T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 12. SINIF FİZİK DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş15 dk

   Öğrencilerden günlük hayatta kapı açma veya maden suyu şişesi kapağı çevirme gibi eylemlerde kuvvetin döndürme etkisinin gözlemlendiği durumlar üzerine konuşmaları istenir (SDB1.1). Öğretmen, tork kavramına yönelik ön bilgilerden hareketle farkındalık oluşturulmasını sağlar.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden kapı açma ve şişe kapağı çevirme gibi günlük yaşam örnekleri üzerinden kuvvetin döndürme etkisinin nedenleri üzerine tartışmaları istenir (SDB1.1). Öğretmen, bu durumların tork kavramıyla ilişkisini sorgulayan sorular yöneltir.

   FİZ.12.1.1
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden kapı kolunun konumunun ve kuvvetin uygulama açısının dönme kolaylığı üzerindeki etkilerini görsel materyaller üzerinden analiz etmeleri istenir (OB4). Torkun temel bileşenleri üzerine ilk çıkarımlar yapılır.

   FİZ.12.1.1
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden soru-cevap tekniği eşliğinde torkun niteliklerini tanımlamaları ve kavramsal çerçevesini belirlemeleri istenir (E3.1). Torkun matematiksel modeline yönelik temel değişkenler tartışılır.

   FİZ.12.1.1
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar halinde (SDB2.2) simülasyon deneyinde kuvvet büyüklüğü, dönme noktasına uzaklık ve açı gibi değişkenleri değiştirerek tork ölçümleri yapmaları istenir. Elde edilen verilerle torkun matematiksel modeline ulaşmak için gruplar arası tartışma yapılır (D14, E3.5, SDB2.1).

   FİZ.12.1.1
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Grupların elde ettikleri sonuçları savunmaları ve karşıt iddiaları saygı çerçevesinde çürütmeleri istenir (D14, E3.5). Desteklenen veya desteklenmeyen modeller üzerine tartışılarak torkun matematiksel modeli genellenir (KB2.16, KB2.17).

   FİZ.12.1.1
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden torkun matematiksel modelini içeren bir zihin haritası oluşturmaları veya çalışma kâğıdı üzerindeki açık uçlu soruları yanıtlamaları istenir (KB2.14). Farklılaştırma kapsamında, destekleme grubunda kuvvet koluna dik uygulanan kuvvetler üzerinde durulurken; zenginleştirme grubunda balistik sarkacın kullanım alanları ve ilgili matematiksel hesaplamalar araştırılır.

   FİZ.12.1.1

Sınıf defteri: FİZ.12.1.1 Torkun matematiksel modeline yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Tork kavramının günlük hayattaki karşılıkları ve dönme hareketine neden olan kuvvetlerin etkileri üzerine kısa bir tartışma yürütülür. Öğrencilerden, kapı kolunun veya anahtarın konumunun açma kolaylığı üzerindeki etkisi gözlemlenerek torkun temel bileşenleri hakkında ön bilgiler paylaşmaları istenir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplar halinde farklı mesafelerden ve açılarla uygulanan kuvvetlerin bir cismi döndürme etkisini ölçer. Elde edilen veriler üzerinden torkun bağlı olduğu değişkenler ile ilişkisi matematiksel olarak modellenir (KB2.17, OB7).

   FİZ.12.1.1
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen tarafından sunulan günlük hayattaki farklı uygulama alanlarına yönelik problem durumları incelenir. Öğrencilerden bu senaryolarda torkun matematiksel modelini analiz etmeleri ve değişkenleri tanımlamaları istenir.

   FİZ.12.1.1
4. Uygulama30 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, torkun matematiksel modelini kullanarak çeşitli fizik problemlerine çözüm üretir (E3.1). Torkun farklı uygulama alanlarına yönelik matematiksel modelinin genellenmesi üzerine çalışmalar yapılır.

   FİZ.12.1.1
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Zenginleştirme kapsamında astronotların uzay boşluğundaki hareketleri itme-momentum ve momentumun korunumu ile ilişkilendirilir; destekleme kapsamında ise düzgün geometrik şekle sahip cisimlerin kütle ve ağırlık merkezleri üzerine odaklanılır.

   FİZ.12.1.1
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler tarafından hazırlanan tork temalı sorular soru kutusuna atılır. Öğrencilerden rastgele bir soru çekerek çözüm yollarını sınıf önünde açıklayarak sunmaları istenir.

   FİZ.12.1.1
7. Sonuçlandırma25 dk

   Torkun matematiksel modelinin genel formülü ve değişkenleri içeren bir zihin haritası oluşturulur. Öğrenciler, öğrendikleri kavramları içeren bir çalışma kâğıdını çözerek performanslarını değerlendirirler. Süreç sonunda öğrenilenlerin öz değerlendirme formu ile kontrol edilmesi sağlanır.

   FİZ.12.1.1

Sınıf defteri: FİZ.12.1.1 Torkun matematiksel modeline yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, günlük hayatta ağırlık merkezinin kritik rol oynadığı uygulamaları içeren görselleri etkileşimli tahtada sunarak konuya giriş yapar. Öğrencilerden bu görsel örneklerde denge durumunun nasıl sağlandığına dair ilk gözlemlerini paylaşmaları istenir (OB4). Görsel materyaller üzerinden kütle merkezi ve ağırlık merkezi kavramlarının önemi vurgulanır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen rehberliğinde öğrenciler gruplara ayrılır (SDB2.1). Farklı geometrik şekiller ve nesnelerin ağırlık merkezlerini belirlemek için yapılan denemeler gözlemlenir; öğrencilerden bu süreçte karşılaştıkları fiziksel durumları not almaları istenir (E3.2).

   FİZ.12.1.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, sunulan görsellerdeki nesnelerin ağırlık merkezlerini tahmin ederek verileri toplar ve kayıt altına alır (FİZ.12.1.2.a). Toplanan bu veriler üzerinden kütle merkezi ve ağırlık merkezi kavramları arasındaki ilişki tartışılır (KB2.16).

   FİZ.12.1.2
4. Uygulama30 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere farklı cisimler ve destek noktaları sağlanır veya simülasyon araçları kullanılır. Öğrenciler gruplar halinde (SDB2.2) denge durumunu sağlamak için uygun destek noktalarını belirleyerek deneyler yapar (SDB1.2).

   FİZ.12.1.2
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi ile ilgili ölçümler yaparak veri setleri oluşturmaları istenir (FİZ.12.1.2.b). Elde edilen veriler tablo halinde kaydedilir (OB7).

