7. Sınıf Hayatımızdaki Ekonomi Sunusu: Üretim, Dağıtım ve Tüketim

1. Üretimden Tüketime Ekonominin Döngüsü

• Üretimden Tüketime
• Ekonominin Döngüsü
• 7. Sınıf Sosyal Bilgiler · Hayatımızdaki Ekonomi Sunusu
• Üretim, dağıtım ve tüketim döngüsü bir ülkenin gelişmişliğiyle nasıl bağlantılıdır?

Öğretmene not: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, 7. sınıf Sosyal Bilgiler, 5. öğrenme alanı “Hayatımızdaki Ekonomi”. Öğrenme çıktısı SB.7.5.2 (2026-2027 yıllık planında 28–30. haftalar). Bir önceki konu SB.7.5.1 Millî Kalkınma Hamleleri idi; bu sunu kalkınmanın ekonomik döngüyle bağını işler. Kapaktaki fotoğraf: İstanbul’daki Ambarlı Limanı’nda vinçlerle yük alan bir konteyner gemisi. Öğrencilere sorun: Bu konteynerlerin içinde neler olabilir, nereden gelip nereye gidiyor olabilirler?

2. Merak edelim

• Sabah yediğin ekmek sofrana gelene kadar hangi aşamalardan geçti?
• Bazı ülkeler neden daha gelişmiş? Bunun tek sebebi para mı?
• 5N1K soru kartı: Merak ettiğin bir soruyu yaz
• Kim?
• Bir ürünün yolculuğunda kimler çalışır?
• Ne?
• Ekonomik gelişmişlik ne demektir?
• Nerede?
• Ürünler nerede üretilip nerede satılır?
• Ne zaman?
• Bir ülke ne zaman “gelişmiş” sayılır?
• Nasıl?
• Tasarruf ekonomiyi nasıl büyütür?
• Neden?
• Bazı ürünler bize neden geç ulaşır?

Öğretmene not: Program, konuya ilişkin açık uçlu sorular yöneltilmesini önerir (SDB2.1). İki soruyu sorun, tahminleri tahtaya not edin. Her öğrenci 5N1K kartına merak ettiği bir soruyu yazsın; sunu boyunca cevaplarını arayacaklar.

3. Yol haritamız

• Ekonominin çarkı
• Üretim, dağıtım ve tüketim; bir ürünün yolculuğu
• Gelişmişliğin unsurları
• Mali, kültürel ve demografik unsurlar
• Ülkeleri karşılaştıralım
• Türkiye, Hindistan, Almanya ve Japonya
• Tasarruf ve yatırım
• Biriken kaynak döngüyü nasıl büyütür?
• Özet ve tekrar
• Balık kılçığı, doğru-yanlış, test, kim bilecek

Öğretmene not: Web sürümünde ve PowerPoint’te başlıklara tıklayınca ilgili bölüme gidilir.

4. Ekonominin çarkı

• Bir ürün nasıl ortaya çıkar, bize nasıl ulaşır, sonra ne olur?
• Ekonomi nedir?
• Üretim
• Dağıtım
• Tüketim
• Döngü
• Bilinçli tüketici

Öğretmene not: Bölüm görseli: Sivas’ın Suşehri ilçesinde biçerdöverle buğday hasadı. Ekmeğin yolculuğu da buğdayın tarlada hasat edilmesiyle başlar.

5. Ekonomi nedir?

• Beslenme, giyinme, barınma, eğitim, sağlık… İnsanların pek çok ihtiyacı vardır.
• Bu ihtiyaçları karşılayacak kaynaklar (toprak, su, emek, para, zaman) sınırlıdır.
• İhtiyaçlarımızı mallarla (ekmek, defter) ve hizmetlerle (eğitim, sağlık) karşılarız.
• Ekonomi (iktisat)
• Sınırlı kaynaklarla ihtiyaçlarımızı karşılamak için nasıl üretip dağıttığımızı ve tükettiğimizi inceleyen bilim dalı.
• Bugün hangi ihtiyacını hangi mal ya da hizmetle karşıladın?
• Örneğin kahvaltıda ekmek (mal), okula gelirken servis (hizmet), derste öğretmenin anlatımı (hizmet).

Öğretmene not: Mal: elle tutulup gözle görülen ürün. Hizmet: insanlar için yapılan, elle tutulmayan iş (eğitim, sağlık, ulaşım, turizm). Sözlükte iktisat, ekonomi ile aynı anlamdadır.

6. Ekonominin üç halkası

• Ekonomik hayat, birbirine kenetlenmiş üç halkadan oluşur.
• Üretim
• İhtiyaçları karşılayan mal ve hizmetleri ortaya koymak
• Dağıtım
• Üretileni taşıyıp depolayarak tüketiciye ulaştırmak
• Tüketim
• Mal ve hizmetleri ihtiyaçlarımız için kullanmak
• Öğretmenin ders anlatması üretim midir, tüketim midir?
• İkisi birden! Öğretmen eğitim hizmeti üretir, öğrenciler bu hizmeti tüketir. Hizmetler de üretilip tüketilir.

Öğretmene not: Tarla, fabrika ve enerji santrali gibi yerler üretim merkezleridir. Öğrencilerden çevrelerindeki üretim merkezlerine örnek isteyin.

7. Hangi aşama?

• Etkinlik · Sınıflandıralım
• Bir kamyon, haldeki domatesleri mahalledeki manava taşıyor.
• Dağıtım
• Bir terzi, müşterisinin ölçüsüne göre ceket dikiyor.
• Üretim
• Kantinden aldığın meyve suyunu teneffüste içiyorsun.
• Tüketim

Öğretmene not: Her cevaptan önce öğrencilere tahmin ettirin, sonra kendi örneklerini isteyin. Manavın ürünü satması da dağıtımın bir parçasıdır.

8. Bir ekmeğin yolculuğu

• Bir ürünün hikâyesi
• Yolculuğuma tarlada bir buğday başağı olarak başladım. Değirmende un, fırında ekmek oldum. Sonra yollara düştüm ve sofranıza ulaştım. Her dilimimde birçok insanın emeği var!
• Bir somun ekmek
• tarladan sofraya
• Yolculuğum
• Tarla
• Çiftçi buğdayı eker ve hasat eder (üretim).
• Fırın
• Değirmende un olan buğday, fırında ekmeğe dönüşür (üretim).
• Yol
• Ekmekler kasalarla bakkallara ve marketlere taşınır (dağıtım).
• Sofra
• Ekmeği satın alır, kahvaltıda yersin (tüketim).
• Bu yolculukta kimler çalıştı? Bir dilim ekmek çöpe atılınca kimlerin emeği boşa gider?

Öğretmene not: Anlatıcı temsilîdir. Ekmeğin yolculuğundaki meslekleri saydırın: çiftçi, değirmenci, şoför, fırıncı, satıcı… İsraf sorusu, tasarruf bölümüne köprü kurar.

