T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 10. SINIF ASTRONOMİ VE UZAY BİLİMLERİ DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilere astronomi kavramının zihinlerinde uyandırdığı çağrışımlar sorulur ve bu cevaplar tahtaya not edilir. Astronominin temel konusunun ne olabileceğine dair beyin fırtınası tekniğiyle fikir yürütmeleri sağlanır (E1.1, SDB2.1).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden astronominin ne olabileceği üzerine beyin fırtınası yaparak fikirlerini paylaşmaları istenir. Tartışma sırasında söz kesmeme ve etkin dinleme gibi kurallara uyulması sağlanarak (SDB2.1, D14) astronominin temel bilimsel çerçevesi sınıfça tartışılır.

   AST.1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden astronominin bilimsel düşünceye katkıları hakkında merak ettikleri konuları belirleyip soru sormaları istenir (E3.8). Ardından Dünya ve Güneş'in yapısı ile uzay olaylarına dair batıl inançları içeren metinler okunur; bu metinlerdeki bilimsel olmayan açıklamalarla güncel bilimsel veriler karşılaştırılır (KB2.4, KB2.16). Öğrenciler, astronominin ilk gelişen temel bilim olarak bilimsel düşüncenin gelişimindeki rolüne dair çıkarımlar yapar (AST.1.1.d).

   AST.1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden öğrendikleri bilgiler doğrultusunda astronominin bilimsel düşünceye katkılarını içeren birer 'Yansıtıcı Yazı' oluşturmaları istenir. Astronominin gelişimindeki rolü üzerine yapılan çıkarımlar sınıfça sözlü olarak değerlendirilir.

   AST.1.1

Sınıf defteri: AST.1.1 Astronominin bilimsel düşüncenin gelişmesindeki rolünü sorgulayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilerden astronominin bilimsel düşüncenin gelişmesindeki rolü hakkında merak ettikleri soruları tanımlamaları ve bu konuda sorular sormaları istenir (AST.1.1.a, AST.1.1.b). Astronomi biliminin tarihsel süreçteki önemi üzerine kısa bir beyin fırtınası yapılır.

   AST.1.1
2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere astronominin doğuşu ve gelişimine yönelik olayların yer aldığı bilgi kartları verilerek bu süreçteki nedenler hakkında varsayımlarda bulunmaları istenir (AST.1.2.). Öğrenciler kendi öğrenme süreçlerini yansıtan birer öğrenme günlüğü yazarlar.

   AST.1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilere gelgit, mevsimler ve tutulmalar gibi olayların ortak amacını belirlemeleri için bilgi kartları verilir (OB1). Bu olayların yaşam kalitesine katkıları üzerine beyin fırtınası yapılır. Astronomi tarihindeki önemli bilim insanlarının çalışmalarını içeren kartlar üzerinden değerlendirme yapılır. Zenginleştirme kapsamında Türk astronomların katkılarını içeren dijital bir içerik tasarlanabilir.

   AST.1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden astronominin doğuşu ve gelişimi üzerine yansıtıcı yazı yazmaları veya çıkış kartı doldurmaları istenir. Astronomi biliminin evreni anlama noktasındaki önemi hakkında genel çıkarımlar yapılır (AST.1.1.d).

   AST.1.1

Sınıf defteri: AST.1.1 Astronominin bilimsel düşüncenin gelişmesindeki rolünü sorgulayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilerden astronominin doğuşunu ve gelişimini sağlayan temel olayların kronolojik akışı üzerine odaklanarak, bu sürecin bilimsel gelişime katkıları hakkında tümevarımsal bir değerlendirme yapmaları istenir (AST.1.2). Astronomi kavramı ile teleskop teknolojisinin tarihsel süreçteki kritik dönemeçleri üzerinde durulur.

   AST.1.2
2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden önceden belirlenen bilim insanlarının yaşamları ve astronomiye katkıları üzerine hazırladıkları bilgileri içeren kısa birer anlatı sunmaları istenir (OB1). Seçilen bilim insanlarının yaşadığı dönemlerin özellikleri ve bu dönemin teknolojik imkânların astronomi üzerindeki etkileri analiz edilir (KB2.4, E3.6).

   AST.1.2
3. Uygulama35 dk

   Gruplarca seçilen bilim insanlerinin rollerini üstlenerek, dönemlerine uygun görsel ve işitsel ögelerle canlandırdıkları sahneleri sunarlar (SDB2.2, E2.5, OB9). Sunumların ardından diğer grupların soruları saygı çerçevesinde yanıtlanır (D14, E3.8) ve astronomi biliminin tarihsel ilerleyişi ile bilimsel sürecin evrimi üzerine beyin fırtınası yapılarak yorumlar paylaşılır (KB2.16, E1.1).

   AST.1.2
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden astronominin gelişimini sağlayan olayların ortak amacını tespit ederek, bu sürecin önemine dair genel bir yargı oluşturmaları istenir (AST.1.2). Öğrenilenlerin özeti yapılarak sunulan bilgilerin değerlendirildiği bir yansıtıcı yazı çalışması gerçekleştirilir (KB2.3).

