Anadolu Lisesi - Anadolu Lisesi (Anadolu Lisesi) alanında Türk Dili Ve Edebiyatı dersi 10. sınıf 2026-2027 eğitim öğretim yılı yıllık planı. Haftalık 5 ders saati.
Üniteler ve Konular
1. Sözün Ezgisi (45 ders saati)
Bu temada Türk dili ve edebiyatının sözlü kültür ürünlerinden hareketle dilin zenginliği ve ahengi vurgulanmak istenmektedir. Türk kültürünün farklı yönlerini yansıtan bir yelpaze içerisinde sözün müziğe yaslanan yönünün ortaya çıktığı örneklerle sözlü geleneği keşfetmek, kültürel zenginliği anlamak ve değerlendirmek amaçlanmaktadır. Okuma metinleri, türkü ve koşuk türlerinden seçilir. Dinleme/izleme metni olarak da bir masal ele alınır. Bu metinler incelenir ve başka türlerden ara metinlerle karşılaştırılarak tarihî süreç içerisinde edebî eserlerdeki değişim ve dönüşüme yönelik çıkarımlar yapılır. Bunun için ara metin olarak koşma ve ninni türleri kullanılır. Konuşma becerisi kapsamında öğrencilerden bir şiir dinletisi hazırlamaları ve yazma performansı olarak dinlediği/izlediği masalı film şeridi hâline getirmeleri istenir.
İçerik çerçevesi: Okuma becerisinin geliştirilmesi için edebiyatın sözün akıcı ve ahenkli kullanımına dayalı anlatımlarına dikkat çekilir. Türk dili ve edebiyatının farklı dönemlerine ve gelişim çizgisine örnek oluşturması bakımından koşuk ve türkü türünde metinler seçilir. Bu metinlere ilaveten ara metin olarak belirlenen koşma ve ninni türündeki metinler ile ezgi ve ahenk gibi unsurların önemi ortaya konur. Konuşma becerisinin geliştirilmesinde öğrenciler, kendi belirledikleri bir tema çerçevesinde seçtikleri şiirlerden oluşan bir şiir dinletisi hazırlayarak sözlü anlatımlarını gerçekleştirirler. Böylece öğrencilerin farklı edebî gelenekten belirli bir temayı esas alan şiirleri belirlemelerine, dilin kullanımının ve edebî anlayışın değişimini seçtikleri bu eserler yoluyla izlemelerine olanak tanınır.
Dinleme/izleme becerisinin geliştirilmesinde çok modlu bir metin olarak masal türünde bir eser seçilir ve bu metnin tahlili yapılır. Öğrencilerin masaldaki tekerlemelerin, kalıplaşmış ifadelerin vb. nasıl kullanıldığını fark etmeleri sağlanır. Yazma becerisinin geliştirilmesinde öğrencilerden dinledikleri/izledikleri masal metnini film şeridi hâline getirmeleri istenir. Böylece bir metni farklı bir türle yeniden ifade etmeleri sağlanır.
- Okuma
- TDE2.1 “Sözün Ezgisi” temasında ele alınan metinlerde okumayı yönetebilme
- TDE2.2 “Sözün Ezgisi” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme
- TDE2.3 “Sözün Ezgisi” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme
- TDE2.4 “Sözün Ezgisi” temasında ele alınan metinlere yönelik okuma sürecini değerlendirebilme
- Konuşma
- TDE3.1 Belirlenen bir tema çerçevesinde seçtiği şiirlerden oluşan bir şiir dinletisi hazırlama ve sunma sürecini yönetebilme
- TDE3.2 Seçtiği şiirleri etkili ve güzel bir biçimde sunmak için şiir dinletisinin içeriğini oluşturabilme
- TDE3.3 Seçilen şiirleri etkili ve güzel bir biçimde sunabilmek için kural uygulayabilme
- TDE3.4 Gerçekleştirilen şiir dinletisine yönelik süreci değerlendirebilme
- Dinleme/İzleme
- TDE1.1 “Sözün Ezgisi” temasında ele alınan metinlerde dinleme/izlemeyi yönetebilme
- TDE1.2 “Sözün Ezgisi” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme
- TDE1.3 “Sözün Ezgisi” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme
- TDE1.4 “Sözün Ezgisi” temasında ele alınan metinlere yönelik dinleme/izleme sürecini değerlendirebilme
- Yazma
- TDE4.1 Dinlediği/izlediği metni film şeridi hâline getireceği yazma sürecini yönetebilme
- TDE4.2 Dinlediği/izlediği metni film şeridi hâline getireceği yazısına içerik oluşturabilme
- TDE4.3 Film şeridi hâline getirdiği yazısını düzenlerken kural uygulayabilme
- TDE4.4 Film şeridi hâline getirdiği yazısına yönelik yazma sürecini değerlendirebilme
2. Okul Temelli Planlama (8 ders saati)
3. Kelimelerin Ritmi (44 ders saati)
