Demiryolu Üstyapı Atölyesi 11. Sınıf Yıllık Plan

Demiryolu Üstyapı Atölyesi 11. Sınıf Yıllık Plan — Kaynaklar ve İçerik

• Raylı Sistemler Teknolojisi 11. Sınıf Çerçeve Öğretim Programı (ÇÖP)
• Demiryolu Üstyapı Atölyesi Ders Bilgi Formu (DBF)
• Demiryolu Üstyapı Atölyesi Ders Materyali (DM)
• Ders İçeriği

  Raylı Sistemler Teknolojisi - Raylı Sistemler Yol (Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi) alanında Demiryolu Üstyapı Atölyesi dersi 11. sınıf 2025-2026 eğitim öğretim yılı yıllık planı. Haftalık 9 ders saati.

  Üniteler ve Konular

  1. Atölye ve İş Güvenliği (3 ders saati)

  • 1. Atölyede çalışma güvenliğini oluşturmak
    • Kişisel koruyucuların kullanılmasını sağlar.
    • İş güvenliği levhalarını açıklar verilen levhaları çizer.
  • 2. Atölyede kullanılan araç gereçleri kullanmak
    • İşin niteliğine uygun el aletini seçer ve kullanır.
    • Kullanılan el aletlerinin bakımını yapar.

  2. Raylar ve Bağlantıları (24 ders saati)

  • 1. Rayların teşkili
    • Rayların üzerindeki teknik kavramları tespit eder.
    • Rayların naklini yapar.
    • Birleşik rayların teşkilini yapar.
    • Ekipmanları dikkatli kullanıp ve temizliğine özen göstererek contaların düzenlemelerini yapar.
    • Kurplarda kısa ray hesabını yapar.
  • 2. Ray bağlantıları
    • Bağlantı malzemelerinde aranılacak özellikleri tespit eder.
    • Bağlantı malzemelerinin sınıflandırılmasını yapar.
    • Rayların birbirleriyle bağlantısını yapar.
    • Rayların traverslerle bağlantısını yapar.

  3. Balast ve Travers (27 ders saati)

  • 1. Balastın teşkili
    • Mevcut balastın sondaj yöntemiyle ölçümünü yapar.
    • Mevcut balastın sondaj yöntemiyle hesabını yapar.
    • Teslim edilen balastın figüre hesabını yapar.
  • 2. Traverslerin teşkili
    • Traverslerin özelliklerini tespit eder.
    • Traverslerin boyutları arasındaki farkları tespit eder.
    • Travers çeşitlerine göre uygun bağlantı malzemesiyle rayla birleşimini sağlar.

  4. Makaslar (27 ders saati)

  • 1. Makasın nazari merkezinin hesabı
    • Makasın nazari merkezini hatasız hesaplar.
    • Makas eğimini hatasız hesaplar.
  • 2. Makasların aplikasyonu
    • S makasta kupon hesabını hatasız yapar.
    • Makas hüzmesinin teşkilini gabari ölçülerine riayet ederek yapar.
    • Limit taşlarının yerlerini gabari standardına göre hesaplar.
    • İstasyon faydalı yol uzunluklarının hesabını yapar.
    • Makas (yol değiştiricilerin) yönlerini bulur.
    • Makaslardaki ölçü ve toleransları hesaplar.
    • Makaslardaki ölçü ve toleransları kontrol eder.
    • Makas sicil fişi doldurur.

  5. Kurplar (36 ders saati)

  • 1. Merkezkaç kuvveti hesapları
    • Kurbun yarıçapını, tanjant noktasını, developman boyunu ve tebdili mevzi miktarını hesaplar.
    • Eğimlerin birleştirilmesini hesaplar.
    • Merkezkaç kuvveti, merkezcil kuvveti ve devirme momentini hesaplar.
    • Denge (muvazene) momentini, emniyet sayısını ve yanal ivmeyi hesaplar.
  • 2. Parabolde yarıçap hesabı
    • Parabolün herhangi bir noktasında yarıçapı hesabını yapar.
    • Dingil mesafesi belli bir vagonun geçebileceği asgari yarıçapı hesaplar.

