T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 11. SINIF İSLAM FELSEFESİ DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilere felsefe disiplininin temel özellikleri ve genel tanımı aktarılırken, İslam dünyasındaki düşünce geleneğine giriş yapılır. Felsefi düşüncenin karakteristiği vurgulanarak konunun kapsamı belirlenir.

2. Keşfetme25 dk

   Felsefe disiplininin temel özellikleri ve felsefi düşüncenin karakteristik özellikleri üzerinde durulur. Öğrencilerden, genel felsefe tanımı ile İslam dünyasındaki düşünce geleneği arasındaki bağlamı kavramaları istenir (E1.1).

   İF.1.1
3. Uygulama35 dk

   Yapılandırılmış bir metin üzerinden İslam felsefesinin İslam düşüncesindeki yeri analiz edilir (KB2.4). Öğrencilerden, belirli coğrafya ve zaman dilimlerini merkeze alan tanımları sorgulamaları (E3.9) ve eleştirel bakış açısıyla değerlendirmeleri (E3.10) istenir. Hikmet kavramı açıklanarak İslam filozoflarının felsefeyi hikmet arayışı olarak konumlandırdıkları vurgulanır.

   İF.1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   İslam felsefesinin tanımı üzerine yapılan tartışmalar özetlenir (KB2.3). Öğrencilerden, İslam filozoflarının felsefeyi bir hikmet arayışı olarak tanımlamalarının temel gerekçelerini içeren kısa cevaplı soruları yanıtlamaları istenir.

   İF.1.1

Sınıf defteri: İF.1.1 İslam felsefesiyle ilgili yapılan tanımlar üzerine eleştirel…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   İslam felsefesinin tanımı üzerine temel kavramlar olan hikmet, kelam ve tasavvuf gibi terimler etkileşimli tahta üzerinden tanıtılır. Öğrencilerin konuya yönelik merak duyguları (E1.1) uyandırılmak amacıyla İslam felsefesinin kapsamı hakkında ön bilgiler alınır.

2. Keşfetme25 dk

   Kindi, Farabi ve İbni Sina'nın din-felsefe ilişkisine dair görüşleri üzerinde durulur. Öğrencilerden bu bilgileri kullanarak İslam felsefesine yönelik tanımları sorgulamaları (E3.8) ve akıl yürütme süreçleri (SDB2.2) aracılığıyla kavramların çözümlemesini (KB2.4) yapmaları istenir.

   İF.1.1
3. Uygulama35 dk

   İş birlikli tartışma yöntemiyle öğrenciler akıl yürütme sonuçlarını yansıtır ve arkadaşlarıyla paylaşır (D14). Farklılaşma kapsamında; zenginleştirme grubu için ayet/hadislerin temel ilkelerle ilişkisini içeren görsel hazırlayıp sunmaları, destekleme grubu için ise İslam felsefesinin ilişkili olduğu İslami bilimleri sözlü veya yazılı olarak açıklayarak özetlemeleri (KB2.3) istenir.

   İF.1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilere açık uçlu ve kısa cevaplı sorular yöneltilerek İslam felsefesinin tanımlarına dair ulaştıkları çıkarımlar sözlü olarak ifade ettirilir. Dersin sonunda kavramların sentezlendiği bir çalışma kâğıdı üzerinden değerlendirme yapılır.

   İF.1.1

Sınıf defteri: İF.1.1 İslam felsefesiyle ilgili yapılan tanımlar üzerine eleştirel…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilere İslam felsefesinin gelişimini etkileyen temel unsurlar üzerine kısa bir giriş konuşması yapılır. Geçmiş dönemlerdeki ilim arayışlarının bugünkü düşünce yapısına nasıl yön verdiğine dair merak uyandırıcı (E1.1) sorular yöneltilir.

2. Keşfetme25 dk

   Kur’an-ı Kerim ve sünnetin İslam düşüncesindeki temel kaynaklar olduğu belirtilerek; tefekkür ve ilim öğrenmeyi teşvik eden ayet ve hadisler örneklenir. Bu metinlerin İslam filozoflarının çalışmalarına etkisi sorgulanarak (E3.8, SDB2.2) öğrencilerin bu kaynaklarla ilişki kurmaları sağlanır.

   İF.1.2
3. Uygulama35 dk

   Tefekkür kavramı tanımlanarak Beytülhikme bünyesindeki çeviri ve araştırma faaliyetleri aktarılır. Öğrencilerden İslam felsefesinin gelişimine kaynaklık eden faktörlere dair beyin fırtınası (SDB2.1) yapmaları istenir. Elde edilen verilerle bu faktörlerin çözümleme (KB2.4) ve sınıflandırma (KB2.4) işlemleri yapılarak grafik veya şemalarla görselleştirilmesi (OB4) sağlanır.

   İF.1.2
4. Sonuçlandırma10 dk

   İslam felsefesinin gelişimine kaynaklık eden temel faktörler üzerinde durularak konu özetlenir. Öğrencilerin bu faktörleri yorumlamaları (İF.1.2.c) için açık uçlu sorularla değerlendirme yapılır ve ders sonlandırılır.

   İF.1.2

Sınıf defteri: İF.1.2 İslam felsefesinin gelişimine kaynaklık eden faktörleri özetleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilerden İslam felsefesinin gelişimine kaynaklık eden temel faktörlerin neler olabileceğine dair ön bilgileri paylaşmaları istenir. Beytülhikme, hikmet ve tefekkür gibi kavramların tarihsel süreçteki önemleri üzerinde durulur (E1.1). Dersin kapsamı ve amaçları aktarılarak öğrencilerin merak duyguları uyandırılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden gruplar halinde çalışarak İslam’ın ana kaynakları, farklı kültürlerle karşılaşma ve tercüme faaliyetlerinin felsefi gelişime katkılarını içeren bir anlam çözümleme tablosu oluşturmaları istenir (SDB2.2). Tartışma sırasında öğrencilerin iş birlikçi bir yaklaşımla bu faktörleri analiz etmeleri sağlanır (KB2.4, D14).

