T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 11. SINIF SOSYOLOJİ DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilere 19. yüzyılda sanayileşmiş toplumlarda sosyolojinin bir bilim dalı olarak ortaya çıkış süreci aktarılır. Sosyolojiye neden ihtiyaç duyulduğu üzerine akıl yürütmeleri sağlanarak (E3.8) konunun tarihsel bağlamı ve temel kavramları olan anomi, ilerleme, kentleşme, modernite ve toplumsal düzen üzerinde durulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden sanayileşme ve kentleşme süreçlerinin birey üzerindeki etkilerini tartışarak (KB2.18) sosyolojinin neden bir ihtiyaç olarak doğduğunu analiz etmeleri istenir. Etkileşimli tahta üzerinden sunulan kavramlar eşliğinde, toplumsal değişimin bilimsel bir zemine oturtulma gerekliliği üzerine grup çalışmaları (SDB2.2) yapılarak çıkarımlar yapılır (KB2.10).

   SOS.11.1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilere toplumun yapısı ve birey-toplum ilişkisi hakkında yönlendirici sorular sorularak sokratik diyalog yöntemiyle tartışma yürütülür (E3.3). Aristoteles, İbn Haldun, Giambattista Vico ve Saint Simon'un toplumu bir araştırma alanı olarak ele aldıkları görüşleri içeren bilgi notları dağıtılır; öğrencilerden bu düşünürlerin sosyolojinin temellerine katkılarını analiz etmeleri (E3.1) istenir. Özellikle İbn Haldun'un Mukaddime adlı eserinden yola çıkarak toplumsal yaşamın zorunluluğu üzerine rapor hazırlama veya akran öğretimi yoluyla desteklenen grup çalışmaları yapılarak süreç tamamlanır.

   SOS.11.1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden sosyolojinin doğuşuna etki eden temel düşünürlerin görüşlerini ve bu sürecin günümüz toplumlarıyla benzerliklerini karşılaştırdıkları (KB2.7) açık uçlu soruları yanıtlamaları istenir. Öğrencilerin kendi öğrenme süreçlerini değerlendirdikleri bir öz değerlendirme formu doldurmaları sağlanır.

   SOS.11.1.1

Sınıf defteri: SOS.11.1.1 Sosyolojinin doğuş sürecini tarihsel bağlamda anlamlandırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilerden sosyolojinin doğuşuna zemin hazırlayan temel kavramlar olan kentleşme, modernite ve toplumsal düzenin günümüz dünyasındaki yansımaları üzerine kısa bir beyin fırtınası yapmaları istenir. Sosyoloji dersinin tarihsel bağlamda anlamlandırılmasının önemi vurgulanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere 18-19. yüzyıl Avrupa'sındaki ekonomik (Sanayi Devrimi), siyasal (Fransız İhtilali) ve sosyal (kentleşme, yeni sınıflar) değişimleri içeren çalışma kâğıdı dağıtılır. Öğrencilerden bu gelişmelerin sosyolojinin doğuşuna nasıl zemin hazırladığını analiz etmeleri ve görsel/işitsel materyaller eşliğinde değerlendirmeleri istenir (OB1, OB5).

   SOS.11.1.1
3. Uygulama35 dk

   Sanayi Devrimi'nin toplumsal yapıya etkisi ve kentleşme süreçleri üzerine soru-cevap tekniğiyle tartışma yapılır. Napolyon’un Mısır ansiklopedisi üzerinden oryantalizm ve sömürgecilik ilişkisi tartışılırken, Comte'un mektubu analiz edilerek tarihsel bağlam içinde değerlendirilir (SDB2.1, KB2.18).

   SOS.11.1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden sosyolojinin doğuşuna etki eden temel faktörleri içeren birer açık uçlu soru yanıtlamaları ve kendi öğrenim süreçlerini değerlendirdikleri bir öz değerlendirme formu doldurmaları istenir.

   SOS.11.1.1

Sınıf defteri: SOS.11.1.1 Sosyolojinin doğuş sürecini tarihsel bağlamda anlamlandırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilerden sosyolojinin doğuşu sürecine dair ön bilgilerini içeren kavramlar üzerinde durmaları istenir. Sosyoloji disiplininin tarihsel bağlamı ve temelindeki toplumsal değişimler üzerine kısa bir giriş konuşması yapılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden sosyolojinin doğuşuna etki eden kurucu isimlerin (Comte, Marx, Durkheim, Weber) temel fikirlerini ve ele aldıkları problemleri içeren bilgi notlarını incelemeleri istenir. Gruplar halinde bu düşünürlerin kullandıkları kavramları belirleyerek metin inceleme tablosu üzerinde göstermeleri sağlanır (E1.5, E2.2, SDB2.2, D12.3). Tartışma sürecinde öğrencilerin birbirlerinin sözünü kesmeden dinlemeleri sağlanır (D14.1).

   SOS.11.1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden sosyolojinin doğduğu dönemin tarihsel koşulları ile günümüz toplumlarının koşullarını karşılaştırma tablosu üzerinde analiz etmeleri istenir (KB2.7). Sosyoloji kuramlarının (işlevselci, çatışmacı ve sembolik etkileşimci) birey-toplum ilişkisine yaklaşımları açık uçlu sorularla tartışılır (E3.8, KB2.18). İleri düzey öğrenenlerden Bourdieu'nun sosyolojiye kazandırdığı kavramları araştırmaları istenirken, destek ihtiyacı olanlar için akış diyagramları kullanılır.

   SOS.11.1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden sosyolojinin doğuş sürecindeki temel dinamikleri ve kurucu isimlerin yaklaşımlarını özetleyen birer cümle yazmaları istenir. Süreç, açık uçlu sorular ve öz değerlendirme formu ile değerlendirilir.

