7. Sınıf Evimiz Dünya Sunusu: Sorunların Çözümünde Türkiye

1. Dünyanın derdi, bizim derdimiz

• Dünyanın Derdi,
• Bizim Derdimiz
• 7. Sınıf Sosyal Bilgiler · Evimiz Dünya Sunusu
• Savaş, göç, mülteciler ve iklim krizi karşısında Türkiye’nin girişimci ve insani dış politikası

Öğretmene not: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, 7. sınıf Sosyal Bilgiler, 2. öğrenme alanı “Evimiz Dünya”. Öğrenme çıktısı SB.7.2.2 (2026-2027 yıllık planında 8–9. haftalar). Ünitenin anahtar kavramlarından dış politika, girişimcilik ve küresel sorunlar bu konuda öne çıkar. Kapak görseli: Uluslararası Uzay İstasyonu’ndan çekilmiş İstanbul Boğazı (2024). Karadeniz’i Marmara Denizi’ne bağlayan Boğaz, tahıl koridorundaki gemilerin de geçtiği yoldur.

2. Merak edelim

• Bir ülkede başlayan savaş ya da kuraklık, neden binlerce kilometre uzaktaki insanları da etkiler?
• Türkiye, başka ülkelerdeki sorunların çözümü için neler yapıyor?
• 5N1K soru kartı: Merak ettiğin bir soruyu yaz
• Kim?
• Yardımları kimler ulaştırıyor?
• Nerede?
• Türkiye hangi ülkelere yardım ediyor?
• Ne zaman?
• Bir ülke ne zaman arabulucu olur?
• Ne?
• İnsani dış politika ne demek?
• Nasıl?
• İklim krizine karşı nasıl birlikte çalışılır?
• Neden?
• İnsanlar neden göç etmek zorunda kalır?

Öğretmene not: İki soruyu sorun, tahminleri tahtaya yazın. Geçen dersin ödevinde kara komşularımız ve Türk dünyasıyla kültürel iş birliği üzerine toplanan örnekleri kısaca dinleyin. Ardından her öğrenci 5N1K kartına merak ettiği bir soruyu yazsın; sunu boyunca cevaplarını arayacağız. Süreç bileşenleri: çözümleme, sınıflandırma ve yorumlama.

3. Yol haritamız

• Barış ve dış politikamız
• Barış, sorun türleri, girişimci ve insani dış politika
• Savaşlar ve arabuluculuk
• Savaşın bedeli, barış masası, tahıl koridoru
• Göç, mülteciler, iklim
• Göç yönetimi, güvenli liman, iklim krizi
• İnsani yardım
• AFAD, Türk Kızılay, TİKA ve etkinlikler
• Özet ve tekrar
• Kavramlar, balık kılçığı, sorular

Öğretmene not: Web sürümünde ve PowerPoint’te başlıklara tıklayınca ilgili bölüme gidilir.

4. Barış ve dış politikamız

• Dünya neden ortak evimiz? Barış nasıl korunur? Türkiye dış politikada hangi ilkelerle hareket eder?
• Kültür köprüleri
• Bölgesel ve küresel sorunlar
• Barış
• Girişimci ve insani dış politika
• Türkiye’nin konumu

5. Hatırlayalım: Kültürle kurulan köprüler

• Geçen dersten
• Spor
• Türkiye ve Ermenistan millî futbol takımları resmî turnuva maçlarında karşılaştı.
• Sanat
• Türk ve Yunan oyuncular 2024’te “Romeo ve Juliet” oyununu aynı sahnede oynadı.
• Dil
• Türk Devletleri Teşkilatı üyeleri 34 harfli Ortak Türk Alfabesi üzerinde oy birliğiyle uzlaştı.
• Bu iş birlikleri ülkeler arasındaki barışa nasıl katkı sağlar?
• Halklar birbirini tanır, ön yargılar azalır, güven artar. Güvenin olduğu yerde sorunlar konuşarak çözülür.

Öğretmene not: Kitap konuya komşularla kültürel iş birliği örnekleriyle başlar. Öğrencilerin araştırdığı başka örnekleri ekleyin. Bu derste kültürel iş birliğinden barışa, insani yardıma ve ortak sorunların çözümüne geçeceğiz.

6. Dünya, büyük bir apartman gibi

• Bir benzetme
• Apartmanımızda
• Bir dairede çıkan yangın bütün binayı tehlikeye atar.
• Komşular birlikte yardıma koşar.
• Yönetici, anlaşmazlıkta iki tarafı dinleyip orta yolu bulur.
• Dünyamızda
• Bir ülkedeki savaş ya da kuraklık komşu ülkeleri de etkiler.
• Ülkeler afetlerde birbirine ekip ve malzeme gönderir.
• Arabulucu ülke, anlaşmazlık yaşayan tarafları aynı masada buluşturur.
• Dünyadaki sorunlar neden tek bir ülkenin sorunu olarak kalmaz?
• Ülkeler ticaret, göç, iletişim ve iklimle birbirine bağlıdır. Bir yerde başlayan sorun kısa sürede sınırları aşar.

Öğretmene not: Temanın adı “Evimiz Dünya”: Dünya hepimizin paylaştığı ortak evdir. Önceki konudaki küreselleşme bilgisiyle bağ kurun: Birbirine bağlı bir dünyada sorunlar da paylaşılır.

7. Bölgesel mi, küresel mi?

• Sorunları sınıflandıralım
• Bölgesel sorunlar
• Belli bir bölgedeki ülkeleri ve insanları etkiler.
• Örnek: iki ülke arasındaki savaş, bir bölgede yaşanan kuraklık.
• Küresel sorunlar
• Dünyanın tamamını ya da pek çok ülkeyi birden etkiler.
• Örnek: iklim krizi, salgın hastalıklar, gıda krizi.
• Bölgesel bir sorun küresel bir soruna dönüşebilir mi?
• Evet. Rusya–Ukrayna Savaşı tahıl gemilerini durdurunca bütün dünyada gıda krizi tehlikesi doğdu.

Öğretmene not: Süreç bileşeni b (sınıflandırma). Öğrencilerden tahtaya iki sütun çizip haberlerde duydukları sorunları yerleştirmelerini isteyin. Salgın örneği: COVID-19 kısa sürede bütün dünyaya yayıldı.

8. Barış nasıl korunur?

• Ülkeler arasında dostça ilişkiler kurmak
• Anlaşmazlıkları savaşla değil, uzlaşmayla çözmek
• Farklılıklara saygı duymak, ortak değerlerde buluşmak
• Uluslararası hukuk kurallarına uymak
• Barış
• İnsanların ve ülkelerin savaş ve şiddet olmadan, güven ve huzur içinde yaşaması.
• Yurtta sulh, cihanda sulh.
• Mustafa Kemal Atatürk

Öğretmene not: “Sulh” barış demektir. Atatürk’ün bu ilkesi bugün de Türk dış politikasının temelidir. Düşünelim: “Barışı korumak yalnızca devletlerin mi görevidir?” Beklenen cevap: Saygılı, adil ve sorumlu davranan her birey de barışa katkı sağlar. Öğrenciler “Barış için sınıfımızda ben ne yapabilirim?” sorusuna birer cümleyle cevap verebilir.