“Kelimelerin Ritmi” temasında ele alınan edebî türlerden ilki şiirdir. Bu türün Türk dili ve edebiyatındaki gelişiminde, şiir anlayışlarındaki estetik değişimin ritim bağlamındaki yansımalarında kelimelerin uyumu, ahenk ögeleri, söz varlığı vb. unsurların etkisinin belirlenmesi önem arz etmektedir. Bu amaçla tema çerçevesinde tahlil edilen edebî metinlerin estetik yönünün ahenk özelinde değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Ayrıca içerik ile söz varlığı arasındaki uyum göz önünde bulundurularak Türk dili ve edebiyatındaki değişim ve dönüşüme vurgu yapılması hedeflenmektedir. Türk dili ve edebiyatındaki değişim ve dönüşümü yansıtması amacı ile bu tema kapsamında okuma metinleri olarak bir gazel ile Cumhuriyet Dönemi’nden şiir (saf şiir) türünde bir metin incelenir. Gazel metni incelenirken ara metin olarak kaside türünden bir şiir ele alınır. Dinleme/izleme metni olarak tema içeriğine uygun söyleşi türünde çok modlu bir metin ele alınır. Konuşma becerisi kapsamında öğrencilerden iz bırakmış bir şahsiyetin edebî yönünü tanıttıkları bir podcast (sesli blog) hazırlamaları, yazma becerisi kapsamında ise bilgilendirici bir metni edebî metne dönüştürmeleri istenir.
İçerik çerçevesi: Okuma becerisinin geliştirilmesi için şiir anlayışlarındaki estetik değişimi ritim özelinde yansıtabilecek metinlere dikkat çekilir. Bunu yapabilmek için şiir türünde birer metin (gazel ve saf şiir) seçilir. Bu metinler üzerinden edebî metinlerin ahenk özellikleri ile kelimelerdeki ritim özelliklerinin yapıya, içeriğe ve üsluba katkısı ortaya konur. Yazma becerisinin geliştirilmesinde, bilgilendirici bir metni edebî metne dönüştürme çalışması yapılır. Bu çalışmadan hareketle bilgilendirici bir metinle edebî bir metnin dinamiklerinin karşılaştırılması sağlanır. Böylece bilginin estetik bir biçimde öğrenciler tarafından yeniden yazılmasına imkân verilir.
Dinleme/izleme becerisinin geliştirilmesinde çok modlu bir metin olarak söyleşi türünde bir metnin tahlili yapılır. Öğrencilerin dilin akıcı ve rahat söyleyişinin dinlediği/izlediği bilgilendirici metinlere nasıl yansıdığını fark etmeleri sağlanır. Konuşma becerisinin geliştirilmesinde edebiyat alanında iz bırakmış şahsiyetlerin edebî yönünü tanıtan bir podcast hazırlanır. Böylece öğrencilerin seçtikleri şairi/yazarı daha yakından tanımaları ve dijital imkânları kullanarak bir ürün ortaya çıkarmaları sağlanır.
- Okuma
- TDE2.1 “Kelimelerin Ritmi” temasında ele alınan metinlerde okumayı yönetebilme
- TDE2.2 “Kelimelerin Ritmi” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme
- TDE2.3 “Kelimelerin Ritmi” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme
- TDE2.4 “Kelimelerin Ritmi” temasında ele alınan metinlere yönelik okuma sürecini değerlendirebilme
- Yazma
- TDE4.1 Bilgilendirici bir metni edebî metne dönüştüreceği yazma sürecini yönetebilme
- TDE4.2 Bilgilendirici bir metni edebî metne dönüştüreceği yazısına içerik oluşturabilme
- TDE4.3 Edebî metne dönüştürdüğü yazısında kural uygulayabilme
- TDE4.4 Edebî metne dönüştürdüğü yazısına yönelik yazma sürecini değerlendirebilme
- Dinleme/İzleme
- TDE1.1 “Kelimelerin Ritmi” temasında ele alınan metinlerde dinleme/izlemeyi yönetebilme
- TDE1.2 “Kelimelerin Ritmi” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme
- TDE1.3 “Kelimelerin Ritmi” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme
- TDE1.4 “Kelimelerin Ritmi” temasında ele alınan metinlere yönelik dinleme/izleme sürecini değerlendirebilme
- Konuşma
- TDE3.1 Dilin ritimle ilişkili estetik yönünü kullanarak edebiyat alanında iz bırakmış şahsiyetlerin edebî yönünü yansıtan bir podcast (sesli blog) hazırlama sürecini yönetebilme
- TDE3.2 Dilin ritimle ilişkili estetik yönünü kullanarak edebiyat alanında iz bırakmış şahsiyetlerin edebî yönünü yansıtan bir podcast hazırlamak için gerekli içeriği oluşturabilme
- TDE3.3 Hazırlanan podcastleri sunarken kural uygulayabilme
- TDE3.4 Hazırlanan podcastlere yönelik süreci değerlendirebilme
4. Dünden Bugüne (44 ders saati)