   SOS.11.1.1

Sınıf defteri: SOS.11.1.1 Sosyolojinin doğuş sürecini tarihsel bağlamda anlamlandırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilere toplumsal olayların bireysel kararlar ve geniş ölçekli yapısal süreçler arasındaki ilişkisi üzerine kısa bir giriş yapılır. Sosyolojik düşünme biçiminin temel kavramları olan anomi, ilerleme, kentleşme, modernite ve toplumsal düzen terimleri etkileşimli tahta üzerinden tanıtılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere Zygmunt Bauman'ın 'Sosyolojik Düşünmek' ve C. Wright Mills'in 'Sosyolojik Tahayyül' adlı eserlerinden seçilen metinler sunulur. Öğrencilerden bu metinlerdeki temel argümanları analiz etmeleri, kavramlar arası karşılaştırma yapmaları (KB2.7) ve sosyolojik düşünme tarzını tanımlayan unsurları belirlemeleri istenir.

   SOS.11.1.2
3. Uygulama35 dk

   Verilen metinlerden hareketle öğrencilerden merak ettikleri bir konuyu tanımlamaları ve bu konuda sorular sormaları (E3.8) istenir. Gruplar halinde oluşturulan çalışma gruplerinde, belirlenen konular hakkında bilgi toplama (KB2.6), bilgilerin doğruluğunu değerlendirme (OB1) ve sorgulayıcı bir yaklaşımla (E3.9) çıkarımlar yapma (KB2.10) çalışmaları yürütülür.

   SOS.11.1.2
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden, dersin başında tanımlanan kavramlar ışığında sosyolojik düşünme biçimine uygun çıkarımlar yaptıkları birer cümlelik özet sunmaları istenir. Yapılan çalışmaların öz değerlendirme formu üzerinden kontrolü sağlanır.

   SOS.11.1.2

Sınıf defteri: SOS.11.1.2 Sosyolojik düşünme biçimini sorgulayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Sosyolojik düşünme biçimi kavramı üzerinden merak edilen konuların tanımlanması ve bu konulara yönelik soru üretilmesi sağlanır. Öğrencilerden, günlük yaşamdaki toplumsal olayları sosyolojik bir bakış açısıyla sorgulamaları (E3.8) istenir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerin belirledikleri soruları güvenilir kaynaklardan araştırmaları ve toplanan bilgilerin doğruluğunu değerlendirmeleri sağlanır (E1.5, E3.9, KB2.6). Bilgi toplama sürecinde doğru ve yanlış verileri ayırt etmeleri için rehberlik edilir.

   SOS.11.1.2
3. Uygulama35 dk

   Küresel göç sorunu üzerine verilen bilgi notu üzerinden gruplar halinde tartışma yapılır (E3.5, D14). Öğrencilerden birbirlerinin fikirlerine saygı duyarak ve açık fikirlilikle (D14) analiz yapmaları istenir. İleri düzey seviyede İbn Haldun'un Mukaddime eserindeki görüşlerini raporlamaları sağlanır.

   SOS.11.1.2
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden topladıkları bilgilerin doğruluğunu değerlendirerek sosyolojik düşünme biçimine uygun çıkarımlar yapmaları (KB2.10) istenir. Süreç sonunda yapılandırılmış grid ve öz değerlendirme formu kullanılarak öğrenilenlerin sentezi yapılır.

   SOS.11.1.2

Sınıf defteri: SOS.11.1.2 Sosyolojik düşünme biçimini sorgulayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilerden sosyolojik düşünme biçimi ile ilgili merak ettikleri konuları tanımlamaları ve bu konularla ilgili sorular üretmeleri istenir (SDB2.1, E3.8). Etkileşimli tahta üzerinden kavramların ön bilgileri aktarılır.

2. Keşfetme25 dk

   Göç olgusunun bireysel bir tercih değil; ekonomik ve siyasal faktörlerle şekillenen sosyolojik bir problem olduğu vurgulanarak tartışılır (E3.6, OB1). Öğrencilerden göçün toplumsal düzen üzerindeki etkilerini analiz etmeleri istenir.

   SOS.11.1.2
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden göç sorunu hakkında sosyolojik düşünme biçimine uygun çıkarımlar yapmaları ve bu süreci gruplar halinde tartışmaları istenir (SDB2.1, SDB2.2, KB2.18, KB2.10). Zenginleştirme kapsamında Comte'un mektubu tarihsel bağlamda analiz edilirken, destekleme aşamasında görsel materyaller kullanılır.

   SOS.11.1.2
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden açık uçlu sorular ve öz değerlendirme formları aracılığıyla sosyolojik düşünme biçimine uygun çıkarımlar yapıp yapamadıklarını değerlendirmeleri istenir (SDB1.3, D14). Çıkarımların doğruluğu üzerinde durulur.

   SOS.11.1.2

Sınıf defteri: SOS.11.1.2 Sosyolojik düşünme biçimini sorgulayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Cumhuriyet Bayramı ve Kızılay Haftası anılarak toplumsal olayların nasıl incelenebileceği sorusuna geçilir. Öğretmen, 'Bir kentteki göç, sayılarla mı yoksa insanların anlatımlarıyla mı daha iyi anlaşılır?' sorusunu sorar (E3.8). Öğrencilerin görüşleri dinlenir; dersin amacı, nicel ve nitel araştırma yöntemleri ile bu yöntemlerin dayandığı görüşlerin temel özelliklerini belirlemek olarak açıklanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen yönlendirici sorularla öğrencilerin nicel ve nitel kavramlarının anlamlarını sözlü olarak ifade etmesini sağlar. Örneğin 'Sayıyla ölçülebilen nedir?' ve 'Anlam ve yorum gerektiren nedir?' soruları tahtadan yöneltilir (SDB2.1). Öğrencilerin açıklamaları ders kitabındaki tanımlarla karşılaştırılarak düzeltilir (OB1) (SOS.11.1.3.a).

   SOS.11.1.3
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Sokratik yöntemle öğrencilere nicel ve nitel araştırma ile ulaşılmış sosyolojik yargılar içeren örnek cümleler verilir. Öğrencilerden her cümlenin hangi araştırma yöntemiyle elde edildiğini gerekçesiyle belirtmeleri istenir. Öğretmen 'Bu yargıya nasıl ulaşılmış olabilir?' gibi sorularla düşünmeyi derinleştirir (E3.8) (SOS.11.1.3.a).

