Sosyal Bilimler Lisesi - Sosyal Bilimler Lisesi (Sosyal Bilimler Lisesi) alanında Osmanlı Türkçesi dersi 11. sınıf 2026-2027 eğitim öğretim yılı yıllık planı. Haftalık 2 ders saati.
Üniteler ve Konular
1. Zengin Bir Dil: Osmanlı Türkçesi (6 ders saati)
Birinci ünitelerin kazanımları, “Osmanlı Türkçesine giriş” teması çerçevesinde belirlenmiştir. Bu tema çerçevesinde; 10. sınıf düzeyinde Osmanlı Türkçesinin tanıtılmasına ve öğrenilmesinin gerekliliğine, 11. sınıf düzeyinde Türkçenin Arapça ve Farsçayla ilişkilerine, 12. sınıf düzeyinde Osmanlı Türkçesinin günümüze bakan yönünü belirlemeye ve Osmanlı Türkçesi eserlerine ilişkin kazanımlar yer almaktadır.
- Osmanlı Türkçesinin Zenginliği
- 11.1.1.1 Arapça ve Farsça kelimelerin Türkçeye geçiş sebeplerini açıklar.
- 11.1.1.2 Arapça ve Farsça asıllı kelimelerin Türkçeyi zenginleştirdiğini kavrar.
- Arapça ve Farsça Asıllı Kelimelerin Türkçeleşmesi
- 11.1.2.1 Türkçenin, Arapça ve Farsça kelimeleri yerlileştirdiğini örneklerle açıklar.
- 11.1.2.2 Metinlerdeki Arapça ve Farsça asıllı Türkçeleşmiş kelimeleri ayırt eder.
- Türkçeleşmiş Arapça ve Farsça Kelimelerin Kullanımı
- 11.1.3.1 Metinlerdeki Arapça ve Farsça asıllı kelimeleri ayırt eder.
- 11.1.3.2 Arapça ve Farsça asıllı kelimelerin anlamlarını sözlükten bulur.
- 11.1.3.3 Günlük hayatta kullanılan Arapça ve Farsça asıllı kelimelere örnekler verir.
2. Osmanlı Türkçesinde El Yazısı (Rika) (6 ders saati)
İkinci ünitelerin teması, “alfabe”dir. Bu ünitelerde, Osmanlı Türkçesi alfabesi ve bu alfabenin değişik biçimleriyle (hat çeşitleri) ilgili kazanımlar yer almaktadır. Kazanımlar, öğrencilerin Osmanlı Türkçesi alfabesiyle (matbu ve rika) ilgili yeterliliklerini geliştirmeyi hedeflemektedir. 10. sınıf düzeyinde Osmanlı Türkçesi alfabesindeki matbu harflerle ilgili kazanımlar, 11. sınıf düzeyinde rika harfleriyle ilgili kazanımlar, 12. sınıf düzeyinde ise diğer yazı çeşitleriyle ilgili kazanımlar yer almaktadır. Osmanlı Türkçesi alfabesiyle direkt ilgili bazı konulara ait (harflerin sayı değerleri, çeviri yazı sistemi) kazanımlar da bu tema etrafında toplanmıştır.
- Rika Hattı
- 11.2.1.1 Osmanlı Türkçesi alfabesindeki rika harfleri adlarıyla okur.
- 11.2.1.2 Rika harflerinin kelime başında, ortasında ve sonunda aldıkları şekilleri tanır.
- Rika Yazıları Okuma
- 11.2.2.1 Rika hattıyla yazılmış kelime, cümle ve metin örneklerini okur.