   AST.1.2

Sınıf defteri: AST.1.2 Astronominin doğuşu ve gelişiminin nedenleri ile astronominin önemi…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilerden astronomi tarihine yön veren bilim insanlarının çalışmalarının bilime etkileri üzerine ön bilgileri sorgulanarak konuya giriş yapılır. Astronomi, elektromanyetik dalgalar ve teleskop kavramları üzerinde durularak dersin temel amaçları aktarılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden astronomi tarihinde yer alan bilim insanlarıyla ilgili açıklamalı bir tarih şeridi hazırlayıp sunmaları istenir (SDB2.2). Bu süreçte öğrencilerin öğrenme süreçlerindeki zorlanma anlarını ve motivasyon yöntemlerini değerlendirdikleri öz değerlendirme formunu doldurmaları sağlanır. Bilim insanlarının katkılarının bağlamdan kopmadan sözlü ifadelere dönüştürülmesi ve yeniden ifade edilmesi (AST.1.3.b, AST.1.3.c) için gruplar halinde çalışma sorumluluğu üstlenilir.

   AST.1.3
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilere astronomi ve ilişkili bilim dallarını içeren kurgusal bir metin sunulur (OB1). Metin üzerinde 'düşün-eşleş-paylaş' tekniğiyle farklı bakış açılarına saygı duyularak (E3.7, D14) bilim dalları belirlenir. Ardından verilen bilgi kartlarıyla astronominin fizik, kimya ve biyoloji gibi alanlardan yararlanma tahminleri yürütülür; destekleme ihtiyacı olan öğrencilere görsel ağırlıklı hazır kartlar sunulur. Astronomi alt dallarının çalışma alanları ile ilgili analizler (KB2.4) yapılarak süreç analitik bir yaklaşımla (E3.6) tamamlanır.

   AST.1.3
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden astronomi tarihine damga vuran bilim insanlarının çalışmalarının bilime katkılarını içeren açık uçlu soruları yanıtlamaları ve hazırladıkları performans görevlerini değerlendirmeleri istenir. Öğrenilenlerin sentezlendiği bir yansıtıcı yazı veya öğrenme günlüğü çalışması ile ders sonlandırılır.

   AST.1.3

Sınıf defteri: AST.1.3 Astronomi tarihine damgasını vuran bilim insanlarının katkılarını…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilerden astronomi kavramı ile fizik, kimya ve matematik gibi temel bilim dalları arasındaki olası bağlantılar üzerine ön bilgileri paylaşmaları istenir. Etkileşimli tahta üzerinden görsel kaynaklar kullanılarak astronominin çok disiplinli yapısı (KB2.14) vurgulanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden astronomi ile ilişkili bilim dallarını ve bu dalların astronominin alt dallarıyla olan bağlarını gösteren bir bilgi görseli hazırlamaları istenir (AST.1.4a, AST.1.4b). Hazırlanan görseller; tanılayıcı dallanmış ağaç veya yapılandırılmış grid yöntemleri kullanılarak sınıf içinde analiz edilir (KB2.4, E3.7).

   AST.1.4
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilere sunulan metindeki; Kepler, Brahe, Newton ve Le Verrier gibi isimlerin çalışmalarını içeren örnekler üzerinden gözlemsel ve kuramsal yöntemlerin ayrıştırılması istenir (KB2.16). Gruplar halinde, belirli astronomik soruların hangi yöntemle çözülebileceği üzerine nezaket kuralları çerçevesinde tartışma yapılır (SDB2.1, D14, SDB2.2). Farklılaştırılmış eğitim kapsamında; destekleme grubuna öğretmen rehberliğinde alt dalların sınıflandırılması, zenginleştirme grubuna ise Türk astronomların katkılarını içeren dijital bir kitapçık hazırlama görevi verilir (E3.8).

   AST.1.4
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden öğrenilen bilimsel yöntemlerin ve disiplinler arası ilişkilerin yapılandırılmış grid üzerinde özetlenmesi istenir (KB2.3). Ders sonunda, astronominin diğer bilim dallarıyla olan etkileşimini yansıtan birer cümlelik 'öğrenme günlüğü' notu yazmaları sağlanır.

   AST.1.4

Sınıf defteri: AST.1.4 Astronominin ilişkili olduğu bilim dalları ile ilişkisini…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilere astronomi çalışmalarında gözlem ve kuramın bir bütün olarak nasıl işlediği üzerine açık uçlu sorular yöneltilir. Gözlem ve kuramın astronomideki öneminin yorumlanması (AST.1.5c) için temel kavramlar üzerinde durulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler, gök cisimlerinin fiziksel özelliklerine göre yaydıkları elektromanyetik dalgalar hakkında bilgilendirilir (AST.1.6). Gözlem ve kuramın astronomi çalışmalarında birlikte kullanılmasının önemini içeren açık uçlu sorularla analiz (KB2.4) ve yorumlama (KB2.14) çalışmaları yapılır (OB1).

   AST.1.5
3. Uygulama35 dk

   Farklı dalga boylarından alınan gök cismi görüntüleri üzerinden teleskopların nitelikleri tartışılır (SDB2.1). Öğrenciler üç gruba ayrılarak farklı optik teleskop türü kartlarını seçer; bu teleskopları ışığın izlediği yol, malzeme ve kullanım alanına göre sistematik bir şekilde tablo üzerinde gruplandırırlar (E3.7, OB1). İlgilenen öğrenciler için dijital gökyüzü haritası uygulamaları araştırılarak örnekler sunulur.