   SOS.11.1.3
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere pozitivist ve yorumcu yaklaşım, nicel araştırma yöntemi (anket, istatistik) ile nitel araştırma yöntemi (görüşme, odak grup, söylem analizi, metin analizi, yorum, tarihsel inceleme vb.) hakkında bilgi ve sorular içeren çalışma kâğıdı verilir. Öğrenciler ikili gruplarda kâğıttaki soruları yanıtlar (SDB2.2). Öğretmen dolaşarak dönüt verir (SOS.11.1.3.a).

   SOS.11.1.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Çalışma kâğıtları öğrenme kanıtı olarak toplanır. Öğrencilerden nicel ve nitel araştırma yöntemleri ile bu yöntemlerin dayandığı görüşlerin temel özelliklerini açık uçlu sorularla yazılı olarak açıklamaları istenir. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak hangi kavramlarda zorlandıklarını belirtir (SDB1.3) (SOS.11.1.3.a).

   SOS.11.1.3

Sınıf defteri: SOS.11.1.3 Sosyolojide kullanılan farklı yöntemleri karşılaştırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada iki ayrı araştırma örneği gösterir: biri anket sonuçlarına dayanan sayısal bir tablo, diğeri görüşme notlarından oluşan bir metin. Öğrencilerden iki örneğin neden farklı bilgiler sunduğunu düşünmeleri istenir (E3.8). Önceki haftalarda öğrenilen nicel ve nitel yöntemlerin bu derste farklılıkları açısından ele alınacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden ders kitabındaki nicel ve nitel araştırma örneklerini inceleyerek her iki yöntemin güçlü ve zayıf yanlarını tespit etmeleri istenir (E3.6). Tespitler ikili çalışmayla iki sütunlu bir listeye yazılır ve etkileşimli tahtada paylaşılır. Yöntemleri birbirinden ayıran noktalar sınıfça tartışılarak nicel ve nitel yöntemlerin farklılıkları belirlenir (KB2.7, SOS.11.1.3.c).

   SOS.11.1.3
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden yapılandırılmış grid veya karşılaştırma tablosunu kullanarak nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin farklılıklarını amaç, veri türü, veri toplama aracı ve genelleme açısından listelemeleri istenir (KB2.7). Tablolar eşleştirilen çiftlerce karşılıklı kontrol edilir. Öğretmen süreci gözlemleyip dönüt verir (SOS.11.1.3.c).

   SOS.11.1.3
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplara çeşitli sosyolojik araştırma konuları verilir ve her grubun konuyu pozitivist ve yorumcu görüşün nasıl ele alabileceğine ilişkin kısa bir sunum hazırlaması istenir. Görev paylaşımı yapılır, grup içi iletişim ve iş birliği sürdürülür (E1.3, E2.2, SDB2.1, SDB2.2). Hazırlanan sunumlarda yöntemlerin farklılıkları vurgulanır (SOS.11.1.3.c).

   SOS.11.1.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Grupların sunumları kısa sürede paylaşılır; öğrenme kanıtı olarak yapılandırılmış grid ve performans görevi dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrencilerden akran değerlendirme formunu ve öz değerlendirme formunu doldurmaları istenir (SDB1.3). Nicel ve nitel yöntemlerin farklılıkları açık uçlu bir soruyla yazılı olarak özetlenir (SOS.11.1.3.c).

   SOS.11.1.3

Sınıf defteri: SOS.11.1.3 Sosyolojide kullanılan farklı yöntemleri karşılaştırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada Osmanlı'dan ve Cumhuriyet Dönemi'nden iki fotoğrafı yan yana gösterir ve öğrencilere iki görüntü arasında hangi değişimleri fark ettiklerini sorar (E1.1, OB4). Yanıtlardan hareketle dersin Osmanlı'dan Cumhuriyet'e modernleşme sürecinin nedenleri ve sonuçlarını incelemeye yönelik olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere modern, modernite ve modernleşme kavramları hakkında bilgi notu verilir; öğretmen modernleşmenin tanımını, özelliklerini ve sosyal, siyasal, ekonomik, kültürel boyutlarını açıklar (KB2.18). Öğrencilerden nottaki boyutlardan hareketle modernleşmenin Osmanlı'da başlamasına yol açmış olabilecek nedenlere ilişkin ilk düşüncelerini söylemeleri ve tahtada listelemeleri istenir (SOS.11.2.1.a).

   SOS.11.2.1
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, Batı Avrupa'nın dünyanın yükselen gücü hâline gelmesinde etkili olan bilimsel-teknolojik gelişmelerin arka planındaki kapitalizm, faydacı felsefe ve sömürgeciliğin rolünü vurgular. Ardından modernleşme kavramını merkeze alan Frayer diyagramı sınıfla birlikte etkileşimli tahtada doldurulur (KB2.13). Batı Avrupa'nın Osmanlı da dâhil diğer devletler için oluşturduğu tehdit diyagramdaki örneklerle ilişkilendirilir (SOS.11.2.1.a).

   SOS.11.2.1
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar hâlinde güvenilir bilimsel kaynaklardan, Osmanlı'da başlayıp Cumhuriyet Dönemi'nde derinleşen modernleşmenin sosyal, siyasal, ekonomik ve kültürel alanlardaki nedenleri iş birlikli olarak araştırılır (E1.5, OB1, SDB2.2) (SOS.11.2.1.a). Araştırma sonuçları sınıfta sunulur; sunumlarda modernleşmeyle ilgili görsellere ve edebî eserlerden örneklere yer verilir (OB4). Sunulan nedenlerin doğurduğu sonuçlar sınıfta belirlenir (SOS.11.2.1.b).

   SOS.11.2.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden modernleşmenin nedenlerini ve sonuçlarını balık kılçığı üzerinde göstermeleri istenir; balık kılçığı, kavram haritası ve açık uçlu sorular öğrenme kanıtı olarak kullanılır. Grup sunumları kontrol listesi ve dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğretmen gözlemlerine dayanarak ortak dönüt verir (SOS.11.2.1.b).