9. Fikirden tüketiciye adım adım

• Fikir
• Bir ihtiyacı fark edip onu karşılayacak ürünü tasarlamak
• Yatırım
• Makine, ham madde ve iş yeri için sermaye ayırmak
• Üretim
• Ham maddeyi emek ve makineyle işleyip ürüne dönüştürmek
• Pazarlama
• Ürünü tanıtmak, reklamını yapmak, satışa hazırlamak
• Dağıtım
• Ürünü mağazaya, markete ya da doğrudan eve ulaştırmak
• Tüketim
• Ürünü satın alıp kullanmak; ihtiyacı karşılamak

Öğretmene not: Döngü bir fikirle başlar, ürünün son kullanıcıya ulaşmasıyla tamamlanır. Tüketicinin ödediği para üreticiye döner; üretici bu gelirle yeniden üretir ve döngü sürer.

10. Dağıtım: Üreticiden tüketiciye köprü

• Taşıma: Ürünler kara yolu, demir yolu, deniz yolu ve hava yoluyla yer değiştirir.
• Depolama: Ürünler satılana kadar bozulmadan depolarda saklanır.
• Ambalaj: Ürünü korur; taşımayı ve tanıtımı kolaylaştırır.
• Satış: Pazar, market, mağaza ya da internet ürünü tüketiciyle buluşturur.
• Lojistik
• Bir ürünün çıktığı yerden gideceği yere zamanında, güvenle ve az masrafla ulaşmasını planlayıp yürütme.
• Yollar ve depolar yetersiz olsaydı tarladaki çilek size nasıl ulaşırdı?
• Geç ulaşırdı, bir kısmı da yolda bozulurdu. Yol ve depo güçlendikçe ürün hem çabuk hem ucuz ulaşır.

11. Pazarda döngünün üç halkası

• Fotoğrafı inceleyelim
• Göztepe’de bir semt pazarı tezgâhı, Kadıköy (İstanbul)
• Üretim: Biber, fasulye, kabak ve patlıcanı çiftçiler emek vererek yetiştirdi.
• Dağıtım: Ürünler kasalarla pazara taşındı, tezgâhta satışa sunuldu.
• Tüketim: Alıcılar ihtiyacı kadarını alır; ödedikleri para satıcıya, oradan üreticiye döner.
• Sebzelerin tarladan pazara çabuk ulaşması neden önemlidir?
• Sebzeler çabuk bozulur. Hızlı ve düzenli dağıtımla taze kalır, israf azalır.

Öğretmene not: Fotoğraf, İstanbul Kadıköy’deki Göztepe semt pazarında çekildi. Öğrencilere sorun: Bu tezgâhtaki sebzelerin yolculuğunda kimler çalıştı? (çiftçi, şoför, toptancı, pazarcı…) Fotoğraftaki kasalar taşımanın, tezgâh da satışın izidir. Semt pazarı, üretim, dağıtım ve tüketimin aynı karede görülebildiği bir yerdir.

12. Döngü iki yönlü işler

• Üretici ile tüketici arasında hiç durmayan bir alışveriş vardır.
• Üretici
• Tüketici
• Mal ve hizmetler dağıtımla tüketiciye ulaşır
• İhtiyaçlar karşılanır.
• Hayat kolaylaşır.
• Ödenen para ve artan talep üreticiye döner
• Üretici gelir elde eder.
• Yeniden ve daha çok üretir.
• Talep
• Bir mal ya da hizmeti satın alma isteği ve gücü.
• Bu yüzden ekonomi bir döngüdür: Tüketim, yeni üretimin yolunu açar.

Öğretmene not: Tahtaya iki ok çizin: Mallar üreticiden tüketiciye, para tüketiciden üreticiye akar. Talep büyüdükçe üretici yeni yatırımlara girişir.

13. Bir halka güçlenince ne olur?

• Döngünün halkalarından biri güçlenince ekonomi nasıl etkilenir?
• Tarlalar, fabrikalar ve enerji tesisleri daha çok ürün verir.
• Daha çok insan iş bulur, ülkenin geliri yükselir.
• Yollar, depolar ve ticaret ağları gelişir.
• Ürünler tüketiciye daha çabuk ve daha ucuza ulaşır.
• İnsanlar daha çok ürün satın alır.
• Talep artar; üretici yeni yatırım yapar, ekonomi canlanır.

Öğretmene not: Üç halka dengeli işlediğinde ekonomik gelişmişlik artar. Tersini de sorun: Bir halka zayıflarsa (ör. yollar kapanırsa) diğer halkalar nasıl etkilenir?

14. Bilinçli tüketici olmak

• Düşünelim
• Reklamı gördüm, almalı mıyım?
• Reklamı yapılan her ürünü satın almak doğru mudur?
• Hayır. Bilinçli tüketici ihtiyacını, bütçesini ve ürünün kalitesini düşünerek karar verir.
• Bilinçli tüketim
• İhtiyaca göre, bütçeyi aşmadan, israf etmeden ve haklarını bilerek alışveriş yapmak.
• Dengeli tüketim
• Herkes ihtiyacından fazlasını alırsa kaynaklara ve aile bütçesine ne olur?

Öğretmene not: Tüketim ekonomiyi canlandırır ama dengeli olmalıdır. Üçüncü soruda tartışmayı şu noktaya getirin: İsraf artar, kaynaklar tükenir, bütçe zorlanır. Döngü ancak bilinçli tüketimle sağlıklı biçimde tamamlanır.

15. Etkinlik: Ürün dedektifi

• Etkinlik
• Evinizde kullandığınız üç ürünün yolculuğunu araştırın.
• Ürünün etiketinden nerede üretildiğini bulun.
• Ürünü kimlerin ürettiğini, hangi ham maddeden yapıldığını yazın.
• Size nasıl ulaştığını düşünün: Hangi taşıtlar, depolar, mağazalar?
• Ürünü nasıl tükettiğinizi ve ne kadar süre kullandığınızı not edin.
• Bu yolculukta kaç farklı mesleğin çalıştığını sayın.
• Ham madde
• Bir ürünün yapımında kullanılan, henüz işlenmemiş madde. Ör. ekmek için buğday.
• Bulduğunuz ürünlerden hangisi yakın çevrenizde üretiliyor?
• Cevaplar değişir. Çevremizde üretilen ürünler, orada yaşayanlara iş ve gelir sağlar.

Öğretmene not: Program, döngünün unsurlarının yazılı ve görsel kaynaklardan öğrencilerce belirlenmesini önerir (OB1, OB4). Bulguları sınıfta “üretim → dağıtım → tüketim” akış şemasıyla paylaştırın.