3. Türkçeleşmiş Arapça ve Farsça Kelimelerin Okunuşu (10 ders saati)
Üçüncü ünitelerin kazanımları, “okuma kuralları” teması çerçevesinde tasarlanmış ve bu ünitelerde Osmanlı Türkçesi metinlerini okumaya ilişkin kazanımlara yer verilmiştir. Bu ünitelerin kazanımlarıyla; kelime, cümle ve metin düzeyinde okuma becerisi edindirmek hedeflenmektedir. 10. sınıf düzeyinde Türkçe kelimeleri okuma kurallarıyla ilgili kazanımlar, 11 ve 12. sınıf düzeyinde ise Arapça ve Farsça asıllı Türkçeleşmiş kelimeleri tanıma ve okumaya ilişkin kazanımlar yer almaktadır.
- Osmanlı Türkçesinde Arapça Asıllı Kelimeler
- 11.3.1.1 Arapça kelimelerin ortak bir kökten çekimlenerek türetildiğini kavrar.
- 11.3.1.2 Kelimelerin yapısındaki asli ve zait harfleri ayırt eder.
- Arapça Asıllı Çekimli Kelimeleri Okuma
- 11.3.2.1 Zait harflerin kelime türetmede kullanıldığını kavrar.
- 11.3.2.2 Arapça asıllı kelime örneklerini vezinlerine dikkat ederek okur.
- 11.3.2.3 Vezni aynı olan kelimelerdeki anlam benzerliğini kavrar.
- Osmanlı Türkçesinde Farsça Asıllı Kelimeleri Okuma
- 11.3.3.1 Ön ve son ek almış Farsça asıllı kelimeleri okur.
- 11.3.3.2 Farsça asıllı yalın ve fiilden türemiş isimleri okur.
- 11.3.3.3 Farsça asıllı yalın ve fiilden türemiş sıfatları okur.
4. Osmanlı Türkçesinde Arapça-Farsça Kelime Grupları ve Kemiyet (10 ders saati)
Dördüncü ünitelerin kazanımları, “tamamlayıcı bilgiler” teması etrafında belirlenmiştir. Bu ünitelerin kazanımlarıyla; Osmanlı Türkçesinin söz varlığını tanıtmak, okumayı kolaylaştırmak, okuma sırasında karşılaşılabilecek güçlükleri gidermek hedeflenmiştir. 10. sınıf düzeyinde kef harfi, ünsüzlerde kalınlık-incelik (ünlü ünsüz uyumu), Türkçe ekler ve Arapça-Farsça asıllı kelimeler; 11. sınıf düzeyinde tamlamalar ve kelimelerde nicelik; 12. sınıf düzeyinde ise takvim bilgisi, sayılar ve Arapça-Farsça asıllı kalıplaşmış ifadelerle ilgili kazanımlara yer verilmiştir.
- Arapça ve Farsça Tamlamalar
- 11.4.1.1 Arapça ve Farsça yapılı tamlamaları birbirinden ayırt eder.
- 11.4.1.2 Arapça ve Farsça yapılı tamlamaları okur.
- 11.4.1.3 Arapça ve Farsça yapılı tamlamaları günümüz Türkçesine aktarır.
- 11.4.1.4 Kelime grubu içinde yer alan Arapça asıllı edat ve zarfları okur.
- 11.4.1.5 Arapça asıllı zarf ve edatların yer aldığı kelime gruplarını günümüz Türkçesine aktarır.
- Arapça ve Farsça Asıllı Kelimelerde Kemiyet
- 11.4.2.1 Teklik ve çokluk ifade eden Arapça ve Farsça kelimeleri tanır.
- 11.4.2.2 Teklik ve çokluk ifade eden Arapça ve Farsça kelimeleri okur.
5. Osmanlı Türkçesinde El Yazısı (Rika) Metinler (32 ders saati)
Beşinci ünitelerin teması, “metin okuma”dır. Bu ünitelerde yer verilen kazanımlarla okumayı, hızlı ve etkin bir hâle getirmek ve önceki aşamalarda edinilen beceri ve yeterliliklerin uygulanabileceği bir alan oluşturmak hedeflenmiştir. 10. sınıf düzeyinde matbu, 11. sınıf düzeyinde rika ve 12. sınıf düzeyinde nesih (matbu), rika, sülüs, talik, kûfi, divani yazı çeşitlerini tanımaya veya okumaya yönelik kazanımlar bulunmaktadır.