   İF.1.2
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden İslam felsefesinin gelişimine kaynaklık eden faktörleri çeşitli örneklerle yorumlamaları ve bu süreci içeren bir çalışma kâğıdı doldurmaları istenir (E2.2, D16). Farklılaştırma kapsamında; destekleme grubundan temel İslami bilimleri sözlü anlatmaları, zenginleştirme grubundan ise ayet ve hadislerin felsefi ilkelerle ilişkisini gösteren bir bilgi görseli hazırlayıp sunmaları istenir.

   İF.1.2
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden İslam felsefesinin gelişimine katkı sağlayan temel faktörleri içeren giriş-çıkış kartlarını doldurmaları ve tanılayıcı dallanmış ağaç yöntemiyle konuyu özetlemeleri istenir. Tartışılan başlıkların sentezlenmesi sağlanarak dersin ana noktaları vurgulanır.

   İF.1.2

Sınıf defteri: İF.1.2 İslam felsefesinin gelişimine kaynaklık eden faktörleri özetleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilerin İslam felsefesinin geliştiği ilim ve kültür havzalarına yönelik merak duyguları uyandırılır (E1.1). Geçmiş dönemlerdeki bilimsel birikimlerin günümüz düşünce dünyasındaki yeri üzerine kısa bir giriş konuşması yapılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden İslam felsefesinin geliştiği ilim ve kültür havzalarıyla ilgili merak ettikleri konuları belirlemeleri istenir (E1.1). Belirlenen bu başlıklar üzerine sorgulayıcı sorular oluşturmaları sağlanır (E3.8, E3.9). Öğrenciler, belirlenen bu odak noktalarını sınıf içinde tartışarak önceliklendirirler.

   İF.1.3
3. Uygulama35 dk

   İslam felsefesinin geliştiği başlıca ilim ve kültür havzaları tarih disipliniyle ilişkilendirilerek tanıtılır. Bu havzalar harita üzerinde gösterilerek coğrafya disipliniyle ilişkilendirilir (SBAB10.2, OB4). Öğrenciler, merak ettikleri konuları öğretmen rehberliğinde inceleyerek sonuç çıkarımları yaparlar (KB2.4, E3.10). İhtiyaç duyan öğrenciler için hazırlanan çalışma yaprakları üzerinden içerik pekiştirilir.

   İF.1.3
4. Sonuçlandırma10 dk

   İnceleme sonuçlarına dayanarak İslam felsefesinin gelişimine katkı sunan havzaların özellikleri üzerine kısa cevaplı sorular ve eşleştirme çalışmaları yapılır. Öğrencilerin elde ettikleri bulguları özetlemeleri (KB2.3) sağlanır.

   İF.1.3

Sınıf defteri: İF.1.3 İslam felsefesinin geliştiği ilim ve kültür havzalarıyla ilgili…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   İslam felsefesinin gelişim gösterdiği ilim ve kültür havzaları üzerine merak edilen konular belirlenir (E1.1, E3.8). Öğrencilerden bu bölgelerin neden öne çıktığına dair soruları oluşturmaları istenir.

2. Keşfetme25 dk

   İlim ve kültür havzalarının diğer bölgelere kıyasla öne çıkma nedenleri iş birlikli yöntemle tartışılır (SDB2.2, D14). Öğrencilerden bu süreçte Beytülhikme, fıkıh, hikmet, kelam ve tasavvuf kavramlarını içeren temel dinamikleri analiz etmeleri istenir (KB2.4).

   İF.1.3
3. Uygulama35 dk

   İnceleme sonuçları hakkında çıkarımlar yapılarak bu çıkarımlar kendi cümleleriyle ifade edilir (E1.5, D6). Çalışma kağıtları üzerinde eşleştirme kartları kullanılarak İslam felsefesinin ilişkili olduğu temel İslami bilimler ve kavramlar arasındaki bağlar kurulur; ileri düzeyde ise ayet ve hadislerin düşünce ilkeleriyle ilişkisini gösteren bilgi görselleri hazırlanır.

   İF.1.3
4. Sonuçlandırma10 dk

   İnceleme sonuçlarına dayalı çıkarımların açık uçlu sorularla değerlendirildiği bir çalışma kağıdı üzerinden değerlendirme yapılır. Öğrencilerden İslam felsefesinin gelişim havzalarını özetleyen kısa cevaplı soruları yanıtlamaları istenir.

   İF.1.3

Sınıf defteri: İF.1.3 İslam felsefesinin geliştiği ilim ve kültür havzalarıyla ilgili…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   İslam düşünce geleneğinde bilimlerin bir bütün olarak ele alındığı vurgulanarak, İslam felsefesinin diğer disiplinlerle olan ilişkileri üzerine merak uyandırılır (E1.1). Öğrencilerin konuya yönelik ön bilgilerini harekete geçirmek için etkileşimli tahta üzerinden kavram haritası sunulur.

2. Keşfetme25 dk

   İslam filozoflarının farklı disiplinlerle ilgilendiği belirtilir ve öğrencilerden İslam felsefesinin ilişkili olduğu diğer alanlar hakkında tahmin yürütmeleri, bu tahminlerini gerekçeleriyle açıklayarak tartışmaları istenir (SDB2.1). Öğrencilerin öngörüleri üzerinden bilimlerin bütünlüğü vurgulanır.