9. Etkinlik: Sözden uygulamaya

• Etkinlik · Atasözleri ve vecizeler
• Her sözün anlattığı düşünceyi Türkiye’nin bugünkü bir uygulamasıyla eşleştirelim.
• “Yurtta sulh, cihanda sulh.” (Atatürk)
• Savaşan tarafları barış masasına oturtmak.
• “Komşu komşunun külüne muhtaçtır.”
• Komşularımızın zor gününde yanında olmak.
• “Birlikten kuvvet doğar.”
• İklim krizine karşı ortak hedefler koymak.
• “Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır.”
• Sorunları diplomasiyle, konuşarak çözmek.

Öğretmene not: Program, barışla ilgili atasözü ve vecizelerden yola çıkarak ülkemizin bugünkü uygulamalarını bulmayı önerir. Sağdaki kutuları açmadan önce öğrencilerin tahminlerini alın; farklı eşleştirmeler de gerekçesiyle kabul edilebilir. Ek söz: “Bir elin nesi var, iki elin sesi var.”

10. Girişimci ve insani dış politika

• Türkiye’nin dış politika anlayışı
• Mazlumun yanında
• Haksızlığa uğrayan ve zor durumda kalan insanlara yardım eli uzatır.
• Çözüm üreten
• Sorunlar büyümeden harekete geçer, çözüm önerileri geliştirir.
• Arabulucu
• Savaşan tarafları uzlaşmaya çağırır, barış görüşmelerine aracılık eder.
• Kavram · Dış politika
• Bir devletin diğer devletlerle ve uluslararası kuruluşlarla ilişkilerini yönlendiren ilke ve kararlar.
• Amaç, bölgemizde ve dünyada barışı, güveni ve huzuru artırmaktır.

Öğretmene not: Kitaba göre bu anlayış üç şeyi esas alır: mazlumlara yardım etmek, sorunlara çözüm üretmek ve çatışmaların bitmesi için arabuluculuk yapmak. Sonraki bölümler bu üç ilkenin örneklerini gösterir.

11. “Girişimci” ve “insani” ne demek?

• Girişimci
• Sorunu seyretmez; çözüm için ilk adımı atar.
• Görüşmelere ev sahipliği yapar, yeni iş birlikleri başlatır.
• İnsani
• Kararlarında insan hayatını ve onurunu öne alır.
• Ayrım gözetmeden ihtiyaç sahibine ulaşmaya çalışır.
• Bir işi başlatmak için harekete geçen, müteşebbis kimse.
• Mazlum
• Haksızlığa uğrayan, zulüm gören kimse.
• Bir öğrenci de girişimci ve insani olabilir mi?
• Evet. Okulda yardım kampanyası başlatan ya da yeni gelen arkadaşına destek olan öğrenci gibi.

12. Türkiye bu rolü nasıl üstlenebiliyor?

• Çözümleme
• Konumu
• Asya ile Avrupa arasında köprüdür; boğazlarıyla önemli yolların kavşağındadır.
• Tarihi
• Balkanlar’dan Orta Asya’ya geniş bir coğrafyayla ortak geçmişi vardır.
• Diyaloğu
• Birbiriyle savaşan taraflarla bile konuşabilir, iki tarafın da güvenini korur.
• Kurumları
• AFAD, Türk Kızılay ve TİKA ile yardımı hızla ulaştırır.
• Kavram · Jeopolitik
• Coğrafyanın siyasete etkisi; bir ülkenin konumunun ve özelliklerinin o ülkenin politikasını nasıl etkilediği.

Öğretmene not: Kitaptaki karekodlu video Türkiye’nin jeopolitik konumunu ve dış politikasını anlatır. Öğrencilere sorun: “Sizce bu özelliklerden hangisi arabuluculukta en önemlisidir?” Tek doğru cevap yok; gerekçeye bakın.

13. Savaşlar ve arabuluculuk

• Savaşlar insanlığa neler kaybettirir? Türkiye, çatışmaların sona ermesi için nasıl çalışır?
• Savaşın bedeli
• Arabulucu kimdir?
• Barış masasında Türkiye
• Tahıl koridoru
• Barış gücü

Öğretmene not: Bölüm görseli: Dolmabahçe Sarayı, İstanbul. Bu bölümde inceleyeceğimiz tahıl koridoru anlaşmasının imza töreni 22 Temmuz 2022’de Dolmabahçe Sarayı’nda yapıldı.

14. Savaşın ağır bedeli

• Can kaybı
• Birçok insan ölür ya da yaralanır; aileler dağılır.
• Yıkım
• Evler, okullar, hastaneler ve yollar zarar görür.
• Zorunlu göç
• İnsanlar güvenli bir yer bulmak için yurtlarını bırakır.
• Açlık
• Üretim ve ticaret durur; gıda ve ilaç bulmak zorlaşır.
• Savaştan en çok çocukların etkilendiği söylenir. Sizce neden?
• Çocuklar evlerinden, ailelerinden ve okullarından ayrı kalabilir; sağlıkları ve eğitimleri zarar görür.
• Savaşın kazananı yoktur; sorunlar masada, konuşarak çözülmelidir.

Öğretmene not: Konuyu öğrencilerin yaşına uygun biçimde, korkutmadan işleyin. Odak: Savaşın bedeli çok ağır olduğu için barış, uzlaşma ve dayanışma değerlidir.

15. Arabulucu kimdir?

• Düşünelim
• İki arkadaşınız birbirine küstü. Onları barıştırmak için ne yaparsınız?
• İkisini de dinlerim, taraf tutmam. Ortak noktalarını bulup yüz yüze konuşmalarını sağlarım.
• Arabulucu
• İki tarafı bir araya getirip anlaşmazlığı konuşarak çözmelerine yardım eden kişi, kurum ya da ülke.
• Güven her şeydir
• Arabulucunun işe yaraması için iki tarafın da ona güvenmesi gerekir. Türkiye, savaşan taraflarla iletişimini koruyabildiği için bu rolü üstlenebiliyor.

Öğretmene not: Sınıftaki küslük örneğinden ülkeler arasındaki arabuluculuğa geçin. Yöntem aynıdır: dinlemek, taraf tutmamak, ortak noktayı bulmak.

16. Arabuluculuk nasıl işler?

• Arabulucu ülke tarafları zorlamaz; ikna ederek uzlaşmaya yaklaştırır.
• Taraflarla ayrı ayrı görüşür, isteklerini dinler.
• Görüşmeler için güvenli bir ortam hazırlar, ev sahipliği yapar.
• Ortak noktaları bulur, çözüm önerileri sunar.
• Varılan anlaşmanın uygulanmasını takip eder.
• Uzlaşma
• Tarafların karşılıklı anlayışla ortak bir noktada buluşması.
• Diplomasi
• Devletler arası ilişkileri görüşme ve anlaşma yoluyla yürütme.
• Arabulucunun gücü tarafsızlığından ve güvenilirliğinden gelir.

