T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 12. SINIF KİMYA DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş15 dk

   Öğrencilerden günlük hayatta karşılaşılan demirin paslanması gibi örnekler üzerinden indirgenme-yükseltgenme tepkimelerine ilişkin bilimsel gözlem yapmaları için ön hazırlık yapılır (SDB1.3). Öğretmen, metallerin oksijen gazı, seyreltik hidroklorik asit ve metal tuzları ile etkileşimlerini içeren temel kavramları sunar.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere çinko metalinin bakır (II) nitrat çözeltisiyle tepkimesi gibi belirli bir kimyasal süreç verilir. Öğrencilerden bu tepkimede oluşacak ürünleri tahmin etmeleri ve sürece dair gözlemlenebilir kanıtları belirlemeleri istenir (OB7).

   KİM.12.1.1
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, seçilen metalik etkileşimleri gözlemleyerek oluşan kimyasal değişimlere ilişkin verileri toplar ve bu verileri kayıt altına alırlar (KB2.2). Toplanan veriler üzerinden metallerin aktiflik durumları tartışılır.

   KİM.12.1.1
4. Uygulama30 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden toplanan gözlem verileri temelinde indirgenme-yükseltgenme sürecini alt mikro seviyede tanecik davranışlarını dikkate alarak hem sözel hem de süreç aşamalı çizimlerle açıklamaları istenir (OB7). Bu çalışma sırasında öğrencilerin çalışkanlık değerleri desteklenir (D3).

   KİM.12.1.1
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   İlgili tepkimelerin indirgenme ve yükseltgenme yarı tepkime denklemleri yazılarak yük denkliklerinin sağlanması ve genel tepkime denkleminin oluşturulması süreci gerçekleştirilir. Öğrenciler bu aşamada sistemlilik gösterirler (E3.7).

   KİM.12.1.1
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler, alt mikro seviyedeki süreçleri gösteren animasyonları izleyerek kendi açıklamalarıyla karşılaştırırlar (OB2). Farklı tepkime örnekleri için bilimsel gözlem süreci tekrarlanır ve öğrenci performansları dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir.

   KİM.12.1.1
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerin hazırladıkları çalışma kâğıtları, derece puanlama anahtarı ve öz değerlendirme formları üzerinden kendi öğrenme süreçlerini değerlendirmeleri sağlanır (SDB1.2). Zenginleştirme kapsamında sürdürülebilir enerji depolama sistemlerinde kimyasal enerjinin mekanik enerjiye dönüşümü araştırılarak öğrencilerin merak duyguları desteklenir (E1.1).

   KİM.12.1.1

Sınıf defteri: KİM.12.1.1 İndirgenme-yükseltgenme (redoks) tepkime sürecine ilişkin bilimsel…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğrencilere metalik aktiflik kavramı ve metallerin farklı ortamlardaki tepkimeleri hakkında ön bilgilerleri sorgulanarak giriş yapılır. Etkileşimli tahta üzerinden çeşitli metallerin (bakır, çinko, demir) görsel materyallerle desteklenmiş örnekleri gösterilir (OB4). Öğrencilerin merak duyguları (E1.1) uyandırılır ve dersin amaçları açıklanır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere farklı metaller ve bu metal tuzlarının sulu çözeltilerinin bulunduğu bir etkinlik kâğıdı dağıtılır. Öğrencilerden verilen metallerin aktiflik sıralamasının belirlenmesine yönelik araştırma soruları oluşturmaları istenir (OB7).

   KİM.12.1.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, seçtikleri araştırma sorusunu temel alarak metallerin aktifliklerinin sıralamasını tahmin edebilecekleri bir hipotez geliştirirler. Oluşturulan hipotezler sınıf içinde kısa süreli olarak tartışılır.

   KİM.12.1.2
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplara ayrılır; iş birliği içinde (SDB2.2) ve dostluk değerini (D4) gözeterek metallerin aktiflik sıralamasını belirleyecekleri mikro ölçekli bir deney planlarlar (KİM.12.1.2.c). Deneyin aşamaları kaydedilir.

   KİM.12.1.2
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Planlanan deneyler sanal veya gerçek ortamlarda gerçekleştirilir; metalik aktiflik ile ilgili veriler toplanarak kayıt altına alınır. Öğrencilerin yeni bilgilere açık olmaları (D3.3) sağlanır.

   KİM.12.1.2
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Toplanan veriler hipotezlerle ilişkilendirilerek yorumlanır (KİM.12.1.2.ç). Zenginleştirme olarak elde edilen verilerin elektrikli otomobillerin çalışma prensipleriyle ilişkisi tartışılır.

   KİM.12.1.2
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden deney sonuçlarını içeren bir çalışma kâğıdı doldurmaları ve kendi öğrenim süreçlerini değerlendirdikleri bir öz değerlendirme formu doldurmaları istenir. Metallerin aktiflik sıralaması sembolik ve alt mikro düzeyde gösterimlerile (KİM.12.1.2.d) karşılaştırılır.

   KİM.12.1.2

Sınıf defteri: KİM.12.1.2 Metallerin aktiflik sıralamasını belirlemeye ilişkin bilimsel…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğrencilerden metallerin günlük hayattaki kullanım alanları ve bazı metallerin neden daha hızlı oksitlendiği üzerine bir beyin fırtınası yapmaları istenir. Metallerin aktiflik kavramına giriş yapılırken merak (E1.1) ve sorgulama (KB2.8) süreçleri vurgulanır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden metallerin aktiflik sıralamasını belirlemeye yönelik araştırma soruları oluşturmaları ve bu sorulara uygun hipotezler geliştirmeleri istenir (KİM.12.1.2.a, KİM.12.1.2.b). Deney planlama aşamasında öğrencilerin sorumluluk (E2.2) ve sistemlilik (E3.7) becerileri desteklenir.

   KİM.12.1.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden gerçekleştirilen deneylerden elde edilen verileri hipotezleriyle ilişkilendirerek yorumlamaları istenir (KİM.12.1.2.ç). Verilerdeki tutarsızlıkların nedenleri tartışılır ve görsel okuryazarlık (OB4) kapsamında grafikler üzerinden analiz yapılır.

   KİM.12.1.2
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden metallerin aktifliklerini makro seviyede gözlemlerinden hareketle açıklarken; alt mikro ve sembolik seviyelerde elektron verme eğilimi ve iyonlaşma enerjisi gibi parametreleri kullanmaları istenir (KİM.12.1.2.d, KİM.12.1.2.e). Çalışkanlık değeri (D3) vurgulanarak süreç yönetilir.