   İF.1.4
3. Uygulama35 dk

   Öğretmen rehberliğinde İslam felsefesinin ilişkili olduğu temel disiplinler (fıkıh, kelam, tasavvuf) belirlenir. 'İnanma' ve 'düşünme'nin karakterleri üzerinden bu üç disiplinin hareket noktaları karşılaştırmalı olarak analiz edilir (E3.7). Öğrencilerin farklı öğrenme hızlarına uygun çalışma yaprakları kullanılarak konunun pekiştirilmesi sağlanır.

   İF.1.4
4. Sonuçlandırma10 dk

   İslam felsefesinin fıkıh, kelam ve tasavvuf gibi disiplinlerle olan ilişkileri üzerine açık uçlu sorularla değerlendirme yapılır. Öğrencilerin öğrenme çıktılarına ulaşma düzeyleri kısa cevaplı sorular ve eşleştirme etkinlikleriyle kontrol edilir.

   İF.1.4

Sınıf defteri: İF.1.4 İslam felsefesinin diğer disiplinlerle ilişkisini çözümleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, öğrencilere "Varlık denince akla ilk ne geliyor?" sorusunu yöneltir ve yanıtları etkileşimli tahtaya yazar. Önceki hafta işlenen İslam felsefesinin ilişkili olduğu disiplinlerden felsefeye değinilerek bu dersin İslam felsefesinin ana konularına giriş olduğu belirtilir. Öğrencilerden varlık konusunun bir felsefe konusu olarak neden önemli olabileceğini düşünmeleri istenir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, varlık konusunun felsefenin ana konularından olduğunu hatırlatır; felsefe disiplininin ana konuları (varlık, bilgi, ahlak) etkileşimli tahtada listelenir. Öğrencilerden ders kitabındaki ilgili bölümü okuyarak aynı konuların İslam felsefesinin ana konuları arasında da yer alıp almadığını belirlemeleri istenir. Bulgular sınıfta paylaşılır ve varlık, bilgi ve ahlakın İslam felsefesinin de ana konuları olduğu fark ettirilir (İF.2.1.a).

   İF.2.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Beyin fırtınası tekniğiyle öğrencilerden varlık konusuna ilişkin akıllarına gelen kavram ve soruları söylemeleri istenir; tüm katkılar tahtaya yazılır. Ardından öğrencilerden ders kitabındaki yapılandırılmış metinden yararlanarak varlık, bilgi ve ahlakın İslam felsefesinin ana konuları arasında geçtiği yerleri işaretlemeleri istenir (OB1, İF.2.1.a).

   İF.2.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Çember tekniği kullanılır; öğrenciler sırayla metinde işaretledikleri yerlerden birini göstererek varlık, bilgi ve ahlakın İslam felsefesinin ana konularından olduğunu kendi cümleleriyle ifade eder (İF.2.1.a). Her öğrencinin söz hakkı gözetilir, birbirini dinlemesi ve saygılı bir dille katkı vermesi sağlanır (SDB2.1, D14).

   İF.2.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğretmen, varlık, bilgi ve ahlakın İslam felsefesinin ana konularından olduğunu çember çalışmasındaki ifadelerden yararlanarak toparlar (İF.2.1.a). Öğrencilerden Çalışma Kâğıdındaki Kısa Cevaplı Soruları yanıtlamaları ve İslam felsefesinin ana konularını yazmaları istenir. Yanıtlar öğrenme kanıtı olarak Dereceli Puanlama Anahtarıyla değerlendirilir.

   İF.2.1

Sınıf defteri: İF.2.1 Varlık, bilgi ve ahlak konularını anlayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada doğadan bir görsel gösterir ve çevremizdeki varlıkların nasıl açıklanabileceğini sorar. Öğrencilerden kısa görüşler alınır (SDB2.1). Bu hafta varlık, bilgi ve ahlakın İslam felsefesinin ana konuları arasında olduğunun fark edileceği ve varlığın tanımlanacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Etkileşimli tahtada Farabi'nin “ilk muharrik” ve İbni Sina'nın “zorunlu-mümkün varlık” delilleri, Muhyiddin İbnülarabi'nin varlık görüşü ve anasırıerbaa kavramı sunulur. Öğretmen, Felsefe dersinden bilinen bilgi konusunu hatırlatır; öğrenciler ders kitabını okuyarak (OB1) varlık, bilgi ve ahlakın İslam felsefesinin ana konuları arasında olduğunu fark eder (İF.2.1.a).

   İF.2.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler ikişerli çalışarak Farabi, İbni Sina ve İbnülarabi'nin görüşlerinden anahtar ifadeleri listeleme yöntemiyle çıkarır; anasırıerbaa kavramını da ekleyerek varlığın İslam felsefesi açısından tanımını kendi cümleleriyle yazar (İF.2.1.b). Tanımlar sınıfta okunur, karşılaştırılır ve farklı ifadelere açık fikirlilikle yaklaşılır (E3.5).

   İF.2.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   İslam filozoflarının varlık görüşünün estetik boyutuna değinilir ve öğrencilerin estetiğin doğadaki yerini fark etmeleri teşvik edilir (D7.1). Öğrencilerden doğadan seçtikleri bir örnekteki düzen ve güzelliğin varlık tanımına nasıl katkı yaptığını bir cümleyle eklemeleri istenir (İF.2.1.b).

   İF.2.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden varlık kavramı için Frayer Modeli'ni tanım, örnek ve örnek olmayan bölümleriyle doldurmaları istenir (İF.2.1.b). Öğretmen, kısa cevaplı iki soruyla varlık, bilgi ve ahlakın ana konular olduğunu yoklar. Frayer Modelleri ve çalışma kâğıtları dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilmek üzere toplanır.