   FİZ.12.1.2
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler topladıkları verileri grup içi tartışmalarla analiz ederek kütle merkezi ve ağırlık merkezini kavramsal olarak açıklarlar (FİZ.12.1.2.c). Zenginleştirme kapsamında bazı öğrencilerden denge prensibinin kullanıldığı araçları içeren dijital içerik tasarlamaları istenir.

   FİZ.12.1.2
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilere hazırlanan çalışma kâğıtları üzerinden açık uçlu sorular yöneltilir. Öğrenciler, toplanan verileri kullanarak denge ve ağırlık merkezi kavramlarını içeren bir zihin haritası oluşturur (KB2.14). Süreç sonunda öğrenciler kendi öğrenimlerini değerlendirdikleri bir öz-değerlendirme formu doldururlar.

   FİZ.12.1.2

Sınıf defteri: FİZ.12.1.2 Denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi ile ilgili kanıt kullanabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi kavramlarının günlük yaşamdaki örnekleri etkileşimli tahta üzerinden görselleştirilir (OB4). Öğrencilerden bu kavramların temel tanımları üzerine kısa bir beyin fırtınası yapmaları istenir. Kavramlar arası ilişkiler sorgulanarak dersin odak noktaları belirlenir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden farklı geometrik şekillerin ve nesnelerin ağırlık merkezlerini belirlemek için yapılan ölçümleri kaydedecekleri bir tablo oluşturmaları istenir (OB7). Veriler toplanarak denge durumuna dair veri setleri oluşturulur (FİZ.12.1.2.a, FİZ.12.1.2.b).

   FİZ.12.1.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar halinde toplanan veriler üzerinden denge ve kütle merkezi arasındaki ilişki tartışılır (SDB2.1, SDB2.2). Öğrencilerden elde ettikleri bu verilere dayanarak kavramları sözlü olarak açıklamaları istenir (FİZ.12.1.2.c).

   FİZ.12.1.2
4. Uygulama30 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden denge ve kütle merkezi üzerine kendi iddialarını oluşturup bunları destekleyici verilerle sunmaları istenir (D14, SDB2.3). Farklı görüşlere sahip arkadaşların fikirleri saygı çerçevesinde değerlendirilir.

   FİZ.12.1.2
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Tartışma sonuçlarına dayanarak denge ve ağırlık merkezi kavramlarının veriye dayalı olarak açıklandığı bir analiz süreci yürütülür (E3.6, KB2.19). Lami Teoremi kullanılmadan sadece veri odaklı çıkarımlar yapılır.

   FİZ.12.1.2
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden tartışma sonuçlarını içeren kısa bir rapor hazırlamaları istenir (KB2.14). Zenginleştirme kapsamında açısal momentumla uçan cisim tasarımı, destekleme kapsamında ise düzgün geometrik şekillerle hesaplamalar yapılır.

   FİZ.12.1.2
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden denge ve kütle merkezi kavramlarını içeren bir zihin haritası oluşturmaları istenir. Hazırlanan çalışma kâğıtları üzerinden bireysel öz değerlendirme formu doldurularak öğrenme çıktıları kontrol edilir.

   FİZ.12.1.2

Sınıf defteri: FİZ.12.1.2 Denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi ile ilgili kanıt kullanabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, günlük hayattan farklı kütle ve hızlardaki cisimlerin çarpışma anındaki etkilerine dair görseller sunar. Öğrencilerden, cisimlerin kütlesinin ve çarpma hızının çarpışma üzerindeki sonuçlarını sorgulamaları istenir (KB2.16). Soru-cevap tekniğiyle hareketin sürekliliği ve kuvvetin etkisi üzerine tartışma başlatılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden farklı kütle ve hızlara sahip cisimlerin çarpışma anındaki etkilerini içeren verileri topladıkları bir tablo oluşturmaları istenir (OB7). Veriler üzerinden kütle ve hızın hareket üzerindeki etkileri yorumlanır (KB2.14).

   FİZ.12.1.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen tarafından sunulan çarpışma senaryoları üzerinde öğrencilerin analiz yapması sağlanır. Çarpışma anındaki kuvvet ve sürenin hareket üzerindeki etkileri üzerine akıl yürütme (KB2.16) ve odaklanma (E3.2) süreçleri işletilir.

   FİZ.12.1.3
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Newton'un ikinci yasası hatırlatılarak momentumun kütle ve hız ile ilişkisi matematiksel model üzerinden açıklanır. Öğrencilerden itme (impuls) ve momentum değişimi arasındaki ilişkiye dair değişkenleri tanımlamaları istenir (E3.2).

   FİZ.12.1.3
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler gruplar halinde yardımlaşarak (D20, SDB2.2) itme ve momentum değişimi arasındaki ilişkiyi gözlemleyecekleri bir deneyi gerçekleştirirler (SDB1.2). Deneyde elde edilen verilerin kaydedilmesi sağlanır.

   FİZ.12.1.3
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Deneyden elde edilen verilerle itme ve momentum değişimi arasındaki ilişkiye yönelik bilimsel çıkarımlar yapılır (FİZ.12.1.3). Öğrencilerden bulgularını sınıf içinde paylaşmaları istenir.

   FİZ.12.1.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden, itme ve momentum değişimi arasındaki ilişkinin temel prensiplerini içeren bir zihin haritası oluşturmaları istenir. Çalışma kâğıdı üzerinde açık uçlu soruları yanıtlayarak öğrenilenlerin öz değerlendirmesi yapılır.

   FİZ.12.1.3

Sınıf defteri: FİZ.12.1.3 İtme (İmpuls) ve momentum değişimi arasındaki ilişkiye yönelik…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   İtme ve momentum kavramlarının temel tanımları etkileşimli tahta üzerinden aktarılır. Bir cismin hareket durumundaki değişimlerin kuvvet ve zamanla ilişkisi üzerine kısa bir beyin fırtınası yapılarak konuya giriş yapılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Deney düzeneği kullanılarak kütle, hız, kuvvet ve zaman değişkenlerini içeren veriler toplanır ve kaydedilir (OB7). Öğrencilerden bu verileri kullanarak itme ile momentum değişimi arasındaki ilişkiyi gözlemlemeleri istenir.

   FİZ.12.1.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Hazır veri setleri üzerinden farklı senaryolardaki kuvvet ve zaman değerleri analiz edilir. Verilerin kaydedilmesi aşamasında öğrencilerden itme bileşenlerini tanımlamaları ve verileri sistematik olarak tabloya aktarmaları istenir (SDB2.2).