   KİM.12.1.2
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden sembolik seviyede indirgenme ve yükseltgenme yarı tepkime denklemlerini yazarak yük dengelerinin eşitliğini sağlamaları istenir (KİM.12.1.2.d). Veri okuryazarlığı (OB7) kapsamında denklemlerdeki katsayıların önemi vurgulanır.

   KİM.12.1.2
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden farklı senaryolarda alternatif çözümler üretmeleri ve yeni durumlara uyum sağlamaları istenir (E3.3, SDB3.2). Zenginleştirme kapsamında elektrikli araç pilleri üzerine kısa bir inceleme veya destekleme kapsamında basit tepkimelerle pratik yapılır.

   KİM.12.1.2
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden metalik aktiflik ve redoks süreçlerini içeren çalışma kağıtlarını doldurmaları ve kendi öğrenim süreçlerini değerlendiren öz değerlendirme formunu doldurmaları istenir. Elde edilen verilerin bilimsel gösterimlerle karşılaştırılması (KİM.12.1.2.e) üzerinden konu özetlenir.

   KİM.12.1.2

Sınıf defteri: KİM.12.1.2 Metallerin aktiflik sıralamasını belirlemeye ilişkin bilimsel…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğrencilere metallerin aktiflik sıralamasına ilişkin araştırma soruları oluşturmaları ve hipotez geliştirmeleri için yönergeler verilir. Metallerin kimyasal özelliklerinin farklılıkları üzerine beyin fırtınası yapılarak merak (E1.1) uyandırılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, metallerin aktiflik sıralamasına ilişkin araştırmaları için araştırma soruları oluşturur (KİM.12.1.2.a) ve bu soruları yanıtlamak üzere hipotezler geliştirir (KİM.12.1.2.b). Gruplar halinde çalışarak süreçte iş birliği (SDB2.2) ve sorumluluk (E2.2) sergilerler.

   KİM.12.1.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, metallerin aktiflik sıralamasını açıklarken alt mikro seviyedeki animasyon ve simülasyon gösterimlerini bilimsel gösterimlerle karşılaştırırlar (KİM.12.1.2.d, KİM.12.1.2.e). Görsel okuryazarlık (OB4) becerisi kullanılarak dijital içerikler üzerinden analiz yapılır.

   KİM.12.1.2
4. Uygulama30 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, metallerin aktiflik sıralamasını belirlemek üzere bir deney planı hazırlar ve deneyi gerçekleştirir (KİM.12.1.2.c). Deney sırasında veri toplama aşamasında dürüstlük (D6) ve titizlik sergilenmesi beklenir.

   KİM.12.1.2
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, deney sonuçlarından elde ettikleri verileri önceden oluşturdukları hipotezlerle ilişkilendirerek yorumlarlar (KİM.12.1.2.ç). Veri okuryazarlığı (OB7) ve çıkarım yapma (KB2.10) becerileri kullanılarak analiz yapılır.

   KİM.12.1.2
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler, hazırladıkları açıklamaları dereceli puanlama anahtarı eşliğinde gözden geçirerek gerekirse yeniden düzenlerler (SDB1.2). Bu süreçte araştırma sorusu oluşturma ve veri yorumlama ölçütleri üzerinden öz değerlendirme yapılır.

   KİM.12.1.2
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerin hazırladıkları performans görevleri ve çalışma kâğıtları, dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilir. Metallerin aktiflik sıralamasına dair oluşturulan çıkarımlar sınıf genelinde paylaşılır.

   KİM.12.1.2

Sınıf defteri: KİM.12.1.2 Metallerin aktiflik sıralamasını belirlemeye ilişkin bilimsel…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Elektrik depolama cihazlarının gelişimindeki tarihi süreç ve Luigi Galvani ile Alessandro Volta'nın çalışmaları örnek gösterilerek konuya giriş yapılır. Çinko metali ile bakır iyon içeren çözelti arasındaki makro düzeydeki etkileşim görsel materyallerle sunulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere çinko ve bakır çözeltisi arasındaki elektron transferini gösteren görseller sunularak, istemli indirgenme-yükseltgenme tepkimelerinden elektrik enerjisi üretilmesine ilişkin önermeler oluşturmaları istenir. Bu önermelerin gözleme dayalı olan ve olmayan kısımları karşılaştırılır.

   KİM.12.1.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden, makro düzeydeki bu tepkimeden yola çıkarak elektrik enerjisi elde edilmesine dair bilimsel öngörüler üretmeleri ve bu süreçteki temel mekanizmaları tartışmaları istenir.

   KİM.12.1.3
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere galvanik hücre düzeneğini içeren görsel materyaller sunulur. Görseller üzerinden anot yarı hücresi, katot yarı hücresi, elektrot, elektrolit ve tuz köprüsü gibi temel bileşenlerin tanımlanması ve işlevlerinin belirlenmesi istenir (OB4).

   KİM.12.1.3
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden, katot ve anot yarı hücrelerinde gerçekleşen tepkimeleri indirgenme-yükseltgenme süreçleriyle ilişkilendirmeleri istenir (OB4). Elektronların akış yönü ve iyonların göç yönü gibi gözlenemeyen durumlar hakkında tahminlerde bulunmaları sağlanır.

   KİM.12.1.3
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler, yaptıkları tahminlerin geçerliliğini bilimsel bilgilerle sorgular (D3.3). Ardından bir galvanik hücrenin bileşenlerini ve işlevlerini tanımlayan kısa bir metin yazmaları istenir; bu süreçte farklı bakış açıları değerlendirilir (E2.1, SDB2.1, D10.3, D14.1).

   KİM.12.1.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerin oluşturdukları önermeler ve yazdıkları tanımlama metinleri, dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilir veya öğrenciler tarafından öz değerlendirme formu ile kontrol edilir (SDB1.2). Galvanik hücrelerin temel bileşenleri ve işlevleri üzerine sınıf içi tartışma yapılarak konu özetlenir.

   KİM.12.1.3

Sınıf defteri: KİM.12.1.3 Galvanik bir hücrenin özelliklerini bilimsel gözleme dayalı tahmin…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Lityum iyon piller üzerine yapılan çalışmaların 2019'da Nobel Ödülü alması ve bunun elektronik endüstrisinin gelişimiyle ilişkisi sorgulanarak dersin giriş bölümü gerçekleştirilir. Bir galvanik hücrede voltmetrede okunan değerin hücre potansiyeli (Ehücre) olduğu ve biriminin volt (V) olduğu bilgisi paylaşılır. Standart hidrojen elektrodu (SHE) referans elektrot olarak işlevi açıklanır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere farklı standart elektrokimyasal hücrelere ait net tepkimeler, yarı tepkimelerin standart indirgenme potansiyelleri ve standart hücre potansiyellerini içeren hazır veri seti sunulur. Öğrencilerden bu verileri inceleyerek standart hücre potansiyelinin hesaplanmasına ilişkin örüntülerer keşfetmeleri istenir.