   AST.1.5
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden gözlem ve kuramın astronomideki rollerini içeren birer 'Yansıtıcı Yazı' veya 'Öğrenme Günlüğü' oluşturmaları istenir. Astronomi çalışmalarında bu iki unsurun ayrılmazlığı üzerine yapılan değerlendirmelerle ders sonlandırılır.

   AST.1.5

Sınıf defteri: AST.1.5 Gözlem ve kuramın astronomideki önemini özetleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilerden teleskopların astronomik gözlemlerdeki temel işlevleri ve topladıkları ışığın niteliklerine göre çeşitlilik gösterdikleri üzerine bir beyin fırtınası yapmaları istenir (E1.1, E3.8). Astronomi kavramı ile elektromanyetik dalgalar arasındaki ilişki üzerinde durularak dersin içeriği tanıtılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden topladıkları ışığın niteliklerine göre optik teleskopları mercekli, aynalı ve katadioptrik olarak etiketlemeleri (AST.1.6.ç) ve bu türlerin avantaj/dezavantajlarını araştırarak karşılaştırmalı bir poster veya dijital sunum hazırlamaları istenir (E3.6, SDB2.2, OB9). Süreçte görsel materyallerden yararlanılır.

   AST.1.6
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden belirli bir gözlem amacına uygun özgün bir teleskop tasarımı içeren ürün ortaya koymaları için performans görevi verilir (SDB2.1, D3). Tasarım süreci yapılandırılmış grid ile takip edilirken; isteğe bağlı olarak Türk astronomların katkılarını içeren zenginleştirme içeriği veya bilgi kartları destekleme materyali olarak sunulur.

   AST.1.6
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden tasarladıkları teleskop türlerini ve optik sistemlerin özelliklerini içeren bir yansıtıcı yazı yazmaları istenir. Yapılan çalışmalar yapılandırılmış grid üzerinden değerlendirilir.

   AST.1.6

Sınıf defteri: AST.1.6 Teleskopları sınıflandırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada farklı gök ada görüntülerini gösterir ve öğrencilerden bu görüntülerde dikkat çeken ayrıntıları söylemelerini ister (OB4). Önceki haftada çalışılan gök cisimleriyle bağlantı kurulur. Haftanın amacı, gök adaları birbirinden ayıran niteliklerin belirlenmesi olarak açıklanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden gök ada görsellerini ayrılıp birleşme, beyin fırtınası ya da sınıf içi tartışma tekniklerinden biriyle yorumlamaları istenir (SDB2.1, OB4). Öğrenciler görsellerdeki gök ada görüntülerini birbirinden ayıran nitelikleri belirler ve etkileşimli tahtada ortak bir listede toplar (AST.2.2.a).

   AST.2.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler belirlenen nitelikleri kullanarak seçilen gök ada görsellerinin benzerlik ve farklılıklarını çalışma kâğıdındaki tabloda karşılaştırır (KB2.7). Öğretmen süreci gözlemler ve dönüt verir (AST.2.2.b).

   AST.2.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler gök adaları belirledikleri niteliklere göre ayrıştırır. Dikkatini yaptığı çalışmaya yönlendirerek odaklanma becerisini etkin biçimde kullanır (E3.2). Ayrıştırma ölçütleri ikili eşleşmelerle paylaşılır ve gerekirse düzeltilir (SDB2.2, AST.2.2.b).

   AST.2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıdındaki ayrıştırma sonuçlarını açık uçlu bir soruyla gerekçelendirmeleri istenir: gök adaları hangi niteliklere göre ayırdıkları yazılır. Öğrenciler çalışmalarını öz değerlendirme formuyla gözden geçirir (AST.2.2.b).

   AST.2.2

Sınıf defteri: AST.2.2 Gök adaları sınıflandırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada gezegen, doğal uydu, bulutsu ve kara delik görsellerini gösterir. Öğrencilerden bu cisimlerden ikisinin benzer yönünü söylemeleri istenir. Haftanın amacı paylaşılır: gök adalar benzerliklerine göre gruplandırılacak ve gruplar adlandırılacaktır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler görsel kaynaklardan yararlanarak gök ada türlerini benzerliklerine göre gruplandırır (KB2.5, OB4). Gruplandırmayı tanıtan bir bilgi görseli hazırlayıp sınıf panosunda sergiler. Öğretmen çalışma yaprağıyla öğrencilerin öğrenmelerini izler (AST.2.2.c).

   AST.2.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplara ayrılır ve kurgusal bir uzay yolculuğu tasarlar. Gruplar yolculuğun amacını ve hedef gök cismini belirler, hedefin ait olduğu gök ada grubunu adlandırır (E3.3, SDB2.2). Araç, yakıt türü ve miktarı da kararlaştırılır (AST.2.2.ç).

   AST.2.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler uzay yolculuğunda kullanılan araçların maksimum süratini, yakıt türünü ve gereken yakıtı araştırır (OB7). Dijital araçlarla parsek, ışık yılı, astronomik birim ve kilometre arasında birim dönüşümü yaparak hedefin mesafesini hesaplar. Öğretmen süreci gözlemleyip dönüt verir (AST.2.2.ç).