- Seçme Okuma Metinleri
- 11.5.1.1 Rika hattıyla yazılmış metinleri okur.
- 11.5.1.2 Osmanlı Türkçesiyle yazılmış metinleri içerik bakımından değerlendirir.
- 11.5.1.3 Bilmediği kelimelerin anlamını Osmanlı Türkçesi lügati kullanarak bulur.
- 11.5.1.4 Metinlerdeki Arapça ve Farsça asıllı dil ögelerini belirler.
- 11.5.1.5 Osmanlı Türkçesiyle yazılmış metinleri okumaya istek duyar.
6. Harf, Kelime ve Cümle Yazma (Rika) (8 ders saati)
Altıncı ve son ünitelerin teması, “yazma çalışmaları”dır. Bu ünitelerde, Osmanlı Türkçesi alfabesiyle yazma becerisi edindirmeye yönelik kazanımlar bulunmaktadır. Bu kazanımlarla öğrencilerin; harf, kelime ve cümle düzeyinde Osmanlı Türkçesini sınırlı ölçüde yazma becerisine sahip olmaları amaçlanmıştır. 10. sınıf düzeyinde matbu harflerle harf, kelime ve cümle yazma, 11 ve 12. sınıf düzeyinde ise el yazısıyla (rika) harf, kelime ve cümle yazma çalışmalarına ilişkin kazanımlar yer almaktadır.
- Rika Harflerini Yazma
- 11.6.1.1 Osmanlı Türkçesindeki rika harflerini yazar.
- Rika Hattıyla Kelime ve Cümle Yazma
- 11.6.2.1 Türkçe, Arapça ve Farsça kelimeleri rika hattıyla yazar.
- 11.6.2.2 Kısa ve basit cümleleri rika hattıyla yazar.
- 11.6.2.3 Osmanlı Türkçesiyle yazmaya istek duyar.
Dersin Amaçları
- Bu programla öğrencilerin; Türkçenin tarihî seyri içerisinde Osmanlı Türkçesinin yeri ve önemi hakkında bilgi sahibi olmaları, Osmanlı Türkçesinin birlik ve beraberliği sağlayıcı bir unsur olduğunu kavramaları, Osmanlı Türkçesinin dilimiz ve milletimiz açısından önemini kavramaları, Osmanlı Türkçesi okuma kurallarını ses, kelime, kelime grubu, cümle ve metin düzeyinde uygulamaları, Osmanlı Türkçesinin kendine özgü ses, yapı ve anlam özelliklerini kavramaları, Osmanlı Türkçesiyle yazılmış eserleri tanımaları, okumaları ve anlamaları, Türkçeyi doğru ve güzel kullanmada Osmanlı Türkçesinin rolünü açıklamaları, Osmanlı Türkçesiyle harf, kelime ve cümle düzeyinde yazmaları, Osmanlı Türkçesiyle yazılmış metinleri okuyarak kelime hazinelerini zenginleştirmeleri, Hat çeşitlerini ve hat sanatını tanımaları, Osmanlı Türkçesi alfabesinin estetik yönünü keşfetmeleri, Osmanlı Türkçesinin günümüze taşıdığı büyük kültür mirasını sahiplenmeleri, Osmanlı Türkçesinin; millî, manevi ve kültürel değerlerin aktarılmasındaki önemini kavramaları, Osmanlı Türkçesi ile ilgili kavramları doğru ve yerinde kullanmaları, Türkçe-Arapça-Farsça ilişkisini kavramaları, Osmanlı Türkçesinin medeniyetimize etkilerini kavramaları, Osmanlı Türkçesini öğrenmeye istekli olmaları amaçlanmaktadır.