   FİZ.12.1.3
4. Uygulama30 dk
   Etkinlik 1

   Toplanan veya hazır alınan veri setleri kuvvet-zaman grafiğine dönüştürülür (KB2.14, OB7). Grafikler üzerinden itme ve momentum değişimi arasındaki ilişkinin matematiksel analizi yapılır.

   FİZ.12.1.3
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Sınıf tartışması eşliğinde grafiklerden elde edilen veriler ışığında itme ile momentum değişimi arasındaki ilişki yorumlanır (E3.1, E3.6). Öğrencilerden grafikteki değişimlerin fiziksel anlamlarını açıklamaları istenir.

   FİZ.12.1.3
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   İtme ve momentum ilişkisine yönelik açık uçlu sorulardan oluşan çalışma yaprağı dağıtılır. Zenginleştirme kapsamında astronot kıyafetlerinin tasarımı veya destekleme kapsamında geometrik şekillerin ağırlık merkezleri üzerine sorular çözülür.

   FİZ.12.1.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden hazırlanan çalışma yaprağındaki açık uçlu soruları yanıtlamaları ve konuyu özetleyen bir zihin haritası oluşturmaları istenir. Öğrenilenlerin öz değerlendirme formu ile değerlendirilmesi sağlanır.

   FİZ.12.1.3

Sınıf defteri: FİZ.12.1.3 İtme (İmpuls) ve momentum değişimi arasındaki ilişkiye yönelik…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğrencilere bir önceki derste işlenen itme ve momentum kavramları hatırlatılır. Momentumun korunumu ilkesinin temelini oluşturacak olan sistemlerin çarpışma veya patlama anındaki hız değişimleri üzerine kısa bir beyin fırtınası yapılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Okul bahçesinde taş, top ve oyuncak araba gibi materyaller kullanılarak momentumun korunumuna yönelik gösteri deneyi gerçekleştirilir. Öğrencilerden cisimlerin çarpışma öncesi ve sonrası hızlarını gözlemleyerek verileri toplamaları (OB7) istenir.

   FİZ.12.1.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Toplanan deneysel veriler üzerinden momentumun korunumu ile ilgili hesaplamalar yapılır (FİZ.12.1.4.b). Öğrencilerden çarpışma anındaki hız değişimlerini analiz ederek sonuçları akıl yürütme (KB2.16) yoluyla yorumlamaları istenir.

   FİZ.12.1.4
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden çarpışan cisimlerin hızlarını dikkate alarak momentumun korunumu üzerine gözlemlerini soru-cevap tekniğiyle açıklamaları (SDB2.1) istenir. Öğretmen tarafından momentumun korunum şartları vurgulanır.

   FİZ.12.1.4
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Dijital içerik ve simülasyonlar kullanılarak bir ve iki boyutta esnek/esnek olmayan çarpışmalar ile roket hareketinde momentumun korunumu gözlemlenir (OB2). Öğrenciler bu süreçte odaklanma (E3.2) ve analitiklik (E3.6) becerilerini sergilerler.

   FİZ.12.1.4
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden momentumun farklı uygulamalardaki korunumuna ilişkin yargıda bulunmaları (FİZ.12.1.4.c) istenir. Zenginleştirme kapsamında astronotların hareketleri veya destekleme kapsamında tork problemleri üzerinden değerlendirme (KB2.17) yapılır.

   FİZ.12.1.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden momentumun korunumu ile ilgili hazırlanan çalışma kâğıtlarını doldurmaları ve bir zihin haritası oluşturmaları istenir. Çıkarılan sonuçlar, farklı uygulamalardaki korunum durumları üzerinden değerlendirme (KB2.17) yapılarak ders sonlandırılır.

   FİZ.12.1.4

Sınıf defteri: FİZ.12.1.4 Momentumun korunumunu veriye dayalı tahmin edebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, dönen bir sandalyeyi ya da bir tekerleği gösteren görseli etkileşimli tahtada sunarak "Bir cisim neden bazen kolay, bazen zor döndürülür?" sorusunu sorar. Momentumun korunumundan hareketle dönme hareketinde de cismin bir direncinin olabileceği düşündürülür. Bu hafta bu direncin hangi durumlarda ortaya çıktığı ve hangi değişkenlere bağlı olduğu incelenecektir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, paten sporcusunun ya da cimnastikçinin kollarını açıp kapatarak dönmesini gösteren video veya animasyonu izler. Dönme hızındaki değişim, kollar açıkken ve kapalıyken karşılaştırılarak not edilir. Gözlemler eylemsizlik momenti açısından yorumlanır (OB4) (FİZ.12.1.5.a).

   FİZ.12.1.5
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, dijital içerikte sunulan farklı olaylardan (farklı cisimlerin döndürülmesi, kütlesi farklı dağılmış çubuk ya da halka) en az üçünü inceler. Her olayda cismin dönme hareketini değiştirmenin kolay ya da zor olduğu gözlem tablosuna yazılır (SDB2.2). Tablolar gruplar arasında paylaşılır (FİZ.12.1.5.a).

   FİZ.12.1.5
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen soru cevap tekniğiyle eylemsizlik momentine etki eden değişkenlerin neler olabileceğini sorar. Öğrencilerin ileri sürdüğü değişkenler tahtada listelenir. Her değişken için öğrencilerden bir gözlem örneği vermeleri istenir (FİZ.12.1.5.b).

   FİZ.12.1.5
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Görsellerde yer alan farklı cisimlerin (dönen kapı, tekerlek, ince uzun çubuk) dönme hareketine odaklanılır (E3.2). Öğrenciler kütle ve yarıçap veya uzunluk değişkenlerinin etkisini fark eder (KB2.4). Fark edilenler çiftler hâlinde kaydedilir (FİZ.12.1.5.b).

   FİZ.12.1.5
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Matematiksel model kullanılmadan, soru cevap tekniğiyle değişen kütle ve yarıçap veya uzunluk değerlerinin eylemsizlik momenti üzerindeki etkisi sorgulatılır. Örneğin kütle artarsa ya da uzunluk azalırsa ne olacağı sorulur. Öğrenciler yanıtlarını gerekçeleriyle söyler (FİZ.12.1.5.b).