Bu temada Türk dili ve edebiyatında dünden bugüne meydana gelen değişim ve dönüşümün incelenen edebî metinler aracılığıyla gösterilmesi amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda, edebî metinlerin tarihî süreçte içerik, yapı, üslup vb. konularda nasıl bir değişime uğradığı ve nasıl farklılaştığı ele alınmaktadır. Bu temada okuma metinleri, destan ve mesnevi türlerinden seçilir. Destan incelenirken ara metin olarak halk hikâyesi türü kullanılır. Dinleme/izleme metni olarak da fabl türünde çok modlu bir metinden yararlanılır. İncelenen metinler başka türlerden örneklerle karşılaştırılarak edebî eserlerde meydana gelen değişim ve dönüşümlerle ilgili çıkarımlar yapılır. Edebiyat atölyesinde öğrencinin; tahlil ettiği destandan yola çıkarak Türk destanlarıyla ilgili bir konuşma yapması, dinlediği/izlediği metinden hareketle bir fabl yazması sağlanır.
İçerik çerçevesi: Okuma becerisinin geliştirilmesi için tarihî süreç içerisinde edebî türlerde meydana gelen değişim ve dönüşüme örnek oluşturması bakımından destan ve mesnevi seçilir. Sözlü kültüre ait ve millî nitelikler taşıyan destanlardan mesnevi türüne kadar ilerleyen süreçte Türk dili ve edebiyatındaki değişim ve dönüşüm yolculuğu bu metinlerin incelenmesi suretiyle ortaya konur. Konuşma becerisinin geliştirilmesinde öğrenciler, Türk destanlarıyla ilgili bir sunum yaparak sözlü bir anlatım gerçekleştirir. Bu sayede Türk kültürünün en eski ürünlerini yakından tanımaları, incelemeleri ve arkadaşlarına aktarmaları sağlanır.
Dinleme/izleme becerisinin geliştirilmesinde kahramanları insan dışı varlıklar olan, sembolik anlatımın önemli örnekleri kabul edilen fabl metni seçilir. Öğrenciden dinlediği/izlediği fabl metnini anlamlandırmasına ve çözümlemesine yönelik çalışmalar yapması beklenir. Yazma becerisinin geliştirilmesinde öğrenciler, bir fabl yazma çalışması yapmak suretiyle yazılı bir anlatım gerçekleştirir. Öğrencilerden yazacakları fablın amacına uygun olarak yöntem ve strateji belirlemeleri istenebilir. Hayal güçlerini kullanarak sembolik bir anlatımla özgün ürünler ortaya çıkarmaları sağlanır.
- Okuma
- TDE2.1 “Dünden Bugüne” temasında ele alınan metinlerde okumayı yönetebilme
- TDE2.2 “Dünden Bugüne” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme
- TDE2.3 “Dünden Bugüne” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme
- TDE2.4 “Dünden Bugüne” temasında ele alınan metinlere yönelik okuma sürecini değerlendirebilme
- Konuşma
- TDE3.1 Türk destanlarıyla ilgili hazırladığı konuşmasında konuşmayı yönetebilme
- TDE3.2 Türk destanlarıyla ilgili hazırladığı konuşmasında türe özgü içerik oluşturabilme
- TDE3.3 Türk destanlarıyla ilgili hazırladığı konuşmasında kural uygulayabilme
- TDE3.4 Türk destanlarıyla ilgili hazırladığı konuşmasına yönelik süreci değerlendirebilme
- Dinleme/İzleme
- TDE1.1 “Dünden Bugüne” temasında ele alınan metinlerde dinleme/izlemeyi yönetebilme
- TDE1.2 “Dünden Bugüne” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme
- TDE1.3 “Dünden Bugüne” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme
- TDE1.4 “Dünden Bugüne” temasında ele alınan metinlere yönelik dinleme/izleme sürecini değerlendirebilme
- Yazma
- TDE4.1 Fabl türünün özelliklerine uygun olarak oluşturduğu metinlerde yazmayı yönetebilme
- TDE4.2 Fabl türünün özelliklerine uygun olarak oluşturduğu metinlerde içerik oluşturabilme
- TDE4.3 Fabl türünün özelliklerine uygun olarak oluşturduğu metinlerde kural uygulayabilme
- TDE4.4 Fabl türünün özelliklerine uygun olarak oluşturduğu metinlere yönelik yazma sürecini değerlendirebilme
5. Nesillerin Mirası (44 ders saati)
Bu temada edebiyatın sosyolojik değişimlere ve bu değişimlerle çağlar boyu kazanılan kültürel birikimin ortaya çıkmasına zemin hazırlaması üzerinde durulmakta ve Türk dili ve edebiyatı tarihinde din, sosyoloji, felsefe, dil ve kültür alanlarında yaşanan değişimlerin edebî türlere yansıması ele alınmaktadır. Öğrencilere nesilden nesile aktarılarak bugüne miras kalan edebî birikimimizle ilgili farkındalık kazandırılması hedeflenmektedir. Bu temada okuma metni olarak Dede Korkut hikâyelerinden bir örnek ve Tanzimat Dönemi’nden bir şiir seçilir, ara metin olarak Servetifünun Dönemi’nden bir roman ve Fecriati Dönemi’nden bir şiir kullanılır. Dinleme/izleme metni olarak Millî Edebiyat Dönemi’nden çok modlu metin özelliği taşıyan bir hikâye ele alınır. Konuşmada öğrencinin tahlil ettiği Dede Korkut hikâyelerinden birini seçerek canlandırması, yazmada ise dinlediği/izlediği Millî Edebiyat Dönemi’ne ait hikâyeyi bir şiir hâline getirebilmesi sağlanır.