16. Gelişmişliğin unsurları

• Bir ülkeyi ekonomik açıdan gelişmiş yapan nedir? Yalnızca para mı?
• Büyüme ve gelişme
• Etkili unsurlar
• Mali unsurlar
• Kültürel unsurlar
• Demografik unsurlar
• Unsurlar ve döngü

Öğretmene not: Bölüm görseli: Ankara’daki Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi’nin içi. Kütüphaneler, okullar ve hastaneler gelişmişliğin para dışındaki ölçülerini (eğitim, kültür, sağlık) hatırlatır.

17. Büyüme mi, gelişme mi?

• Ekonomik gelişme çok boyutludur; gelirin artması onun yalnızca bir parçasıdır.
• Ekonomik büyüme
• Üretilen mal ve hizmet miktarının artmasıdır.
• Ülkenin toplam gelirinin yükselmesiyle görülür.
• Ekonomik gelişme
• Büyümeyle birlikte gelirin dağılımını da kapsar.
• Eğitim, sağlık, beslenme ve iletişim iyileşir.
• İş imkânları artar, kadının toplumdaki konumu güçlenir.
• Geliri artan ama okulu ve hastanesi yetersiz kalan bir ülke gelişmiş sayılır mı?
• Sayılmaz. Gelişmiş bir ülkede daha çok insan okur, sağlık hizmetine kolayca ulaşır ve iş bulabilir.

Öğretmene not: Büyüme bir ülkenin “ne kadar” ürettiğini, gelişme ise bu üretimin insanların hayatına “nasıl” yansıdığını anlatır. Gelir dağılımı ve kadının toplumdaki konumu da gelişmenin ölçüleri arasındadır.

18. Gelişmişliği etkileyen unsurlar

• Eğitim
• Bilgili ve becerikli insanlar daha verimli üretir.
• Sağlık
• Sağlıklı insanlar daha uzun ve verimli çalışır.
• Teknoloji
• Üretimi hızlandırır, kaliteyi yükseltir.
• Gelir, mali güç
• Tasarruf ve yatırım imkânı sağlar.
• Ulaşım, iletişim
• Ürünleri ve bilgiyi hızla ulaştırır.
• Yaşam koşulları
• Konutu, beslenmeyi, temiz suyu ve güvenli çevreyi kapsar.
• Nüfus yapısı
• Genç, eğitimli ve çalışan nüfus üretimi büyütür.
• Kültürel yapı
• Çalışkanlık ve yeniliğe açıklık gelişmeyi hızlandırır.

Öğretmene not: Kartlardaki unsurlar ders kitabında sayılanlarla örtüşür. Öğrencilere sorun: Bu unsurlardan hangisi olmazsa diğerleri de zayıflar? Sonraki slaytlarda üç unsur ayrıca incelenir: mali, kültürel, demografik.

19. Üç temel unsur

• Gelişmişliği etkileyen unsurlardan üçü özellikle önemlidir.
• Mali
• Para, sermaye ve yatırımlar
• Kültürel
• Toplumun düşünüş, çalışma ve yaşayış tarzı
• Demografik
• Nüfusun sayısı, yaş yapısı ve nitelikleri
• Bu üç unsur birbirini tamamlar ve üretim, dağıtım, tüketim döngüsünü besler.

20. Mali unsurlar: Para, sermaye, yatırım

• Mali unsurlar, bir ülkenin ilerlemesi için gereken para, sermaye ve yatırımlardır.
• Elde edilen gelirin bir kısmı tasarruf edilir.
• Birikim; fabrikaya, yola, okula ve teknolojiye yatırım olarak döner.
• Biriken sermaye yeni iş yerleri demektir; istihdam artar.
• Devlet de işletmeler de harcamalarını bir bütçe planına göre yapar.
• Sermaye
• Bir işi kurmak ve sürdürmek için gereken para, makine, bina gibi varlıklar.
• İstihdam
• İnsanlara iş sağlama, onları çalıştırma.
• Para kazanmak yetmez; parayı doğru yere ve verimli kullanmak gerekir.

Öğretmene not: Eğitime, teknolojiye ve üretime yapılan yatırımın meyvesi uzun vadede alınır. Öğrencilere sorun: Bir ailenin bütçesini planlaması ile devletin bütçesini planlaması arasında nasıl bir benzerlik var?

21. Kültür ve ekonomi birbirini etkiler

• Kültür → Ekonomi
• Okumaya, yeniliğe ve emeğe değer veren toplumlar ekonomide daha hızlı ilerler.
• Yeni fikirler işe dönüşür, teknoloji üretime girer.
• Ekonomi → Kültür
• Ekonomisi güçlü ülkelerde bilime, sanata, spora ve okullara ayrılan pay büyür.
• Yeni kütüphaneler, müzeler ve kültür merkezleri açılır.
• Tarihî eserleri ve gelenekleri korumak için daha çok imkân doğar.
• Kültür
• Bir toplumun nasıl düşündüğü, nasıl çalıştığı, nasıl yaşadığı ve hangi gelenekleri sürdürdüğü.

Öğretmene not: Kültürel zenginlikler (el sanatları, yöresel ürünler, turizm, sinema, müzik) ekonomiye de katkı sağlar. Öğrencilerden yaşadıkları yöreye ait bir ürün ya da el sanatı örneği isteyin.

22. Demografik unsurlar: Nüfusun gücü

• Nüfusun kaç kişi olduğu, hangi yaşlarda yoğunlaştığı ve ne kadar nitelikli olduğu ekonomiyi etkiler.
• Gençler eğitim alıp iş hayatına girdikçe üretim ve ekonomi büyür.
• Göç alan ya da göç veren yerlerde ekonomik hayat da değişir.
• Önemli olan yalnızca sayı değil; nüfusun niteliği ve çalışma hayatına katılımıdır.
• Demografi (nüfus bilimi)
• Nüfusun sayısını, yaş yapısını, dağılımını ve niteliklerini inceleyen bilim dalı.
• Çalışma çağındaki nüfus hangi yaşları kapsar?
• 15–64 yaş arasını. Bu yaştaki insanlar iş gücünün büyük kısmını oluşturur.

Öğretmene not: Göç örneği: Bir ilçeden gençler iş için büyük şehre göç ederse ilçede iş gücü azalır; büyük şehirde ise konut ve ulaşım ihtiyacı artar.

23. Nüfus artışının iki yüzü

• Gelişmiş ülkelerde
• Sermaye ve teknoloji boldur ama iş gücü azdır.
• Nüfus artarsa çalışacak el bulunur; üretim ve verimlilik yükselebilir.
• Az gelişmiş ülkelerde
• İş imkânları ve kaynaklar sınırlıdır.
• Nüfus çok hızlı artarsa iş, okul ve konut yetmeyebilir.
• Eğitim ve iş imkânları gelişirse genç nüfus fırsata dönüşür.
• Kalabalık bir nüfus tek başına avantaj mıdır?
• Değildir. Nüfus eğitimli, sağlıklı ve iş sahibi olduğunda ekonomiye güç katar.