   KİM.12.1.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, elde ettikleri örüntüleri matematiksel olarak modellemeleri ve bu modelleri farklı elektrokimyasal hücrelerin standart potansiyellerinin hesaplanmasında kullanmaları için yönlendirilir. Keşfedilen örüntünün matematiksel modeller üzerinden genellenmesi sağlanır.

   KİM.12.1.4
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden, standart hücre potansiyelinin hesaplanmasına ilişkin geliştirdikleri model üzerinden E°hücre = E°katot – E°anot genellemesine ulaşmaları istenir. Öğrenciler bu modeli farklı elektrokimyasal hücrelerin standart potansiyellerini hesaplamada kullanırlar (OB7).

   KİM.12.1.4
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerin oluşturdukları matematiksel modelleri bilim insanlarının genellemeleriyle karşılaştırmaları istenir. Bu süreçte araştırma ve sorgulama becerileri desteklenerek çalışkanlık değeri vurgulanır (D3.3). Öğrenciler, E°hücre değerinin sıfırdan büyük veya küçük olması durumunda tepkimenin istemli veya istemsiz olduğu çıkarımını yaparlar (KB2.10).

   KİM.12.1.4
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden çalışma kâğıdı üzerinde çeşitli elektrokimyasal hücrelerin potansiyellerini hesaplamaları ve tepkilerin istemliliğini belirlemeleri istenir. Süreç sonunda lityum iyon pilleri ile sodyum iyon pillerine yönelik yapılan yatırımların nedenleri tartışılarak konuya ilişkin okuma parçası sunulur.

   KİM.12.1.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerin hazırladıkları çalışma kâğıtları ve performans görevleri üzerinden değerlendirme yapılır. Farklı pil türlerinin günlük hayattaki kullanım alanları ve sodyum iyon pillerine yönelik teknolojik dönüşümlerin nedenleri üzerine öz değerlendirme formları ile tartışma gerçekleştirilir.

   KİM.12.1.4

Sınıf defteri: KİM.12.1.4 Standart hücre potansiyelinin hesaplanmasına ilişkin tümevarımsal…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Fosil kaynaklı yakıt tüketimini azaltmaya yönelik kullanılan elektrikli araç teknolojileri ve batarya ömürlerini etkileyen faktörler üzerine tartışma açılır. Çevreye duyarlılık (D5, D18) vurgulanarak, galvanik hücrelerin işleyiş mekanizması ve potansiyelini etkileyen temel unsurlar olan elektrot aktifliği, elektrolit derişimi ve sıcaklık kavramları üzerinde durulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden elektrikli araç bataryalarının performansını etkileyen çevresel ve teknik faktörleri tartışmaları istenir. Galvanik hücrelerin potansiyelini etkileyen temel değişkenler (elektrot aktifliği, elektrolit derişimi, sıcaklık) belirlenerek bu unsurların sistem üzerindeki etkileri üzerinde durulur (OB1).

   KİM.12.1.5
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden galvanik hücrelerin potansiyelindeki değişimlere dair neden-sonuç ilişkilerini kavramsal olarak analiz etmeleri istenir. Belirlenen faktörlerin sistem üzerindeki etkileri üzerine çıkarımlar yapılır (KB2.10).

   KİM.12.1.5
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplar halinde çalışarak galvanik hücre potansiyelini etkileyen faktörlerin neden-sonuç ilişkilerini çalışma kâğıdına kaydederler (SDB2.2, E1.5). Bu süreçte iş birliği ve etkili iletişim becerileri kullanılır (D4, SDB2.1).

   KİM.12.1.5
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden her bir faktör için bağımlı, bağımsız ve kontrol değişkenlerini belirlemeleri istenir. Belirlenen değişkenlere uygun deney tasarımları veya simülasyonlar kullanarak veri toplama süreci gerçekleştirilir (E3.7, OB7).

   KİM.12.1.5
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden elde edilen verileri Le Chatelier ilkesi temelinde alt mikro seviyede açıklayarak potansiyel değişimlerini raporlamaları istenir (OB1). Türkiye'nin savunma sanayiindeki lityum iyon pil üretimleri ve yerli teknolojilerin önemi üzerine okuma metni üzerinden değerlendirme yapılır (D19, OB6).

   KİM.12.1.5
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden hazırladıkları çalışma kâğıtlarını dereceli puanlama anahtarı kriterlerine göre kontrol etmeleri ve öz değerlendirme formunu doldurmaları istenir. Deney adımlarının takibi, faktörlerin Le Chatelier ilkesiyle ilişkilendirilmesi ve elde edilen verilerin doğruluğu üzerinden süreç değerlendirilir.

   KİM.12.1.5

Sınıf defteri: KİM.12.1.5 Galvanik hücrelerin potansiyelini etkileyen faktörlere ilişkin…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, "2020 Tokyo Olimpiyat Oyunları’nda Türk sporcuların kazandığı madalyaların yapıldığı malzemenin nasıl elde edildiğini biliyor musunuz?" sorusunu sorar (E1.1). Öğrencilerin yanıtları etkileşimli tahtada toplanır. Metallerin elektrik akımıyla elde edilebildiği ve kaplanabildiği belirtilerek bu hafta elektroliz olayında madde ile elektrik akımı arasındaki ilişkinin inceleneceği duyurulur.

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden eriyik bir tuzun elektroliz edildiği elektrolitik hücreleri gözlemleyebilecekleri görsel veya dijital materyalleri incelemeleri istenir (OB2, OB4). Elektrotlarda gözlenen değişimler (gaz çıkışı, katı birikme) çiftler hâlinde not edilir. Gözlemler sınıfta paylaşılır (KİM.12.1.7.a).

   KİM.12.1.7
3. 30 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, incelenen elektroliz örneklerinden hareketle olayın gözlemlenebilir ve ölçülebilir niteliklerini belirlemek için ölçütler oluşturur. Öğretmen rehberliğinde ölçütler arasında katot ve anotta oluşan madde miktarı, akım miktarı ve elektroliz süresi yer alır. Hangi niteliğin nasıl ölçülebileceği tartışılır (SDB2.1) (KİM.12.1.7.a).

   KİM.12.1.7
4. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Elektrotlarda değişime uğrayan madde miktarının hem devreden geçen elektrik akımı miktarı hem de elektroliz süresi ile değişimini gösteren nicel veri seti verilir. Öğrenciler veri setindeki bağımlı ve bağımsız değişkenleri belirler (OB7) (KİM.12.1.7.b).