   FİZ.12.1.5
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrenciler, eylemsizlik momentinin bağlı olduğu değişkenleri ve bunlarla ilişkisini gösteren bir zihin haritası oluşturur. Haritada gözlem tablosundaki ve görsellerdeki örneklere yer verilir. Zihin haritaları dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrenciler öz değerlendirme formunda neyi anladıklarını ve neyi pekiştirmeleri gerektiğini yazar (SDB1.1) (FİZ.12.1.5.b).

   FİZ.12.1.5

Sınıf defteri: FİZ.12.1.5 Eylemsizlik momentine yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada artistik patencinin kollarını açıp kapatırken dönüş hızının değiştiğini gösteren görseli sunar. Öğrencilerden bu değişimin nedenini eylemsizlik momentiyle ilişkilendirerek tahmin etmeleri istenir (KB2.12). Önceki hafta gözlemlenen durumlar hatırlatılır; dersin amacı eylemsizlik momentinin bağlı olduğu değişkenlerle ilişkisini bulmak ve genellemek olarak paylaşılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden önceki hafta gözlemlenen durumlara ait verileri (kütle, kütlenin dönme eksenine uzaklığı, cismin biçimi) tabloya yazmaları istenir. Gruplar hâlinde tablo çözümlenir ve her seferinde yalnız bir değişkenin değiştiği durumlar karşılaştırılır (KB2.4, OB7). Eylemsizlik momentinin kütle ve eksene uzaklıkla nasıl değiştiği orantı ilişkisi olarak belirlenir (FİZ.12.1.5.b).

   FİZ.12.1.5
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar bulduğu orantısal çıkarımları (örneğin kütle iki katına çıkınca eylemsizlik momentinin iki katına, uzaklık iki katına çıkınca dört katına çıkması) farklı durumlar için sınar ve genel bir cümleyle ifade eder (KB2.16, SDB2.2). Genellemeler tahtada paylaşılır; karşı örnek olup olmadığı açık fikirlilikle tartışılır (E3.5, FİZ.12.1.5.c).

   FİZ.12.1.5
4. Uygulama35 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden genellemelerini yeni durumlarda (kollarını açıp kapatan patenci, farklı kütleli ve yarıçaplı halkalar, farklı uzunlukta çubuklar) kullanarak eylemsizlik momentinin nasıl değişeceğine dair tahminde bulunmaları istenir. Tahminler gerekçeleriyle yazılır ve gruplar arasında akıl yürütme süreçleri karşılaştırılır (KB2.16, E3.6, FİZ.12.1.5.c).

   FİZ.12.1.5
5. 35 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere, orantısal çıkarımlarını değerlendirebilmeleri için açık uçlu sorulardan oluşan bir test verilir. Öğrenciler soruları bireysel yanıtlar, ardından yanıtlarını dereceli puanlama anahtarıyla eşleriyle birlikte kontrol eder. Hatalı çıkarımlar gerekçeleriyle düzeltilir (SDB1.2, FİZ.12.1.5.c).

   FİZ.12.1.5
6. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden eylemsizlik momentinin bağlı olduğu değişkenleri ve bunlarla orantısal ilişkilerini gösteren bir zihin haritası hazırlamaları istenir. Haritalar sınıfta paylaşılır; öğretmen genellemeyi ortak bir cümleyle toparlar. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak genelleme yapabilme düzeylerini değerlendirir (SDB1.1).

   FİZ.12.1.5

Sınıf defteri: FİZ.12.1.5 Eylemsizlik momentine yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Etkileşimli tahtada dönen bir topaç ve bir bisiklet tekerleği fotoğrafı gösterilir (OB4). Öğrencilere bu cisimlerin dönme hareketini sürdürmesinde hangi niceliklerin rol oynayabileceği sorulur. Öğrencilerin tahminleri tahtaya yazılır (KB2.12).

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, soru cevap tekniğiyle öğrencilerin momentum, açısal hız ve eylemsizlik momenti ile ilgili ön bilgilerini hatırlatır. Öğrencilerden bu kavramların tanımını ve birimini söylemeleri, kütle ile dönme eksenine uzaklığın eylemsizlik momentini nasıl etkilediğini açıklamaları istenir (SDB2.1). (FİZ.12.1.6.a)

   FİZ.12.1.6
3. 30 dk
   Etkinlik 2

   Gruplara dönen cisimleri gösteren fotoğraf ve resimler dağıtılır (OB4). Gruplardan görsellerde dönme hareketini etkileyebilecek nicelikleri belirlemeleri ve listelemeleri istenir (KB2.4). Listeler sınıfta paylaşılır, farklı görüşler saygıyla dinlenir (D14). (FİZ.12.1.6.a)

   FİZ.12.1.6
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, animasyon ve video gibi dijital içerikler ile buz pateni sporcusunun dönme hareketi gibi örnekleri kullanarak farklı cisim ve hareketlilerin açısal momentumunun korunduğunu gösteren görselleri sunar (OB4). Öğrencilerden izleme sırasında kütle, dönme eksenine uzaklık ve açısal hızdaki değişimleri çalışma kâğıdına not etmeleri istenir (OB2). (FİZ.12.1.6.a)

   FİZ.12.1.6
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Soru cevap tekniği ile öğrencilerin açısal momentuma etki eden değişkenleri tanımlamaları sağlanır. Öğrencilerden her değişkenin büyüklüğünün açısal momentumu nasıl etkileyeceği hakkında yargıda bulunmaları ve gerekçelerini açıklamaları istenir (KB2.16). (FİZ.12.1.6.a)

   FİZ.12.1.6
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Verilen değerlerden oluşan tablo üzerinde eylemsizlik momenti ve açısal hız değiştikçe açısal momentumun nasıl değiştiği incelenir (OB7). Öğrencilerden açısal momentum ile bağlı olduğu değişkenler arasındaki ilişkiyi L = I·ω bağıntısı olarak bulmaları istenir (KB2.12). (FİZ.12.1.6.b)

   FİZ.12.1.6
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden açısal momentumun bağlı olduğu değişkenleri ve aralarındaki ilişkiyi zihin haritasında özetlemeleri istenir. Haritalar eşlerle karşılaştırılarak eksikler tamamlanır (SDB2.2). Çalışma kâğıdındaki açık uçlu sorular yanıtlanır; öğrenciler öz değerlendirme formuyla öğrenmelerini gözden geçirir (SDB1.1). (FİZ.12.1.6.b)

   FİZ.12.1.6

Sınıf defteri: FİZ.12.1.6 Açısal momentumun korunumuna yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, dönen tabureda kollarını açıp kapatan bir kişinin görselini etkileşimli tahtada gösterir ve önceki derste gözlenen değişkenleri sorarak dersi başlatır. Öğrencilerden dönme hızındaki değişimin nedenini tahmin etmeleri istenir (KB2.12). Bu hafta değişkenler arasındaki ilişkinin bulunacağı ve açısal momentumun korunumunun genelleneceği belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen soru cevap tekniğiyle dönen bir cismin eylemsizlik momenti, açısal hızı ve açısal momentumuna ilişkin sorular yöneltir. Öğrenciler bu değişkenlerin büyüklüklerini karşılaştırarak (KB2.4) aralarındaki ilişkiyi sözel olarak ifade eder; eylemsizlik momenti arttığında ya da azaldığında açısal hızın nasıl değiştiği etkileşimli tahtadaki kavram haritası şablonuna işlenir (FİZ.12.1.6.b).