   SOS.11.2.1

Sınıf defteri: SOS.11.2.1 Osmanlı'dan Cumhuriyet'e modernleşmenin neden ve sonuçlarını…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Etkileşimli tahtada Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan bir zaman çizgisi gösterilir. Öğrencilerden modernleşmenin nedenlerine ilişkin önceki derste öğrendiklerinden bir örneği çizgi üzerinde belirtmeleri istenir (KB2.14). Öğretmen, bu derste modernleşmenin sonuçlarının sosyal, siyasal, ekonomik ve kültürel alanlarda inceleneceğini ve tarihsel bağlamda sorgulanacağını söyler.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere modernleşmenin sosyal, siyasal, ekonomik ve kültürel alandaki sonuçlarını içeren bir bilgi notu verilir. Cumhuriyet'in kurulmasından yaklaşık iki yüzyıl öncesinde başlayan Osmanlı reformlarının, Batı karşısında askerî ve ekonomik üstünlüğü yeniden kazanma arzusunun sonucu olduğu belirtilir. Öğrencilerden notu okuyup her alandaki sonuçları gruplarla birlikte çıkarmaları istenir (OB1, SDB2.2).

   SOS.11.2.1
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Osmanlı yöneticilerinin yurt dışına öğrenci gönderdiği ve modern okullar açtığı, Meşrutiyet ile Cumhuriyetin öznesi olan kuşağın bu okullarda yetiştiği vurgulanır. Öğrencilerden bu eğitim reformlarının sosyal ve siyasal sonuçlarını bilgi notundan yararlanarak balık kılçığı şemasına yazmaları istenir (KB2.13). Şemalar sınıfta paylaşılır (SOS.11.2.1.b).

   SOS.11.2.1
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Modernleşme ilerledikçe değişmenin sınırları ve özgünlük konularında yoğun tartışmaların yaşandığı, gelenekle modernleşme arasında bir gerilim ortaya çıktığı vurgulanır. Öğrencilerden elde ettikleri bilgilerden yararlanarak modernleşmenin siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel sonuçlarını tarihsel bağlamda sorgulamaları istenir (E3.4). Gruplar sorularını ve gerekçelerini sınıfta tartışır (KB2.18, SOS.11.2.1.c).

   SOS.11.2.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden her alandaki sonuçları ve bunlara yöneltilen sorguları kavram haritasında göstermeleri istenir. Ardından 'Modernleşmenin sonuçları tarihsel bağlamda nasıl sorgulanabilir?' açık uçlu sorusu yazılı olarak yanıtlatılır. Yanıtlar kontrol listesiyle değerlendirilir; öğretmen, haftanın sorgulamalarını sınıfla birlikte toparlar.

   SOS.11.2.1

Sınıf defteri: SOS.11.2.1 Osmanlı'dan Cumhuriyet'e modernleşmenin neden ve sonuçlarını…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada Osmanlı'dan Cumhuriyet'e modernleşmeyi gösteren bir görsel ya da kısa bir tablo sunar ve 'Modernleşme kültürü ve medeniyeti nasıl etkilemiştir?' sorusunu sorar. Öğrencilerden önceki haftalarda öğrendikleri nedenlerden birini hatırlayarak soruya kısa yanıt vermeleri istenir (E1.1). Dersin amacı, modernleşmenin sonuçlarını tarihsel bağlamda sorgulamak ve nedenlerle sonuçları yeniden ifade etmek olarak açıklanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere Said Halim Paşa, Niyazi Berkes, Nurettin Topçu ve Şerif Mardin'in modernleşme yaklaşımlarını temsil eden alıntılar ya da yapılandırılmış metinler verilir. Öğrencilerden metinlerde geçen temel kavram, problem ve görüşleri tespit ederek metin inceleme tablosunda göstermeleri istenir (KB2.8). Yazarların modernleşmenin sonuçlarını hangi tarihsel bağlamda değerlendirdiği açık uçlu sorularla sorgulanır (SOS.11.2.1.c).

   SOS.11.2.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar hâlinde, güvenilir kaynaklardan araştırılan Rusya, İran ve Japonya modernleşmesi nedenleri ve sonuçlarıyla ele alınır. Her grup, bu ülkelerin modernleşmesini ekonomik, siyasal, sosyal ve kültürel açıdan Türk modernleşmesiyle karşılaştırır ve bulgularını tabloya işler (SDB2.2, D19.2, OB5, KB2.7). Sonuçların tarihsel bağlamla ilişkisi sorgulanır (SOS.11.2.1.c).

   SOS.11.2.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Her gruptan bir sözcü, karşılaştırma sonuçlarını sunar; sonuçlar panel düzeninde tartışılır ve okulda düzenlenecek panele hazırlık yapılır (KB2.18). Öğretmen farklı görüşlerin tarihsel gerekçelerle desteklenmesini ister. Etkinliğin sonunda öğrencilerden öz değerlendirme formunu doldurmaları istenir (SOS.11.2.1.c).

   SOS.11.2.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden modernleşmenin nedenlerini ve sonuçlarını tarihsel bağlamından kopmadan kavram haritası ya da balık kılçığı üzerinde kendi cümleleriyle yeniden ifade etmeleri istenir (SOS.11.2.1.ç). Haritada anahtar kavramlardan uygun olanların kullanılması sağlanır. Ürünler dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir; iki açık uçlu soru yazılı yanıtlanır (KB2.14).

   SOS.11.2.1

Sınıf defteri: SOS.11.2.1 Osmanlı'dan Cumhuriyet'e modernleşmenin neden ve sonuçlarını…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, tahtaya 'Avrupa'da ve Türkiye'de sosyoloji neden gerekli görüldü?' sorusunu yazar. Öğrencilerden önceki haftada çalışılan modernleşme sürecinden hareketle kısa tahminlerde bulunmaları istenir (E1.1). Bu derste Türkiye'de sosyolojinin doğuşuna ve gelişimine etki eden unsurların inceleneceği belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, Türkiye'de sosyolojinin doğuş ve gelişim sürecine etki eden olay, olgu ve düşünsel yönelimlere dair bilgi notunu dağıtır ve etkileşimli tahtada özetler. Notta sosyolojinin Avrupa'da modern toplumun sorunlarına çözüm aramak için ortaya çıktığı, Türkiye'de ise modern bir toplum oluşturmak için kullanıldığı vurgulanır. Öğrenciler, sosyolojinin modernleşmenin yol haritasını çizmek ve kurumları çağın gereklerine göre reforme etmek açısından neden önem kazandığını yazar (OB1, SOS.11.2.2.a).