   AST.2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar yolculuk planlarını ve hedef gök cisminin ait olduğu grubun adını sınıfa sunar. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurur; açık uçlu sorularla gruplandırma ve adlandırma ölçütleri sorgulanır. Öğretmen çalışma yaprağı ve performans görevini dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir (AST.2.2.ç).

   AST.2.2

Sınıf defteri: AST.2.2 Gök adaları sınıflandırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada Güneş'ten Yer'e ulaşan ışığın yolculuğunu gösteren bir görsel açar ve 'Kilometre, gök cisimleri arasındaki uzaklıkları ifade etmek için yeterli midir?' sorusunu sorar. Öğrencilerin düşünceleri kısaca alınır. Bu derste astronomik birim, ışık yılı ve parsek gibi uzaklık birimlerinin neden kullanıldığının araştırılacağı ve bu birimlerle hesaplama yapılacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler ikişerli gruplara ayrılır. Dijital içerik ve ders kitabından Güneş'e, en yakın yıldıza ve komşu gök adaya olan uzaklıklar ile ışığın bu uzaklıkları kat etme süreleri hakkında bilgi toplanır ve çizelgeye yazılır (OB2, AST.2.3.a). Çizelgedeki süreler göz önünde bulundurularak ışığın aldığı yol üzerinden yıldızların ve gezegenlerin geçmişini gözlemlemek nezaket kuralları çerçevesinde tartışılır (SDB2.1, D14.1).

   AST.2.3
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden Yer–Güneş uzaklığını (yaklaşık 150 milyon km) 1 astronomik birim kabul ederek iki gezegenin Güneş'e uzaklığını astronomik birim cinsinden hesaplamaları istenir (OB7, AST.2.3.b). Işığın saniyede yaklaşık 300.000 km yol aldığı bilgisiyle Güneş ışığının Yer'e ulaşma süresi bulunur (KB2.12).

   AST.2.3
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden 1 ışık yılının yaklaşık 9,46 trilyon km olduğunu kullanarak seçtikleri bir yıldızın uzaklığını ışık yılı ve kilometre cinsinden ifade etmeleri istenir (AST.2.3.b). Sonuçlar karşılaştırılarak gök cisimlerinin Yer'e uzaklıklarıyla doğru orantılı olarak geçmişteki görüntülerine ulaşıldığı fark edilir (KB2.14). Öğrenmeler 'Yüz ışık yılı uzaklıktaki bir yıldızın hangi zamanki görüntüsü görülür?' gibi açık uçlu sorularla izlenir.

   AST.2.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden hesaplamalarını içeren çalışma kâğıdını tamamlamaları istenir. Astronomik birim, ışık yılı ve parsek arasındaki ilişkiler yapılandırılmış gridde özetlenir (KB2.3). Çalışma kâğıdı dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir; öğrencilerden öz değerlendirme formunu doldurarak hangi uzaklıkta hangi birimin kullanılacağını yazmaları istenir (AST.2.3.b).

   AST.2.3

Sınıf defteri: AST.2.3 Gök cisimleri arasındaki mesafeleri tahmin edebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada Samanyolu gök adasının görselini gösterir ve Güneş sisteminin bu yapı içindeki yerini öğrencilere sorar. Gök cisimleri arasındaki uzaklıkların hangi birimlerle ifade edildiği hatırlatılır. Bu derste Samanyolu modeli üzerinde mesafelerin hesaplanacağı ve yorumlanacağı söylenir (KB2.12).

2. Keşfetme25 dk

   Gruplar karton, strafor veya ahşap üzerinde Samanyolu gök adasının kabartma modelini oluşturur; Güneş sisteminin konumunu ve kara delik gibi önemli yapıları etiketler (D3.4, D20.1). Yıldızların dağılımı doğru göstermeye çalışılır. Ders kitabındaki verilerle model üzerinde seçilen iki nokta arasındaki gerçek uzaklık uygun birimle hesaplanır (AST.2.3.b).

   AST.2.3
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar modellerini ve yaptıkları mesafe hesaplarını diğer gruplara sunar. Dinleyen gruplar hesaplardaki işlem ve birim kullanımını kontrol eder, farklı sonuçları karşılaştırır (OB7, KB2.7). Gerekirse hesaplar düzeltilir (AST.2.3.b).

   AST.2.3
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden, hesaplanan mesafelere bakarak hangi birimin hangi uzaklık için daha uygun olduğuna dair yargılarını gerekçeleriyle söylemeleri istenir (KB2.14). Soru-cevap yöntemiyle Güneş sistemindeki gök cisimleri arasındaki uzaklıklara ilişkin bilinenler birbirleriyle paylaşılır (SDB2.2). Yargılar sınıfça değerlendirilir (AST.2.3.c).

   AST.2.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden çıkış kartına, hesapladıkları bir mesafeyi ve bunun için seçtikleri birimi gerekçesiyle yazmaları istenir. Öz Değerlendirme Formu ile öğrenciler kendi hesaplama ve yargı sürecini değerlendirir; Çalışma Kâğıdı toplanarak incelenir (AST.2.3.c).