   KİM.12.1.7
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler verileri, madde miktarı, elektrik akımı miktarı ve elektroliz süresi arasındaki ilişkileri belirleyecek şekilde tablo ya da grafik olarak düzenler. Seçilen veriler ve düzenleme biçimi gerekçelendirilir. Düzenlemeler çiftler arasında karşılaştırılır (KİM.12.1.7.b).

   KİM.12.1.7
6. 15 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler, madde miktarının devreden geçen elektrik akımı miktarı ve elektroliz süresi ile değişimine yönelik iddialarını düzenledikleri verilere dayalı olarak açıklamaları için yönlendirilir (KB2.14, OB2, OB4). İddialar ve dayanak veriler çalışma kâğıdına yazılır (KİM.12.1.7.c).

   KİM.12.1.7
7. 20 dk
   Etkinlik 4

   Öğretmen Faraday’in elektroliz yasasına ilişkin bilgileri verir. Öğrenciler, matematiksel hesaplama yapmadan bu bilgileri iddialarını desteklemek için kullanır. Açıklamalar, veriye ve yasaya dayanması bakımından eleştirel olarak gözden geçirilir (E3.10) (KİM.12.1.7.c).

   KİM.12.1.7
8. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden çıkış kartında elektroliz olayında değişime uğrayan madde miktarı ile akım miktarı ve elektroliz süresi arasındaki ilişkiyi açıklamaları istenir. Faraday’in elektroliz yasasının endüstride ve günlük hayatta uygulandığı örnekleri araştırmaları ve bu örnekleri ulaştıkları çıkarımlarla ilişkilendirmeleri için yönlendirilir. Çalışma kâğıdı dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir; öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurur (SDB1.3) (KİM.12.1.7.c).

   KİM.12.1.7

Sınıf defteri: KİM.12.1.7 Elektroliz olayında madde-elektrik akımı miktarı ilişkisini…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada elektrolizle kaplanmış ürünlerin (çatal, kaşık, anahtar, nikel kaplı musluk) görsellerini gösterir. Öğrencilerden bu ürünlerin neden kaplandığını ve kaplamanın nasıl yapılmış olabileceğini söylemeleri istenir (E1.1). Önceki hafta çalışılan elektrolitik hücre bilgileri hatırlatılır; dersin amacı, bir metal eşyanın bakırla kaplanması için deney tasarlamak ve sonuçları günlük hayatla ilişkilendirmek olarak paylaşılır.

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, elektroliz yöntemiyle kaplanmış ürünlere günlük hayattan örnekler verir. Öğrenciler kaplama deneyini yapmak için gruplara ayrılır ve her grup bir metal eşya (anahtar, kaşık, çatal) seçer. Gruplarda uyumlu davranılması ve görev paylaşımıyla sorumlulukların yerine getirilmesi sağlanır (E2.2, SDB2.2, D3.4, D10.3, KİM.12.1.8.a).

   KİM.12.1.8
3. 30 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan seçtikleri eşyayı elektrolizle kaplayabilmek için anot ve katot yarı hücrelerinde elektrot olarak hangi metalleri, elektrolit olarak hangi çözeltileri kullanabileceklerini belirlemeleri istenir. Seçimler ders kitabındaki bilgilerle gerekçelendirilir (OB1). Öneriler tahtada toplanarak gruplar arasında karşılaştırılır (KİM.12.1.8.a).

   KİM.12.1.8
4. Uygulama30 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar, hücrenin çalışması için uygulanması gereken minimum potansiyel değerini belirler. Deney düzeneğini tasarlar, gerekli malzemeleri hazırlar ve öğretmen gözetiminde güvenlik kurallarına uyarak bakırla kaplama deneyini yapar (OB7). Süreçteki tüm gözlemler not edilir (KİM.12.1.8.a).

   KİM.12.1.8
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar kaplama kalınlığının nelere bağlı olduğuna dair farklı bakış açılarını tartışarak gereken koşulların nasıl sağlanabileceğine karar verir (SDB2.1, D10.3). Anot ve katotta gerçekleşen yarı tepkimeler ile net tepkime yazılır; deney gözlemleri Faraday'ın elektroliz yasasıyla ilişkilendirilir (KİM.12.1.8.a).

   KİM.12.1.8
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden deney sonuçlarını kullanarak metal boru ve çivilerin galvanizle, bazı eşyaların nikel ya da kromla kaplanarak kullanılmasının nedenini açıklamaları istenir (OB7). Açıklamalar günlük hayattan başka örneklerle ilişkilendirilerek sınıfta paylaşılır (KİM.12.1.8.b).

   KİM.12.1.8
7. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplardan yaptıkları kaplama deneyini rapor hâline getirmeleri istenir; raporlar portfolyoya eklenir. Süreç, kaplama kalınlığının bağlı olduğu etkenleri belirleme, anot ve katot yarı tepkimelerini ile net tepkimeyi yazabilme ve deney bulguları ile Faraday elektroliz yasasını ilişkilendirebilme ölçütlerini içeren dereceli puanlama anahtarıyla öğretmen ve öğrenciler tarafından değerlendirilir (SDB1.2). Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurur.

   KİM.12.1.8

Sınıf defteri: KİM.12.1.8 Metallerin elektrolizle kaplanmasına yönelik deney yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Etkileşimli tahtada paslanmış bir demir köprü, yeşillenmiş bakır bir heykel ve kararmış gümüş bir takı görseli gösterilir (OB4). Öğrencilere 'Bu metaller neden bozulmuş olabilir?' sorusu yöneltilir ve öne sürülen tahminler tahtaya yazılır. Derste korozyona neden olan faktörlere ilişkin araştırma soruları ve modeller oluşturulacağı duyurulur (KB2.8).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler dörder kişilik gruplara ayrılır. Metalden veya alaşımdan yapılmış kültürel varlıkların ve günlük hayatta karşılaşılan diğer malzemelerin korozyondan etkilenmiş örnekleri ders kitabı ve etkileşimli tahta üzerinden incelenir (KB2.2). Gruplardan her örnekteki değişimi gözlemleyip yaygın korozyon tepkimelerini ve ortamdaki olası etkenleri (nem, oksijen, tuzlu su gibi) listelemeleri istenir (KİM.12.1.9.a).

   KİM.12.1.9
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan, incelenen örnekler temelinde korozyona neden olan faktörlerin metallerin korozyonuna etkisine ilişkin araştırılabilir sorular yazmaları istenir (D5.2, OB7). 'Tuz derişimi arttıkça demirin paslanma hızı değişir mi?' örneği üzerinden sorunun test edilebilir olması tartışılır. Her grup en az iki soruyu tahtada paylaşır ve sorular birlikte gözden geçirilir (KİM.12.1.9.a).