   İF.2.1

Sınıf defteri: İF.2.1 Varlık, bilgi ve ahlak konularını anlayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Etkileşimli tahtaya "Bir şeyi bilmek ile onu tanımak aynı mıdır?" sorusu yazılır ve öğrencilerin ilk düşünceleri alınır (E3.5). Öğretmen varlık, bilgi ve ahlakın İslam felsefesinin ana konuları olduğunu hatırlatır. Bu derste bilgi konusunun İslam felsefesi açısından tanımlanacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden bilgi sözcüğüyle akıllarına gelen kavramları söylemeleri istenir; beyin fırtınasıyla toplanan yanıtlar etkileşimli tahtada listelenir. Ardından ders kitabındaki yapılandırılmış metin okutulur ve öğrencilerden metinden yararlanarak bilgi konusunu kendi cümleleriyle tanımlamaları istenir (OB1). Tanımlar tahtada karşılaştırılarak ortak bir tanım oluşturulur (İF.2.1.b).

   İF.2.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Allah'ın (cc) Âlim ismi ve arif kavramı ders kitabından yararlanılarak tanımlanır. Öğrencilerden Allah (cc) için "Âlim" ismi kullanılırken "arif" sıfatının kullanılmamasının sebepleri hakkındaki fikirlerini açık bir şekilde ifade etmeleri istenir (E3.5). Beyin fırtınasıyla toplanan görüşler paylaşılırken arkadaşlarını etkin bir şekilde dinlemeleri teşvik edilir (SDB2.1, D4.2) (İF.2.1.b).

   İF.2.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   İlim ve marifet kavramları tanımlanır; İslam filozoflarının bilgiyi bu terimlerle ifade ettiğine değinilir. Öğrenciler ikili çalışarak bilgi, ilim ve marifet kavramlarının tanımlarını etkileşimli tahtadaki tabloya yazar. Tanımlar sınıfta okunarak eksikler tamamlanır (İF.2.1.b).

   İF.2.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden bilgi, ilim, marifet, Âlim ve arif kavramlarının tanımını soran kısa cevaplı sorulara yazılı yanıt vermeleri istenir. Yanıtlar öğretmen rehberliğinde kontrol edilerek eksik ve hatalı tanımlar düzeltilir. Böylece İslam felsefesi açısından bilgi konusunun tanımı toparlanır (İF.2.1.b).

   İF.2.1

Sınıf defteri: İF.2.1 Varlık, bilgi ve ahlak konularını anlayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki derslerde işlenen varlık, bilgi ve ahlak konularını kısaca hatırlatarak dersi başlatır. Etkileşimli tahtada 'Bildiğimiz şey gerçekten doğru mudur?' sorusu gösterilir. Öğrencilerden yanıtlarını eşleriyle paylaşmaları ve farklı görüşleri açık fikirle dinlemeleri istenir (E3.5, SDB2.1). Dersin amacı, İslam felsefesinde bilgi konusunun ortaya çıkış sebeplerini açıklamak olarak belirtilir (İF.2.1.c).

   İF.2.1
2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, İslam filozoflarına göre bilginin kaynaklarını akıl, vahiy ve duyu olarak kısaca açıklar. Öğrencilerden ders kitabından hakikat kavramının tanımını bulmaları ve bilgiyle hakikat arasındaki ilişkiyi açıklamaları istenir (OB1). Bilgi konusunun felsefede neden gündeme geldiği sınıfta tartışılır ve gerekçeler tahtada toplanır (İF.2.1.c).

   İF.2.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Farabi ve İbni Sina'nın bilgi görüşleri ile bu görüşlerin estetik boyutu ders kitabı üzerinden incelenir (D7). Öğrencilerden listeleme yöntemiyle bilgi konusunun ortaya çıkış sebeplerini sıralamaları ve sebepleri birbiriyle ilişkilendirmeleri istenir (E3.7). Listeler sınıfta karşılaştırılarak ortak sebepler belirlenir (İF.2.1.c).

   İF.2.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Performans görevi olarak Farabi ve İbni Sina'nın bilgi konusundaki görüşlerini içeren bir dijital medya ürünü (podcast, radyo programı vb.) için gruplar hâlinde taslak hazırlanır. Taslakta bilgi konusunun ortaya çıkış sebeplerine de yer verilir (İF.2.1.c). Grup üyeleri görev paylaşımında birbirlerine saygı ve dostane bir dil kullanır (D14, D4). Öğretmen taslaklara geri bildirim verir.

   İF.2.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenme kanıtı olarak taslaklar, Frayer modeli ve açık uçlu soru kullanılır. Öğrencilerden hakikat kavramı için Frayer modelini doldurmaları ve 'Bilgi konusu İslam felsefesinde neden ortaya çıkmıştır?' sorusunu yazılı yanıtlamaları istenir (İF.2.1.c). Yanıtlar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Ahlak konusunun da felsefenin ana konularından olduğu hatırlatılarak ders toparlanır.

   İF.2.1

Sınıf defteri: İF.2.1 Varlık, bilgi ve ahlak konularını anlayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen Tutum, Yatırım ve Türk Malları Haftası'na değinerek israftan kaçınmanın ve tutumlu olmanın ahlakî bir davranış olduğunu belirtir. Öğrencilerden ahlaklı davranışa birer örnek vermeleri istenir. Dersin amacı, İslam felsefesinde ahlak konusunun ortaya çıkış sebeplerini açıklamak ve özelliklerini belirlemek olarak duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen ahlakın İslam felsefesinin ana konuları arasında yer aldığını hatırlatır ve etkileşimli tahtaya 'İslam filozofları neden ahlak üzerine düşünmüştür?' sorusunu yazar. Felsefe disiplininden yararlanılarak beyin fırtınası yapılır; öğrenciler akla gelen olası sebepleri sırayla söyler, öğretmen bunları tahtada toplar. Farklı fikirlere açık olunur, ardından ders kitabından sebepler gözden geçirilir (OB1, E3.5). Ortaya çıkış sebeplerine ilişkin ilk açıklamalar oluşturulur (İF.2.1.c).