24. Unsurlar döngüyü nasıl besler?

• Mali, kültürel ve demografik güç ekonominin çarkına nasıl yansır?
• Mali güç: yatırım için para ve sermaye
• Fabrika, yol ve depo kurulur; üretim ve dağıtım güçlenir.
• Kültür: eğitim, çalışkanlık, yeniliğe açıklık
• Yeni fikirler ve teknolojiler üretimi kolaylaştırır.
• Demografi: genç, eğitimli ve çalışan nüfus
• Üretim için iş gücü bulunur; artan gelir tüketimi canlandırır.

Öğretmene not: Özetle: Unsurlar güçlendikçe ülke daha çok üretir, ürettiğini daha iyi dağıtır ve daha bilinçli tüketir. Böylece unsurlar döngünün hem yakıtı hem de yön vericisi olur.

25. Hangi unsur?

• Etkinlik · Haberleri sınıflandıralım
• Bir belediye, ilçeye yeni bir kütüphane ve bilim merkezi açtı.
• Kültürel unsur
• Bir ilçedeki gençler iş bulmak için büyük şehirlere göç ediyor.
• Demografik unsur
• Devlet, bütçesinden yeni bir demir yolu hattına kaynak ayırdı.
• Mali unsur

Öğretmene not: Program, gelişmişlik unsurlarının yazılı ve görsel kaynaklardan belirlenmesini önerir (OB1, OB4); dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2). Öğrencilerden gazete ya da internet haberlerinde benzer örnekler bulmalarını isteyin. Bazı haberler birden fazla unsura örnek olabilir; gerekçe sorun.

26. Ülkeleri karşılaştıralım

• Ekonominin çarkı her ülkede aynı hızla mı döner?
• İki ülke grubu
• GSYH ve kişi başına gelir
• Eğitim ve teknoloji
• Türkiye
• Hindistan
• Almanya ve Japonya

Öğretmene not: Bölüm görseli: Japonya’nın hızlı treni Shinkansen, arkada Fuji Dağı. Shinkansen’in ilk hattı 1964’te Tokyo ile Osaka arasında açıldı. Hızlı ulaşım, ileri teknolojinin ekonomiye yansıyan yüzlerinden biridir.

27. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler

• Her ülke ekonomide, kültürde ve sosyal hayatta aynı noktada değildir.
• Gelişmiş ülkeler
• Yüksek kişi başına gelir
• İleri sanayi, teknoloji ve eğitim; yüksek yaşam standardı
• Yatırım ve üretim için elverişli koşullar
• Gelişmekte olan ülkeler
• Daha düşük kişi başına gelir
• Sanayide, eğitimde ve altyapıda süren gelişme
• Üretim ve dağıtım altyapısını güçlendirme çabası
• Sınıflandırmada gelirin yanında üretim gücü, eğitim ve nüfus da dikkate alınır.

Öğretmene not: Ülkeleri “gelişmiş” ve “gelişmekte olan” diye ayırmak bir sınıflandırma kolaylığıdır; bir ülke farklı alanlarda farklı düzeylerde olabilir.

28. Gelişmişliği nasıl ölçeriz?

• Ülkeleri karşılaştırmak için bazı ölçüler kullanılır.
• GSYH
• Bir ülkede belli bir sürede üretilen nihai mal ve hizmetlerin toplam değeri
• Kişi başına gelir
• Ülkenin toplam gelirinin nüfusa bölünmesiyle bulunan ortalama
• Sosyal ölçüler
• Okullaşma, sağlık hizmeti, ortalama yaşam süresi gibi göstergeler
• GSYH’si yüksek ama nüfusu çok kalabalık bir ülkede kişi başına gelir nasıl olur?
• Düşük kalabilir. Toplam üretim büyük olsa da kişi başına düşen pay az olabilir.

Öğretmene not: GSYH: gayrisafi yurt içi hasıla. Yıllık ya da üç aylık dönemler için hesaplanır; ülkeler genellikle yıllık GSYH ile karşılaştırılır. “Nihai” ürün, son kullanıcıya ulaşan üründür: Ekmek sayılır, ekmeğin yapımında kullanılan un ayrıca sayılmaz. Bir yılda yapılan otomobiller, hasat edilen buğday, verilen eğitim ve sağlık hizmetleri GSYH’ye girer.

29. Eğitim, bilim ve teknolojinin gücü

• Araştırmaya ve teknolojiye kaynak ayıran ülkeler yeni buluşlar ortaya koyar.
• İleri teknoloji, kaynakların daha verimli kullanılmasını sağlar.
• İşler daha kolay ve hızlı yapılır; insanların hayat kalitesi artar.
• Verimlilik
• Aynı emek, zaman ve kaynakla daha çok ve daha kaliteli ürün elde etme.
• Bir ülke kalkınmak için en çok neye yatırım yapmalı? Neden?
• Tek bir doğru yok; ama eğitime ve bilime yapılan yatırım üretimi, dağıtımı ve yaşam kalitesini birlikte güçlendirir.

Öğretmene not: Kalkınmanın anahtarı eğitim ve bilimdir. Bir önceki konudaki millî kalkınma hamleleriyle (İHA, MİLGEM, ilk yerli otomobil vb.) bağlantı kurabilirsiniz.

30. Dört ülke, dört farklı tablo

• Türkiye: Nüfusu genç, üretimi güçleniyor, konumu avantajlı.
• Hindistan: Üretimi hızla artıyor; eğitim ve altyapı gelişiyor.
• Almanya: Geliri ve teknolojisi ileri, nüfusu yaşlanıyor.
• Japonya: Sanayisi ve lojistiği güçlü, nüfusu yaşlanıyor.
• Türkiye
• Hindistan
• Almanya
• Japonya
• İşaretler başkentlerin (Ankara, Yeni Delhi, Berlin, Tokyo) yaklaşık yerini gösterir.

Öğretmene not: Ders kitabı bu dört ülkeyi örnek olarak inceler. Önce haritada yerlerini gösterin; sonraki slaytlarda her ülkenin mali, kültürel ve demografik özelliklerini ve döngüsünü karşılaştırın.