   AST.2.3

Sınıf defteri: AST.2.3 Gök cisimleri arasındaki mesafeleri tahmin edebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada Samanyolu'nun bir görüntüsünü gösterir; öğrencilerden görüntüdeki yapıları adlandırmaları ve Güneş sisteminin bu yapının neresinde olabileceğini tahmin etmeleri istenir (OB4, KB2.12). Bu hafta Samanyolu gök adasının yapısının incelenip bir modele dönüştürüleceği açıklanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler gruplara ayrılır; her gruba Güneş sistemini oluşturan bir gezegen verilir. Gruplar gezegenin Güneş'e olan ortalama uzaklığını, yarıçapını, yapısını, ortalama yoğunluğunu, ortalama yüzey sıcaklığını, atmosferini, dönme ve dolanma periyodunu, eksen eğikliğini ve başka ilginç özelliklerini ders kitabından ve güvenilir kaynaklardan araştırır (AST.2.4.a, SDB2.2, OB1).

   AST.2.4
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar araştırdıkları gezegenlerin özelliklerini karşılaştırabilecekleri ortak bir tablo oluşturur. Tablodan yola çıkarak gezegenler karasal (kayaç) ve dev gaz gezegenler olarak sınıflandırılır (AST.2.4.a, KB2.5, KB2.7).

   AST.2.4
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar gezegenlerin boyutlarını, Güneş'e uzaklıklarını ve eksen eğikliğini çeşitli boyutlardaki materyaller ve çeşitli uzunluklardaki iplerle orantısal olarak modeller (AST.2.4.b). Modeller sınıfta gezilerek incelenir; ölçeklerin tutarlılığı sorgulanır (KB2.14, SDB2.1).

   AST.2.4
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar modellerini kısaca tanıtır. Öğrencilerden Çalışma Kâğıdı'ndaki açık uçlu soruları yanıtlamaları ve gezegen tablosunun ile modelin Güneş sistemini anlamaya katkısını yazmaları istenir (AST.2.4.b). Öğrenciler Öz Değerlendirme Formu'nu doldurur; öğretmen modelleri Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirir.

   AST.2.4

Sınıf defteri: AST.2.4 Samanyolu gök adasının yapısını bir model oluşturarak yorumlayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki haftada incelenen Samanyolu gök adasının yapısına ilişkin birkaç kavramı (bulutsu, kara delik, Güneş sistemi) öğrencilere sorarak derse başlar. Etkileşimli tahtada Samanyolu'nun bir görseli gösterilir ve öğrencilerden görselde fark ettikleri öğeleri söylemeleri istenir (OB4). Bu derste yapının bir modele dönüştürüleceği ve model aracılığıyla yeniden ifade edileceği duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Gruplardan Samanyolu gök adasının hangi öğelerinin (Güneş sistemi, bulutsular, kara delik, süpernova kalıntıları) modelde yer alacağı ve nasıl gösterileceği üzerine kısa bir tartışma yapmaları istenir. Her grup fiziksel bir maket, animasyon ya da sunum biçiminden birini seçip kullanacağı malzemeyi ve ölçeği belirler; seçimini dijital içerik ve ders kitabına dayandırır (E3.3, OB2). Gruplar modellerini hazırlamaya başlar (AST.2.4.b).

   AST.2.4
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar modellerini tamamlar ve sınıfta sergiler. Her grup, modelinin hangi öğeleri gösterdiğini ve bu öğelerin birbirine göre konumunu model üzerinden anlatır (SDB2.1, SDB2.2). Öğretmen modelleri gözlemler ve yapıya uygunluk açısından dönüt verir (AST.2.4.c).

   AST.2.4
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden çalışma yaprağındaki soruları kendi modellerine ya da diğer grupların modellerine bakarak yanıtlamaları istenir. Ardından her öğrenci, bir arkadaşının modelini akran değerlendirme formuyla değerlendirir (KB2.14, D14). Öğretmen yanıtları inceleyerek eksik kalan noktalara dönüt verir (AST.2.4.c).

   AST.2.4
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğretmen, modellerden yola çıkarak Samanyolu gök adasının yapısını sınıfla birlikte özetler. Öğrencilerden modelin yapıyı hangi yönleriyle yansıttığını, hangi yönlerinin sınırlı kaldığını belirten birkaç açık uçlu soruyu yanıtlamaları ve öz değerlendirme formunu doldurmaları istenir. Çalışma yaprağı ve Performans Görevi Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir (AST.2.4.c).

   AST.2.4

Sınıf defteri: AST.2.4 Samanyolu gök adasının yapısını bir model oluşturarak yorumlayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Yılbaşı gecesinde gökyüzüne bakmanın insanlara neler düşündürdüğü kısaca sorulur. Etkileşimli tahtada Güneş sistemini gösteren bir görsel açılır (OB4); öğrencilerden görselde tanıdıkları gök cisimlerini adlandırmaları istenir. Bu derste Güneş sisteminin özelliklerinin çözümleneceği ve gezegenlerin sınıflandırılacağı duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen "Tüm yıldızların oluşma ve yaşamlarını tamamlama süreçleri aynı mıdır?" ve "Güneş, yaşamının sonunda kara deliğe dönüşebilir mi? Neden?" gibi sorularla sınıfta tartışma ortamı oluşturur. Öğrenciler konuyu çok yönlü değerlendirerek süpernova, kara delik ve nötron yıldızı kavramlarını açıklamak için kanıt sunar (E3.5). Güneş'in bu yıldızlar arasındaki özellikleri belirlenir. (AST.2.5.a)