   İF.2.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler ders kitabındaki yapılandırılmış metinden yararlanarak Cornel tekniğiyle not alır; ahlak tanımı ile ortaya çıkış sebepleri ayrı sütunlarda yer alır (OB1). Öğretmen İslam ahlakının kaynaklarını açıklar. İslam filozoflarının ahlak konusunda düşünce üretme sebepleri nezaket çerçevesinde tartışılır (D14.1) ve ahlakın ortaya çıkış sebepleri açıklanır (SDB2.1, İF.2.1.c).

   İF.2.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen Farabi, İbni Sina, Gazali, İbni Miskeveyh ve Kınalızade Ali Efendi'nin ahlak anlayışına değinir. Öğrenciler ikişerli gruplar hâlinde ders kitabından seçtikleri bir filozofun ahlak anlayışının öne çıkan özelliklerini çalışma kâğıdına yazar ve bunları diğer filozoflarla ilişkilendirir (E3.7). Özellikler sınıfta paylaşılır (İF.2.1.ç).

   İF.2.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğretmen ahlak konusunun ortaya çıkış sebeplerini ve özelliklerini kısaca toparlar. Öğrencilerden ahlak kavramı için Frayer Modeli'ni (tanım, özellikler, örnek, örnek olmayan) doldurmaları ve ortaya çıkış sebeplerine ilişkin iki kısa cevaplı soruyu yanıtlamaları istenir. Yanıtlar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir (İF.2.1.ç).

   İF.2.1

Sınıf defteri: İF.2.1 Varlık, bilgi ve ahlak konularını anlayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada 'Bir insanın davranışlarını güzel ya da çirkin yapan nedir?' sorusunu yöneltir. Öğrencilerin yanıtları açık fikirlilikle (E3.5) dinlenir ve tahtada toplanır. Dersin amacının İslam felsefesi açısından ahlak konusunun özelliklerini belirlemek olduğu açıklanır. Farklı görüşlere saygı gösterilmesi gerektiği (D14) hatırlatılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, ders kitabı ve etkileşimli tahta ile 'nefis terbiyesi' ve 'nefis tezkiyesi' kavramlarını açıklar. İslam filozoflarının ahlak görüşünün estetik boyutuna değinilir. Öğrencilerden ders kitabındaki ilgili bölümden her iki kavramı tanımlayan anahtar ifadeleri bulmaları (OB1) ve ikili çalışarak her kavramı bir cümleyle ifade etmeleri istenir (İF.2.1.ç).

   İF.2.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden çevrelerindeki güzellikleri (doğa, mimari, sanat eseri gibi) hatırlayarak birini anlatmaları istenir; böylece çevresel güzelliklerin takdir edilmesi teşvik edilir (D7.1). Ardından öğretmen İslam ahlak felsefesindeki erdemler hakkında bilgi verir; adalet, cesaret, cömertlik, doğruluk, hikmet, iffet, merhamet, sabır ve tevazu kavramlarına değinilir. Öğrencilerden erdemlerden birini seçip günlük hayattan bir örnekle ilişkilendirmeleri istenir (İF.2.1.ç).

   İF.2.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden ahlak konusunun özelliklerini belirlemeleri istenir (E3.7). Bu amaçla listeleme yönteminden yararlanılır: ikili gruplarda dostça iş birliği içinde (D4), önceki etkinlikteki erdemlerden ve nefis kavramlarından hareketle ahlakın özellikleri madde madde listelenir. Listeler tahtada birleştirilir; tekrar edenler elenerek ortak özellik listesi oluşturulur (İF.2.1.ç).

   İF.2.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden 'ahlak' kavramı için Frayer modeli çalışma kâğıdını tanım, özellikler, örnekler ve örnek olmayanlar bölümleriyle doldurmaları istenir. Öğretmen, sınıfta oluşturulan ortak özellik listesini kontrol listesi olarak kullanır ve birkaç kâğıdı etkileşimli tahtada inceler. Ardından kısa cevaplı sorularla ahlak konusunun iki özelliği sorulur.

   İF.2.1

Sınıf defteri: İF.2.1 Varlık, bilgi ve ahlak konularını anlayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Önceki haftada çalışılan varlık konusu etkileşimli tahtada kısaca hatırlatılır. Öğrencilerden bu konunun felsefede neden temel bir konu sayıldığını tek cümleyle söylemeleri istenir. Bu haftanın İslam felsefesinin ana konularından biri olan bilgi konusuna yönelik olduğu belirtilir ve farklı fikirlere açık olunması istenir (E3.5).

2. Keşfetme25 dk

   Varlık konusunun felsefenin ana konularından olduğu hatırlatılır ve felsefe disiplininden yararlanılarak konunun hangi sorularla ilişkili olduğu sorulur. Beyin fırtınası tekniğiyle öğrencilerin ileri sürdüğü fikirler etkileşimli tahtaya yazılır (E3.5). Öğrencilerin varlık konusunun İslam felsefesinin de ana konuları arasında yer aldığını fark etmeleri sağlanır.

3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden yapılandırılmış bir metinden yararlanarak varlık konusunu tanımlamaları istenir (OB1). İslam filozoflarının varlığı özünde manevi bir gerçeklik olarak gördüklerine değinilir. Çember tekniğiyle filozofların varlık konusunda düşünce üretme sebepleri tartışılır; bu tartışmadan hareketle varlık konusunun ortaya çıkış sebepleri açıklanır (SDB2.1).