   FİZ.12.1.6
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, öğrencilerden açısal momentumun korunumuna ilişkin açıklamalarını tork ile ilişkilendirmelerini ister. Dış tork sıfır olduğunda sistemin açısal momentumuna ne olduğu ikili çalışmalarla tartışılır ve ulaşılan ilişki kavram haritası şablonuna eklenir (FİZ.12.1.6.b).

   FİZ.12.1.6
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar, artistik patenci, yüksekten atlayan sporcu ve kendi çevresinde dönen gök cisimleri gibi açısal momentumun korunumuna ilişkin farklı örnekleri ders kitabı ve etkileşimli tahta üzerinden inceleyip tartışır (SDB2.2). Her grup, örnekte değişen ve sabit kalan değişkenleri belirler (FİZ.12.1.6.c).

   FİZ.12.1.6
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, örneklerden elde ettikleri gözlemlere dayanarak (E3.6) açısal momentumun hangi koşulda değişmediğini denklem kullanmadan kendi cümleleriyle ifade eder. Gruplar ifadelerini karşılaştırıp ortak bir genelleme oluşturur (KB2.16) ve genelleme etkileşimli tahtaya yazılır (FİZ.12.1.6.c).

   FİZ.12.1.6
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğretmen rehberliğinde sınıfça açısal momentumun korunumuna yönelik bir zihin haritası oluşturulur; merkezde korunum genellemesi, dallarda tork, eylemsizlik momenti, açısal hız ve örnekler yer alır. Öğrencilerden kendi örneklerini haritaya eklemeleri istenir (FİZ.12.1.6.c).

   FİZ.12.1.6
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden zihin haritalarını bireysel olarak tamamlamaları ve 'Dış tork sıfır olduğunda dönen bir sistemin açısal momentumu neden değişmez?' açık uçlu sorusunu yazılı yanıtlamaları istenir (FİZ.12.1.6.c). Yanıtlar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak genellemeyi ne ölçüde yapabildiklerini belirler (SDB1.1).

   FİZ.12.1.6

Sınıf defteri: FİZ.12.1.6 Açısal momentumun korunumuna yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Tutum, Yatırım ve Türk Malları Haftası kapsamında dayanıklı ve uzun ömürlü ürünlerin seçilmesinin tasarrufa katkısı üzerinde durulur (D17). Öğrencilere yaylı bir kalem ile yaylı bir zımba gösterilerek bu ürünlerdeki yayın işlevi sorulur. Bu derste farklı yayların kuvvet karşısındaki davranışının deneyle incelenerek yay sabitinin bulunacağı duyurulur (KB2.16).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen bisiklet, motosiklet ve araba amortisörleri ile kalem, kapı kolu ve zımba gibi aletlerin görsellerini etkileşimli tahtada gösterir. Günlük hayatta farklı yaylara ihtiyaç duyulmasının nedenleri üzerine sorular sorar (OB4). Öğrencilerden gözlemlerini kısa cümlelerle ifade etmeleri istenir (FİZ.12.2.1.a).

   FİZ.12.2.1
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Beyin fırtınası ya da soru cevap tekniğiyle öğrencilerin birbirleriyle etkileşim kurması sağlanır (SDB2.1). Görsellerle ilgili merak edilen soruların sorulması teşvik edilir (E3.8). Tartışma sonunda kuvvet, yayın sertliği ve yaydaki uzanım miktarı değişkenleri tahtada listelenir (FİZ.12.2.1.a).

   FİZ.12.2.1
4. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen farklı sertlikteki yayların karşılaştırılabileceği araç ve aletlerle ilgili problem durumu içeren bir senaryo paylaşır. Öğrenciler gruplara ayrılır (SDB2.2). Gruplardan kuvvet, yayın sertliği ve uzanım miktarı değişkenlerine yönelik fikir alışverişi yaparak senaryoya uygun bir problem cümlesi belirlemeleri istenir (FİZ.12.2.1.a).

   FİZ.12.2.1
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan ortak görev bilinciyle (D16.3) kuvvet ve uzanım değişkenlerini kullanarak yay sabitini bulabilecekleri bir deney tasarlamaları istenir (SDB1.2). Tasarımda bağımsız, bağımlı ve sabit tutulacak değişkenler ile gerekli araç gereç yazılır. Gruplar hipotezlerini kurar (FİZ.12.2.1.a).

   FİZ.12.2.1
6. 15 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar tasarladıkları deney düzeneğini kurar ve yaya asılan kütlelere karşılık gelen uzanım değerlerini ölçerek veri toplar. Öğrencilerden verileri kuvvet ve uzanım sütunlarından oluşan bir tabloya düzenli biçimde kaydetmeleri istenir (FİZ.12.2.1.a).

   FİZ.12.2.1
7. 20 dk
   Etkinlik 4

   Gruplardan topladıkları verilerden farklı yaylar için kuvvet ve uzanım grafiklerini çizmeleri istenir. Grafiklerin eğimleri yorumlanarak yayların sertlikleri karşılaştırılır ve yay sabiti belirlenir (E3.6, OB7). Hipotezlerin verilerle uyumu tartışılır (FİZ.12.2.1.b).

   FİZ.12.2.1
8. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden farklı sertlik ve uzunluktaki yaylar için tasarlanabilecek deneyleri ve kuvvet ile uzanım grafiklerinin analizini değerlendiren açık uçlu, kısa cevaplı ve eşleştirmeli sorulardan oluşan testi yanıtlamaları istenir. Gruplar, deney sürecini kontrol listesiyle gözden geçirir (SDB1.3). Grafik analizlerinden elde edilen sonuçlar sınıfla paylaşılır (FİZ.12.2.1.b).

