşılıyor

• Sunum ve tanıtım
• Avanos’ta bir çömlek atölyesinin satış bölümü (2015)
• Tabaklar duvarlara, vazolar raflara özenle dizilmiş; her ürün kolayca görülüyor.
• Işıklar ürünlerin renklerini ve desenlerini öne çıkarıyor.
• Raflar arasındaki geçit, alıcının ürünleri rahatça gezip incelemesini sağlıyor.
• Siz Mis Kese’yi tezgâhta nasıl sunardınız?
• Örnek: Keseleri renklerine göre dizer, koklamak için birini açık bırakır, fiyatı ve içindekileri açıkça yazardık.

Öğretmene not: Fotoğraf 2015’te Kapadokya’daki Avanos’ta (Nevşehir) bir çömlek atölyesinde çekilmiştir; kapaktaki usta da Avanos’ta çalışıyor. Ürünü özenle sergilemek, pazarlamanın “Nasıl tanıtıyoruz?” sorusunun bir parçasıdır. Sonraki slayta köprü: Sunum ne kadar güzel olursa olsun, ürün hakkında söylenenler doğru olmalıdır.

41. Dürüst tanıtım: Güvenin anahtarı

• Pazarlamanın temeli güvendir: Bir kez kandırılan alıcı, o satıcıya kolay kolay yeniden güvenmez.
• Yanıltıcı tanıtım
• “Kokusu hiç bitmez!”
• Fotoğrafta keseyi olduğundan büyük göstermek
• Yapay koku ekleyip “tamamen doğal” yazmak
• Dürüst tanıtım
• “Kokusu birkaç ay sürer; hafifçe sıkınca tazelenir.”
• Gerçek ölçüsünü ve fotoğrafını paylaşmak
• İçindekileri eksiksiz yazmak
• İnternetten “su geçirmez” diye satılan bir mont aldın ama ilk yağmurda ıslandın. Satıcıya yine güvenir misin?
• Güvenmem, kandırılmış hissederim; başkalarını da uyarırım. Dürüst satıcı ise memnun müşterisini kazanır, müşteri yine gelir.

Öğretmene not: Program, pazarlamada alıcıyı yanıltacak her türlü söz ve davranıştan uzak durulmasını, ürünün bütün özellikleriyle tanıtılmasını ve öğrencilerin doğruluk değerini benimsemesini ister (D6.2). Yanıltıcı tanıtım hem alıcıya haksızlıktır hem de satıcının adını zedeler.

42. Örnek olay: Sahte indirim

• Değerler · Doğruluk
• Örnek olay
• Arda’nın fikri
• Arda dedi ki: “Etikete önce 25 TL yazıp üstünü çizelim, yanına 20 TL yazalım. Herkes indirim var sanır!” Oysa kesenin fiyatı hep 20 TL’ydi.
• Bu fikir doğru mu?
• Ekip Arda’nın önerisini kabul etmeli mi? Neden?
• Hayır. Ortada indirim yok; alıcı yanıltılıyor. Fark edilirse ekibe kimse güvenmez.
• Doğruluk
• Sözünde ve davranışında dürüst olmak, kimseyi yanıltmamak.

Öğretmene not: Sahte indirim, tüketiciyi yanıltan bir davranıştır. Öğrencilerle dürüst bir kampanyanın nasıl olabileceğini konuşun: Örneğin iki kese alana bir bilgi kartı hediye etmek gibi gerçek bir avantaj sunmak. Doğruluk değeri burada ticaretin temel kuralı olarak ele alınır.

43. Proje öneri raporumuzu yazalım

• Etkinlik · Proje raporu
• Raporumuz, ürünümüzü ekonomiye kazandırma planımızı yazıya döker. Beş bölümden oluşsun:
• Ürün: Adı, çizimi ya da maketi, hangi ihtiyacı karşıladığı
• Alan: Yatırımın ve satışın nerede, kime yapılacağı; gerekçesi
• GZFT: Güçlü ve zayıf yönler, fırsatlar, tehditler ve alınacak önlemler
• Kaynaklar ve bütçe: Araç gereç, malzeme, sermaye, iş gücü; maliyet ve fiyat
• Pazarlama ve görevler: Dört sorunun cevabı; kimin hangi işi yapacağı
• Rapor
• Bir çalışmanın amacını, sürecini ve sonuçlarını düzenli biçimde anlatan yazı.
• Sunum ipucu
• Her üye bir bölümü anlatsın. Maketinizi gösterin, soruları birlikte cevaplayın.