   SOS.11.2.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Olaylar (sömürgecilik ve Batı yayılmacılığı, ekonomik bunalımlar, milliyetçilik ve milliyetçi isyanlar), olgular (merkezîleşme, sanayileşme, kentleşme) ve düşünsel yönelimler (pozitivizm, Batıcılık, muhafazakârlık) tarihsel bağlamla birlikte tahtada verilir; harita/atlas yardımıyla yerleri gösterilir. Öğrencilerden bu unsurlar arasındaki nedensel ilişkileri ortaya koyması istenir (E3.4, KB2.10, SOS.11.2.2.a). Sosyolojinin teorik bir alan olmasının yanında tarihsel ve toplumsal krizlere çözüm arayan bir düşünme biçimi olduğu keşfedilir (E1.1, SOS.11.2.2.a).

   SOS.11.2.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere Ziya Gökalp ve Sabahattin Bey'in biyografilerini, sosyoloji anlayışlarını, yöneldikleri temel problemleri, kullandıkları temel kavramları ve geliştirdikleri argümanları içeren bilgi notu verilir. İkişerli gruplar, iki düşünürün yöneldiği problemleri ve kavramlarını karşılaştırarak çizelge hazırlar (KB2.7, SDB2.2, SOS.11.2.2.a).

   SOS.11.2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler, derste incelenen olay, olgu ve düşünsel yönelimler arasındaki nedensel ilişkileri bir Kavram Haritası ile gösterir. Öğretmen, Açık Uçlu Sorular yöneltir; örneğin 'Sanayileşme ve kentleşme sosyolojiye ilgiyi nasıl artırmıştır?' sorusu sorulur. Kontrol Listesi ile ilişkilerin gerekçelendirilmesi izlenir (KB2.18, SOS.11.2.2.a).

   SOS.11.2.2

Sınıf defteri: SOS.11.2.2 Türkiye'de sosyolojinin doğuşu ve gelişim sürecini tarihsel bir kurgu…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Önceki haftada ele alınan olay, olgu ve düşünsel yönelimler etkileşimli tahtada kısa bir liste hâlinde gösterilir. Öğrencilerden bunlar arasındaki nedensel ilişkilerden birini hatırlamaları ve 'Bu ilişkiler tek bir bütün olarak nasıl okunabilir?' sorusu üzerine düşünmeleri istenir (KB2.8, E1.1). Bu derste ilişkilerin tarihsel bağlamda bütünleştirilerek uyumlu bir tarihsel kurgu oluşturulacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden ders kitabında ele alınan iki sosyoloğun sosyolojiye yönelme arayışını, bakış açılarını, temel problemlerini, kavramlarını ve argümanlarını inceleyip karşılaştırmaları istenir (KB2.7). Osmanlı'nın son döneminde sosyolojinin neden önem kazandığı hakkında çıkarım yapılır (KB2.10). Önceki haftadaki olay, olgu ve düşünceler bu iki sosyoloğun görüşleriyle tarihsel bağlamda birleştirilerek açık uçlu sorularla tartışılır (SOS.11.2.2.b).

   SOS.11.2.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Konuşma halkası tekniğiyle bu iki sosyoloğun Türkiye hakkındaki tespitleri ve çözüm önerileri tartışılır (KB2.18). Her öğrenci hangi sosyoloğun fikirlerini kendisine yakın bulduğunu gerekçelendirerek açıklar (KB2.7). Görüşler, modernleşme ve hars-medeniyet kavramları çerçevesinde bağlama oturtulur (SOS.11.2.2.b).

   SOS.11.2.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden Türkiye'de sosyolojinin gelişimini Türk modernleşmesiyle ilişkilendiren kısa bir metin yazmaları istenir; metin öz değerlendirme formuyla değerlendirilebilir. Performans görevi olarak olay–olgu–düşünce ilişkisi çerçevesinde tarihsel olaylar arasında bağlantı kuran kronolojik bir diyagram hazırlanır (E1.3, E3.7, OB1). Diyagramda ilişkiler tarihsel bağlamda tek bir bütün olarak düzenlenir (SOS.11.2.2.b).

   SOS.11.2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gönüllü öğrenciler hazırladıkları kronolojik diyagramı sınıfta açıklayarak sunar. Diyagramlar Performans Görevi olarak Dereceli Puanlama Anahtarı ve Kontrol Listesi ile değerlendirilir. Öğretmen 'Türkiye'de sosyolojinin gelişimini birbirine bağlayan temel neden nedir?' açık uçlu sorusunu yöneltir; yanıtlar Kavram Haritası üzerinde toparlanır.

   SOS.11.2.2

Sınıf defteri: SOS.11.2.2 Türkiye'de sosyolojinin doğuşu ve gelişim sürecini tarihsel bir kurgu…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada modernleşme döneminden kısa bir edebî alıntı gösterir. Öğrencilerden alıntıda hangi toplumsal değişimin sezildiğini birer cümleyle söylemeleri istenir. Yılbaşı vesilesiyle geçmişten bugüne toplumun değişiminin edebiyatta nasıl kayda geçtiği sorulur. Dersin amacı, edebî eserlerde modernleşmenin sosyoloji ile ilişkisi içinde incelenmesi olarak duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere sosyoloji-edebiyat ilişkisi ve Türk edebiyatının modernleşme ile ilişkisini anlatan bilgi notu verilir. Osmanlı'dan bugüne edebiyatın düşünce birikiminin oluşmasındaki ve aktarılmasındaki rolü belirtilir; edebiyatın dilin gelişimine ve düşüncenin olgunlaşmasına katkısıyla sosyolojiye giden yolu hazırladığı vurgulanır (OB1). Öğrenciler notu okuyup modernleşme, kültür, hars ve medeniyet kavramlarının altını çizer, ikişerli eşleşerek bu kavramların edebiyatla bağını açıklar (SOS.11.2.3.a).