   KİM.12.1.9
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar, yazdıkları sorulardan birini seçer. Seçilen faktörün (nem, oksijen, tuz, asit ya da temas eden farklı bir metal) korozyon tepkimesindeki rolü, ders kitabındaki bilgilerden yararlanılarak yükseltgenme ve indirgenme basamaklarıyla açıklanır. Öğrencilerin çeşitli fikir, argüman ve yeni bilgilere açık olmaları sağlanır (D3.3, KİM.12.1.9.b).

   KİM.12.1.9
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan, seçtikleri faktörün metallerin korozyonuna etkisini gösteren bir model oluşturmaları istenir. Model çizim, şema ya da etkileşimli tahtada dijital bir gösterim olabilir; metal yüzeyindeki elektron akışı, anot ve katot bölgeleri ile su ve oksijenin rolü modelde gösterilir (OB4, SDB2.2, KİM.12.1.9.b).

   KİM.12.1.9
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar modellerini sınıfa sunar. Diğer gruplar, modelin neyi açıkladığını ve hangi durumları açıklayamadığını sorularla sorgular (E3.10, SDB2.1). Gelen dönütlere göre her grup modelini gözden geçirip düzenler (KİM.12.1.9.b).

   KİM.12.1.9
7. Sonuçlandırma25 dk

   Grupların son modelleri karşılaştırılarak korozyona neden olan faktörlerin etkisine ilişkin ortak bir model özeti tahtada oluşturulur. Öğrencilerden Çalışma Kâğıdı/Yaprağı'na kendi modellerini ve araştırma sorularını yazmaları, Öz Değerlendirme Formu'nda modellerinin güçlü ve geliştirilecek yönlerini belirtmeleri istenir (SDB1.3, KİM.12.1.9.b). Çalışmalar portfolyoya eklenir.

   KİM.12.1.9

Sınıf defteri: KİM.12.1.9 Korozyonu önlemeye yönelik bilimsel sorgulama yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, paslanmış metal eşya ve kültürel varlık görsellerini etkileşimli tahtada gösterir; Tutum, Yatırım ve Türk Malları Haftası bağlamında metal eşyaların korunmasının önemine değinir. Öğrencilerden önceki haftalarda oluşturdukları araştırma sorularını ve önerdikleri modelleri hatırlamaları istenir. Bu hafta deneylerin planlanıp yapılacağı ve elde edilen verilerin yorumlanacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden araştırma sorularını göz önünde bulundurarak bağımlı, bağımsız ve kontrol değişkenlerini belirleyip etkinlik kâğıdına yazmaları istenir. Her araştırma sorusu için hangi faktörün değiştirileceği, neyin ölçüleceği ve neyin sabit tutulacağı gruplarda tartışılır (KB2.8) (KİM.12.1.9.c).

   KİM.12.1.9
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, belirledikleri değişkenlere uygun olarak metal parçaları (ör. demir çivi), farklı ortamları ve gözlem süresini içeren deney planını hazırlar. Planda kullanılacak deney malzemesi, işlem basamakları ve verilerin kaydedileceği tablo yer alır; öğretmen planları güvenlik ve geçerlik açısından gözden geçirir (KİM.12.1.9.c).

   KİM.12.1.9
4. Uygulama30 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar planladıkları deneyleri deney malzemesiyle kurar; değişkenleri plana uygun biçimde ayarlayıp ilk gözlemleri ve ölçümleri tabloya işler. Grup içinde görev dağılımı yapılır ve her öğrenci üstlendiği görevi sorumlulukla yerine getirir (E2.2, SDB2.2) (KİM.12.1.9.c).

   KİM.12.1.9
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar deneylerden elde ettikleri verileri tablo ve grafiğe dönüştürür. Değişkenler arasındaki ilişkiyi inceleyerek hangi faktörün korozyonu artırdığını ya da azalttığını kanıtlarıyla yorumlar (OB7, KB2.14) (KİM.12.1.9.ç).

   KİM.12.1.9
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar yorumlarını diğer gruplarınkiyle karşılaştırır; farklı sonuçların olası nedenleri çok yönlü bakış açısıyla değerlendirilir. Böylece öğrencilerin etkili iletişim kurmaları, olay ve durumları farklı bakış açılarıyla ele almaları sağlanır (E2.1, SDB2.1, SDB2.2, D4.2, D14.1) (KİM.12.1.9.ç).

   KİM.12.1.9
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğretmen, grupların yorumlarını ortak bir sonuç tablosunda toparlar. Öğrencilerden çalışma kâğıdına verilerin neyi gösterdiğini kanıtlarıyla yazmaları, ardından öz değerlendirme formunu doldurarak deney sürecindeki katkılarını değerlendirmeleri istenir (SDB1.3) (KİM.12.1.9.ç). Çalışma kâğıdı ve performans görevi dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir.

   KİM.12.1.9

Sınıf defteri: KİM.12.1.9 Korozyonu önlemeye yönelik bilimsel sorgulama yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Tutum, Yatırım ve Türk Malları Haftası kapsamında metal eşya ve yapıların korozyondan korunmasının tasarrufa ve ülke kaynaklarının verimli kullanımına katkısı üzerinde durulur (D19). Etkileşimli tahtada korozyona uğramış metal örneklerinin görselleri gösterilir (OB4). Öğrencilerden önceki haftalarda elde ettikleri bulguların bu örnekleri açıklamada nasıl kullanılabileceğini düşünmeleri istenir (KB2.8).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Farklı metallerin korozyona uğramış örnekleri incelenir. Öğrencilerden önceki haftalarda elde ettikleri verilerden hangi faktörlerin korozyonu hızlandırdığını kanıtlarıyla birlikte listelemeleri istenir (KB2.14). Kanıtlar tahtada ortak bir tabloda toplanır (KİM.12.1.9.d).

   KİM.12.1.9
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Bilimsel bilginin insanların ve toplumun yararına kullanılabileceği vurgulanır ve korozyon kaynaklı kayıpların azaltılmasında yardımseverliğin rolü tartışılır (D20.3). Gruplardan tabloda toplanan kanıtlara dayanarak korozyonu önlemeye yönelik çözüm önerileri üretmeleri istenir (E3.3). Her grup önerisini hangi kanıta dayandırdığını yazar (KİM.12.1.9.d).

   KİM.12.1.9
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplardan çözüm önerilerini gerekçelendirmeleri, etkililiklerini kanıtlarla karşılaştırmaları ve en uygun yöntemi seçmeleri istenir (SDB3.3). Seçilen çözümler afiş ya da sunu biçiminde düzenlenir (KİM.12.1.9.d).