   FİZ.12.2.1

Sınıf defteri: FİZ.12.2.1 Yay sabitini tanımlamak için deney yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada yaya asılan kütlelerle uzayan bir yay görseli gösterir. Öğrencilerden kütle arttıkça yayın uzamasının nasıl değişeceğine ilişkin tahminde bulunmaları istenir (KB2.11). Tahminler tahtaya yazılır. Dersin amacının kuvvet ile uzanım arasındaki örüntüyü modellemek ve model üzerinden genelleme yapmak olduğu duyurulur (E3.2).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar hâlinde deney malzemesiyle yaya farklı kütleler asılır; her kütle için yayın uzanımı ölçülür ve kuvvet–uzanım tablosuna kaydedilir (SDB2.2). Ölçümlerin olduğu gibi, dürüstçe kaydedilmesi vurgulanır (D6). Öğrencilerden tablodaki verileri inceleyerek kuvvetin uzanımla birlikte nasıl değiştiğini belirlemeleri istenir (KB2.4) (FİZ.12.2.2.a).

   FİZ.12.2.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler tablodaki verilerle kuvvet–uzanım grafiğini çizer (OB7). Grafiğin doğrusal olup olmadığı ve eğimin neyi gösterdiği sınıfça tartışılır. Bulunan örüntü, Hooke Yasası'nı ifade eden F = k·x biçiminde matematiksel modele dönüştürülür (FİZ.12.2.2.a).

   FİZ.12.2.2
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden F = k·x modelini kullanarak hazır veri setlerinde verilen farklı yaylar için yay sabitini hesaplamaları istenir. Hesaplamalar farklı kuvvet ve uzanım değerleriyle tekrar edilir ve sonuçların tutarlılığı kontrol edilir (E1.3) (FİZ.12.2.2.b).

   FİZ.12.2.2
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Farklı yay sabitine sahip yayların kuvvet–uzanım grafikleri aynı eksen takımında karşılaştırılır. Öğrencilerden eğim ile yay sabiti arasındaki ilişkiden hareketle yay sabiti, kuvvet ve uzanım için genel bir sonuç cümlesi yazmaları istenir (KB2.10) (FİZ.12.2.2.b).

   FİZ.12.2.2
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğretmen, yay sabitine ilişkin matematiksel hesaplamalar için açık uçlu sorulardan oluşan bir test verir. Öğrenciler çözümlerini gerekçeleriyle yazar, ardından eşleriyle karşılaştırarak kontrol eder (SDB2.1) (FİZ.12.2.2.b).

   FİZ.12.2.2
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden kuvvet–uzanım modelinden yola çıkarak yay sabitine ilişkin genellemelerini tek cümleyle yazmaları istenir (FİZ.12.2.2.b). Açık Uçlu Sorular ve Kontrol Listesi ile öğrenme kanıtı toplanır. Öğrenciler kendi çalışmalarını yansıtır (SDB1.3). Genellemeler sınıfta paylaşılarak haftanın öğrenmeleri toparlanır.

   FİZ.12.2.2

Sınıf defteri: FİZ.12.2.2 Yay sabitinin matematiksel modeline ilişkin tümevarımsal akıl…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, kurmalı bir oyuncağın kurulma miktarı arttıkça daha uzağa gittiğini hatırlatarak 'Yayda enerji nasıl depolanır?' sorusunu yöneltir (E3.8). Öğrencilerin yanıtları etkileşimli tahtaya yazılır. Yay sabiti ve uzanım kavramları kısaca anımsatılır, haftanın hedefinin yayın esneklik potansiyel enerjisinin matematiksel modeline ulaşmak olduğu duyurulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, Türk millî sporcuların okçulukta şampiyon olduğu bir videoyu izletir veya görseller sunar (D13.2, D19.2). Öğrenciler beyin fırtınası ya da soru-cevap ile bir yayla oku en uzağa atabilmek için sistemde nelerin değiştirilmesi gerektiğini tartışır. Kurmalı oyuncaklarda kurulma miktarının hareketi nasıl değiştireceği açıklanır (FİZ.12.2.3.a).

   FİZ.12.2.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, yayın uzama veya sıkışma miktarına etki eden değişkenleri belirlemek için deney tasarlar (SDB1.2) ya da simülasyondan yararlanır. Aynı yaya farklı kuvvetler uygulanarak yayın boyundaki değişimler kaydedilir. Elde edilen verilerle kuvvet-uzanım grafiği çizilir (OB7). Grafiğin eğimi yay sabiti olarak yorumlanır (FİZ.12.2.3.a).

   FİZ.12.2.3
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler Hooke Yasası'nı ve kuvvet-uzanım grafiğini kullanır; grafiğin altında kalan alanın yayı germek için yapılan işe, bunun da yayda depolanan enerjiye eşit olduğunu çıkarır. Alan ifadesinden Eₚ = (1/2)·k·x² modeline ulaşılır (KB2.10). Modeldeki niceliklerin birimleri ve aralarındaki ilişki sözlü olarak ifade edilir (FİZ.12.2.3.a).

   FİZ.12.2.3
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, farklı yay sabiti ve uzanım değerleri içeren veri setleriyle Eₚ hesaplamaları yapar. Uzanım iki katına çıktığında enerjinin kaç katına çıktığı gibi örüntüler tablo üzerinde incelenir (KB2.16). Bulgulardan yola çıkarak model genellenir (FİZ.12.2.3.b).

   FİZ.12.2.3
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler bireysel ya da ikili gruplar hâlinde iş birliği içinde (SDB2.2) STEM döngüsü çerçevesinde esneklik potansiyel enerjisini kullanarak hareket eden araba veya gemi gibi bir model tasarlar (D3.3, SDB1.2). Yayın sıkıştırılma miktarına göre depolanacak enerji model üzerinde hesaplanır (FİZ.12.2.3.b).

   FİZ.12.2.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrenciler tasarladıkları modelleri sunar; performans görevi dereceli puanlama anahtarı ve akran değerlendirme formuyla değerlendirilir. Öğrencilerden açık uçlu hesaplama sorularından oluşan çalışma kâğıdını yanıtlamaları, hazırlık sürecine ilişkin öz değerlendirme yapıp öğrenmelerini geliştirmeye yönelik görüşlerini paylaşmaları istenir (SDB1.3). Eₚ = (1/2)·k·x² modeli özetlenir (FİZ.12.2.3.b).