31. Türkiye: Genç ve güçlenen ekonomi

• Türkiye’yi genç nüfusu, büyüyen üretimi ve kıtalar arasındaki konumu güçlendiriyor.
• %68
• Nüfusun yaklaşık %68’i çalışma çağında
• Cumhuriyet’ten bu yana tarımda, sanayide ve hizmette büyüme
• Otomotiv, tekstil, makine, gıda ve turizmde güçlü üretim
• Asya ile Avrupa arasında, üç yanı denizlerle çevrili bir köprü

Öğretmene not: %68 oranı ders kitabındaki bilgidir; TÜİK’in güncel nüfus verileri de bu orana yakındır. Çalışma çağı 15–64 yaş arasıdır. Çalışma çağındaki nüfusun fazlalığı, üretim için güçlü bir iş gücü demektir. Coğrafi konum ticarete ve dağıtıma avantaj sağlar: Ülkemiz Asya ile Avrupa arasında bir köprüdür ve üç yanı denizlerle çevrilidir. Sağdaki uydu görüntüsünde (NASA) Karadeniz, Ege Denizi, Akdeniz ve Asya ile Avrupa’yı ayıran boğazlar görülür.

32. Türkiye’de döngü güçleniyor

• Türkiye
• Kaynaklar fabrikalara, bilime ve teknolojiye yatırılıyor.
• Okuyan ve araştıran gençler, bilimde ve teknolojide ilerlemeyi hızlandırıyor.
• Ekonominin taşıyıcı güçleri: üretim, ihracat ve hizmetler.
• Ulaşım ve dağıtım ağı büyüdükçe ürünler tüketiciye daha çabuk ulaşıyor.
• İhracat
• Bir ülkenin ürettiği mal ve hizmetleri başka ülkelere satması; dış satım.
• Türkiye’yi hangi gruba koyardınız? Kanıtınız ne?
• Kanıtlarla tartışalım: Genç nüfus, artan üretim ve ihracat güçlü yönlerimiz; altyapıda ve kişi başına gelirde gelişme sürüyor.

Öğretmene not: Ders kitabı Türkiye’yi iki gruptan birine açıkça yerleştirmez; öğrencilerin kanıta dayalı tartışması istenir. Uluslararası ekonomik sınıflamalarda Türkiye genellikle gelişmekte olan (yükselen) ekonomiler arasında yer alır. İhracatın karşıtı ithalattır (dış alım).

33. Hindistan: Hızla artan üretim

• Hindistan’da gelir ve nüfus döngüyü nasıl etkiliyor?
• Kişi başına düşen gelir pek çok ülkenin altında
• Mali kaynaklar sınırlı kalıyor.
• Yatırıma ayrılacak kaynak az
• Döngü bazı halkalarda yavaşlıyor.
• Genç nüfus çok; eğitim ve teknoloji kullanımı artıyor
• Son yıllarda üretimde hızlı bir artış var.
• Dağıtım altyapısı ve tüketimdeki ürün çeşitliliği geliştirilmeli
• Bu alanlarda çalışmalar sürüyor.

Öğretmene not: Hindistan, dünyanın en kalabalık ülkelerindendir. Toplam üretimi büyük olsa da nüfusu çok kalabalık olduğu için kişi başına düşen gelir düşüktür: GSYH ile kişi başına gelir arasındaki farkı göstermek için iyi bir örnek.

34. Almanya ve Japonya: Gelişmiş iki ülke

• Almanya
• Kişi başına gelir çok yüksek; kaynaklar teknolojiye ve altyapıya yöneliyor.
• Yaşlı nüfus oranı yüksek; çalışma çağındaki nüfus oranı daha düşük.
• Gelişmiş lojistikle ürünler tüketiciye kısa sürede ulaşıyor.
• Japonya
• Teknoloji, otomotiv ve elektronikte dünyanın önde gelen ülkelerinden.
• Yaşlı nüfus oranı yüksek; çalışma çağındaki nüfus az.
• Disiplin ve yenilikçilik kültürü; limanlar ve hızlı trenlerle güçlü dağıtım.
• İki ülkenin nüfus açısından ortak özelliği nedir?
• İkisinde de yaşlı nüfus oranı yüksek, çalışma çağındaki nüfusun oranı düşük. Yine de güçlü sermaye ve ileri teknolojiyle döngüleri hızlı işliyor.

Öğretmene not: Japonya, kültürün ekonomiye etkisine iyi bir örnektir: Disiplinli, sorumlu ve yenilikçi çalışma anlayışı verimliliği artırır. Halkın teknolojik ürünlere ve hizmetlere ilgisi de tüketimi canlı tutar.

35. Almanya’da dağıtım gücü: Hamburg Limanı

• Almanya
• Hamburg Limanı’nda konteyner terminalleri, Elbe Nehri kıyısı
• Hamburg Limanı, Almanya’nın en büyük limanıdır; Elbe Nehri üzerindedir.
• Gemilerden indirilen renkli konteynerler dev vinçlerle düzenli yığınlara dizilir.
• Hemen yanında demir yolu ve otoyol var: Yükler trenle ve tırla hızla yola çıkar.
• Gemi, tren ve tır aynı yerde buluşunca ürünlerin yolculuğu nasıl değişir?
• Yük bekletilmeden bir taşıttan ötekine aktarılır; ürünler tüketiciye daha çabuk ve daha ucuza ulaşır.

Öğretmene not: Havadan çekilmiş fotoğrafta konteyner yığınları, vinçler, gemiler, demir yolu hatları ve otoyol bir arada görülür. Gemiler Kuzey Denizi’nden Elbe Nehri boyunca ilerleyerek limana ulaşır. Öğrencilere sorun: Fotoğrafta dağıtımın hangi araçlarını görüyorsunuz? Gelişmiş lojistik, ürünlerin “üretimden tüketime kısa sürede” ulaşmasının nedenlerinden biridir.

36. Aynı yol, iki farklı hız

• Fabrikadan tüketiciye giden yol her ülkede aynı hızda işlemez.
• Fabrika
• Tüketici
• Gelişmiş ülkede
• Teknolojiyle hızlı ve kaliteli üretim
• Güçlü lojistikle kısa sürede teslim
• Eğitim ve teknolojiye de harcama
• Gelişmekte olan ülkede
• Üretim artıyor
• Yol ve depo yetersizse ürün geç ulaşıyor
• Harcamada gıda, barınma, ulaşım öne çıkıyor
• Altyapı
• Yol, liman, demir yolu, elektrik, su ve iletişim ağları gibi temel tesisler.
• Döngü ne kadar dengeli ve hızlı işlerse ekonomik gelişmişlik o kadar artar.

Öğretmene not: Gelişmiş ülkelerde çark aksamadan ve hızla döner. Gelişmekte olan ülkelerde üretim büyüse de yollar, depolar ve taşıma ağı her zaman aynı hızla gelişmez; bu yüzden ürün tüketiciye geç ulaşabilir. Harcamalarda da önce temel ihtiyaçlar karşılanır.