4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Kevn ve sâni kavramları tanımlanır; klasik dönem İslam filozoflarının çalışmalarının varlıktan Allah'a (cc) ulaşmayı hedeflediği vurgulanır. Farabi'nin "ilk muharrik" ve İbni Sina'nın "zorunlu-mümkün varlık" delillerine yer verilir; Muhyiddin İbnülarabi'nin görüşüne ve anasırıerbaa kavramına değinilir. Varlık görüşünün estetik boyutundan hareketle öğrencilerin estetiğin doğadaki yerini fark etmeleri teşvik edilir (D7.1).

5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenme kanıtı olarak her öğrenci varlık kavramı için Frayer Modeli doldurur; modelde tanım, özellikler, örnekler ve örnek olmayanlar yer alır. Kevn, sâni ve anasırıerbaa kavramlarını kendi cümleleriyle açıklayan kısa bir Çalışma Kâğıdı da tamamlanır. Çalışmalar toplanır ve dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir.

Sınıf defteri: Bilgi; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, Veremle Savaş Eğitimi Haftası'na değinerek sağlıklı ve doğru bilgiye ulaşmanın önemini vurgular. Önceki derste çalışılan bilgi konusundan bir iki kavram hatırlatılır. Bu hafta bilgi konusunun İslam filozofları tarafından nasıl ele alındığının incelenecği belirtilir ve etkileşimli tahtada dersin soruları gösterilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden listeleme yöntemiyle varlık konusunun özelliklerini belirlemeleri ve bunları etkileşimli tahtadaki ortak listeye yazmaları istenir (E3.7). Liste sınıfça incelenir, özellikler arasındaki ilişkiler tartışılır. Öğretmen, bilgi konusunun da felsefenin ana konularından olduğunu hatırlatır ve varlık ile bilgi konuları arasındaki bağı sorar.

3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Felsefe disiplininden yararlanılarak yapılan beyin fırtınasıyla öğrencilerin bilgi konusunun İslam felsefesinin de ana konuları arasında yer aldığını fark etmeleri sağlanır. Öğrencilerden ders kitabındaki yapılandırılmış metinden yararlanarak bilgi konusunu tanımlamaları istenir (OB1). İslam filozoflarının bilgi konusunda düşünce üretme sebepleri tartışılır ve bu tartışmadan hareketle bilginin ortaya çıkış sebepleri açıklanır (SDB2.1). Açıklama sürecinde arkadaşlarını etkin biçimde dinlemeleri teşvik edilir (D4.2).

4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, Allah’ın (cc) Âlim ismini ve arif kavramını tanımlar. Öğrencilerden beyin fırtınası tekniğiyle Allah (cc) için “Âlim” ismi kullanılırken “arif” sıfatının kullanılmamasının sebepleri hakkında fikirlerini açık bir şekilde ifade etmeleri istenir (E3.5). Ardından ilim ve marifet kavramları tanımlanır ve İslam filozoflarının bilgiyi bu terimlerle ifade ettiğine değinilir.

5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden Anlam Çözümleme Tablosunda bilgi, ilim, marifet, âlim ve arif kavramlarını kendi cümleleriyle anlamlandırmaları istenir. Ardından kısa cevaplı sorularla bilginin tanımı ve ortaya çıkış sebepleri yoklanır. Yanıtlar etkileşimli tahtada karşılaştırılarak eksikler giderilir.

Sınıf defteri: Bilgi; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki haftada bilgi konusunun işlendiğini hatırlatır ve etkileşimli tahtaya 'İyi insan olmak için yalnızca bilmek yeterli midir?' sorusunu yazar. Öğrencilerin kısa görüşleri alınır ve farklı düşüncelere açık olunması istenir (E3.5). Dersin konusunun ahlak olduğu, ahlakın felsefenin ve İslam felsefesinin ana konularından biri sayıldığı belirtilir. Ders kitabındaki ilgili bölüm öğrencilerle birlikte gözden geçirilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen ahlak konusunun felsefenin ana konularından olduğunu hatırlatır. Öğrencilerden beyin fırtınası tekniğiyle ahlak denince akıllarına gelen kavramları söylemeleri istenir ve kavramlar tahtada listelenir. Felsefe disiplininden yararlanılarak listedeki kavramlar gruplanır; öğrencilerin ahlak konusunun İslam felsefesinin de ana konuları arasında yer aldığını fark etmeleri sağlanır.

3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden ders kitabındaki yapılandırılmış metni okuyarak ahlak konusunu kendi cümleleriyle tanımlamaları istenir (OB1). Okuma sırasında cornell tekniği kullanılır: anahtar kavramlar sol sütuna, açıklamalar sağ sütuna, özet ise sayfanın altına yazılır. Tanımlar eşlerle karşılaştırılır ve nazik bir dille birbirine dönüt verilir (SDB2.1).

4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen İslam ahlakının kaynaklarını ders kitabı ve etkileşimli tahta üzerinden açıklar. Öğrenciler kaynakları cornell notlarına ekler. Notlardaki kaynaklar hakkında birkaç öğrenciye açıklama yaptırılır ve öğretmen gerektiğinde geri bildirim verir.

5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden ahlak kavramı için Frayer modelini tamamlamaları istenir: tanım, özellikler, örnekler ve örnek olmayanlar yazılır. Ardından 'İslam ahlakının kaynakları nelerdir?' gibi kısa cevaplı sorular yanıtlanır ve bir açık uçlu soruyla ahlakın İslam felsefesindeki yeri tartışılır. Öğretmen çalışmaları dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir.