17. Barış masasında Türkiye

• Yoğun bir diplomasi yılı: 2025
• Rusya–Ukrayna
• Savaşan iki ülkeyle de iletişimini korudu; görüşmelere ev sahipliği yaptı.
• Gazze
• Silahların susması için yürütülen ateşkes sürecinde etkin rol aldı.
• Etiyopya–Somali
• İki komşu ülke arasındaki anlaşmazlığın çözümü için arabuluculuk yaptı.
• Sudan–BAE
• Sudan ile Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) arasındaki gerginliğin çözümü için devreye girdi.
• Bu örnekler Türkiye’nin hangi dış politika ilkesini gösteriyor?
• Çatışmaların sona ermesi için arabuluculuk yapma ilkesini, yani girişimci ve insani dış politikayı.
• Türkiye’nin arabuluculuk yaptığı yerler Bosna Hersek’ten Filipinler’e uzanıyor.

Öğretmene not: Örnekler kitaptaki 2025 tarihli habere dayanır. Beklenen cevap: çatışmaların sona ermesi için arabuluculuk yapma ilkesi, yani girişimci ve insani dış politika. Bu örnekler, barışın ve insan hayatının dış politikamızda ne kadar önemli olduğunu gösterir.

18. Karadeniz’de tahıl koridoru

• Örnek olay · Küresel gıda krizi
• Savaş başlayınca Ukrayna’nın tahıl gemileri limanlarda kaldı; dünyada gıda krizi tehlikesi doğdu.
• Türkiye ve BM’nin arabuluculuğuyla tahıl koridoru anlaşması İstanbul’da imzalandı (2022).
• İstanbul’da kurulan ortak koordinasyon merkezi gemilerin güvenli geçişini izledi.
• Tahıl yüklü gemiler boğazlarımızdan geçerek dünyaya ulaştı.
• Koridor
• Tehlikeli bir bölgede güvenli geçişin sağlandığı yol.
• Ukrayna limanları
• İstanbul
• Koordinasyon merkezi
• KARADENİZ
• AKDENİZ
• TÜRKİYE
• Savaştan etkilenen limanlar
• Anlaşmanın imzalandığı şehir
• Kesikli çizgi gemi yolunu temsilî olarak gösterir; noktalar yaklaşık konumlardır.

Öğretmene not: Anlaşma 22 Temmuz 2022’de İstanbul’da imzalandı; BM Genel Sekreteri de törene katıldı. Ukrayna ve Rusya dünyanın önemli tahıl üreticileridir; gemiler durunca gıda fiyatları dünyanın her yerinde etkilendi. Rusya, Temmuz 2023’te anlaşmayı uzatmadı. Bölgesel bir savaşın küresel bir soruna dönüşmesine iyi bir örnektir.

19. İstanbul’daki imza töreni

• Görsel kaynak · Tahıl koridoru
• Tahıl koridoru imza töreni, İstanbul, 22 Temmuz 2022
• Panodaki dört bayrak anlaşmanın taraflarını gösterir: Türkiye, Rusya, BM ve Ukrayna.
• Panoda törenin adı iki dilde yazılı: tahılın Ukrayna limanlarından güvenle taşınması.
• Savaşan iki ülke aynı törende, Türkiye ve BM ile ayrı ayrı imza attı.
• Savaşan ülke iki tane. Panoda neden dört bayrak var?
• Türkiye ve BM, iki ülke arasında arabuluculuk yaptı ve anlaşmanın uygulanmasını birlikte izledi.

Öğretmene not: Fotoğraf, 22 Temmuz 2022’de Dolmabahçe Sarayı’ndaki imza töreninden. Rusya ve Ukrayna aynı belgeyi birlikte imzalamadı: Her biri Türkiye ve BM ile aynı içerikte ayrı bir belge imzaladı. Önce maddeleri açmadan fotoğrafı 5N1K ile okutun (Kim? Ne? Nerede? Ne zaman?); cevapların çoğu panoda yazıyor. Görsel kaynağı inceleme, programın önerdiği bir uygulamadır.

20. Örnek olayı çözümleyelim

• Çözümleme · Tahıl koridoru
• Sorun
• Savaş yüzünden tahıl taşınamadı; dünyada açlık tehlikesi büyüdü.
• Taraflar
• Rusya, Ukrayna, Türkiye ve Birleşmiş Milletler.
• Türkiye’nin rolü
• Tarafları bir araya getirdi, anlaşmaya ev sahipliği yaptı, geçişleri izledi.
• Sonuç
• Tahıl gemileri yeniden yola çıktı; gıda krizinin büyümesi önlenmeye çalışıldı.
• Bu örnek, bölgesel bir sorunun küresel hâle gelebileceğini nasıl gösteriyor?
• İki ülke arasındaki savaş tahıl ticaretini durdurunca uzak ülkelerdeki sofralar da etkilendi.

Öğretmene not: Program, arabuluculuk ve insani yardım örneklerinin çözümlenmesini ister (süreç bileşeni a). Aynı dört başlığı (sorun, taraflar, Türkiye’nin rolü, sonuç) Gazze’deki ateşkes ya da İyilik Gemileri için öğrencilere uygulatın.

21. Arabuluculuk neler kazandırır?

• Barış masasında atılan her adımın bir sonucu vardır. Eşleştirelim.
• Savaşan taraflar aynı masaya oturur.
• Ateşkes ve barış umudu doğar.
• Tahıl gemileri yeniden yola çıkar.
• Dünyada açlık tehlikesi azalır.
• Taraflar arasında güven oluşur.
• Kalıcı barışa giden yol açılır.
• Türkiye sorunların çözümüne katkı sağlar.
• Ülkemizin saygınlığı ve dostları artar.

Öğretmene not: Süreç bileşeni c (yorumlama). Öğrencilerden her satır için “Bu sonuç kimin işine yarar?” sorusunu cevaplamalarını isteyin: savaşan halkların, uzak ülkelerdeki insanların ve ülkemizin.

22. Barış için başka neler yapıyor?

• Uluslararası barış gücü görevlerine katılarak çatışma bölgelerinde güvenliğe katkı sağlar.
• Uluslararası toplantılarda mazlumların sesi olur, barış çağrısı yapar.
• Savaş bölgelerine insani yardım ulaştırır.
• Barış gücü
• Çatışma bölgelerinde barışı korumak için uluslararası kuruluşların görevlendirdiği asker ve sivil personel.
• Komşularında barış olması bir ülkeye ne kazandırır?
• Güvenlik, huzur ve ticaret. Komşusunda savaş olan ülke göç, güvenlik ve ekonomi sorunlarıyla karşılaşır.

Öğretmene not: Ünite değerlendirmesinde de Türkiye’nin barış operasyonlarına ve uluslararası güvenliğe katkısı vurgulanır. Örnek: Türk askerleri Kosova ve Bosna Hersek’teki uluslararası barış görevlerinde yer almıştır.

23. Göç, mülteciler ve iklim krizi

• İnsanlar neden yurtlarını bırakır? Türkiye göç edenler için ve iklim krizine karşı neler yapıyor?
• Göçmen mi, mülteci mi?
• Türkiye’de göç
• Ahıska Türkleri
• Güvenli liman
• Empati
• İklim krizi

Öğretmene not: Bölüm görseli: 2021 yazındaki orman yangınından sonra Marmaris’te yanmış orman. Artan sıcaklıklar ve kuraklık iklim krizinin etkilerindendir; bölümün sonunda bu konuya geleceğiz.