37. Etkinlik: Karşılaştırma tablosu

• Etkinlik
• Gruplar hâlinde dört ülkeyi bir tabloda karşılaştırın.
• Satırlara dört ülkeyi, sütunlara mali, kültürel ve demografik unsurları yazın.
• Her ülkenin üretim, dağıtım ve tüketim durumunu birer cümleyle ekleyin.
• Bilgileri ders kitabından ve güvenilir dijital kaynaklardan toplayın.
• Ülkeleri gelişmiş ve gelişmekte olan diye sınıflandırın.
• Gelişmişlik ile döngü arasında hangi ilişkiyi gördüğünüzü yazın.
• Tablonuza göre döngüsü en hızlı işleyen ülkeler hangileri? Neden?
• Almanya ve Japonya. Gelirleri, teknolojileri ve lojistik altyapıları güçlü olduğu için.

Öğretmene not: Programın önerisi: Ülkelerin gelişmişlik verileri unsurlara göre karşılaştırılır (KB2.7), ülkeler sınıflandırılır (OB1), üretim-dağıtım-tüketim verileri tablolaştırılır (OB7) ve tablodan ilişkiler çıkarılır. Dijital kaynak olarak resmî kurumların sitelerini önerin.

38. Tasarruf ve yatırım

• Bugün biriktirdiğimiz kaynak yarının üretimine nasıl dönüşür?
• Tasarruf nedir?
• Tasarruftan yatırıma
• Ekonomiye katkısı
• Bütçe
• Bize düşenler

39. Tasarruf: Bugünden yarına

• Tasarruf; paramızı, zamanımızı, enerjimizi ve suyumuzu boşa harcamadan kullanmak ve bir kısmını yarına saklamaktır.
• Parada
• Harçlığın bir kısmını kumbarada biriktirmek
• Enerjide
• Boş odada ışığı kapatmak, şarj aletini prizde bırakmamak
• Zamanda
• Günlük işlerini planlayıp zamanını verimli kullanmak
• Tasarruf, hiç harcama yapmamak mıdır?
• Hayır. Tasarruf; ihtiyacını karşılayıp gereksiz harcamadan ve israftan kaçınmaktır.

Öğretmene not: Tasarrufun bir başka tanımı: Gelirin harcanmayıp yarın için ayrılan bölümü. Öğrencilerden su, ham madde ve malzeme tasarrufuna kendi örneklerini isteyin.

40. Tasarruftan yatırıma bir zincir

• Biriken para ekonomide nasıl bir yolculuğa çıkar?
• Tasarruflar artar.
• Yatırım için kaynak oluşur.
• Yatırımlar artar.
• Yeni fabrikalar, yollar, depolar ve teknolojiler kurulur.
• Üretim ve dağıtım güçlenir.
• İş imkânları ve gelir artar.
• Gelir artar.
• Tüketim canlanır, yeni tasarruflar yapılır; döngü yeniden başlar.

Öğretmene not: Yatırımın belirleyicisi tasarruftur. Zinciri tahtada kapalı bir döngü şeması olarak birlikte çizin; son halkanın ilk halkayı yeniden beslediğini gösterin.

41. Büyük bir yatırım: Atatürk Barajı

• Türkiye’den bir örnek
• Atatürk Barajı ve hidroelektrik santrali, Fırat Nehri
• Türkiye’nin en büyük barajı Fırat Nehri üzerindedir; santrali suyun gücüyle elektrik üretir.
• Baraj gölünün suyu tünellerle Harran Ovası’na taşınır; tarlalar sulanır, ürün artar.
• Elektrik fabrikalara, su tarlalara ulaşır: Yatırım üretimi büyütür.
• Baraj gibi büyük yatırımlar için gereken para nereden gelir?
• Devletin bütçesinden, yani vergilerden ve ülkede biriken tasarruflardan. Birikim olmadan büyük yatırım yapılamaz.

Öğretmene not: Atatürk Barajı, Güneydoğu Anadolu Projesi’nin (GAP) en büyük barajıdır; Şanlıurfa ile Adıyaman illerinin sınırında yer alır. Barajın suyu Şanlıurfa Tünelleri ile Harran Ovası’na ulaştırılır. Öğrencilere sorun: Bu yatırım döngünün hangi halkalarını güçlendirir? (Üretim: elektrik ve tarım ürünleri; dağıtım: elektrik hatları ve ürünlerin taşınması; tüketim: evlerde ve fabrikalarda kullanılan elektrik.)

42. Tasarrufun ekonomiye katkıları

• Tasarruf yatırımın kaynağıdır. Yatırım arttıkça döngünün bütün halkaları güçlenir.
• Üretim: Yeni yatırımlar fabrikaları büyütür, yeni işler açılır.
• Dağıtım: Yol, depo ve araç yatırımlarıyla ürünler her yere kolayca ulaşır.
• Tüketim: Kaynak boşa gitmez, harcamalar dengelenir.
• Gelir: Ülkenin geliri büyür, insanların yaşam kalitesi yükselir.
• Yatırım
• Gelecekte daha çok üretmek ve kazanmak için fabrika, makine, yol, eğitim gibi alanlara kaynak ayırma.
• Herkes gelirinin tamamını harcarsa yatırımlar ne olur?
• Yatırım için birikim kalmaz; yeni fabrika ve iş yeri açmak zorlaşır, döngü yavaşlar.

Öğretmene not: Ders kitabı, tasarrufu artırmanın Türkiye’nin 2053 hedeflerinden biri olduğunu belirtir.

43. Tüketim mi, tasarruf mu?

• Tüketim
• Ali’nin görüşü
• İnsanlar daha çok alışveriş yaparsa üretici daha çok satar, ekonomi canlanır.
• Tasarruf
• Zeynep’in görüşü
• Biriken para yatırıma dönüşür; yarın daha çok üretim ve iş olur.
• Damlaya damlaya göl olur.
• Sizce hangisi haklı? İkisini dengelemek mümkün mü? Gerekçenizi söyleyin.

Öğretmene not: Tek doğru cevap yok; dengeye ulaşmaları beklenir: Tüketim üretimi canlandırır, tasarruf da yatırımı besler. İkisi de döngü için gereklidir. “Damlaya damlaya göl olur.” atasözü küçük birikimlerin zamanla büyüdüğünü anlatır.

44. Bütçe: Gelir ile giderin dengesi

• Ailelerin, işletmelerin ve devletin bir bütçesi vardır.
• Gelir
• Ailede maaş ve kazançlar
• Devlette vergiler
• Gider
• Ailede gıda, kira, faturalar, ulaşım, eğitim
• Devlette okul, hastane ve yol harcamaları
• Bütçe
• Bir aile, kurum ya da devletin belli bir süre için gelir ve giderlerini önceden planlaması.
• Gider gelirden fazla olursa ne olur? Tasarruf nasıl yardımcı olur?
• Borç ve sıkıntı doğar. Planlı harcama ve birikim, beklenmedik giderlere karşı güvencedir.

Öğretmene not: Mali unsurlarla bağlantı: Vergiler, devletin harcamaları ve bütçenin planlanması bir ülkenin mali gücünü belirler.