   FİZ.12.2.3

Sınıf defteri: FİZ.12.2.3 Yayın esneklik potansiyel enerjisinin matematiksel modeline ilişkin…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, önceki derste çalışılan yayın esneklik potansiyel enerjisini kısaca hatırlatır. Ardından etkileşimli tahtada yatay zeminde kayarak duran bir cismin görüntüsü gösterilir ve cismin neden durduğu sorulur. Öğrencilerin düşünceleri alınır; bu hafta sürtünme kuvvetinin yaptığı işin gözlenip matematiksel olarak modelleneceği duyurulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Tahmin et-gözle-açıkla yöntemiyle aynı yolda giden araçların frene basıldığında durma mesafelerini hangi etmenlerin etkilediği sorulur. Öğrencilerden mevcut bilgilerinden yola çıkarak hız, kütle ve yol yüzeyi gibi etmenler hakkında tahminlerini gerekçeleriyle yazmaları ve ifade etmeleri istenir. Tahminler etkileşimli tahtada listelenir (KB2.11) (FİZ.12.2.4.a).

   FİZ.12.2.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Dijital içerikte farklı hız ve yüzey koşullarında araçların durma mesafeleri gözlenir. Öğrencilerden gözlemlerini tahminleriyle karşılaştırmaları ve tahmini tutmayan durumları açıklamaları istenir. Açıklamalar sürtünme kuvveti, yol ve durma kavramlarıyla ortak olarak ifade edilir (FİZ.12.2.4.a).

   FİZ.12.2.4
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Tahta blok gibi bir cismin yatay zeminde farklı ilk hızlarla ilerlerken aldığı yollar gözlenir ve kayıt altına alınır. Öğrencilerden cismin kinetik enerji değişimi hakkında beyin fırtınası yapmaları, cismin durma nedeniyle ilgili benzer örnekler vererek düşüncelerini birbirleriyle paylaşmaları istenir (D15.1, SDB2.1) (FİZ.12.2.4.a).

   FİZ.12.2.4
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Simülasyon veya animasyon yardımıyla sürtünme kuvvetinin cisim üzerinde yaptığı iş gözlenir. Öğrencilerden ilk hız, sürtünme kuvveti ve alınan yol değiştirildiğinde kinetik enerjideki değişimi gözlemlemeleri ve gözlem sonuçlarını çalışma kâğıdındaki tabloya işlemeleri istenir (KB2.11) (FİZ.12.2.4.a).

   FİZ.12.2.4
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Tablodaki veriler çözümlenerek sürtünme kuvvetinin büyüklüğü, cismin aldığı yol ve kinetik enerji değişimi arasındaki ilişki belirlenir. Yalnız sürtünmenin etkidiği durum için W = −f · Δx = ΔEk bağıntısı oluşturulur. Bağıntıdaki işaretin ve joule biriminin anlamı tartışılır (FİZ.12.2.4.b).

   FİZ.12.2.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğretmen, sürtünme kuvvetinin yaptığı işe ilişkin gözlemleri ve oluşturulan matematiksel modeli etkileşimli tahtada özetler. Öğrencilerden Kısa Cevaplı Sorular ve Çalışma Kâğıdı üzerinde, modeli yeni bir cisim ve yol verisine uygulamaları istenir. Çalışmalar Kontrol Listesi ile değerlendirilir; öğrenciler modeli kurarken zorlandıkları noktayı yazar (SDB1.3) (FİZ.12.2.4.b).

   FİZ.12.2.4

Sınıf defteri: FİZ.12.2.4 Sürtünme kuvvetinin yaptığı işe yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, Enerji Tasarrufu Haftası'na değinerek sürtünme nedeniyle kaybedilen enerjinin tasarruf açısından önemini sorar. Öğrencilerden önceki derslerde gözlemledikleri sürtünmeli yüzeyde yavaşlayan cisim örneğini anımsamaları istenir. Etkileşimli tahtada bu haftanın hedefi açıklanır: gözlemlerden matematiksel model kurulacak ve model genellenecektir (KB2.16).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden sürtünmeli yüzeyde ilk hızı verilen bir cismin kinetik enerjisi ile durana kadar aldığı yol verilerini inceleyerek durma yolunu önce tahmin etmeleri istenir (KB2.11). Kinetik enerjideki azalma ile sürtünme kuvvetinin yaptığı iş arasında ilişki kurulur ve model Wsürt = −f·x biçiminde yazılır. Eksi işaretin anlamı etkileşimli tahtada tartışılır (FİZ.12.2.4.b).

   FİZ.12.2.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, farklı yay sabiti, uzanım ve yüzey değerlerini içeren hazır veri setlerini etkileşimli tahtada verir (OB7). Öğrencilerden her satırda yayın esneklik potansiyel enerjisi ½kx² ile enerjinin korunumundan sürtünme kuvvetinin yaptığı işi bulmaları, sonuçlardaki ortak örüntüyü belirleyip modelin her durum için geçerli olduğunu genellemeleri istenir (FİZ.12.2.4.c).

   FİZ.12.2.4
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden ders kitabındaki ve açık uçlu maddelerden oluşan testteki sürtünmeli yüzey, yay ve verim hesaplarını genellenen modeli kullanarak çözmeleri istenir (E3.6). Çözüm basamakları ve birimler çalışma kâğıdına yazılır. Öğretmen gerekçesi eksik çözümlerde dönüt verir (FİZ.12.2.4.c).

   FİZ.12.2.4
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden sürtünme kuvvetinin yaptığı işin azaltılmasına yönelik araştırma yaparak bireysel poster hazırlamaları istenir. Posterde genellenen modelden yararlanılarak yağlama, yüzey seçimi gibi yöntemlerin işi nasıl azalttığı gösterilir. Günlük hayatta tasarruf sağlanmasının (D17.2) sürdürülebilirlik bilinci açısından önemi vurgulanır (OB8; FİZ.12.2.4.c).

   FİZ.12.2.4
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler posterlerini sınıf panosunda kısa sunumlarla paylaşır. Sunumlar, öğrencilerin dürüst puan vereceği (D6) akran değerlendirme formu ile izlenir. Öğretmen sunumlardaki modelin doğru kullanımına ilişkin geri bildirim verir (SDB2.1; FİZ.12.2.4.c).

   FİZ.12.2.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden genelleme sonuçlarını kısa cevaplı ve açık uçlu sorulara yanıt vererek özetlemeleri istenir. Posterler kontrol listesi ve akran değerlendirme formuyla değerlendirilir. Öğretmen, modelin her sürtünmeli durumda geçerli olduğunu vurgular ve öğrenme kanıtlarını toplar (SDB1.3; FİZ.12.2.4.c).