Öğretmene not: Süreç bileşeni e: proje öneri raporu oluşturma. Program, grupların ürünlerine ilişkin yatırım ve pazarlama planını bir raporla yazıya döküp sınıfa sunmasını önerir (E1.4, E1.5); bu çalışma performans görevi olarak verilebilir. Proje süreci dereceli puanlama anahtarıyla, sunum ise kontrol listesiyle değerlendirilebilir. Raporda ürünün her yönüyle ve dürüstçe tanıtılmasına dikkat edin.

44. Özet ve tekrar

• Önce sorularımıza dönelim, kavramları ve özeti hatırlayalım, sonra kendimizi deneyelim.
• Sorularımıza dönelim
• Anahtar kavramlar
• Özet
• 6 doğru-yanlış
• 6 test sorusu
• Kim bilecek?

45. Sorularımıza dönelim

• Cevapları bulduk mu?
• Derse başlarken 5N1K kartlarına yazdığınız sorulara şimdi cevap verebilir misiniz?
• Örnek: Ürünler neden yenilenir? Çünkü ihtiyaçlar ve teknoloji değişir; yenilenen ürün müşteriyi daha çok memnun eder.
• Kanıta dayalı cevap
• Bir soruya verdiğimiz cevabı, topladığımız bilgilere ve örneklere dayandırmak.
• İlk soruya dönüş
• Harika bir ürün tasarlamak, onun alıcı bulması için yeterli mi?
• Hayır. Yatırımı planlamak, riskleri görmek, kaynakları yönetmek ve ürünü dürüstçe pazarlamak da gerekir.

Öğretmene not: Panodaki 5N1K kartlarını öğrencilere geri dağıtın. Her öğrenci sorusunu, bulduğu cevabı ve dayanağını (sunudaki bir örnek, ders kitabı ya da bir girişimciyle yapılan röportaj) söylesin.

46. Anahtar kavramlar

• Tasarım
• Bir ihtiyaca çözüm olacak ürünü yapmadan önce düşünüp planlamak, çizmek ve denemek.
• Yatırım
• Parayı, gelecekte gelir getirecek bir mala ya da işe harcamak.
• Sermaye
• Bir işi kurmak ve sürdürmek için gereken para.
• Pazarlama
• Bir ürünü tanıtma, müşteriye sunma ve satma işlerinin tamamı.
• İnovasyon
• Var olanı iyileştirmek, başka bir yolla yapmak ya da yeni bir şey üretmek (yenileşim).

Öğretmene not: Programa göre “Hayatımızdaki Ekonomi” öğrenme alanının anahtar kavramları: doğal kaynak, ekonomik faaliyet, meslek, pazarlama, tasarım, üretim-dağıtım-tüketim, yatırım. Doğal kaynak ve ekonomik faaliyet SB.6.5.1’de, meslek SB.6.5.2’de işlendi; üretim-dağıtım-tüketim Bölüm 1’de hatırlatıldı. Bu konunun diğer kavramları (AR-GE, GZFT, risk, maliyet, girişimci) sunu içinde tanımlandı.

47. Özet: Bir ürünü ekonomiye kazandırmak

• Ürün ekonomiye katılır
• Tasarım
• İhtiyaçtan fikre, maketten denemeye
• AR-GE ve inovasyon
• Dene, geliştir, yenile
• Yatırım ve sermaye
• Bugün harca, yarın kazan
• GZFT ve karar
• Riskleri gör, gerekçeyle karar ver
• Kaynaklar ve ekip
• Araç, malzeme, sermaye, iş gücü
• Dürüst pazarlama
• Doğru tanıt, adil fiyat, güven kazan
• Her kılçığa sunudan bir örnek ekleyin: Mis Kese, Nuran Hanım, ekip toplantısı, sahte indirim…

Öğretmene not: Balık kılçığının başı hedefi (ürünün ekonomiye kazandırılması), kılçıklar bu hedefe götüren adımları gösterir. Öğrenciler kendi projeleri için aynı şemayı deftere çizebilir.

48. Doğru mu, yanlış mı?

• Pazarlama, yalnızca ürünün parasının ödendiği anı kapsar.
• Pazarlama; ürünü tanıtmayı, müşteriye sunmayı ve satmayı içine alan bir süreçtir. Satış bu sürecin yalnızca bir parçasıdır.

49. Doğru mu, yanlış mı?

• AR-GE çalışmalarında bir ürün, satışa sunulmadan önce incelenir, geliştirilir ve test edilir.
• Böylece ürünün aksayan yönleri pazara çıkmadan düzeltilir. Mor Tarla Ekibi de kumaşları satıştan önce denemişti.