Sınıf defteri: Ahlak; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki haftada işlenen ahlak konusunu kısaca hatırlatır ve etkileşimli tahtaya "Ahlaklı olmak neden önemlidir?" sorusunu yazar. Öğrencilerden birbirlerini dinleyerek düşüncelerini paylaşmaları istenir (SDB2.1). Dersin, İslam filozoflarının ahlak anlayışını, nefis terbiyesi ile nefis tezkiyesi kavramlarını ve erdemleri incelemek üzere işleneceği belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden İslam filozoflarının ahlak konusunda düşünce üretmelerinin sebeplerini gruplar hâlinde tartışmaları istenir. Tartışmadan hareketle her grup ahlak konusunun ortaya çıkış sebeplerini açıklar (SDB2.1); süreçte öğrenciler birbirlerine karşı nezaketli olmaya teşvik edilir (D14.1). Öğretmen Farabi, İbni Sina, Gazali, İbni Miskeveyh ve Kınalızade Ali Efendi'nin ahlak anlayışına değinerek açıklamaları tamamlar.

3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen "nefis terbiyesi" ve "nefis tezkiyesi" kavramlarını ders kitabından yararlanarak açıklar; öğrencilerden iki kavram arasındaki farkı kendi cümleleriyle yazmaları istenir. İslam filozoflarının ahlak görüşünün estetik boyutuna değinilir; öğrencilerin çevrelerindeki güzellikleri takdir etmeleri ve örnek vermeleri teşvik edilir (D7.1).

4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen adalet, cesaret, cömertlik, doğruluk, hikmet, iffet, merhamet, sabır ve tevazu erdemlerini açıklar. Öğrencilerden listeleme yöntemiyle ahlak konusunun özelliklerini belirlemeleri istenir (E3.7). Listeler yapılandırılmış gridde erdemlerle eşleştirilir ve sınıfça karşılaştırılır.

5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden seçtikleri bir erdem için Frayer modelini (tanım, özellikler, örnekler, örnek olmayanlar) doldurmaları istenir. Öğretmen birkaç modeli etkileşimli tahtada inceler ve erdemin nefis terbiyesiyle ilişkisini sorar. Öğrenciler birbirlerinin çalışmalarını saygıyla dinler (D14.1). Frayer modelleri öğrenme kanıtı olarak toplanır.

Sınıf defteri: Ahlak; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Önceki haftanın konusu olan ahlak üzerinden felsefenin insana ve varlığa dair sorularına kısaca değinilir. Öğretmen etkileşimli tahtaya Aristoteles, akıl ve varlık sözcüklerini yazar; öğrencilerden bu sözcüklerin İslam dünyasındaki felsefi düşünceyle ilişkisi hakkında akıllarına gelenleri söylemeleri istenir. Dersin amacı, meşşai felsefeyle ilgili merak edilen konuların belirlenmesi olarak duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen meşşai kavramını tanımlar ve meşşai felsefenin temel özelliklerini etkileşimli tahtada açıklar. Meşşai filozofların tartıştığı felsefi konulara değinilir. Öğrenciler ders kitabındaki ilgili bölümü okuyarak bu konuları listeler ve kendilerine ilginç gelenleri işaretler (İF.3.1.a).

   İF.3.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerin meşşai felsefeyle ilgili merak ettikleri konuları belirlemeleri sağlanır (E1.1). Her öğrenci en çok merak ettiği iki konuyu çalışma kâğıdına yazar. Öğrencilerden bu konularla ilgili soru sormaları istenir; soru sorma tekniklerinden yararlanılır (E3.8). Konu seçimleri sınıfta paylaşılır (İF.3.1.a).

   İF.3.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Meşşai filozofların Aristoteles felsefesini ve temel ilkelerini benimseyerek onu geliştirdikleri belirtilir. Öğrenciler, belirledikleri konuların Aristoteles felsefesiyle ilişkisini tahmin ederek çalışma kâğıdına not eder. Tahminler sınıfta karşılaştırılır (İF.3.1.a).

   İF.3.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler Frayer Modeli çalışma kâğıdına meşşai kavramını tanım, özellik, örnek ve örnek olmayan bölümleriyle yazar. Belirledikleri merak konularından birini kâğıdın altına ekler. Öğretmen birkaç kâğıdı seçerek sınıfla birlikte inceler ve dereceli puanlama anahtarına göre geri bildirim verir (İF.3.1.a).

   İF.3.1

Sınıf defteri: İF.3.1 Meşşai felsefeyle ilgili konuları müşahede edebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki haftada belirlenen Meşşai felsefeyle ilgili merak konularını etkileşimli tahtada listeler. Öğrencilerden bu konulardan birini seçip aklına takılan bir soruyu tek cümleyle söylemeleri istenir (E1.1). Dersin, merak konularını soruya dönüştürmeye yönelik olduğu belirtilir (İF.3.1.b).

   İF.3.1
2. Keşfetme25 dk

   İslam tarihi disiplininden yararlanılarak Meşşai filozofların yaşadığı dönemin ilmî ve tarihî ortamı ders kitabı ve etkileşimli tahta ile tanıtılır. Öğrencilerden bu ortamı göz önünde tutarak merak ettikleri konularla ilgili soruları ikişer kişilik gruplar hâlinde yazmaları istenir (SDB2.1). Sorular açık, anlaşılır ve araştırılabilir olacak biçimde düzenlenir (E3.8, İF.3.1.b).