   AST.2.5
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler ders kitabındaki veri tablosundan Güneş'in ve gezegenlerin kütle, çap, Güneş'e uzaklık ve yörünge süresi verilerini inceler (OB7). Verilerden Güneş sisteminin ortak özellikleri çıkarılır ve "Dünya'daki elementlerin kaynağı nedir?" sorusu Güneş sistemi bağlamında tartışılır (KB2.14). (AST.2.5.a)

   AST.2.5
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar gezegenleri kendi belirledikleri ölçütlere göre (örneğin kütle, çap, uydu sayısı) Çalışma Kâğıdı'ndaki tabloda sınıflandırır (KB2.5). Gruplandırmalar ders kitabındaki sınıflandırmayla karşılaştırılır (KB2.7) ve farklılıklar gerekçelendirilir (SDB2.2). (AST.2.5.b)

   AST.2.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler Çalışma Kâğıdı'ndaki gezegen sınıflandırma tablosunu tamamlar ve "Güneş sisteminin temel özellikleri nelerdir?" gibi Açık Uçlu Soruları yanıtlar. Çalışmalar Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir; öğrenciler Öz Değerlendirme Formu'nu doldurur. (AST.2.5.b)

   AST.2.5

Sınıf defteri: AST.2.5 Güneş sisteminin özelliklerini özetleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada Güneş sistemini gösteren bir görsel açar ve öğrencilerden gezegenlerin birbirinden hangi yönlerle ayrıldığını söylemelerini ister (OB4). Önceki derste çözümlenen Güneş sistemi özellikleri kısaca hatırlanır. Dersin amacının gezegenleri sınıflandırmak ve Güneş sisteminin oluşumunu yorumlamak olduğu duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler gruplara ayrılır; her gruba ders kitabından ve görsel kaynaklardan gezegenlerin görsel ve verileri verilir, gruplar gezegenleri ortak özelliklerine göre sınıflandırıp ölçütlerini tahtada gösterir (AST.2.5.b; KB2.5). Bir grubun sınıflamasına diğer gruplar karşı iddia sunar, savunan grup kendi argümanlarını dayanaklarıyla açıklar ve farklı fikirlere saygı gösterilir (E3.5, SDB2.1, D3.1, D14.1). Sınıf tartışmasıyla ortak bir sınıflandırma belirlenir (AST.2.5.b; SDB2.2).

   AST.2.5
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, Güneş sisteminin bulutsudan oluşumunu ve gezegenlerin özelliklerini ders kitabı ile görseller üzerinden ilişkilendirerek yorumlar (AST.2.5.c; KB2.14). Sınıf tartışmasında farklı kütlelerdeki yıldızların yaşam süreçleri (bulutsu, süpernova, nötron yıldızı, kara delik) arasındaki örüntüler belirlenir ve yıldızın kütlesine göre yaşam sürecine ilişkin genelleme yapılır (AST.2.5.c; E3.6, KB2.9).

   AST.2.5
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, yıldızların yaşam sürecini ve Güneş sisteminin oluşumunu anlatan bir poster hazırlar; bu çalışma performans görevi olarak değerlendirilir (AST.2.5.c). Öğrencilerden posterdeki görsellerde renk, desen ve doku gibi duyusal özelliklerin estetik algıyla ilişkisini fark etmeleri istenir (D7.1). Hazırlanan posterler kısaca sunulur (AST.2.5.c).

   AST.2.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Posterler sunulduktan sonra performans görevi dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrencilerden 'Gezegenler hangi ölçütlere göre sınıflandırılır ve Güneş sistemi nasıl oluşmuştur?' açık uçlu sorusunu yazılı yanıtlamaları ve öz değerlendirme formunu doldurmaları istenir. Yanıtlar, gezegenlerin özellikleri ve Güneş sisteminin oluşumuna ilişkin yorumların toparlanmasında kullanılır (AST.2.5.c).

   AST.2.5

Sınıf defteri: AST.2.5 Güneş sisteminin özelliklerini özetleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada bir bulutsu görseli ile bir süpernova görseli gösterir; öğrencilerden ikisi arasında nasıl bir ilişki olabileceğini tahmin etmeleri istenir (OB4, E3.6). Tahminler birkaç öğrenciden alınır. Dersin, yıldızların yaşam süreçlerinde örüntü bulma ve genelleme yapmaya dayandığı belirtilir (AST.2.6).

   AST.2.6
2. Keşfetme25 dk

   Performans görevi olarak öğrencilere farklı kütlelerdeki yıldızların bulutsudan başlayan yaşam aşamalarını gösteren diyagram ve veri tablosu sunulur; öğrenciler öz değerlendirme formundaki ölçütleri inceler (OB7). Öğrenciler bireysel olarak aşamaları sıralar ve yıldızlar arasındaki benzer ve farklı gidişleri işaretler (KB2.7). Yinelenen örüntüler, ders kitabından da yararlanılarak not edilir (AST.2.6.a).