   SOS.11.2.3
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen edebiyatın toplumsal gerçekliği yansıtma, anlamlandırma ve eleştirme işlevlerini ön plana çıkarır. Gruplar hâlinde çalışma kâğıdındaki modernleşmeyi konu edinen eser alıntısı incelenir. Alıntıdaki sosyolojik düşünce ve temalar belirlenip kâğıda yazılır (SDB2.2, SOS.11.2.3.a).

   SOS.11.2.3
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, alıntı üzerinden bir edebî metnin sosyolojik açıdan incelenmesini örneklendirir. Öğrencilerden bu incelemede kullanılan ölçütleri belirlemeleri istenir (KB2.17). Gruplar belirledikleri ölçütlerle incelemelerini, sosyoloji ile ilişkisini bağlamdan koparmadan kısa bir yazılı ya da sözlü metne dönüştürür (SOS.11.2.3.b).

   SOS.11.2.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar yazılı ya da sözlü metinlerini sınıfa sunar. Öğretmen belirlenen ölçütleri Kontrol Listesi ile birlikte gözden geçirir. Öğrencilerden 'Edebî eserlerdeki modernleşme sosyoloji ile nasıl ilişkilendirilebilir?' açık uçlu sorusunu birer paragrafla yanıtlamaları istenir. Yanıtlar öğrenme kanıtı olarak toplanır (SOS.11.2.3.b).

   SOS.11.2.3

Sınıf defteri: SOS.11.2.3 Türk modernleşmesinin Türk edebiyatına yansımasını yorumlayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada Cemil Meriç'in Bu Ülke eserinden kısa bir alıntı okur; öğrencilerden alıntıdaki toplumsal sorunu tek cümleyle söylemeleri istenir (E1.1). Veremle Savaş Eğitimi Haftası'na değinilerek edebiyatın hastalık ve yoksulluk gibi toplumsal sorunları duyguyla anlattığı vurgulanır. Dersin amacı, eserlerdeki modernleşme konusunu sosyolojiyle ilişkilendirip kendi cümleleriyle yazılı ve sözlü metne dönüştürmektir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, Sadullah Paşa'nın 19. Asır Manzumesi, Tanpınar'ın Mahur Beste, Mehmet Akif Ersoy'un Asım, Tevfik Fikret'in Haluk'un Defteri, Kemal Tahir'in Yorgun Savaşçı ve Cemil Meriç'in Bu Ülke eserlerinden alıntıları, yazarlar ve dönemin toplumsal koşulları hakkında kısa bilgiyle sunar. Gruplar bir alıntı seçer; alıntıdaki modernleşme düşüncesini ve dönemin koşullarıyla ilişkisini kültür, hars ve medeniyet kavramlarını kullanarak not eder (SOS.11.2.3.b).

   SOS.11.2.3
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler iş birlikli olarak seçtikleri metni sosyolojik açıdan inceler; temel kavramları, problemleri, modernleşme yaklaşımını ve çözüm önerilerini belirler (E3.6, SDB2.3, OB5). Her grup, eserdeki düşünceleri bağlamdan kopmadan sosyoloji ile ilişkisi içinde sözlü olarak ifade eder (SOS.11.2.3.b). Diğer gruplar sunumu dinler ve eksik kalan ilişkileri belirtir.

   SOS.11.2.3
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden seçilen edebî eserdeki toplumsal temaları sosyolojinin problemleriyle ilişkilendirerek sosyolojinin kavramlarıyla ifade eden kısa bir değerlendirme yazısı yazmaları istenir (SOS.11.2.3.b). Yazıda eserdeki düşünceler anlamı değiştirilmeden kendi cümleleriyle aktarılır ve edebiyatın toplumsal temalara kattığı duygusal derinliğin etkisi belirtilir (E2.1, D7.1) (SOS.11.2.3.c).

   SOS.11.2.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Birkaç öğrenci değerlendirme yazısından bir bölümü okur; sınıfla birlikte düşüncenin anlamı değişmeden aktarılıp aktarılmadığı tartışılır. Yazılar Kontrol Listesi ve Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir. Öğrencilerden 'Eserdeki modernleşme düşüncesi sosyoloji kavramlarıyla nasıl ifade edilir?' Açık Uçlu Sorusunu yanıtlamaları istenir; yazılar Performans Görevi dosyasına eklenir (SOS.11.2.3.c).

   SOS.11.2.3

Sınıf defteri: SOS.11.2.3 Türk modernleşmesinin Türk edebiyatına yansımasını yorumlayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, farklı toplumlara ait bir kültürel görseli (bir bayram kutlaması ya da geleneksel bir kıyafet) etkileşimli tahtada gösterir. Öğrencilerden görseldeki dil, değer, norm ve sembol gibi unsurları söylemeleri ve bu unsurların o toplumun bir arada yaşamasına nasıl katkı sağlayabileceğini tahmin etmeleri istenir (E1.1). Dersin amacı, kültürün işlevlerini inceleyerek toplumla ilişkisini ortaya koymak olarak duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere farklı kültürleri yansıtan görseller ile kültürün anlamını, özelliklerini ve dil, din, değer, norm, sembol gibi unsurların toplumsal işlevlerini içeren çalışma kâğıdı verilir. Öğretmen kültürün anlam dünyası oluşturma, sosyalizasyonla kimlik kazandırma, ortak değer ve normların kaynağı olma ve ulusal birliği sağlama işlevlerini vurgular. Öğrencilerden görsellerden ve bilgi notlarından yararlanarak kültürün işlevlerini ve toplumla ilişkisini ifade etmeleri istenir (SDB2.1) (SOS.11.3.1.a).