   KİM.12.1.9
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar elde ettikleri bilgileri ve çözüm önerilerini arkadaşlarıyla yazılı veya sözlü olarak paylaşır (E2.2, SDB2.3). Dinleyen öğrencilerden sunulan verilerin yorumunu değerlendirmeleri istenir (OB7). Paylaşım sırasında birbirine karşı dostça ve saygılı bir tutum gözetilir (D4.1, KİM.12.1.9.e).

   KİM.12.1.9
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar birbirlerinin çözüm önerilerine yönelik soru ve geri bildirimlerini sözlü olarak iletir. Öğrencilerden aldıkları geri bildirimlerle önerilerini gözden geçirmeleri ve gerekli düzeltmeleri yapmaları istenir (SDB1.3). Son hâli portfolyoya eklenir (KİM.12.1.9.e).

   KİM.12.1.9
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden korozyonu önlemeye yönelik ulaştıkları çözümleri ve kanıtlarını içeren performans görevini sunmaları istenir. Sunumlar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak süreçte kendilerini nasıl düzenlediklerini yazar (SDB1.3). Çalışma kâğıtları ve çözüm önerileri portfolyoya yerleştirilir (KİM.12.1.9.e).

   KİM.12.1.9

Sınıf defteri: KİM.12.1.9 Korozyonu önlemeye yönelik bilimsel sorgulama yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, Friedrich Wöhler'in 1828'de gerçekleştirdiği sentezi kısaca anlatarak organik kimyanın tarihî dönüm noktasını tanıtır (E1.1). Öğrencilerden bir molekülde atomları bir arada tutan bağların nasıl anlaşılabileceğini düşünmeleri istenir. Dersin amacının sigma ve pi bağlarını kanıta dayalı açıklamak olduğu duyurulur.

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, Wöhler'in sentezini etkileşimli tahtada örnek olarak sunar ve organik kimyaya giriş yapar (E1.1). Öğrencilerden H₂, HF, F₂, O₂ ve N₂ moleküllerinin yapı formüllerini yazarak atomlar arasındaki bağ sayılarını belirlemeleri istenir (FİZ yerine KİM.12.2.1.a).

   KİM.12.2.1
3. 30 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar hâlinde H₂, HF, F₂, O₂ ve N₂ moleküllerindeki sigma ve pi bağ türlerini belirlemek için hangi ölçütlerin kullanılabileceği tartışılır (SDB2.2). Öğrencilerden bağ sayısı, bağ uzunluğu, bağ enerjisi ve orbital örtüşmesini ölçüt olarak belirleyip çalışma kâğıdındaki tabloya yazmaları istenir (KB2.7) (KİM.12.2.1.a).

   KİM.12.2.1
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere araştırmacı ve sorgulayıcı olmanın önemi vurgulanarak çalışkanlık değeri desteklenir (D3.3). H₂, HF, F₂, O₂ ve N₂ moleküllerindeki bağların oluşumu için orbital örtüşmesini içeren hazır veri setinden veriler seçilir. Seçilen veriler üzerinden tek, çift ve üçlü bağların niteliklerine ilişkin örüntü belirlenir (OB7) (KİM.12.2.1.b).

   KİM.12.2.1
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler belirledikleri örüntüleri bağ enerjisi, bağ uzunluğu ve bağ sayısına dayalı olarak açıklar (OB7). Her açıklamada hangi verinin kanıt olarak kullanıldığı belirtilir ve akranların açıklamaları karşılaştırılarak eleştirel biçimde değerlendirilir (E3.10) (KİM.12.2.1.c).

   KİM.12.2.1
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden çalışma yaprağında verilen tek, çift ve üçlü bağ içeren karbon bileşiklerindeki sigma ve pi bağlarını belirlemeleri istenir. Bağ sayıları, bağ türlerine göre yapı formülü üzerinde işaretlenir ve gerekçeleri yazılır (KİM.12.2.1.c).

   KİM.12.2.1
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden tek, çift ve üçlü bağların niteliklerine ilişkin örüntülerini kanıtlarıyla birlikte kısaca açıklamaları istenir (KİM.12.2.1.c). Çalışma Kâğıdı ve Dereceli Puanlama Anahtarı ile öğrenme kanıtı toplanır. Öğrenciler Öz Değerlendirme Formu'nu doldurarak kendi öğrenmelerini yansıtır (SDB1.3).

   KİM.12.2.1

Sınıf defteri: KİM.12.2.1 Molekülleri oluşturan atomlar arasındaki sigma ve pi bağlarını…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, metan, etilen ve asetilen moleküllerinin görsellerini etkileşimli tahtada göstererek 'Karbon farklı sayıda bağ yaparken orbitalleri nasıl düzenlenir?' sorusunu yöneltir (E1.1). Öğrencilerin tahminleri tahtaya kaydedilir. Haftanın hedefinin hibrit orbitallerinin oluşumunu kanıtla açıklamak olduğu duyurulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere metan, etilen ve asetilen moleküllerini oluşturan atomların atom orbitallerinin ve hibrit orbitallerinin enerji düzeylerini gösteren diyagramlar verilir. Öğrenciler karbon atomuna ait bağ sayıları, hibrit orbitalleri ve orbital enerjileri arasındaki ilişkileri inceler. İncelemeden hibritleşmeye ilişkin ölçütler listelenir (KİM.12.2.2.a).

   KİM.12.2.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Her orbitalin uzayda yönelim şekilleri verilir; öğrenciler ikili gruplar hâlinde orbital şekillerini diyagramlarla eşleştirir (SDB2.2). Bu verilerden tek, çift ve üçlü bağların nasıl oluştuğuna yönelik ölçütler belirlenir. Valans orbitalleri ve bağıl enerjiler ölçüt listesine eklenir (KİM.12.2.2.a).

   KİM.12.2.2
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Araştırmacı ve sorgulayıcı olmanın önemi vurgulanarak çalışkanlık değeri desteklenir (D3.3, OB4). Öğrenciler hazır veri setini kullanarak hibrit orbitallerinin oluşumuna ilişkin örüntü oluşturur. Metan, etilen ve asetilen moleküllerindeki orbital örtüşmelerinin üç boyutlu gösterimi üzerinden sigma ve pi bağlarının oluşumu incelenerek örüntü belirlenir (KİM.12.2.2.b).

   KİM.12.2.2
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden belirledikleri örüntüyü ölçütlere ve verilere dayanarak gerekçelendirmeleri istenir (E3.7, OB4). Gruplar gerekçelerini sırayla sunar, diğer gruplar kanıtların yeterliliğini sorgular (E3.10). Örüntüler ortak bir tabloda birleştirilir (KİM.12.2.2.c).