   İF.3.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Kindi’nin “Allah (cc) tasavvuru” ve Farabi’nin “sudur teorisi” bağlamında Meşşai filozofların görüşlerine değinilir. Öğretmen rehberliğinde iş birlikli tartışma tekniğiyle bu görüşlere ilişkin merak edilen konular hakkında yeni sorular geliştirilir (KB2.6, İF.3.1.b). Sorular birbirine saygı gösterilerek paylaşılır (D14).

   İF.3.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   İbni Sina’nın “uçan adam delili” bağlamında Meşşai felsefeye değinilir. Gruplar bu delille ilgili sorularını yazar, tüm soruları konu başlıklarına göre sınıflandırır ve en çok merak uyandıran soruları belirler (OB1, İF.3.1.b).

   İF.3.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden Çalışma Kâğıdı/Yaprağı üzerine Meşşai felsefeyle ilgili ürettikleri en iyi soruyu ve bu sorunun neden önemli olduğunu yazmaları istenir. Sorular Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir; seçilen sorular etkileşimli tahtada listelenerek sınıfça gözden geçirilir (İF.3.1.b).

   İF.3.1

Sınıf defteri: İF.3.1 Meşşai felsefeyle ilgili konuları müşahede edebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada meşşai felsefenin temel görüşlerini gösteren kısa bir kavram bulutu açar. Öğrencilerden önceki haftalarda belirledikleri ve soru hâline getirdikleri konulardan birini seçmeleri istenir (E1.1). Bu derste seçilen konuların ders kitabı ve diğer kaynaklarla incelendiği belirtilir (OB1).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden ders kitabındaki ilgili bölümü okuyarak seçtikleri konuyla ilgili bilgileri kaynaklardan toplamaları istenir (KB2.6). Gazali ve Fahreddin Razi'nin meşşai filozoflara yönelik eleştirilerine değinilir; eleştirilerin hangi görüşlere yöneldiği tartışılır. Tartışma sürecinde öğrencilerden nezaketli olmaları beklenir (D14.1) (İF.3.1.c).

   İF.3.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden içerik çerçevesinde yer alan meşşai filozoflardan birini seçerek onun tabiata ilişkin görüşlerini ders kitabı ve güvenilir kaynaklardan araştırmaları istenir (OB1). Kaynaklar karşılaştırılarak bulgular çalışma kâğıdına not edilir (E3.8). Çalışma sürecinde öğretmen kaynak seçimi konusunda rehberlik eder (İF.3.1.c).

   İF.3.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Araştırma bulguları rapor taslağı hâlinde düzenlenir; raporda filozofun adı, tabiata ilişkin görüşleri ve başvurulan kaynaklar yer alır. İkili gruplar hâlinde bulgular birbirine kısaca anlatılır (SDB2.1). Raporun sınıfta sunulması için gerekli hazırlık planlanır (İF.3.1.c).

   İF.3.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden araştırma bulgularından en önemli iki bilgiyi seçerek birer cümleyle sunmaları ve başvurdukları kaynakları belirtmeleri istenir. Rapor taslakları dereceli puanlama anahtarına göre değerlendirilir. Birkaç kısa cevaplı soruyla meşşai felsefeyle ilgili incelenen konuların kavrandığı belirlenir ve haftanın çalışması toparlanır.

   İF.3.1

Sınıf defteri: İF.3.1 Meşşai felsefeyle ilgili konuları müşahede edebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada Meşşai felsefeyle ilgili önceki derslerde belirlenen soruları ve inceleme notlarını gösterir. Öğrencilerden merak ettikleri konularda ulaştıkları bilgileri kısaca hatırlamaları istenir (E1.1). Bu derste inceleme sonuçlarından çıkarım yapılacağı belirtilir; meşşai ve işrak kavramları kısaca anımsatılır.

   İF.3.1
2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler gruplara ayrılır. Gruplar, ders kitabındaki Meşşai felsefe metinlerinden ve önceki derslerde tuttukları inceleme notlarından yararlanarak bulgularını bir tabloya yazar (KB2.6, OB1). Her grup bulgularından en az iki çıkarım cümlesi oluşturur ve gerekçesini belirtir (E3.8). Öğretmen, performans görevi kapsamında hazırlanan çıkarımlara sınıfta dolaşarak geri bildirim verir (İF.3.1.ç).

   İF.3.1
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar çıkarımlarını etkileşimli tahtada sırayla sunar. Diğer gruplar sunumları dinler, çıkarımın dayandığı bilgiyle ilgili sorular sorar ve farklı görüşlere saygı gösterir (SDB2.1, D14). Gerekli görülen çıkarımlar ders kitabındaki kaynaklarla desteklenerek düzeltilir (İF.3.1.ç).

   İF.3.1
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere, inceleme sonuçlarından çıkarım yapma düzeylerini belirleyen tanılayıcı dallanmış ağaç uygulanır. Verilen yanıta göre öğrenci ya bir sonraki çıkarım sorusuna ya da ders kitabındaki ilgili bölümü yeniden incelemeye yönlendirilir. Öğrenciler yanıtlarının gerekçesini yazar ve çalışkanlıkla eksik kalan çıkarımlarını tamamlar (D3, İF.3.1.ç).

   İF.3.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden Meşşai felsefeye ilişkin inceleme sonuçlarından yaptıkları çıkarımı, dayandığı bilgiyle birlikte açık uçlu bir soruya yazılı olarak yanıtlamaları istenir. Yanıtlar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir; dallanmış ağaçta görülen eksikler ders kitabındaki ilgili bölüme yönlendirmeyle giderilir. Öğretmen ortak çıkarımları tahtada özetler ve görüşlerini güvenle sunan öğrencileri takdir eder (E1.5, İF.3.1.ç).

   İF.3.1

Sınıf defteri: İF.3.1 Meşşai felsefeyle ilgili konuları müşahede edebilme; değerlendirme