24. Göçmen mi, mülteci mi?

• Göç eden (göçmen)
• Güvenlik, iş ya da daha rahat bir hayat için yaşadığı yeri değiştirir.
• Ülke içinde de ülkeler arasında da olabilir.
• Mülteci
• Savaş, çatışma ya da baskı yüzünden yurdunu bırakmak zorunda kalır.
• Sığındığı ülkede barınak, yiyecek ve sağlık gibi temel ihtiyaçlar için desteğe muhtaç olabilir.
• Her mülteci göç etmiştir. Peki göç eden herkes mülteci midir?
• Hayır. İş ya da eğitim için kendi isteğiyle taşınan kişi göç etmiştir ama mülteci değildir.

Öğretmene not: Süreç bileşeni b (sınıflandırma). Mülteci, canını kurtarmak için yurdunu bırakmak zorunda kalan kişidir. Sığınmacı ise başka bir ülkeye sığınıp koruma isteyen kişidir.

25. İnsanlar neden göç eder?

• Savaş ve baskı
• Can güvenliği kalmayan yerlerden insanlar kaçmak zorunda kalır.
• Geçim
• İş ve geçim imkânı arayanlar daha iyi koşullara yönelir.
• Afetler
• Kuraklık, sel ve deprem gibi afetler yaşamı zorlaştırır.
• Eğitim ve sağlık
• Daha iyi okul ve hastane imkânları da göçe yol açabilir.
• Bu nedenlerden hangileri insanları göç etmeye zorlar?
• Savaş, baskı ve afetler zorunlu göçe; iş ve eğitim isteği ise çoğunlukla isteğe bağlı göçe yol açar.

Öğretmene not: Kuraklık gibi iklim krizinin etkileri de insanları göçe zorlayabilir; bölümün sonundaki iklim krizi konusuyla bağ kurun.

26. Türkiye’de göç

• Rakamlarla
• 3 milyon 611 bin 218 yabancı Türkiye’de yasal olarak yaşıyor (26 Kasım 2025).
• En kalabalık grubu geçici koruma altındaki Suriyeliler oluşturuyor.
• Diğerleri uluslararası koruma başvurusu yapanlar ile çalışma ya da ikamet izni olanlardır.
• Geçici koruma
• Ülkesinden toplu hâlde kaçmak zorunda kalanlara acil durumda sağlanan koruma.
• Bu kadar çok insanı ağırlamak bir ülkeye hangi sorumlulukları yükler?
• Barınma, eğitim, sağlık ve iş imkânı sağlamak; toplumsal uyumu ve güvenliği korumak.

Öğretmene not: Rakam ders kitabındaki 26 Kasım 2025 tarihli veriye göredir; Göç İdaresi Başkanlığının sitesinden güncel rakama birlikte bakılabilir. Geçici koruma, Suriye’deki iç savaştan kaçarak toplu hâlde gelenlere sağlanmıştır.

27. Türkiye göçü nasıl yönetiyor?

• Koruma
• Göç edenlerin can güvenliği ve insan hakları gözetilir.
• Uyum
• Aile bütünlüğü korunur, topluma uyum desteklenir.
• Düzensiz göçle mücadele
• Yasa dışı ve insan hayatını tehlikeye atan göç yolları engellenir.
• Sorumlu kurum
• İçişleri Bakanlığına bağlı Göç İdaresi Başkanlığı
• Türkiye için göç, güvenliğin yanında bir insanlık meselesidir.

Öğretmene not: Uyum iki taraflı bir çabadır: Yeni gelen, yaşadığı yerin dilini ve kurallarını öğrenir; o yerin insanları da ona kucak açar. Böylece toplumsal birlik güçlenir. Kitapta göç yönetiminin koruma, uyum ve düzensiz göçle mücadele boyutları anlatılır.

28. Ahıska Türklerine yeni yuva

• Örnek uygulama · Göç
• Bitlis’te Ahıskalı soydaşlarımız için TOKİ konutları yapılıyor.
• Tarım, hayvancılık ve sanayide yeni iş alanları oluşturulması hedefleniyor.
• Eğitim, sağlık ve sosyal hizmetlerden yararlanmaları için çalışılıyor.
• Soydaş
• Aynı soydan gelen, kökeni bir olan kimse.
• Uyum için neden yalnızca ev vermek yetmez?
• İnsanların geçimini sağlaması, çocuklarının okula gitmesi ve sağlık hizmeti alması da gerekir.

Öğretmene not: Ahıska Türkleri, 1944’te Sovyet yönetimince Ahıska bölgesinden (bugün Gürcistan sınırları içinde) Orta Asya’ya sürgün edilmiş soydaşlarımızdır. Kitapta, Göç İdaresi Başkanlığının Bitlis’teki konut alanlarını yerinde incelediği haber örnek verilir: Konut, istihdam, eğitim ve sağlık kurumlar arası iş birliğiyle birlikte planlanır.

29. Güvenli liman Türkiye

• Mültecilere destek
• Eğitim
• Sığınmacı çocuklar okullarda eğitim görebiliyor.
• Sağlık
• Hastanelerde sağlık hizmetinden yararlanabiliyorlar.
• Barınma
• Barınma ihtiyaçları için destek sağlanıyor.
• İstihdam
• Çalışma izniyle iş bulup geçimlerini sağlayabiliyorlar.
• Türkiye’ye neden “güvenli liman” deniyor olabilir?
• Krizlerde zor durumda kalan insanlar Türkiye’ye sığınabiliyor ve burada temel ihtiyaçlarını karşılayabiliyor.
• Türkiye, milyonlarca Suriyeli sığınmacıya kapılarını açtı.

Öğretmene not: Kitap, Türkiye’nin krizlerde “güvenli liman” olarak görüldüğünü ve Suriyelilere eğitimden istihdama pek çok alanda destek olduğunu anlatır. Kitaba göre ülkemizde bugün de iki milyonun üzerinde Suriyeli sığınmacı bulunuyor. Kitaptaki, ülkesine dönen Suriyeli Ahmet’in annesinin teşekkür mektubu haberini okuyup içindeki duyguları tartışabilirsiniz.

30. Kilis’te bir konteyner kent

• Görsel kaynak · Güvenli liman
• AFAD’ın Kilis’te Suriyeliler için kurduğu konteyner kent (2012)
• Sıra sıra dizilen konteynerler, savaştan kaçan Suriyeli ailelere geçici ev oldu.
• Kentte barınmanın yanında eğitim, sağlık ve ibadet gibi temel hizmetler de sunuldu.
• Bugün sığınmacıların çok büyük bölümü kamplarda değil, şehirlerde yaşıyor.
• Fotoğrafta buranın düzenli bir yaşam alanı olduğunu gösteren hangi ipuçları var?
• Konteynerler sıra sıra dizilmiş; aralarında yollar, büyük ortak binalar ve bir caminin minaresi görülüyor.

Öğretmene not: Fotoğraf, Suriye’deki iç savaştan kaçanlar için Kilis’te kurulan konteyner kentten (AFAD, 2012). Önce öğrencilerin fotoğrafı incelemesini ve gördüklerini söylemesini isteyin, sonra maddeleri açın. Sığınmacıların büyük çoğunluğu bugün şehirlerde, toplumla iç içe yaşadığı için okulda, işte ve komşulukta uyum daha da önem kazanıyor.