   SOS.11.3.1
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden kendi çevrelerinden kültürel unsurların işlevlerine örnekler (yerel bir gelenek, bir kural, ortak semboller) vermeleri istenir (OB5, SDB1.3). Süreçte soru-cevap tekniğiyle her örneğin hangi toplumsal işlevi yerine getirdiği sorgulanır (SOS.11.3.1.a).

   SOS.11.3.1
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere kültürel gecikme, etnosentrizm, kültürel görelilik, hegemonya, kültür endüstrisi ve dijital kültür kavramları bilgi notu olarak verilir. Öğrencilerden kültürel gecikmenin yol açabileceği sorunlara örnek vermeleri, etnosentrizme karşı kültürel görelilik yaklaşımının önemini ve günümüzde kültür endüstrisinin işleyişini ifade etmeleri istenir (KB2.7). Süreç açık uçlu sorularla değerlendirilir (SOS.11.3.1.a).

   SOS.11.3.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden kültürün işlevleri ve toplumla ilişkisine dair açık uçlu soruları yazılı yanıtlamaları istenir (SOS.11.3.1.a). Balık Kılçığı ya da Anlam Çözümleme Tablosu ile işlevler ve örnekler özetlenir. Öğrenciler Öz Değerlendirme Formu ve Akran Değerlendirme Formu ile çalışmalarını yansıtır; öğretmen Kontrol Listesi ile gözlemlerini kaydeder (SDB1.3).

   SOS.11.3.1

Sınıf defteri: SOS.11.3.1 Kültürün işlevlerini yapılandırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada norm, değer, rol ve statü kavramlarını göstererek öğrencilerden kültürün işlevlerinden birini bu kavramlardan biriyle ilişkilendirmelerini ister. Önceki derste incelenen kültürün işlevleri ile toplum arasındaki ilişki hatırlatılır. Derste bu ilişkiye dayanarak tutarlı ve uyumlu bir bütün oluşturulacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, Morgan'ın toplumsal evrim şeması hakkında bilgi notu verir ve etkileşimli tahtada şemanın toplumları ve kültürlerini hiyerarşik biçimde sınıflandırdığını gösterir. Öğrencilerden bu ilerlemeci tarih anlayışının, Avrupa'yı diğer toplumlara ideal model olarak sunan Avrupamerkezci anlayışla ve Avrupa'nın sömürgeciliğe dayalı siyasi ve ekonomik hâkimiyetini meşrulaştırmayla ilişkisini ikili çalışarak yazılı olarak ilişkilendirmeleri istenir (KB2.7, SOS.11.3.1.b).

   SOS.11.3.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen oryantalizm ve self-oryantalizm kavramlarına değinir. Öğrencilerden Morgan'ın Avrupamerkezci etnosentrik bakış açısını kültürel görelilik kavramına dayanarak eleştirel yaklaşımla değerlendiren bir yansıtma yazısı yazmaları istenir (E3.4, E3.10, SDB1.3, KB2.15). Yazıda öğrencilerin ileri sürdüğü görüşlerin birbiriyle tutarlı ve uyumlu bir bütün oluşturması sağlanır (SOS.11.3.1.b).

   SOS.11.3.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden günümüzün dijital dünyasında kültürün toplumu bütünleştirme işlevini ne derece yerine getirebildiğini sorgulayan tutarlı bir metin yazmaları istenir (E1.5, D3.3, D16.3). Metinde kültürün işlevleri ile toplum arasındaki ilişkiye dayanan gerekçeler, birbiriyle çelişmeyecek biçimde bütünleştirilir (SOS.11.3.1.b).

   SOS.11.3.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden yazdıkları metinleri öz veya akran değerlendirme formu ile kontrol listesine göre gözden geçirmeleri istenir. Metinlerdeki gerekçelerin kültürün işlevleri ve toplum ilişkisiyle uyumlu, tutarlı bir bütün oluşturup oluşturmadığı değerlendirilir (SOS.11.3.1.b). Öğretmen birkaç örneği sınıfta okutarak dönüt verir ve haftayı toparlar.

   SOS.11.3.1

Sınıf defteri: SOS.11.3.1 Kültürün işlevlerini yapılandırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtaya bir okul koridoru ile kalabalık bir otobüs durağı görseli yansıtır ve öğrencilerden iki ortamdaki insan davranışlarını karşılaştırmalarını ister (OB4). Dersin amacının toplumsal yapıyı oluşturan unsurları belirlemek olduğu açıklanır. Öğrencilerden ders boyunca merak ettikleri soruları defterlerine not etmeleri istenir (E1.1).

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtaya yansıttığı 'Çok sayıda insanın bir araya toplanması niçin bir toplum oluşturmaları için yeterli değildir?' ve 'Kendimizin ve başkalarının nerede nasıl davranacağına dair öngörülerimiz olmasa ne olurdu?' sorularını sınıfa yöneltir (E3.1, KB3.3). Öğrenciler ikişerli eşleşip yanıtlarını gerekçelendirir, sonra sınıfla paylaşır (KB2.14). Yanıtlarda öne çıkan ortak düzen sağlayıcı öğeler tahtada listelenir ve toplumsal yapının unsurları olarak adlandırılır (SOS.11.3.2.a).

   SOS.11.3.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen toplumsal yapının unsurlarını, özelliklerini ve rol, statü, toplumsal norm, toplumsal grup, toplumsal kategori, toplumsal kontrol, toplumsal sapma kavramlarını içeren bilgi notunu dağıtır. Öğrenciler ders kitabıyla birlikte notu okuyarak toplumsal yapıyı kendi cümleleriyle tanımlar (KB2.3). Gruplar her kavram için okul ya da mahalle yaşamından birer örnek yazıp tahtada paylaşır (KB2.13, SOS.11.3.2.a).

   SOS.11.3.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Sokratik tartışma tekniğiyle 'İnsanlar neden toplum hâlinde yaşar?' sorusu sorulur; öğretmen yanıtları 'Neden?' ve 'Bir örnek verilebilir mi?' soruları ile derinleştirir (SDB2.1). Öğrenciler birey-toplum ilişkisinde ortaya çıkan problemleri tartışır ve her problemde hangi unsurların devrede olduğunu belirler (E1.1, D11.3, KB2.18, SOS.11.3.2.a).