   KİM.12.2.2
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   NH₃, H₂O, BeH₂ ve BH₃ moleküllerindeki merkez atoma ait hibrit orbitallerinin enerji düzeyini gösteren diyagramlar incelenir. Orbital örtüşmeleri ve merkez atomlardaki hibritleşme türleri belirlenip moleküller arasında karşılaştırılır (KB2.7). Belirlenen türler kanıta dayalı olarak açıklanır (KİM.12.2.2.c).

   KİM.12.2.2
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden çalışma yaprağında verilen farklı moleküllerin merkez atomlarının yaptığı hibrit türlerini belirleyip kanıtlarıyla açıklamaları istenir (KİM.12.2.2.c). Yanıtlar dereceli puanlama anahtarı ve yapılandırılmış gridle değerlendirilir. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak öğrenme durumlarını gözden geçirir (SDB1.3); çalışmalar portfolyoya eklenir.

   KİM.12.2.2

Sınıf defteri: KİM.12.2.2 Hibrit orbitallerinin oluşumunu açıklamak için kanıt kullanabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada su, amonyak ve metan gibi bilinen moleküllerin görsellerini gösterir. Öğrencilerden bu moleküllerin şekillerinin aynı olup olmadığını tahmin etmeleri istenir. Önceki derste çalışılan sigma ve pi bağları ile hibritleşme hatırlatılır; bu hafta hibrit orbitallerinin yönelimine göre molekül geometrisine ilişkin varsayım ve örüntü oluşturulacağı duyurulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden BeH₂, H₂O, BH₃, NH₃ ve CH₄ moleküllerinin hibrit orbitallerinin uzaydaki olası yönelimlerini merak ederek (E1.1) düşünmeleri istenir. Her öğrencinin bu yönelimlere göre moleküllerin geometrisine ilişkin ilk varsayımını çizimle çalışma kâğıdına yazması sağlanır (KİM.12.2.3.a).

   KİM.12.2.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler gruplar hâlinde çalışarak varsayımlarını gerekçeleriyle paylaşır (SDB2.2). Ortak ve ayrışan varsayımlar etkileşimli tahtada tablolaştırılır. Varsayımların doğruluğu bu aşamada değerlendirilmez, yalnızca kayıt altına alınır (KİM.12.2.3.a).

   KİM.12.2.3
4. Uygulama35 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerin BeH₂, H₂O, BH₃, NH₃ ve CH₄ moleküllerinin uzay-dolgu modellerini incelemeleri sağlanır. Öğrencilerden aynı sayıda atom içeren moleküllerin geometrilerini kendi aralarında karşılaştırmaları ve gözlemlerini tabloya işlemeleri istenir (SDB2.1, OB2) (KİM.12.2.3.b).

   KİM.12.2.3
5. 35 dk
   Etkinlik 2

   Tablodaki karşılaştırmalardan yola çıkarak hibrit orbitallerinin uzaydaki yönelimi ile molekül geometrisi arasındaki örüntü belirlenir. Gruplardan örüntüyü kendi cümleleriyle ifade etmeleri ve ders kitabındaki başka bir molekül örneği üzerinde denemeleri istenir. Örüntüler tümevarımsal akıl yürütmeyle (KB2.16.1) sınıfla paylaşılır (KİM.12.2.3.b).

   KİM.12.2.3
6. Sonuçlandırma25 dk

   Öğretmen, oluşturulan varsayımları ve belirlenen örüntüleri etkileşimli tahtada özetler. Öğrencilerden Yapılandırılmış Grid üzerinde her molekül için hibrit orbitallerinin yönelimini ve beklenen geometriyi yazmaları istenir. Çalışmalar Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir; Öz Değerlendirme Formu ile örüntüyü belirlemedeki güçlü ve geliştirilecek yönler yazılır (SDB1.3) (KİM.12.2.3.b).

   KİM.12.2.3

Sınıf defteri: KİM.12.2.3 Moleküllerin geometrisinin belirlenmesine ilişkin çıkarımda…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada CO₂, H₂O, BF₃, NH₃ ve CH₄ formüllerini gösterir. Öğrencilerden önceki derste ileri sürdükleri molekül geometrisi varsayımlarını anımsamaları istenir. Bu haftanın hedefi açıklanır: hibrit orbitallerin yönelimlerinden örüntü belirlenecek, belirlenen geometriler bilimsel geometrilerle karşılaştırılacak ve önermeler sunulacaktır (KB2.16).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden sp, sp² ve sp³ hibrit orbitallerinin uzaydaki yönelimlerini ders kitabındaki şekillerden inceleyerek hibrit orbital sayısı, bağ açısı ve geometri arasındaki örüntüyü tabloya yazmaları istenir (KB2.16). Tabloya göre CO₂, BF₃ ve CH₄ için beklenen geometri belirlenir (KİM.12.2.3.b).

   KİM.12.2.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden belirledikleri molekül geometrilerini etkileşimli tahtada verilen uzay-dolgu modelleriyle karşılaştırarak benzerlik ve farklılıkları tespit etmeleri istenir (KB2.7). Tespitler karşılaştırma tablosuna yazılır ve farklılıkların olası nedenleri tartışılır (OB4; KİM.12.2.3.c).

   KİM.12.2.3
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden üç atomlu bir molekülün (CO₂, H₂O) doğrusal ya da açısal olduğuna ilişkin önerme yazmaları istenir. Önermeler, hibrit orbitallerin yönelimi ve karşılaştırma tablosundaki veriler gerekçe gösterilerek sunulur (KB2.10). Sınıf önermeleri gerekçeleri bakımından sorgular (E3.10; KİM.12.2.3.ç).

   KİM.12.2.3
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler ikili çalışarak dört atomlu bir molekülün (BF₃, NH₃) düzlem üçgen ya da üçgen piramit olduğuna ilişkin önerme sunar. Önermede pi bağının ve hibrit orbitallerin yönelimine ilişkin veriler gerekçe olarak kullanılır (SDB2.2). Eşleşen çiftler önermelerini birbirine sorular sorarak sınar (KİM.12.2.3.ç).

   KİM.12.2.3
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden beş atomlu bir molekülün (CH₄) düzgün dört yüzlü geometriye sahip olduğuna ilişkin önerme sunmaları istenir. Üç önermenin gerekçeleri tek bir görselde birleştirilir (OB4). Öğrenciler çalışkanlıkla hazırladıkları görseli sınıfla paylaşır (D3.3; KİM.12.2.3.ç).