31. Empati kuralım: Leyla’nın hikâyesi

• Etkinlik · Empati
• Savaş yüzünden evimizi bırakmak zorunda kaldık. Yeni ülkemde ilk günler kimsenin dilini anlamıyordum. Bir gün sıra arkadaşım kalemini uzatıp gülümsedi; o gün kendimi yalnız hissetmedim.
• Leyla
• Kurgusal bir karakter, 12 yaşında
• Leyla’nın yolculuğu
• Önce
• Ülkesinde savaş çıktı, okulu kapandı.
• Sonra
• Ailesiyle güvenli bir ülkeye sığındı.
• Okul
• Yeni bir dil öğrendi, arkadaş edindi.
• Bugün
• Barış gelince yurduna dönmeyi hayal ediyor.
• Leyla’nın yerinde olsaydın neler hissederdin? Sınıfa yeni gelen bir arkadaşa nasıl destek olursun?

Öğretmene not: Leyla kurgusal bir karakterdir. Program, ihtiyaç sahiplerinin neler hissettiğini anlamaya çalışarak empati kurmayı ve dayanışma, fedakârlık gibi davranışları destekler. Kitaptaki Suriyeli Ahmet’in annesinin mektubu haberiyle karşılaştırın: Mektupta hangi duygular var?

32. Küresel iklim krizi nasıl oluşuyor?

• İnsan etkinlikleri ile iklim krizi arasındaki bağı izleyelim.
• Kömür ve petrol gibi fosil yakıtlar yakılıyor.
• Havadaki sera gazı miktarı artıyor.
• Ormanlar kesiliyor.
• Karbondioksiti tutan ağaçlar azalıyor.
• Sanayi ve şehirler hızla büyüyor.
• Daha çok enerji harcanıyor, daha çok gaz salınıyor.
• Sera gazları atmosferde birikiyor.
• Dünya ısınıyor; kuraklık ve seller artıyor.

Öğretmene not: Sera gazı: Atmosferde ısıyı tutan karbondioksit gibi gazlar. İklim krizinin etkisi sınır tanımaz; bu yüzden çözümü de ortak çaba ister.

33. Türkiye iklim krizine karşı

• BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) dönem başkanlığını üstleniyor.
• 2053 Sıfır Emisyon Hedefi ve Yeşil Dönüşüm Vizyonu doğrultusunda çalışıyor.
• COP31 sürecinde kuraklık ve yangınlarla boğuşan Akdeniz, Pasifik ve Afrika bölgelerinin sorunlarını öne çıkarıyor.
• Türkiye’nin önerisiyle BM, 30 Mart’ı Uluslararası Sıfır Atık Günü ilan etti.
• Sıfır emisyon
• Havaya salınan sera gazı ile doğadan geri alınan miktarın eşitlenmesi (net sıfır).
• Türkiye bu mücadelede neden uluslararası iş birliğine önem veriyor?
• Çünkü iklim krizi sınır tanımaz; hiçbir ülke onu tek başına çözemez.

Öğretmene not: Kitaptaki habere göre Türkiye’nin Amman Büyükelçisi, Ürdün’deki bir iklim çalıştayında ülkeleri COP31 öncesinde birlikte hareket etmeye çağırdı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı da doğayla uyum içinde yaşamanın önemini vurguladı. Uluslararası Sıfır Atık Günü, BM Genel Kurulunun 2022’deki kararıyla ilan edildi.

34. İklim krizi kimin sorumluluğu?

• Tartışalım
• Devlet
• Birinci görüş
• Sera gazının çoğu fabrikalardan, santrallerden ve ulaşımdan çıkıyor. Çözüm devletlerin alacağı kararlardadır.
• Birey
• İkinci görüş
• Milyarlarca insanın küçük alışkanlıkları da büyük bir fark yaratır.
• Damlaya damlaya göl olur.
• Sen hangi görüşe yakınsın? İki görüşü birleştiren bir öneri geliştir.

Öğretmene not: Tek doğru cevap yok; varılması beklenen sonuç ortak sorumluluktur. Devletler anlaşmalar ve yatırımlarla, bireyler enerji ve su tasarrufu, geri dönüşüm, ağaç dikme gibi davranışlarla katkı sağlar. Kitap da ortak sorumluluk bilincini sorunun çözümünde en önemli nokta olarak görür.

35. İnsani yardım ve dayanışma

• Türkiye zor durumdaki insanlara nasıl ulaşıyor? Biz yardımlaşmaya nasıl katkı sağlayabiliriz?
• Dayanışma iki yönlüdür
• AFAD, Türk Kızılay, TİKA
• Beş kıtada yardım
• İyilik Gemileri
• Değerlerimiz
• Etkinlikler

Öğretmene not: Bölüm görseli: Şubat 2023’te bir yardım çalışmasında Afet Birlik ve Genç Kızılay gönüllüleri, yardım kolilerinin başında. Gönüllülük ve dayanışma bu bölümün temel değerleridir.

36. Dayanışma iki yönlüdür

• Zor günde yardımlaşmak yalnızca insanlar arasında değil, ülkeler arasında da yaşanır.
• Türkiye
• Dünya
• Türkiye yardım eli uzatır
• Afet bölgelerine ekip ve malzeme.
• Gıda, ilaç, çadır ve temiz su.
• Okul ve hastane yapımı.
• Zor günümüzde dostlar yanımızda
• Orman yangınlarında söndürme uçakları.
• Azerbaycan’dan yangın ekipleri.
• 2023 depremlerinde arama kurtarma ekipleri.
• Dayanışma
• Zor zamanda birbirine destek olma, yardımlaşma.
• Küresel sorunlar ancak birlikte çözülebilir.

Öğretmene not: Kitaptaki örnek olayda söndürülmeden bırakılan bir piknik ateşi büyük bir orman yangınına dönüşür; yangın, başka ülkelerden gelen uçak ve ekiplerin desteğiyle söndürülür. Gerçekte de büyük orman yangınlarında ve Kahramanmaraş merkezli depremlerde (6 Şubat 2023) pek çok ülke Türkiye’ye yardım gönderdi. Öğrencilere sorun: “Tek başınıza çözemediğiniz bir sorunu kiminle, nasıl çözdünüz?”

37. Zor günümüzde gelen dostlar

• Görsel kaynak · Dayanışma
• Birleşik Krallık arama kurtarma ekibi Hatay’da, 8 Şubat 2023
• Depremlerden iki gün sonra Hatay’a ulaşan ekip, arama köpeği ve ekipmanıyla göreve hazırlanıyor.
• Pek çok ülkeden gelen arama kurtarma ekipleri, Türk ekipleriyle omuz omuza çalıştı.
• Türkiye de başka ülkelerdeki afetlere ekip gönderir; zor gününde dostları da yanında oldu.
• Bir ülke, binlerce kilometre uzaktaki bir afete neden ekip gönderir?
• İnsan hayatı her yerde değerlidir. Zor günde birbirine destek olan ülkeler arasında dostluk ve güven de artar.

Öğretmene not: Fotoğraftaki turuncu giysili ekip, Birleşik Krallık’ın uluslararası arama kurtarma ekibidir (Hatay, 8 Şubat 2023). 6 Şubat 2023 depremlerinden sonra pek çok ülke Türkiye’ye arama kurtarma ekibi ve yardım malzemesi gönderdi. Deprem bölgesinden ya da depremi yaşamış öğrencilerin duygularını gözeterek konuyu kısa ve sakin bir dille işleyin.