İçerik çerçevesi: Okuma becerisinin geliştirilmesinde din, sosyoloji, felsefe, dil ve kültür gibi alanlarda yaşanan değişimler çerçevesinde Dede Korkut hikâyelerinden bir metin ile Tanzimat Dönemi’nden bir şiir incelenir. Ara metin olarak Servetifünun Dönemi’nden bir roman ile Fecriati Dönemi’nden bir şiir ele alınır. Bu metinler aracılığıyla sosyolojik, felsefi ve kültürel hayatta meydana gelen değişimlerin edebiyata nasıl yansıdığına cevap aranır. Konuşma becerisinin geliştirilmesinde öğrencilerin Dede Korkut hikâyelerinden birini canlandırmaları suretiyle sözlü bir anlatım gerçekleştirilir. Böylece geçmişten bugüne kültürümüzde değişmeden kalan ve değişen unsurları daha iyi anlamaları sağlanır.
Dinleme/izleme becerisinin geliştirilmesinde Millî Edebiyat Dönemi’nin ruhunu yansıtan bir hikâye örneği incelenir. Bu metin ile millî değerlerin edebiyata nasıl yansıdığı, tarihî gerçekliklerin edebiyata hangi yönlerden kaynaklık ettiği gibi konuların üzerinde durulur ve öğrencilerde millî bilincin uyandırılması hedeflenir. Yazma becerisinin geliştirilmesinde öğrencilerin dinledikleri/izledikleri Millî Edebiyat Dönemi’ne ait hikâyeyi bir şiir metni hâline getirmeleri sağlanır.Böylece bir metinde konu edilen olay, durum ya da duygular farklı bir edebî türle ifade edilirken dilin özgün ve etkili kullanımı sağlanır.
- Okuma
- TDE2.1 “Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinlerde okumayı yönetebilme
- TDE2.2 “Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme
- TDE2.3 “Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme
- TDE2.4 “Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinlere yönelik okuma sürecini değerlendirebilme
- Konuşma
- TDE3.1 Dede Korkut hikâyelerinden birini canlandırdığı konuşma sürecini yönetebilme
- TDE3.2 Dede Korkut hikâyelerinden birini canlandırdığı konuşmasına uygun içerik oluşturabilme
- TDE3.3 Dede Korkut hikâyelerinden birini canlandırdığı konuşmasında kural uygulayabilme
- TDE3.4 Dede Korkut hikâyelerinden birini canlandırdığı konuşmasına yönelik süreci değerlendirebilme
- Dinleme/İzleme
- TDE1.1 “Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinlerde dinleme/izlemeyi yönetebilme
- TDE1.2 “Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme
- TDE1.3 “Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme
- TDE1.4 “Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinlerde dinleme/izleme sürecini değerlendirebilme
- Yazma
- TDE4.1 Dinleme/izlemede incelediği hikâyeyi şiire dönüştürerek oluşturduğu yazısında yazmayı yönetebilme
- TDE4.2 Dinleme/izlemede incelediği hikâyeyi şiire dönüştürerek oluşturduğu yazısında içerik oluşturabilme
- TDE4.3 Dinleme/izlemede incelediği hikâyeyi şiire dönüştürerek oluşturduğu yazısında kural uygulayabilme
- TDE4.4 Dinleme/izlemede incelediği hikâyeyi şiire dönüştürerek oluşturduğu yazısına yönelik yazma sürecini değerlendirebilme