45. Etkinlik: Sınıf şirketi

• Etkinlik
• Gruplar küçük bir “şirket” kurup döngüyü baştan sona yaşar.
• Okulunuz için basit bir ürün seçin (ör. kitap ayracı).
• Malzeme listesini ve maliyetini çıkarın: yatırım.
• Ürünü yapın ve afişle tanıtın: üretim ve pazarlama.
• Sınıfta bir satış masası kurun: dağıtım ve tüketim.
• Kazancın ne kadarını harcayıp ne kadarını biriktireceğinize karar verin.
• Girişimci
• Fikrini ürüne dönüştürmek için riski göze alıp iş kuran kişi; müteşebbis.
• Kazancınızın bir kısmını yeni malzemeye ayırırsanız sonraki turda ne olur?
• Daha çok ürün yapabilirsiniz. Tasarruf yatırıma, yatırım yeni üretime dönüşür.

Öğretmene not: Gerçek para yerine kâğıttan sınıf parası kullanılabilir. Etkinliğin sonunda gruplar, kendi davranışlarıyla ülke ekonomisine neler kazandırabileceklerini tartışsın.

46. Ekonomiye nasıl katkı sağlarım?

• Biriktiririm
• Harçlığımın bir kısmını düzenli olarak kenara koyarım.
• İsraf etmem
• Suyu, elektriği, ekmeği ve kâğıdı ihtiyacım kadar kullanırım.
• Bilinçli alırım
• İhtiyacımı, bütçemi ve ürünün kalitesini düşünürüm.
• Ortak malı korurum
• Okuldaki sırayı, parktaki bankı özenle kullanırım.
• Emeğe saygı duyarım
• Her ürünün ardında birçok insanın emeği olduğunu bilirim.
• Geleceğe hazırlanırım
• Okuyup öğrenerek yarının üreticisi olmaya hazırlanırım.

Öğretmene not: Program, öğrencilerin ülkesinin ekonomik değerlerini bilip korumasının önemini kavramasını ister (vatanseverlik, D19.3). Mesajı abartmadan, günlük davranışlarla somutlaştırın: Ülkemizin kaynaklarını korumak da vatan sevgisinin bir parçasıdır.

47. Kaynaklar yarına da yetsin

• Düşünelim
• Atık kâğıt
• Okulda biriken atık kâğıtlar geri dönüşüme gönderilirse döngüye nasıl katkı olur?
• Kâğıt yeniden ham maddeye dönüşür; ağaç, su ve enerji gibi kaynaklar korunur.
• Sürdürülebilirlik
• Bugünün ihtiyaçlarını, gelecek nesillerin kaynaklarını tüketmeden karşılamak.
• Senin gözlemin
• Evde ya da okulda israf edildiğini gördüğün bir kaynak var mı? Onu korumak için ne yapabilirsin?

Öğretmene not: Öğrencilerin önerilerini küçük ve uygulanabilir tutun (ör. dişini fırçalarken musluğu kapatmak, defterin boş sayfalarını kullanmak).

48. Anahtar kavramlar

• Ekonomi
• İnsanların ihtiyaçları için neyi, nasıl üretip dağıttığını ve tükettiğini inceleyen bilim.
• Kalkınma
• Bir ülkenin ekonomide, eğitimde, sağlıkta ilerleyip halkının hayatını daha iyi hâle getirmesi.
• Üretim-dağıtım-tüketim
• Ürünün ortaya çıkıp tüketiciye ulaşması ve kullanılmasıyla işleyen döngü.
• Yatırım
• Gelecekte daha çok üretmek için fabrika, makine, yol, eğitim gibi alanlara kaynak ayırma.
• Tasarruf
• Kaynakları israf etmeden kullanmak ve gelirin bir kısmını yarın için biriktirmek.

Öğretmene not: Maarif programına göre 5. öğrenme alanının anahtar kavramları: ekonomi, kalkınma, üretim-dağıtım-tüketim, yatırım. Tasarruf, bu çıktıda döngüyü besleyen kavram olarak eklendi.

49. Özet ve tekrar

• Önce balık kılçığıyla özetleyelim, sonra kendimizi deneyelim.
• Balık kılçığı
• 6 doğru-yanlış
• 6 test sorusu
• 3 hızlı soru

50. Özet: Gelişmişlik ve ekonomik döngü

• Güçlü döngü, gelişmiş ülke
• Üretim
• Gelir ve iş imkânı yaratır
• Dağıtım
• Ulaşım ve lojistikle ürünü ulaştırır
• Tüketim
• Talebi artırır, üretimi yeniden başlatır
• Mali unsur
• Tasarruf ve yatırım döngüyü besler
• Kültürel unsur
• Eğitim ve yeniliğe açıklık hız kazandırır
• Demografik unsur
• Genç ve eğitimli nüfus üretimi büyütür
• Döngü dengeli ve düzenli işledikçe ülkenin ekonomik gelişmişliği artar.

Öğretmene not: Öğrenciler kendi balık kılçığını deftere çizip her kılçığa bir örnek ekleyebilir (ör. Üretim: ilçedeki fabrika; Dağıtım: yeni açılan yol).

51. Doğru mu, yanlış mı?

• Üretilen ürünlerin taşınıp depolanarak tüketiciye ulaştırılmasına dağıtım denir.
• Dağıtım; taşıma, depolama ve satış yoluyla ürünü üreticiden tüketiciye ulaştırır.

52. Doğru mu, yanlış mı?

• Bir ülkenin gelirinin artması, gelişmiş sayılması için tek başına yeterlidir.
• Ekonomik gelişme çok boyutludur. Gelirle birlikte eğitim, sağlık ve iş imkânlarının da gelişmesi gerekir.

53. Doğru mu, yanlış mı?

• Bir ülkede belli bir dönemde üretilen nihai mal ve hizmetlerin toplam değerine GSYH denir.
• GSYH, ülkelerin üretim gücünü karşılaştırmada kullanılan temel ölçüdür.

54. Doğru mu, yanlış mı?

• Tüketimin artması, ürünlere olan talebi azaltır.
• Tüketim arttıkça talep de artar; üretici daha çok üretir ve yeni yatırımlar yapılır.

55. Doğru mu, yanlış mı?

• Bir toplumun kültürü ile o toplumun ekonomik gelişmesi arasında bir bağ yoktur.
• Bağ vardır ve karşılıklıdır: Okumaya, yeniliğe ve emeğe değer veren toplumlar hızlı gelişir; güçlü ekonomiler de kültüre daha çok kaynak ayırır.

56. Doğru mu, yanlış mı?

• Gelişmekte olan ülkelerde harcamalarda önceliği yiyecek, barınma ve ulaşım gibi temel ihtiyaçlar alır.
• Gelir daha düşük olduğu için önce temel ihtiyaçlar karşılanır; eğitime ve teknolojiye ayrılan pay daha az kalır.

57. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Şemada ekonomik döngünün bazı halkaları sırayla gösterilmiştir.
• Tasarruf
• Yatırım
• Üretim
• Dağıtım
• ?
• Şemadaki boş yere aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?
• Sermaye
• Tüketim
• C
• Dağıtılan ürün tüketiciye ulaşır ve kullanılır: tüketim. Tüketicinin ödediği para üreticiye döner; yeni tasarruf ve yatırımla döngü sürer.

58. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Şehirlerde yeni kütüphaneler, müzeler ve kültür merkezleri açılıyor.
• İnsanlar yeni fikirleri merakla karşılıyor ve çalışkanlığı değerli buluyor.
• Gelenekler ve tarihî eserler özenle korunuyor.
• Yukarıdaki bilgiler, ekonomik gelişmişliğin hangi unsuruyla ilgilidir?
• Mali unsurlar
• Kültürel unsurlar
• Demografik unsurlar
• Coğrafi unsurlar
• B
• Toplumun düşünüş ve çalışma tarzı, gelenekleri ve kültür kurumları kültürel unsurlardır.

59. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• K ülkesinin limanları, demir yolları ve depoları gelişmiştir. M ülkesinde ise üretim hızla artmaktadır ancak yollar ve depolar yetersizdir.
• Buna göre M ülkesinde aşağıdakilerden hangisinin yaşanması beklenir?
• Kişi başına düşen gelirin K ülkesini geçmesi
• Üretimin tamamen durması
• Ham madde ihtiyacının ortadan kalkması
• Ürünlerin tüketiciye ulaşmasının gecikmesi
• D
• Dağıtım altyapısı yetersiz kalınca ürünler tüketiciye geç ulaşır. Üretim artsa bile döngü yavaş işler.

60. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Öğretmen
• Bir ülkede yaşlı nüfusun oranı yüksek, çalışma çağındaki nüfus ise azdır. Ülkenin sermayesi ve teknolojisi güçlüdür.
• Öğretmenin anlattığı ülkenin üretimini artırmak için en çok neye ihtiyacı vardır?
• İş gücüne
• Sermayeye
• Teknolojiye
• Ham maddeye
• A
• Sermaye ve teknoloji güçlü ama çalışma çağındaki nüfus az. Bu açığı iş gücünün artması kapatabilir.

61. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Almanya ve Japonya’nın ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
• Kişi başına düşen gelirin düşük olması
• Genç nüfus oranının çok yüksek olması
• Yaşlı nüfus oranının yüksek olması
• Dağıtım altyapısının yetersiz olması
• C
• İki ülkede de yaşlı nüfus oranı yüksek, çalışma çağındaki nüfus azdır. Gelirleri ve lojistik altyapıları ise güçlüdür.

62. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Aşağıdakilerden hangisi tasarrufun ülke ekonomisine katkılarından biri değildir?
• Yatırımlar için kaynak oluşması
• Gelirin tamamının bugünkü ihtiyaçlara harcanması
• Yeni iş imkânlarının doğması
• Kaynakların israf edilmemesi
• B
• Gelirin tamamını harcamak tasarrufun tersidir. Tasarruf yatırıma kaynak olur, iş imkânı yaratır ve israfı önler.

63. Kim bilecek?

• Bir ürünün fikir olarak doğup üretilmesi, dağıtılması ve kullanılmasıyla işleyen sürece ne denir?
• Üretim, dağıtım ve tüketim döngüsü
• Nüfusun sayısını, yaş yapısını ve niteliklerini inceleyen bilim dalı hangisidir?
• Demografi (nüfus bilimi)
• Gelirin harcanmayıp yarın için ayrılan, yatırımlara kaynak olan bölümüne ne denir?
• Tasarruf

64. Gelecek derse hazırlanalım

• Bilim ile teknoloji arasındaki fark nedir?
• Bilimsel ve teknolojik gelişmeler iletişimi, eğitimi, sağlığı ve ulaşımı nasıl değiştirdi?
• Yapay zekâ gibi yenilikler gelecekte toplum hayatını nasıl etkileyebilir?
• Teknolojideki gelişmeler üretim, dağıtım ve tüketim döngüsünü nasıl hızlandırır?
• Büyüklerinize çocukken hangi teknolojileri kullandıklarını sorun; bugünle karşılaştırıp not alın.

Öğretmene not: Sıradaki konu: 6. öğrenme alanı “Teknoloji ve Sosyal Bilimler”, SB.7.6.1 Bilimsel ve Teknolojik Gelişmelerin Gelecekteki Hayata Etkisi.

65. Kaynaklar ve notlar

• Öğrenme çıktısı
• MEB Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı: 7. sınıf, 5. öğrenme alanı (Hayatımızdaki Ekonomi), SB.7.5.2.
• Kaynak
• MEB 7. Sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabı (2026-2027) kapsamına göre özgün olarak yazılmıştır.
• Sayısal bilgi
• Sunudaki tek oran (Türkiye’de nüfusun yaklaşık %68’inin çalışma çağında olması) ders kitabından alınmıştır.
• Harita
• Natural Earth kıyı verisiyle çizildi. İşaretler başkentlerin yaklaşık konumudur; sınırları göstermez.

66. Görsel kaynakları

• Ambarlı Limanı’nda yük alan konteyner gemisi, İstanbul
• ---=XEON=--- · CC BY 3.0 (creativecommons.org/licenses/by/3.0) · Wikimedia Commons: In Ambarli - Crain Gottwald - MV KAPTAN ERGUN - panoramio.jpg
• Buğday hasadı, Suşehri (Sivas)
• Maurice Flesier · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Wheat harvest in Sivas Province.jpg
• Semt pazarında sebze tezgâhı, Göztepe (Kadıköy, İstanbul)
• E4024 · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Vegetables in a Turkish pazar.jpg
• Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi, Ankara
• Jelican9 · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi 20220224 115158.jpg
• Shinkansen hızlı treni ve Fuji Dağı, Japonya
• tansaisuketti · CC BY-SA 3.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0) · Wikimedia Commons: Shinkansen N700 with Mount Fuji.jpg
• Türkiye’nin uydu görüntüsü (NASA, 2001)
• NASA · Kamu malı · Wikimedia Commons: 2001 satellite picture of Turkey.jpg
• Hamburg Limanı’nda konteyner terminalleri, Almanya
• Carsten Steger · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Aerial image of the Eurogate and Burchardkai container terminals (view from the southeast).jpg
• Atatürk Barajı ve hidroelektrik santrali, Fırat Nehri
• Alen Ištoković · CC BY 3.0 (creativecommons.org/licenses/by/3.0) · Wikimedia Commons: Ataturk dam - panoramio.jpg