   KİM.12.2.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden yapılandırılmış gridde molekül formülü, hibritleşme, geometri ve önerme sütunlarını doldurmaları istenir. Performans görevi olarak sunulan önermeler dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrenciler öz değerlendirme formunda hangi örüntüyü en iyi kavradıklarını işaretler (SDB1.3; KİM.12.2.3.ç).

   KİM.12.2.3

Sınıf defteri: KİM.12.2.3 Moleküllerin geometrisinin belirlenmesine ilişkin çıkarımda…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, önceki haftalarda çalışılan hibritleşme ve molekül geometrisi bilgilerini kısaca anımsatır; etkileşimli tahtada elmas ve grafit görsellerini sunar. Öğrencilerden aynı elementten oluşan bu maddelerin yapıları arasındaki farkın nedenine ilişkin merak ettikleri soruları yazmaları istenir (E1.1). Haftanın hedefi duyurulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplara ayrılır ve karbon allotroplarının özelliklerini içeren kanıt kartlarını inceler. Kartlardaki bilgilerden her allotropun özellikleri belirlenir; benzerlik ve farklılıklar bir çizelgede listelenir (KB2.7). Gruplar çizelgelerini birbirleriyle karşılaştırır (SDB2.2, KİM.12.2.3.ç).

   KİM.12.2.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Listelenen benzerlik ve farklılıklardan yola çıkılarak sigma ve pi bağları, hibritleşme ve geometri arasındaki ilişki tartışılır. Öğrencilerden molekül geometrisinin oluşumuna ilişkin en az iki önerme yazmaları istenir (KB2.10, KB2.16). Önermeler gerekçeleriyle sınıfa sunulur (KİM.12.2.3.ç).

   KİM.12.2.3
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Kurşun kalem uçları kullanılarak mikro ölçekte grafen eldesi deneyi yaptırılır (FBAB7). Deney, güvenlik ve temizlik kurallarına uyularak yürütülür (D13, D18). Gözlemler kaydedilir ve bu gözlemlerden geometrinin oluşumuna ilişkin önermeler geliştirilir (KİM.12.2.3.ç).

   KİM.12.2.3
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Performans görevi çerçevesinde öğrencilerden verilen çeşitli molekülleri farklı materyaller kullanarak modellemeleri istenir. Modeller üzerinde bağ açıları ve geometriler gösterilir; önceki önermeler modellerle karşılaştırılarak gözden geçirilir (KİM.12.2.3.ç).

   KİM.12.2.3
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar önermelerini VSEPR kuramındaki değerlik kabuğu çifti itmesi ilkesi üzerinden değerlendirir. Önermelerin kuramla uyuşan ve uyuşmayan yönleri eleştirel bir bakışla belirlenir ve gerekirse düzeltilir (E3.10). Sonuçlar modellerin yanında sunulur (KİM.12.2.3.d).

   KİM.12.2.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplar modelleri ve düzeltilmiş önermeleriyle kısa sunum yapar; önermelerin VSEPR kuramına göre değerlendirilmesi toparlanır (KİM.12.2.3.d). Performans görevi dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak öğrenme sürecine yönelik yansıtma yapar (SDB1.3). Çalışmalar portfolyoya eklenir.

   KİM.12.2.3

Sınıf defteri: KİM.12.2.3 Moleküllerin geometrisinin belirlenmesine ilişkin çıkarımda…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada metan, etan ve eten bileşiklerinin farklı gösterimlerini yan yana sunar. Öğrencilerden bu gösterimler arasındaki ortak ve farklı yönleri sözlü olarak belirtmeleri istenir (KB2.7). Önceki haftada işlenen molekül geometrisi kısaca hatırlatılır ve bu haftanın amacının yapı formüllerindeki örüntüleri belirleyip genelleme yapmak olduğu açıklanır. “Aynı molekül neden birden çok biçimde gösterilir?” sorusu sorularak merak uyandırılır (E1.1).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden etkinlik kâğıdında basit formülü, molekül formülü, çizgi bağ formülü, açık ve yarı açık formülü verilen metan, etan ve propan gibi bileşikleri ikişer kişilik gruplarda karşılaştırmaları istenir. Her gösterimde karbon ve hidrojen sayılarının nasıl belirtildiği tabloya işlenir (KB2.7). Belirlenen ilk örüntüler sınıfla paylaşılır (KİM.12.2.4.a).

   KİM.12.2.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Uzay dolgu molekül modelleri verilen bileşikler incelenir. Öğrencilerden modeldeki atomların bağlanma düzenini açık ve çizgi bağ formülleriyle eşleştirmeleri istenir (OB4). Gruplar, gösterimler arasında dönüşüm yaparken fark ettikleri tekrarlayan durumları (ör. her karbonun dört bağ yapması, çizgi bağ formülünde köşe ve uçların karbon göstermesi) örüntü olarak ifade eder (KİM.12.2.4.a).

   KİM.12.2.4
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden belirledikleri örüntüleri kullanarak organik bileşiklerin yapı formüllerine ilişkin genel kurallar yazmaları sağlanır. Kurallar sınıf panosunda toplanır; her kural için karşıt örnek aranır ve gerekirse kural düzeltilir (KB2.16.1, E3.4). Düzeltilen genellemeler tahtaya yazılır (KİM.12.2.4.b).

   KİM.12.2.4
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Çalışma yaprağında verilen çeşitli organik bileşiklerin açık formülü, yarı açık formülü, çizgi bağ formülü, molekül formülü ve basit formülü öğrencilerce belirlenir. Çizgi bağ formüllerindeki atomlar ve bağlar görsel olarak okunup sayılır (OB4). Eşler birbirinin yanıtlarını yazdıkları kurallara göre kontrol eder (SDB2.2). (KİM.12.2.4.b)

   KİM.12.2.4
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Basit formülü aynı, molekül formülü farklı bileşikler (ör. C₂H₂ ve C₆H₆) üzerinde çalışılır. Öğrencilerden basit formül ile molekül formülü arasındaki ilişkiyi açıklayan bir genelleme yazmaları ve bu genellemenin geçerli olduğu durumları ile sınırlarını tartışmaları istenir (E3.6). (KİM.12.2.4.b)

   KİM.12.2.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden yazdıkları genellemeleri birer cümleyle paylaşmaları ve çalışma kâğıtlarını tamamlamaları istenir. Etkinlik kâğıtları, “örüntü oluşturabilme ve örüntüler üzerinden genelleme yapabilme” ölçütlerini içeren dereceli puanlama anahtarıyla hem öğretmen hem öğrenci tarafından değerlendirilir (SDB1.2). Öğrencilerden öz değerlendirme formunda en çok güçlük çektikleri gösterimi belirtmeleri istenir (SDB1.3). Çalışmalar portfolyoya eklenir (KİM.12.2.4.b).

   KİM.12.2.4