  6. Dever (27 ders saati)

  • 1. Kurplarda dever hesabı
    • Yolun kullanılma durumuna ve hıza göre dever hesabını yapar.
    • Uygun dever miktarını tespit ederek uygular.
    • Sürate göre olması gereken dever rampa eğimini ve boyunu hesaplar.
    • Dever rampasının herhangi bir noktasında dever hesabı yapar.
    • Parabolde dever taksimatını dikkatli yapar.
    • Makaslarda, istasyon yollarında, kesişen hatlarda, Hemzemin geçitlerde özel durumlarda dever uygulamalarını yapar.
  • 2. Kurplarda dever kontrolü
    • Kurp yarıçapı ve tren hızına göre deverlerin hesabını yapar.
    • Deverin az veya fazla olması sonucunda uygulanacak yöntemleri tespit ederek uygular.
    • Tenzili dever ve uygulandığı yerleri tespit ederek uygular.
    • Dever akortlarını dikkatli hesaplar.

  7. Fleş ve Ekartman (36 ders saati)

  • 1. Kurplarda fleş hesabı
    • Fleş ölçümünü yapar.
    • Fleş formülünden yararlanarak yarıçapı belli olmayan bir kurbun yarıçapının hesabını yapar.
    • Parabolde fleş hesabını dikkatli yapar.
    • Parabolde herhangi bir noktada fleş hesabı yapar.
    • Kurplarda fleş hatalarını düzeltir.
    • Makaslarda fleş ölçülmesinin hesabını yapar.
  • 2. Hat açıklığının kontrolü
    • Aplikasyon kazıklarının yerinde olup olmadığının tespitini yapar.
    • Aplikasyon kazıklarından ölçü alır.
    • Dever ve fleş ölçümünde kullanılan aletler ile dever ve fleş ölçümünü yapar.
    • Ekartman (yol açıklığı) ölçümünü dikkatli yapar.
    • N ve K tipi yollar ile demir traversli yollarda kurplarda sürekartman kontrolünü iş ve işçi sağlığına dikkat ederek yapar.
    • Parabolde beton traverslerle sürekartmanı sağlamak için numaralı travers dağılımını yapar.
    • Demir traverslerde ergolarla sürekartman verme işlemini yapar.

  8. Demiryolunda Hız (18 ders saati)

  • 1. Yola etki eden kuvvetler
    • Raylı sistemlerde üst yapıya etki eden düşey kuvvetleri tespit eder.
    • Raylı sistemlerde üst yapıya etki eden yatay kuvvetleri tespit eder.
    • Raylı sistemlerde üst yapıya etki eden diğer kuvvetleri tespit eder.
    • Seyir kısıtlamasında gerekli tedbirleri alır.
    • Yola intikal eden dingil basıncını dikkatli hesaplar.
  • 2. Hız hesaplamaları
    • Kurplarda minimum hız hesaplamalarını yapar.
    • Kurplarda azami hız hesaplamalarını yapar.
    • Kurplarda kritik hız hesaplamalarını yapar.
    • Seyir kısıtlamalarında seyirden kayıp hesabını yapar.

  9. El ile Yol Tamiratı (18 ders saati)

  • 1. Yolun bakım ve tamiratı
    • İş güvenliği ve işçi sağlığı için çalışma alanının çevresinde bulunan kuru ot temizliğini yapar.
    • Balast elemesi yapar.
    • Küçük malzeme bakımını yapar.
    • Yolun mihverine getirilmesi (dresaj) için yapılan işlem sırasını iş güvenliği ve işçi sağlığına dikkat ederek uygular.
  • 2. Yoldaki nivelman arızaları
    • Yoldaki düşüklüğü oluşturan nedenleri tespit eder.
    • Düşüklük zararlarının tespitini yapar.
    • Yolun kotuna getirilmesi için düşüklük noktasında yüksek raydan başlamak üzere rölevaj çalışmaları yapar.
    • Buraj kontrolünü yapar.
    • Burulma arızalarını tespit eder.