   FİZ.12.2.4

Sınıf defteri: FİZ.12.2.4 Sürtünme kuvvetinin yaptığı işe yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, önceki haftada çalışılan sürtünme kuvvetinin yaptığı işi kısaca anımsatır ve etkileşimli tahtada eğik düzlemden aşağı kayan bir cismin görselini sunar. Öğrencilerden cismin enerjisine ne olacağına ilişkin tahminlerini yazmaları istenir (KB2.11). Haftanın hedefi olarak enerjinin dönüşümü ve korunumu duyurulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplara ayrılır. Sürtünmenin ihmal edildiği eğik düzlemin tepesinden bırakılan cismin aşağı kayarken enerjisinin nasıl dönüştüğü ve korunup korunmadığı tartışılır (SDB2.2). Her grup, konum ve hız değişimine göre enerji türlerini bir şema üzerinde gösterir (OB4, FİZ.12.2.5.a).

   FİZ.12.2.5
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Aynı tartışma sürtünmenin ihmal edilmediği eğik düzlem için sürdürülür; sürtünme kuvvetinin yaptığı işin cismin enerjisine etkisi ve toplam enerji değerlendirilir. Gruplar iki durumu karşılaştırarak sonuçlarını sınıfa sunar (SDB2.1). Çıkarımlar, enerjinin dönüşümüne ve korunumuna ilişkin özellikler olarak tahtada listelenir (FİZ.12.2.5.a).

   FİZ.12.2.5
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Tartışma sonuçlarından yararlanılarak öğrencilerden enerji dönüşümünün özelliklerini kendi cümleleriyle tanımlamaları istenir. Tanımlar etkileşimli tahtada ortak bir listede birleştirilir ve gerektiğinde düzeltilir (FİZ.12.2.5.a).

   FİZ.12.2.5
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Enerji dönüşümleri güneş enerji sistemleri ve elektrikli arabalar üzerinden örneklendirilir. Elektrik enerjisinin diğer enerji biçimlerine dönüşümü, elektrik enerjisiyle çalışan ısıtıcılar örneği üzerinden açıklanır. Öğrencilerden her örnek için enerji dönüşüm zincirini yazmaları istenir (FİZ.12.2.5.a).

   FİZ.12.2.5
6. 30 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden enerjinin bir türden başka bir türe dönüşümüyle ilgili bir simülasyon ya da animasyonu izleyerek enerjinin korunumuna yönelik veri toplamaları istenir. Toplanan veriler, olduğu gibi çalışma kâğıdındaki tabloya kaydedilir (OB7, D6). Her dönüşümde başlangıç ve son enerji değerleri not edilir (FİZ.12.2.5.b).

   FİZ.12.2.5
7. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplar topladıkları verileri sınıfa özetler; verilerin enerjinin korunumu hakkında neyi gösterdiği ele alınır (FİZ.12.2.5.b). Öğrencilerden kısa cevaplı sorularla ve çalışma kâğıdıyla öğrendiklerini göstermeleri istenir. Öğretmen veri kayıtlarını kontrol listesiyle değerlendirir. Öğrenciler öz yansıtma yaparak eksik gördükleri noktaları belirler (SDB1.3).

   FİZ.12.2.5

Sınıf defteri: FİZ.12.2.5 Enerjinin dönüşümü ve korunumuna ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, yayla fırlatılan bir cismin sürtünmeli eğik düzlemde hareketini gösteren görseli etkileşimli tahtada sunar. Öğrencilere yay gerildiğinde depolanan enerjinin cismin hareketi boyunca hangi enerji türlerine dönüşebileceği sorulur ve tahminler kaydedilir. Önceki haftada tanımlanan enerji dönüşümü ve korunumu özelliklerine bağ kurularak bu hafta verilerle ve matematiksel modellerle çalışılacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler ön bilgilerinden yararlanarak yaylı sistem ve sürtünmeli yüzey içeren simülasyona ya da animasyona odaklanır (E3.2). Yayın uzanımı, cismin hızı ve yüksekliği gibi nicelikler gözlenir. Elde edilen veriler tabloya kaydedilir (FİZ.12.2.5.b).

   FİZ.12.2.5
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere yaylı oyuncak ya da kaydırak gibi günlük hayattaki bir olay verilir. Öğrenciler, olaydaki enerji dönüşümü hakkında gerekçeli yargıda bulunur (E1.6, SDB3.3). Yargılarını desteklemek için gözlenen yeni verileri tabloya ekler (FİZ.12.2.5.b).

   FİZ.12.2.5
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Kaydedilen veriler kullanılarak yayın esneklik potansiyel enerjisi Ep = ½·k·x² bağıntısıyla, sürtünme kuvvetinin yaptığı iş ise W = F·d bağıntısıyla hesaplanır. İlk ve son durumdaki enerjiler karşılaştırılarak enerjinin korunumuna ilişkin matematiksel model kurulur (OB7) (FİZ.12.2.5.c).

   FİZ.12.2.5
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Modelden yararlanılarak sistemin verimi hesaplanır ve kaybolan enerji miktarı sürtünme kuvvetinin yaptığı işle ilişkilendirilir. Enerjinin korunumunun hangi durumda mekanik enerjinin korunumu olarak ifade edilebileceği akıl yürütülerek yorumlanır ve değerlendirilir (KB2.16) (FİZ.12.2.5.c).

   FİZ.12.2.5
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilere enerji dönüşümleriyle ilgili farklı soru tiplerinden oluşan çalışma yaprağı verilir. Öğrenciler yay sabiti, uzanım, sürtünme kuvvetinin yaptığı iş ve verim kavramlarını içeren soruları çözerek modelleri kullanır (FİZ.12.2.5.c).

   FİZ.12.2.5
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden, seçtikleri bir enerji dönüşümü olayının verilerini ve matematiksel modelini içeren kısa bir performans görevini sunmaları istenir. Görevler kontrol listesi ve dereceli puanlama anahtarıyla, sunumlar akran değerlendirme formuyla değerlendirilir. Enerjinin korunumuna ilişkin çıkarımlar sınıfça özetlenir (FİZ.12.2.5.c).

   FİZ.12.2.5

Sınıf defteri: FİZ.12.2.5 Enerjinin dönüşümü ve korunumuna ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme; değerlendirme