38. İnsani yardım ve kurumlarımız

• Deprem, sel, savaş ya da yoksulluk yüzünden zor durumda kalan insanlara ulaştırılan gıda, ilaç, barınak ve eğitim desteğine insani yardım denir.
• AFAD
• Afetlerde arama kurtarma ve koordinasyon
• Türk Kızılay
• Gıda, barınma, sağlık; İyilik Gemileri
• TİKA
• Okul, hastane gibi kalkınma projeleri
• Bu kurumların ortak amacı nedir?
• Zor durumdaki insanlara, dünyanın neresinde olursa olsun, hızla ulaşmak.

Öğretmene not: AFAD: Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (İçişleri Bakanlığına bağlı). TİKA: Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı. Türk Kızılay: 1868’den beri hizmet veren köklü yardım kuruluşu. Kitaba göre bu kurumlar ihtiyaç sahiplerine yiyecekten ilaca, çadırdan temiz suya ve giyeceğe kadar pek çok yardım ulaştırır.

39. Yardımda öncü bir ülke

• Beş kıtada insani yardım ve kalkınma projeleri yürütüyor.
• Suriye, Yemen, Gazze, Arakan ve Afrika’daki krizlerde yardıma ilk koşan ülkelerden biridir.
• Millî gelirine göre yaptığı yardım miktarıyla dünyanın en cömert ülkesi sayılıyor.
• Kalkınma yardımı
• Bir ülkenin okul, hastane, su ve tarım gibi kalıcı ihtiyaçlarına yapılan destek.
• Zor gününde yardım gören bir halk, yardım eden ülkeye nasıl bakar?
• Dostluk ve güven duyar. Bu bağlar ülkeler arasında barışı güçlendirir.

Öğretmene not: Kitaba göre Türkiye’nin yardımları eğitim, sağlık, içme suyu ve tarım gibi pek çok alanı kapsar. İnsani yardım acil ihtiyaçları, kalkınma yardımı ise kalıcı ihtiyaçları karşılar.

40. Dünyaya uzanan yardım eli

• Yurt dışı yardımlarımızdan örnekler
• Avrupa · Kuzey Makedonya: Türkiye Maarif Vakfının Kalkandelen’deki okulu 2022’den beri 1.200 öğrenci kapasitesiyle hizmette.
• Güney Amerika · Kolombiya: Bogota’da gezici bir kütüphane, İspanyolcaya çevrilmiş Türk kitaplarını okurlarla buluşturdu.
• Asya · Karabağ: Türkiye, Ağdam ve Zengilan’da hizmete giren hastanelerin donanımını sağladı.
• Afrika · Somali: Türkiye’nin yaptırdığı tam donanımlı hastane 2015’ten beri hizmette; yerel sağlık personelini de yetiştiriyor.
• Yardım yalnızca gıda ve çadır değildir; eğitim, kültür ve sağlık da yardımın parçasıdır.
• ll:32.860,39.930
• ll:-74.070,4.710
• ll:45.320,2.050
• Türkiye
• Kuzey Makedonya
• Eğitim
• Kolombiya
• Kültür
• Karabağ
• Sağlık
• Somali
• Yardım ulaşan yer
• Noktalar yaklaşık konumlardır; sınırlar gösterilmemiştir.

Öğretmene not: Dört örnek kitaptaki bilgi görselinden alınmıştır. Kitaba göre ülkemiz 2017’den beri Üsküp’te eğitim alanında çalışıyor; Kalkandelen’deki okul Türkiye Maarif Vakfı bünyesinde kuruldu ve anaokulundan liseye kadar eğitim veriyor. Bogota’daki gezici kütüphanenin yaklaşık 5.000 kişiye ulaşması hedefleniyor. Karabağ’daki hastanelerin donanımı TİKA iş birliğiyle sağlandı.

41. Gazze’ye İyilik Gemileri

• İyilik Gemileri, 7 Ekim 2023’ten beri Türk Kızılay aracılığıyla Gazze’ye yardım taşıyor. Gemiler Mısır’ın El Ariş Limanı’na yanaşıyor.
• Gazze için yola çıkan İyilik Gemisi
• gıda kolisi 21. gemiyle taşındı
• bin ton
• Türkiye’den Gazze’ye giden toplam yardım
• Gemilerde yiyecek, su, giysi, temizlik ve barınma malzemesi var.

Öğretmene not: Rakamlar kitaptaki habere göredir: 21. İyilik Gemisi yaklaşık 3.300 ton yardım malzemesiyle El Ariş Limanı’na ulaştı. 110 bin tonluk toplama, Türk STK’larının Mısır üzerinden gönderdiği yardım tırları dâhil değildir. Kitaptaki karekodlu video izlenebilir. Düşünelim: Bu yardımlar uluslararası dayanışma açısından neden önemlidir?

42. Zor günlerin değerleri

• Yardımseverlik
• Karşılık beklemeden ihtiyaç sahibine destek olmak.
• Dayanışma
• Zor günde birbirine omuz vermek, el ele vermek.
• Fedakârlık
• Kendi isteğinden vazgeçip başkasının ihtiyacını öne almak.
• Empati
• Kendini karşındakinin yerine koyup duygularını anlamak.
• Empati kurabilen biri neden ihtiyaç sahiplerine daha kolay yardım eder?
• Karşısındakinin ne hissettiğini anlar; bu yüzden onun sorununa duyarsız kalamaz ve harekete geçer.
• Bu değerler sayesinde zor günler birlikte aşılır.

Öğretmene not: Program, ihtiyaç sahiplerinin duygularını anlamaya çalışarak empati kurulmasını; dayanışma, fedakârlık ve ihtiyaç sahibine öncelik verme gibi davranışların hayata geçirilmesini ister.

43. Etkinlik: Sınıfça bir yardım planı

• Etkinlik · Dayanışma
• Okulunuzda ihtiyaç sahiplerine destek olacak bir etkinlik planlayın. Planınız şu soruları cevaplasın:
• Ne? Etkinliğin adı ve amacı ne olacak?
• Kime? Kimin, hangi ihtiyacını karşılayacak?
• Kim? Hangi görevi kim üstlenecek?
• Nerede ve ne zaman? Yeri ve süresi ne olacak?
• Nasıl? Hangi adımlarla yürütülecek?
• Gönüllülük
• Bir işi karşılık beklemeden, kendi isteğiyle yapma.
• Örnek fikir
• “Kitap kumbarası”: okunmuş kitapları toplayıp ihtiyacı olan okul kütüphanelerine göndermek.

Öğretmene not: Kitaptaki örnek olayda yardım kuruluşlarını araştıran bir öğrenci, okulunda bir yardım etkinliği düzenlemek ister. Planları kâğıda dökün; en uygulanabilir olanı okul idaresiyle birlikte hayata geçirin. Yardım alacak kişilerin onurunu koruyan yöntemler seçilmesine dikkat çekin.