  10. Makine ile Yol Tamiratı (36 ders saati)

  • 1. Makineleri hazırlama
    • Yol arızaları tespit makinelerini izah eder.
    • Makine ile yol arızalarını tespit eder.
    • İş otolarını ifade eder.
    • Yol yenileme makineleri ve trenini açıklar.
    • Yol tamirat makinelerinin görev tanımlarını yapar.
    • Balast eleme makinelerini izah eder.
    • Balast eleme makinelerinin verimli çalışabilmesi için ön hazırlıkları yapar.
    • Buraj makinelerini ve çeşitlerini açıklar.
    • Buraj makinelerinin verimli çalışabilmesi için yapılacak ön hazırlıkları yapar.
    • Balast regülatörünü ifade eder.
    • Balast tokmaklama makineleri ve dinamik hat stabilizatörünü açıklar.
  • 2. Yolda makineli tamirat çalışmaları
    • Yol tamirat makinelerinin çalıştırılmasını sıralar ve makineli tamiratın faydalarını açıklar.
    • Makineli tamirat öncesi makinelerin yapacakları işe göre sıralama işlemini yapıp makineleri işe hazırlar.
    • Makineli tamirat öncesi yolda hazırlık yapar.
    • Buraj makinesi ile makineli yol tamiratı yapım esaslarını belirler.
    • Makinelere verilecek kurp bilgilerini ve hata toleranslarını tespit eder.
  • 3. Buraj makineleri için fleş ve dever hesaplamaları ile taksimatı
    • TCDD'de kullanılan buraj makinelerinin kiriş uzunluklarını izah eder.
    • Buraj makinelerindeki kiriş uzunluklarına göre fleş hesaplarını yapar.
    • Kiriş boyları eşit olan 08-16 ve 08-32 büyük buraj makineleri için kurplarda fleş hesabı ve taksimatları açıklar.
    • "08–16 g" orta buraj makineleri için kurplarda fleş hesabı ve taksimatı izah eder.
    • "08–275 sp" makas buraj makineleri için kurplarda fleş hesabı ve taksimatı açıklar.
    • Üva'sız buraj makineleri ("08-16 g", "08 – 275 sp") için kurplarda fleş hesabı ve taksimatı ifade eder.
    • 08-16 g (orta buraj) makineleri için kurplarda teorik dever uzatmasını açıklar.
    • Hesaplanan fleşlerin ve deverlerin kurp parabollerinde taksimatlarını yapar.
  • 4. "S" ve sepet kurplardaki geçişlerde fleş taksimatı
    • RVA'lı makineler için sepet kurplarda fleş taksimatı yapar.
    • RVA-GVA'sı olmayan makineler için sepet kurplarda fleş taksimatı yapar.
    • RVA'lı makineler için; PO'ları müşterek veya PO'lar arasında makine boyundan az mesafe olan "S" kurplarda fleş taksimatı yapar.
    • RVA'sı olmayan makineler için; PO'ları müşterek veya PO'lar arasında makine boyundan az mesafe olan "S" kurblarda fleş taksimatı yapar.
    • Parabolsüz kurplarda fleş taksimatı yapar.
  • 5. Makineli tamirat için nivelman
    • Nivelman yapma esaslarını açıklar.
    • Her üç traversde bir nivelman okuması yaparak, travers üzerine yazar.
    • Nivelman esnasında dikkat edilecek hususları izah eder.
    • Yapılan nivelman değerlerini makinelere aktarır.
    • Şakulü (düşey) kurplarda nivelman yapar.
    • Düşey kurplarda "hx" tuşu ile yuvarlatma yapılmasını izah eder.
  • 6. Makineli tamirat öncesinde, sırasında ve sonrasında yapılacak işlemler
    • Makineli tamirat esnasındaki işlemleri sırasına göre yapar.
    • Makineli tamirat sonrasındaki işleri iş güvenliği ve işçi sağlı gözetilerek yapar.
    • Makineli tamirat ekip şefinin yanında bulunması gereken malzeme ve evrakları açıklar.
    • Makine arızalarının ve günlük çalışma bilgilerinin yazışmalarını yapar.