   SOS.11.3.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler Anlam Çözümleme Tablosunu doldurarak toplumsal yapının unsurlarını ve her biri için seçtikleri örneği yazar. Tablolar ikili değişimle gözden geçirilir, eksik unsurlar tamamlanır (KB2.14). Öğrenciler Öz Değerlendirme Formu ile unsurları belirleme düzeylerini işaretler (SDB1.3, SOS.11.3.2.a).

   SOS.11.3.2

Sınıf defteri: SOS.11.3.2 Toplumsal yapının unsurlarını ve bu unsurlar arasındaki ilişkileri…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, bir sınıf ve bir spor takımı örneğini tahtaya yansıtarak öğrencilere bu gruplarda kimin hangi görevi üstlendiğini sorar (E1.1). Önceki derste belirlenen toplumsal yapı unsurları kısaca hatırlatılır. Bu derste unsurların birbiriyle ilişkisinin belirleneceği duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden toplumsal sapmanın ve suçun nedenlerini, bunların toplumsal yapıda yol açabileceği sorunları balık kılçığı diyagramıyla sorgulamaları istenir. Ardından iki farklı toplum karşılaştırılır; sapmanın nedenleri ile norm, değer, rol ve statü unsurları arasındaki ilişkiler diyagrama eklenir (KB2.7). Bulgular etkileşimli tahtada paylaşılır (SOS.11.3.2.b).

   SOS.11.3.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Karşılaştırılan toplumlardan birinde bireylerin rollerini içselleştirdiği ve gereğini tam olarak yerine getirdiği, diğerinde ise rollerin ceza ve yaptırım korkusuyla asgari düzeyde yerine getirildiği belirtilir. Öğrencilerden bu iki toplumda bireylerin farklı davranmalarının nedenleri üzerine çıkarımda bulunmaları istenir (KB2.16). Nedenler, unsurlar arasındaki ilişkilerle gerekçelendirilir (SOS.11.3.2.b).

   SOS.11.3.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere 'Türkiye'nin toplumsal yapısının bir resmini çekmek isteseniz hangi verilere ihtiyaç duyardınız?' sorusu yöneltilir. Soru-cevap tekniğiyle öğrencilerin hangi verilere niçin ihtiyaç duyduklarını açıklamaları sağlanır (SDB2.1). Verilerin hangi unsurlar arasındaki ilişkiyi gösterdiği tartışılır (SOS.11.3.2.b).

   SOS.11.3.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden balık kılçığı diyagramındaki ilişkileri gözden geçirerek toplumsal yapı unsurları arasındaki bir ilişkiyi açık uçlu bir soruya yazılı yanıtlamaları istenir. Yanıtlar kontrol listesiyle değerlendirilir: ilişki doğru kuruldu mu, örnekle desteklendi mi, gerekçe verildi mi. Birkaç öğrenci yanıtını sınıfla paylaşır (SOS.11.3.2.b).

   SOS.11.3.2

Sınıf defteri: SOS.11.3.2 Toplumsal yapının unsurlarını ve bu unsurlar arasındaki ilişkileri…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Etkileşimli tahtada, farklı yaşam koşullarını gösteren iki fotoğraf yansıtılır (OB4). Öğrencilerden fotoğraflardaki farkların toplumsal konumla ilişkisi hakkında tahmin yürütmeleri istenir. 'İnsanlar toplumda neden farklı konumlarda yer alır?' sorusuyla merak uyandırılır (E1.1). Dersin amacının toplumsal tabakalaşmayı ve toplumsal hareketliliği çözümlemek ve türlerini sınıflandırmak olduğu açıklanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere toplumsal tabakalaşma ve toplumsal hareketliliği tanıtan yapılandırılmış metin ile görseller verilir (OB1, OB4). Metinde işlevselci ve çatışmacı kuramın görüşleri ile küresel tabakalaşma olgusu işaretlenir. Öğrencilerden 'Toplumsal tabakalaşmanın nedenleri nelerdir?' gibi yapılandırılmış soruları metin ve görsellerden yararlanarak yanıtlamaları istenir. Kavramlar çözümlenir (SOS.11.3.3.a).

   SOS.11.3.3
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Sınıf gruplara ayrılır; gruplara 'Toplumsal tabakalaşma gerekli midir?', 'Statü farklılıkları günlük yaşam pratiklerine nasıl yansır?' ve 'Toplumsal hareketliliğin nedenleri nelerdir?' soruları verilir. Gruplar nedenleri, sonuçları ve konum, statü, rol ve ilişkilere etkisini çözümler (KB2.4). Bulgular panoya yazılır ve sınıfa sunulur (SOS.11.3.3.a).

   SOS.11.3.3
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Toplumsal tabakalaşma ile toplumsal hareketlilik ilişkisi ve 'Tabakalaşma adil, eşitlikçi ve özgür bir toplumsal düzene engel teşkil eder mi?' sorusu tartışılır (KB2.18, E3.10). Ardından ders kitabındaki tabakalaşma ve hareketlilik türleri, tahtadaki örnek durumlarla eşleştirilir. Öğrencilerden her örneği ölçüte göre sınıflandırmaları ve gerekçelendirmeleri istenir (SOS.11.3.3.b).

   SOS.11.3.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden tabakalaşma ve hareketlilik türlerini, verilen örnek durumları sınıflandırarak Anlam Çözümleme Tablosunda göstermeleri istenir. Tabloda her türün tanımı, günlük yaşamdan örneği ve gerekçesi yer alır (KB2.3). Öğretmen tabloları kontrol listesiyle değerlendirir; öğrencilerden öğrenmelerini öz değerlendirme formuyla yansıtmaları istenir (SDB1.3, SOS.11.3.3.b).

   SOS.11.3.3

Sınıf defteri: SOS.11.3.3 Toplumsal tabakalaşmayı ve toplumsal hareketliliği özetleyebilme; değerlendirme