   AST.2.6
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar hâlinde ders kitabındaki yaşam süreci bilgilerinden yararlanılarak farklı kütleli yıldızlar sınıflandırılır ve ortak örüntüler belirlenir (KB2.5, SDB2.2). Ardından kütlesi verilen yeni bir yıldızın hangi aşamalardan geçeceği veriye dayalı olarak tahmin edilir (KB2.12). Bulunan örüntüler etkileşimli tahtada paylaşılır (AST.2.6.a).

   AST.2.6
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden bulunan örüntülere dayanarak yıldızların yaşam süreçleri hakkında en az iki genelleme cümlesi yazmaları istenir (KB2.9). Eşler genellemeleri değiştirir; genellemenin bütün yıldız örneklerinde geçerli olup olmadığını sorgular ve gerekirse düzeltir (SDB2.1, E3.5). Öğretmen yazılan genellemeleri dolaşarak inceler (AST.2.6.b).

   AST.2.6
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden yıldızların yaşam süreçleriyle ilgili genellemelerini 'Kütle, yıldızın yaşam sürecini nasıl belirler?' açık uçlu sorusuyla yanıtlamaları istenir. Yanıtlar çalışma kâğıdına yazılır, öz değerlendirme formu ve akran değerlendirme formuyla gözden geçirilir. Öğretmen performans görevini dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir (AST.2.6.b).

   AST.2.6

Sınıf defteri: AST.2.6 Yıldızların yaşam süreci hakkında tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada gece gökyüzü görseli gösterir ve öğrencilerden bir yıldızın gökyüzündeki yerini başka birine nasıl tarif edebileceklerini tartışmalarını ister (KB2.16). Gök küre kavramı tanıtılarak dersin gök cisimlerinin hareketlerini açıklamada kullanılan temel kavramları incelemeye yönelik olduğu belirtilir.

   AST.3.1
2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere gök küre, zenit, nadir, çevren düzlemi, çevren çemberi, yer eşleği, gök eşleği, eşlek çemberi, tutulum çemberi ve gök uçlağı kavramlarına ilişkin bilgi kartları ve görseller sunulur (OB4). Öğrencilerden bu materyalleri inceleyerek her kavramın tanımını ve gök küre üzerindeki yerini kendi ifadeleriyle not etmeleri istenir. Ders kitabı ve etkileşimli tahtadaki görsellerden yararlanılır (AST.3.1.a).

   AST.3.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, farklı coğrafi konumlardaki gözlemcilere ait yer ve gök küre görsellerini ya da dijital içerikleri öğrencilere verir. Öğrencilerden bu içerikler üzerinde temel kavramları çizerek göstermeleri ve gök cisimlerinin gözlemcinin konumuna göre nasıl değiştiğini açıklamaları istenir (E3.7). Çizimlerde kavramların gözlemcinin bağlamından kopmadan gösterilmesine dikkat edilir (AST.3.1.b).

   AST.3.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden eşleştirme kartlarını kullanarak kavramları tanımlarıyla eşleştirmeleri ve her kavramı kendi cümleleriyle yeniden ifade etmeleri istenir (KB2.14). Birkaç öğrencinin ifadesi sınıfla paylaşılır. Öz değerlendirme için her öğrenci 3-2-1 çıkış kartını doldurur (AST.3.1.c).

   AST.3.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden gök cisimlerinin hareketlerini açıklamada kullanılan kavramlardan ikisini seçip gözlemcinin konumuna göre nasıl değiştiklerini yansıtıcı yazıyla açıklamaları istenir. Açık uçlu sorulara verilen yanıtlar paylaşılır ve Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir (SDB2.1).

   AST.3.1

Sınıf defteri: AST.3.1 Gök cisimlerinin hareketlerini açıklamakta kullanılan temel…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtadaki gök küre görseli üzerinden gök uçlağı, gök eşleği ve yer eşleği kavramlarını kısaca hatırlatır. Öğrencilere gece gökyüzüne uzun süre bakıldığında yıldızların aynı yerde durup durmadığı sorulur. Bu derste gök cisimlerinin günlük görünür hareketinin nedeninin araştırılacağı duyurulur (E3.10).

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada uzun pozlamayla çekilmiş yıldız izi fotoğrafını gösterir; öğrencilerden gök cisimlerinin görünür hareketini gözlemlemeleri istenir (OB4, AST.3.2.a). Toplam çekim süresinin 24 saat olması durumunda yıldızların açısal yer değiştirmesinin kaç derece olacağı sorulur. Öğrenciler tahminlerini düşün-eşleş-paylaş tekniğiyle tartışır (SDB2.1, D9.2).

   AST.3.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Etkileşimli tahtada animasyon açılır; hareketsiz noktanın Kutup Yıldızı olduğu ve Yer’in dönme ekseninin uzantısının kuzey yarım kürede bu yıldıza çok yakın geçtiği belirtilir. Öğrenciler eşler hâlinde yıldızların izlediği yolları Yer’in kendi ekseni etrafındaki dönüşüyle ilişkilendirerek örüntüyü bulur (KB2.16, AST.3.2.b).

   AST.3.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden bulunan örüntüden hareketle gök cisimlerinin günlük görünür hareketleri hakkında genelleme yazmaları istenir (OB7). Genellemelerin doğruluğu bir simülasyonla test edilir. Öğretmen simülasyon üzerinde doğup batan, hiç batmayan ve hiç doğmayan yıldızları vurgular (KB2.19, AST.3.2.c).