50. Doğru mu, yanlış mı?

• İnovasyon yalnızca ürünlerde yapılır; pazarlamada ya da yönetimde yenilik olmaz.
• İnovasyon tasarımda, pazarlamada ve yönetimde de yapılabilir. Örneğin ürününü yalnızca pazarda satan bir üreticinin internetten de satmaya başlaması bir pazarlama yeniliğidir.

51. Doğru mu, yanlış mı?

• Bir projenin olası risklerini önceden belirlemek, doğru karar vermeyi kolaylaştırır.
• Riskleri önceden gören ekip önlem alır. GZFT tablosu bu işte yol gösterir.

52. Doğru mu, yanlış mı?

• Bir ürünün satılacağı yer seçilirken o ürünü alacak kişilerin nerede bulunduğu düşünülmelidir.
• Ürün, onu almak isteyen insanların bulunduğu yerde pazarlanırsa alıcı bulur. Mis Kese için yazın gezginlerin geçtiği tarla yolu bu yüzden seçildi.

53. Doğru mu, yanlış mı?

• Grup çalışmasında bir üyenin görevini aksatması yalnızca o üyeyi etkiler.
• Aksayan bir görev bütün ekibin işini zorlaştırır; etiketsiz kalan keseler gibi. Bu yüzden çalışkanlık ve sorumluluk önemlidir.

54. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Aşağıdakilerden hangisi bir yatırım örneğidir?
• Bir ailenin hafta sonu pazardan sebze alması
• Bir öğrencinin harçlığıyla sinema bileti alması
• Bir çiftçinin tarlasına damla sulama sistemi kurması
• Bir ailenin elektrik faturasını ödemesi
• C
• Çiftçi bugün para harcıyor ama bu sistem sayesinde yıllarca daha çok ürün alıp daha çok kazanacak. Diğerleri gelir getirmeyen günlük harcamalardır.

55. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Atık kumaşlardan çanta tasarlayan bir ekip, projesi için GZFT tablosu hazırladı.
• Dikiş bilen üç üye
• Güçlü yön
• İlçede açılacak el sanatları fuarı
• Fırsat
• Kumaş veren terzinin kapanma ihtimali
• ?
• Şemadaki “?” yerine aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?
• Zayıf yön
• Tehdit
• D
• Terzinin kapanması ekibin elinde olmayan, çevreden gelen ve işi zorlaştıracak bir durumdur. Bu yüzden tehdittir.

56. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Ürün tasarlama sürecinin araştırma adımında aşağıdakilerden hangisi yapılır?
• Maketi inceleyip boyutunu değiştirmek
• Ürünün hangi ihtiyacı karşılayacağını ve çevreye etkisini incelemek
• Ürünün çizimini yapıp maketini hazırlamak
• Satılan ürün için müşterilerden yorum toplamak
• B
• Araştırmada ürünün nasıl yapılacağı, hangi ihtiyacı karşılayacağı ve çevreye etkisi araştırılır. A değerlendirme, C uygulama adımına aittir; D ise ürün satıldıktan sonra yapılır.

57. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Bir köydeki üreticiler reçellerini satarken etikete içindekileri, şeker oranını ve son kullanma tarihini eksiksiz yazdı. Tanıtım fotoğraflarında kavanozları olduğu gibi gösterdi. Kısa sürede reçeller çok aranır oldu.
• Bu durum aşağıdakilerden hangisinin önemini gösterir?
• Ürünü dürüstçe ve her yönüyle tanıtmanın
• Ürünü yalnızca internetten satmanın
• Fiyatı sık sık değiştirmenin
• Rakip ürünleri kötülemenin
• A
• Üreticiler alıcıyı yanıltmadı, doğru ve eksiksiz bilgi verdi. Böylece güven kazandılar; reçelleri aranır oldu.

58. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Aşağıdakilerden hangisi bir inovasyon örneğidir?
• Bir fırının yıllardır aynı tarifle ekmek yapması
• Bir manavın meyveleri tezgâha dizmesi
• Bir üreticinin, bağcık bağlayamayan küçük çocuklar için cırt cırtlı ayakkabı tasarlaması
• Bir öğrencinin kırtasiyeden defter alması
• C
• Üretici, var olan bir ürünü değişen bir ihtiyaca göre yeniden tasarladı. Var olanı iyileştirmek de inovasyondur.

59. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Bir ekip, tasarladığı ürün için şu hazırlıkları yaptı:
• Okul atölyesinden makas ve cetvel ödünç aldı.
• Üyeler birikimlerini bir araya getirdi.
• Diken, paketleyen ve tanıtan kişileri belirledi.
• Bu hazırlıklar sırasıyla hangi kaynaklarla ilgilidir?
• Araç gereç – Sermaye – İş gücü
• Malzeme – Sermaye – Araç gereç
• Araç gereç – İş gücü – Sermaye
• Sermaye – Malzeme – İş gücü
• A
• Makas ve cetvel araç gereçtir. Üyelerin birikimi işe başlamak için gereken paradır, yani sermayedir. İşi yapan kişiler ise iş gücüdür.

60. Kim bilecek?

• Bir ürünün ya da yapının küçültülmüş ya da basit malzemelerle yapılmış örneğine ne denir?
• Maket
• Bir ihtiyacı fark edip sermayesini ve emeğini ortaya koyarak iş kuran, riski göze alan kişiye ne denir?
• Girişimci
• Bir ürünü üretmek için yapılan harcamaların tamamına ne ad verilir?
• Maliyet

61. Gelecek derse hazırlanalım

• Büyükanne ve büyükbabalarımız çocukken uzaktaki akrabalarından nasıl haber alırdı?
• Uçaklar, hızlı trenler ve köprüler insanların birbirini tanımasını nasıl etkiler?
• Başka bir ülkenin yemeğini, müziğini ya da oyununu ilk kez nereden öğrendin?
• Çevrim içi platformlar kültürümüzü nasıl etkiliyor olabilir?
• Ailenden bir büyüğüne çocukken nasıl yolculuk ettiğini ve nasıl haberleştiğini sor. Cevaplarını not edip bugünle karşılaştır.

Öğretmene not: Sıradaki öğrenme çıktısı: SB.6.6.1 “Ulaşım ve İletişim Teknolojilerinin Kültürel Etkileşimdeki Rolü” (6. öğrenme alanı “Teknoloji ve Sosyal Bilimler”). Bu dersteki telefonun yenileşimi ve internetten satış örnekleri yeni konuya köprü kurar: İletişim teknolojileri yalnız ticareti değil, kültürler arası etkileşimi de değiştirir.

62. Kaynaklar ve notlar

• Öğrenme çıktısı
• MEB Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı: 6. sınıf, 5. öğrenme alanı (Hayatımızdaki Ekonomi), SB.6.5.3.
• Kaynak
• MEB 6. Sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabı (2026-2027) kapsamına göre özgün olarak yazılmıştır.
• Örnek olaylar ve tutarlar
• Mor Tarla Ekibi, “Mis Kese” ürünü, Nuran Hanım ve sunudaki diğer kişiler ile örnek olaylar kurgusaldır. Tutarlar yalnızca hesaplama örneğidir; gerçek fiyatları yansıtmaz.

63. Görsel kaynakları

• Avanos’ta çarkın başında çalışan bir çömlek ustası (Nevşehir, 2015)
• Alexey Komarov · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: In pottery shop in Avanos, Cappadocia, Turkey, May, 2015.jpg
• Muğla’da bir pazar yeri (2014)
• Janlight · CC0 · Wikimedia Commons: Market Mugla Turkey.JPG
• Rize yakınlarında çay bahçeleri (2005)
• Wikimol · CC BY-SA 2.5 (creativecommons.org/licenses/by-sa/2.5) · Wikimedia Commons: Rize Tea Plantation 2005-jk.jpg
• Giresun’un Espiye ilçesinde dalındaki fındıklar
• Zeynel Cebeci · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Corylus avellana - Hazelnut - Fındık 2.JPG
• Malatya’da bir dükkânda kuru kayısı ve kayısılı ürünler (2009)
• Bjørn Christian Tørrissen · CC BY-SA 3.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0) · Wikimedia Commons: Malatya Aprikot Cakes.JPG
• Doğal malzemeden sepet ören bir usta
• Turpcan · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Sepetçilik; Doğanın Dokunduğu Geleneksel El Sanatı.jpg
• Isparta’nın Kuyucak köyünde lavanta bahçeleri (2024)
• Flumen33 · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Isparta Kuyucak Köyü Lavanta Bahçeleri.jpg
• Malatya’nın Doğanşehir ilçesinde yol kenarındaki meyve tezgâhları (2009)
• Alen Ištoković · CC BY 3.0 (creativecommons.org/licenses/by/3.0) · Wikimedia Commons: Turkish road market - panoramio.jpg
• Eskişehir’de Atlıhan El Sanatları Çarşısı (Odunpazarı, 2016)
• CeeGee · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: AtlıhanHandicraftMarket (5).jpg
• Avanos’ta bir çömlek atölyesinin satış bölümü (2015)
• Alexey Komarov · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: In a pottery workshop in Avanos, Cappadocia, Turkey, May, 2015-1.jpg