  11. Ray Arızalarının Bakım ve Tamiri (36 ders saati)

  • 1. Rayların aşınma hesapları
    • Raylardaki aşınma değerlerini hesaplar.
    • Raylardaki aşınma miktarının ölçme işlemini yapar.
    • Raylardaki aşınmayı önlemeye yönelik tedbirlerin uygulamasını yapar.
    • Raylardaki aşınmayı zimmerman metoduna göre hız mukavemet momenti tayinini yapar.
    • Aşınmayı ölçmeye yönelik araç-gereçleri talimatlarına uygun bir şekilde kullanıp-bakımını yapar.
  • 2. Rayların aşınmalarının nedenleri
    • Rayların aşınmasına neden olan faktörleri açıklar.
    • Raylardaki aşınmayı önlemeye yönelik önlemler alır.
    • Aşınmayı önlemeye yönelik araç-gereçleri talimatlarına uygun bir şekilde kullanıp bakımını yapar.
  • 3. Arızalı raylarda alınacak önlemler
    • Raylardaki kırılma meydana gelen bölgeyi tespit eder.
    • Ray kırılmalarını önlemeye yönelik tedbirler alır.
    • Değiştirilmesi gereken rayı uygulama esaslarına uygun olarak ve iş güvenliği ve işçi sağlığını göz önüne alarak değişimini yapar.
    • Rayların taşınması, yüklenmesi ve indirilmesini iş güvenliği ve işçi sağlığını göz önüne alarak yapar.
  • 4. Şöminmanın önlenmesi için gerekli tedbirler
    • Raylarda yürümenin meydana geldiği yerleri ve yürüme türünü tespit eder.
    • Anti şöminman takozlarını kullanarak ray yürümelerine karşı önlem alır.
    • Genleşme (imbisat) aralığı hesaplamaları yapar.
    • Raylarda imbisat payı düzenlemeleri yapar.

  12. Traverslerin ve Makasların Bakım ve Tamiratı (18 ders saati)

  • 1. Arızalı malzemelerin bakım ve tamiri
    • Beton traverslerde dübel değiştirilmesinde dikkat edilecek hususları açıklar ve değişimini yapar.
    • Ahşap traverste sabote yapar.
    • Travers ekerlerinin tanziminde dikkat edilecek hususlar açıklar.
    • Arızalı travers değişimini yapar.
    • Yedek traverslerin istiflenmesinde dikkat edilecek hususları açıklar ve yedek traversin istiflemesini yapar.
    • Küçük malzeme istifini yapar.
  • 2. Makasların tebdili ve tamiri
    • Değiştirilecek makasta gerekli hazırlıkları yapar.
    • Değiştirilecek makasın sökümünü yapar.
    • Yeni makasın montesini yapar.
    • Makasların bakım ve tamirini yapar.
    • Kilitleme arızası olan makasların ıslahını yapar.

  13. Yol Tamirinde Kullanılan Yardımcı İş Makineleri (18 ders saati)

  • 1. Yardımcı iş makineleri
    • Arazide kullanılacak jeneratörün kullanılacak makineye bağlantısını yapar.
    • El bleyzleri ile rayda gerekli yerlerde ray taşlama yapar.
    • Tirfonöz – blonöz makinelerini kullanarak gerekli yerlerde tirfon-bulon sıkma ya da sökme yapar.
    • El buraj makinesini yolda gerekli yerlerde kullanarak buraj yapar.
    • Travers değiştirme makinelerini kullanarak gerekli yerlerde travers değişimini yapar.
    • Rayı kaldırmak için veya hizaya getirmek için gerekli yerlerde kriko kullanımı yapar.
  • 2. Ray arızalarında kullanılan yardımcı iş makineleri
    • Ray profili taşlama makinesinin kullanımını anlatır ve rayda kullanımını yapar.
    • Ray kesme makinesinin kullanımını anlatır ve ray kesme işlemini yapar.
    • Ray delme makinesinin kullanımını anlatır ve ray delme işlemini yapar.
    • Ray kaydırma -taşıma apereylerini kullanarak rayda kaydırma ve taşıma yapar.
    • Ray preslerini kullanarak ray hizasına ve kotuna getirme işlemini yapar.

  Dersin Amaçları

  • Bu derste öğrenciye; iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini alarak UIC, TS, EN ve TCDD işletme talimat ve yönetmeliklerine uygun şekilde demiryolu üstyapısının teşkilini, bakımını ve kontrolünü yapma, üstyapı elemanlarında arızayı tespit etme ve tamirat yapma ile ilgili bilgi ve becerilerin kazandırılması amaçlanmaktadır.