   AST.3.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler ders boyunca ulaştıkları genellemeyi iki cümleyle yazar. Öğrencilerden 'Gök cisimlerinin günlük görünür hareketlerinin nedeni nedir, hangi gözlemlere dayanılarak açıklanır?' açık uçlu sorusunu yanıtlamaları istenir. Yanıtlar Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir; yansıtıcı yazıda en çok neyi öğrendikleri belirtilir (AST.3.2.c).

   AST.3.2

Sınıf defteri: AST.3.2 Gök cisimlerinin günlük görünür hareketlerinin nedeni hakkında…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada gök küre görselini açar ve gök eşleği, tutulum çemberi ile gök uçlağını hatırlatır. Öğrencilerden Güneş’in doğma ve batma yerini, gökyüzünde izlediği yolu anımsamaları istenir (SDB2.1). Haftanın amacının Güneş’in yıl boyunca doğma-batma noktalarının nasıl değiştiğine ilişkin önerme oluşturmak olduğu duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Kuzey yarım kürede bir gözlemci için verilen görselde tutulum çemberi üzerindeki Güneş’in konumu incelenir. Öğrencilerden Yer’in eksen eğikliğini, kendi ekseni etrafındaki dönüşünü ve Güneş etrafındaki dolanımını dikkate alarak doğma-batma noktalarının değişimini ve gökyüzündeki yörüngeyi tahmin etmeleri istenir. Aynı konum ve farklı tarihler için günlük hareketin değişimine ilişkin ön bilgilerle yazılı önerme oluşturulur (SDB1.2) (AST.3.3.a).

   AST.3.3
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden beş gün boyunca Güneş’in doğma ve batma noktalarını ile gökyüzünde izlediği yörüngeyi gözlemleyip kaydetmeleri istenir. Kayıtlar çizim ve çizelgeyle görselleştirilir (OB4). Gözleme dayalı önermeler çiftler hâlinde karşılaştırılır (AST.3.3.b).

   AST.3.3
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerin yıl boyunca doğma-batma noktaları ve yörüngenin değişimine ilişkin tahminleri ile gözlem sonuçları karşılaştırılır. Karşılaştırma öğretmen rehberliğinde yorumlanır (D6.2). Hangi tahminin gözlem verileriyle desteklendiği, hangisinin desteklenmediği gerekçesiyle yazılır (OB7) (AST.3.3.c).

   AST.3.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden 'Güneş’in doğma-batma noktaları yıl boyunca nasıl değişir ve hangi gözlem verisi bunu destekler?' sorusuna açık uçlu yazılı yanıt vermeleri istenir. Yanıtlar kısa bir yansıtıcı yazıyla tamamlanır. Performans Görevi Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir (AST.3.3.c).

   AST.3.3

Sınıf defteri: AST.3.3 Yer’in eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki dolanımı nedeniyle…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada Yer’in eksen eğikliğini ve yer eşleğini gösteren bir şema açar. Öğrencilerden Güneş’in doğma noktasının mevsimlere göre nasıl değiştiğine ilişkin önceki derste yaptıkları tahmini hatırlamaları istenir (KB2.16). Öğretmen, bu derste bu tahminlerin gözlem verileriyle sınanacağını açıklar.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, mevsimlerin oluşumu ve analemma örneklerini etkileşimli tahtada gösterir. Öğrenciler bir simülasyonda 21 Mart, 21 Haziran, 23 Eylül ve 21 Aralık için Güneş’in doğma ve batma noktalarını ve öğle yüksekliğini tabloya kaydeder, kayıtlardan sonuç çıkarır (OB7, KB2.14) (AST.3.3.c). Ardından simülasyonda gözlemlenmemiş bir tarih için doğma noktası ve gün içindeki yörünge tahmin edilir (AST.3.3.ç).

   AST.3.3
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler ikili çalışarak tahminlerini simülasyondaki sonuçlarla karşılaştırır ve tahminlerinin geçerliliğini sorgular (E3.10). Tutarsız çıkan tahminde hangi varsayımın yanlış olduğu mantıksal olarak denetlenir (KB2.19) ve tahmin gerekçelendirilerek düzeltilir (AST.3.3.d).

   AST.3.3
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler performans görevi olarak yıl içinde Güneş’in doğma ve batma noktalarındaki değişimi gösteren bir model ya da analemma olayını açıklayan bir poster hazırlar. Model veya postere gün dönümleri (21 Haziran, 21 Aralık) ve ekinokslar (21 Mart, 23 Eylül) eklenir; görsel düzen içeriğe uygun kurulur (OB4). Öğrenciler tahminlerinin geçerliliğini model ya da posterde gerekçelendirir (AST.3.3.d).

   AST.3.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden öğrenme süreciyle ilgili kısa bir yansıtıcı yazı yazmaları istenir; yazıda tahminlerinin hangi gözlem verisiyle desteklendiği ya da çürütüldüğü belirtilir. Öğretmen, açık uçlu bir soru yöneltir: Güneş’in doğma ve batma noktaları yıl boyunca hangi nedenlerle değişir? Performans görevi analitik dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir (AST.3.3.d).

   AST.3.3

Sınıf defteri: AST.3.3 Yer’in eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki dolanımı nedeniyle…; değerlendirme