44. Etkinlik: Ayrılıp birleşme

• Etkinlik · Sınıflama tablosu
• Türkiye’nin uygulamalarını dört başlıkta toplayan bir sınıflama tablosu hazırlayalım.
• Dörder kişilik ana gruplar kurun. Her üye bir başlık alsın: insani yardım, göç, mülteciler, iklim krizi.
• Aynı başlığı alanlar uzman grubunda buluşup kaynakları incelesin.
• Herkes ana grubuna dönüp öğrendiklerini arkadaşlarına anlatsın.
• Grup tablonuzu tamamlayın; sözcünüz sınıfa sunsun.
• Sınıfça Türkiye’nin rolünü tartışıp yorumlayın.
• Ayrılıp birleşme
• Her üyenin bir konuda “uzman” olup öğrendiğini grubuna öğrettiği iş birlikli öğrenme tekniği.

Öğretmene not: Programın önerdiği ayrılıp birleşme tekniği. Kaynak olarak ders kitabı, bu sunudaki slaytlar ve güvenilir dijital kaynaklar kullanılabilir. Sonraki slayttaki örnek cevapları grupların çalışması bittikten sonra açın.

45. Sınıflama tablosu: Örnek cevaplar

• Etkinlik · Sınıflama tablosu
• İnsani yardım
• İyilik Gemileri, Somali’deki hastane, Karabağ’daki hastanelerin donanımı.
• Göç
• Ahıska Türklerine konut ve iş desteği, düzensiz göçle mücadele.
• Mülteciler
• Suriyeli sığınmacılara eğitim, sağlık, barınma ve istihdam desteği.
• İklim krizi
• COP31 dönem başkanlığı, 2053 Sıfır Emisyon Hedefi, Sıfır Atık.
• Tablonuza bu derste görmediğimiz hangi örnekleri ekleyebilirsiniz?
• Dört başlığın ortak noktası, girişimci ve insani dış politikadır.

Öğretmene not: Grupların tabloları, Türkiye’nin sorunları çözmeye yönelik girişimleri açısından birlikte yorumlanır (süreç bileşeni c). Öğrencilerin yakın çevreden örnekler eklemesini teşvik edin (ör. okuldaki sıfır atık kutuları, yardım kampanyaları).

46. Performans görevi: Kısa sunum

• Performans görevi
• 3–5 dakikalık bir sunumla Türkiye’nin bölgesel ve küresel sorunlara nasıl çözüm aradığını anlat.
• En az iki örnek seç: arabuluculuk, insani yardım, göç ya da iklim krizi.
• Bilgilerini harita, görsel ya da grafikle destekle; kaynaklarını yaz.
• Sunumunu sınıfta paylaş, arkadaşlarının sorularını yanıtla.
• Kontrol listesi
• Sunumunun içerik, kaynak, görsel ve anlatım ölçütlerini karşılayıp karşılamadığını işaretlediğin liste.
• İpucu
• Sunumunun sonuna “Ben olsam…” diye başlayan kendi önerini ekle.

Öğretmene not: Program, öğrencilerin Türkiye’nin rolü hakkındaki görüşlerini kısa sunumlarla sınıfta paylaşmasını önerir; sunumlar kontrol listesi ya da derecelendirme ölçeğiyle değerlendirilebilir. Kitaptaki karekodda bir kontrol listesi bulunur.

47. Özet ve tekrar

• Önce anahtar kavramları ve balık kılçığını hatırlayalım, sonra kendimizi deneyelim.
• Anahtar kavramlar
• Balık kılçığı
• 6 doğru-yanlış
• 6 test sorusu
• 3 hızlı soru

48. Anahtar kavramlar

• Dış politika
• Bir devletin diğer devletler ve uluslararası kuruluşlarla ilişkilerini yönlendiren ilke ve kararlar.
• Girişimcilik
• Çözüm için ilk adımı atma; sorun büyümeden harekete geçme.
• Küresel sorun
• Bütün dünyayı etkileyen, ancak ortak çabayla çözülebilen sorun: iklim krizi, salgın, gıda krizi.
• Arabuluculuk
• Anlaşmazlık yaşayan tarafları konuşturup uzlaşmaya yaklaştırma.
• İnsani yardım
• Zor durumdaki insanlara gıda, sağlık, barınma ve eğitim desteği sağlama.

Öğretmene not: Maarif programına göre bu öğrenme alanının anahtar kavramları: değişim, dış politika, girişimcilik, küreselleşme, küresel sorunlar. Bu konuda dış politika, girişimcilik ve küresel sorunlar öne çıkar; arabuluculuk ve insani yardım konunun temel kavramlarıdır.

49. Özet: Sorunların çözümünde Türkiye

• Türkiye’nin rolü
• Arabuluculuk
• Savaşan tarafları barış masasında buluşturur
• İnsani yardım
• Beş kıtada ihtiyaç sahiplerine ulaşır
• Mültecilere kucak
• Sığınanlara eğitim, sağlık ve barınma sağlar
• Göç yönetimi
• İnsan haklarını ve toplumsal uyumu gözetir
• İklim krizi
• COP31 ve 2053 Sıfır Emisyon Hedefi
• Dayanışma
• Zor günde yardım eder, yardım görür
• Hepsinin temelinde girişimci ve insani dış politika anlayışı vardır.

Öğretmene not: Öğrenciler kendi balık kılçığını deftere çizip her kılçığa bu dersten bir örnek yazabilir. Sınıflama tablosuyla karşılaştırın: Hangi örnek birden fazla kılçığa yazılabilir?

50. Doğru mu, yanlış mı?

• Türkiye yalnızca kendi sınırları içindeki sorunların çözümüyle ilgilenir.
• Türkiye, girişimci ve insani dış politikasıyla bölgesindeki ve dünyadaki sorunların çözümü için de çalışır.

51. Doğru mu, yanlış mı?

• Arabulucu ülke, anlaşmazlık yaşayan tarafların görüşmesini ve uzlaşmasını kolaylaştırır.
• Arabulucu tarafları dinler, aynı masada buluşturur ve çözüm önerir; taraf tutmaz.

52. Doğru mu, yanlış mı?

• Savaş yüzünden ülkesini terk edip başka bir ülkeye sığınan kişiye mülteci denir.
• Mülteci; savaş, çatışma ya da baskı nedeniyle yurdunu bırakmak zorunda kalan kişidir.

53. Doğru mu, yanlış mı?

• Küresel iklim krizi yalnızca sanayisi gelişmiş ülkeleri etkiler.
• İklim krizi sınır tanımaz; kuraklık, sel ve yangınlar dünyanın her yerinde görülür.

54. Doğru mu, yanlış mı?

• Türkiye, Rusya ile Ukrayna arasında arabuluculuk yaparak küresel gıda krizinin büyümesini önlemeye çalışmıştır.
• Türkiye ve BM’nin aracılığıyla 2022’de İstanbul’da imzalanan tahıl koridoru anlaşması, tahıl gemilerinin yeniden yola çıkmasını sağladı.

55. Doğru mu, yanlış mı?

• Türkiye afetlerde başka ülkelere yardım eder ama kendisi hiç yardım almamıştır.
• Dayanışma iki yönlüdür: Büyük orman yangınlarında ve 2023 depremlerinde başka ülkeler de Türkiye’ye yardım gönderdi.

56. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Aşağıdakilerden hangisi küresel bir sorundur?
• İki komşu ülke arasındaki sınır anlaşmazlığı
• Bir şehirdeki trafik sıkışıklığı
• Dünyanın ısınmasıyla artan kuraklık ve seller
• Bir köyde yaşanan su kesintisi
• C
• İklim krizi bütün dünyayı etkiler. A bölgesel, B ve D ise yerel sorunlardır.

57. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Haksızlığa uğrayanlara yardım etmek
• Sorunlara çözüm önerileri geliştirmek
• Savaşların bitmesi için taraflar arasında aracılık yapmak
• Yukarıdaki ilkeler Türkiye’nin hangi dış politika anlayışını yansıtır?
• Sorunlar karşısında sessiz kalma
• Girişimci ve insani dış politika
• Yalnızca ekonomik çıkarı gözetme
• Komşularla ilişkileri kesme
• B
• Mazluma yardım, çözüm üretme ve arabuluculuk; girişimci ve insani dış politikanın temel ilkeleridir.

58. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Savaş başlayınca tahıl yüklü gemiler Karadeniz’den çıkamadı. Türkiye ve BM’nin arabuluculuğuyla İstanbul’da imzalanan anlaşma sayesinde gemiler yeniden yola çıktı.
• Bu gelişme, Türkiye’nin hangi rolüne örnektir?
• Mültecilere barınma sağlama
• İklim krizine karşı hedef belirleme
• Afet bölgesine arama kurtarma ekibi gönderme
• Küresel bir krizi diplomasiyle önlemeye çalışma
• D
• Türkiye tarafları uzlaştırarak dünyada gıda krizinin büyümesini önlemeye çalıştı. Bu, arabulucu rolüdür.

59. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Öğretmen
• Ülkesinde savaş çıkınca canını kurtarmak için komşu ülkeye sığınan insanları düşünelim.
• Öğretmenin sözünü ettiği kişileri tanımlayan kavram hangisidir?
• Mülteci
• Turist
• Diplomat
• Gönüllü
• A
• Savaş, çatışma ya da baskı yüzünden ülkesini terk edip başka bir ülkeye sığınan kişiye mülteci denir.

60. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
• İyilik Gemileri – İnsani yardım
• 2053 Sıfır Emisyon Hedefi – İklim krizi
• Tahıl koridoru anlaşması – Mülteciler
• Ahıska Türklerine konut desteği – Göç
• C
• Tahıl koridoru anlaşması, savaşın yol açtığı gıda krizine karşı bir arabuluculuk örneğidir; mültecilerle ilgili değildir.

61. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• A ülkesinde büyük bir deprem olur ve Türkiye oraya arama kurtarma ekibi gönderir. Birkaç yıl sonra Türkiye’de orman yangınları çıkınca A ülkesi de yangın söndürme uçağı yollar.
• Bu durum en çok aşağıdakilerden hangisini gösterir?
• Afetlerin yalnızca yoksul ülkelerde yaşandığını
• Yardımlaşmanın yalnızca komşu ülkeler arasında olduğunu
• Ülkelerin kendi imkânlarıyla yetinmesi gerektiğini
• Ülkeler arasındaki dayanışmanın karşılıklı olduğunu
• D
• Zor günde yardım eden ülke, kendi zor gününde de destek görür. Dayanışma iki yönlüdür.

62. Kim bilecek?

• Karadeniz’de tahıl koridoru anlaşması hangi şehrimizde imzalandı?
• İstanbul’da (2022)
• Gazze’ye İyilik Gemileriyle yardım gönderen kuruluşumuz hangisidir?
• Türk Kızılay
• Türkiye sıfır emisyon hedefine hangi yılda ulaşmayı amaçlıyor?

63. Gelecek derse hazırlanalım

• Söğüt’te kurulan küçük bir beylik nasıl üç kıtaya yayılan bir devlete dönüştü?
• Osmanlılar fethettikleri yerlerdeki halkın gönlünü nasıl kazandı?
• Bir devletin büyümesi yalnızca savaşların ve fetihlerin sonucu mudur?
• İstanbul’un Fethi, Mısır Seferi ve Preveze Deniz Zaferi neden önemlidir?
• Yeni temamız Ortak Mirasımız. Osman Bey ve Kanuni dönemlerine ait birer harita bulup sınırların nasıl genişlediğini karşılaştırın.

Öğretmene not: Sıradaki öğrenme çıktısı SB.7.3.1: Osmanlı Devleti’nin cihan devleti hâline gelmesini sağlayan politikalar (3. öğrenme alanı: Ortak Mirasımız).

64. Kaynaklar ve notlar

• Öğrenme çıktısı
• MEB Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı: 7. sınıf, 2. öğrenme alanı (Evimiz Dünya), SB.7.2.2.
• Kaynak
• MEB 7. Sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabı (2026-2027) kapsamına göre özgün olarak yazılmıştır.
• Rakamlar
• Göç ve Gazze yardımı rakamları ders kitabındaki tarihli bilgilere göredir (ör. 26 Kasım 2025).
• Kitap dışı bilgiler
• Tahıl koridoru anlaşmasının tarihleri, Ahıska sürgünü (1944), 30 Mart Uluslararası Sıfır Atık Günü ve barış gücü örnekleri genel kaynaklardan eklenmiştir.
• Haritalar
• Natural Earth kıyı verisiyle çizildi. İşaretler yaklaşık konumlardır; sınırları göstermez.
• Kurgusal örnekler
• “Leyla” karakteri ve test sorusundaki “A ülkesi” empati ve tartışma için kurgulanmıştır.

65. Görsel kaynakları

• İstanbul Boğazı, Uluslararası Uzay İstasyonu’ndan (2024)
• NASA · Kamu malı · Wikimedia Commons: ISS072-E-34369 - View of Istanbul from ISS.jpg
• Dolmabahçe Sarayı, İstanbul
• Mister No · CC BY 3.0 (creativecommons.org/licenses/by/3.0) · Wikimedia Commons: Dolmabahçe Sarayı - panoramio.jpg
• Tahıl koridoru anlaşmasının imza töreni, İstanbul (22 Temmuz 2022)
• International Maritime Organization · CC BY 2.0 (creativecommons.org/licenses/by/2.0) · Wikimedia Commons: IMO welcomes maritime humanitarian corridor in Black Sea 03.jpg
• 2021 yazındaki yangından sonra Marmaris’te orman
• Umut Çolak · Kamu malı · Wikimedia Commons: Marmaris 2021 yangın.jpg
• AFAD’ın Kilis’te Suriyeliler için kurduğu konteyner kent (2012)
• Disaster and Emergency Management Presidency of Turkey · CC BY-SA 3.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0) · Wikimedia Commons: AFAD Kilis kampı.jpg
• Afet Birlik ve Genç Kızılay gönüllüleri bir yardım çalışmasında (2023)
• Yıldırımlar07 · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Afet Birlik ve Genç Kızılay Gönüllüsü.jpg
• Birleşik Krallık arama kurtarma ekibi Hatay’da (8 Şubat 2023)
• Foreign, Commonwealth & Development Office · CC BY 2.0 (creativecommons.org/licenses/by/2.0) · Wikimedia Commons: Hatay, Turkey, 8 February 2023. Members of the UK's International Search & Rescue Team prepare their kit on arrival in Hatay ahead of commencing search & rescue operations following the 6 February earthquakes 01.jpg