1. Hafta — 14-18 Eylül — Tema: Raylı Sistem Araçlarına Elektrik Enerjisinin Aktarılması Dolu
- Ders
- Raylı Sistemler Araç Elektriği
- Sınıf
- 11. Sınıf
- Tema / Ünite
- Raylı Sistem Araçlarına Elektrik Enerjisinin Aktarılması
- Konu
- Pantografın Kontrol ve Bakımı
- Süre
- 9 ders saati (360 dk)
- Tarih
- 14-18 Eylül
- Hafta
- 1. Hafta
- Belirli Gün ve Haftalar
- 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü, Gaziler Günü (19 Eylül)
Öğrenme Çıktıları ve Süreç Bileşenleri MEB
Tema Özeti MEB
Raylı sistem araçları üzerinde enerji temin ve dağıtım sistemlerinin kontrolünü ve bakımını yapabilme
Programlar Arası Bileşenler MEB
Alan Becerileri MEB
Raylı sistem araçlarında elektrik-elektronik sistemler ile ilgili uygulamalar yapma
Diğer Derslerle İlişki MEB
Matematik, Fizik ders(ler)i ile ilişkilendirilir.
Öğrenme Kanıtları (Ölçme ve Değerlendirme) MEB
- Kısa Cevaplı Sorular
- Bağlama Dayalı Sorular
- Dereceli Puanlama Anahtarı
- Gözlem Formu
- Öz Değerlendirme Formu
- Akran Değerlendirme Formu
Öğrenci performansını değerlendirmek amacıyla ders sürecinde yürütülen öğrenme-öğretme uygulamalarına dayalı ölçme ve değerlendirme araçlarından yararlanılabilir. Öğrencilerin raylı sistem araçlarında elektrik enerjisinin aktarılması ve üretilmesi, güç devresi elemanları, kumanda ve kontrol devreleri, yardımcı devre sistemleri, iklimlendirme, aydınlatma, haberleşme, koruma devreleri, elektrik motorları ve batarya-şarj sistemlerine ilişkin kavramsal bilgileri; kavram haritaları, karşılaştırma tabloları, T tabloları ve bağlam temelli kısa cevaplı sorular aracılığıyla değerlendirilebilir. Bu araçlar kullanılarak öğrencilerin sistem bileşenlerini ayırt edebilme, işlevlerine göre sınıflandırabilme ve sistemler arası ilişkileri yorumlayabilme düzeyleri ortaya konabilir. Ders sürecinde gerçekleştirilen atölye ve grup çalışmalarında öğrencilerin ölçüm yapma, bağlantı kurma, arıza tespit etme, güvenli çalışma ve teknik değerlendirme becerileri; dereceli puanlama anahtarı, gözlem formları veya kontrol listeleri aracılığıyla izlenebilir. Öğrencilerin öğrenme süreçlerini fark etmelerine katkı sağlamak amacıyla öz değerlendirme formları kullanılabilir. Gerektiğinde akran değerlendirme formları ile öğrencilerin iş birliği, sorumluluk alma ve iletişim becerileri değerlendirilebilir.
Ön Değerlendirme Süreci Boş
Öğretmen tarafından doldurulacak
Köprü Kurma Boş
Öğretmen tarafından doldurulacak
Öğrenme-Öğretme Uygulamaları MEB
- Derse Giriş35 dk
RAYLI SİSTEM ARAÇLARINA ELEKTRİK ENERJİSİNİN AKTARILMASI ünitesine giriş: Pantografın Kontrol ve Bakımı üzerine kısa bir sohbetle derse başlanır. 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü ile bağ kurularak derse giriş yapılır.
- Keşfetme110 dk
Raylı Sistem Araçlarına Elektrik Enerjisinin Aktarılması: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından pantografın görevi, pantografın parçaları, pantograf devresi üzerindeki gösterge değerleri ve pantograf ayar yöntemleri teknik şemalar ve görsel materyaller kullanılarak açıklanır. Bu kapsamda pantografın raylı sistem araçlarında elektrik enerjisinin aktarılmasındaki önemi, yüksek gerilim riski ve güvenli çalışma gereklilikleri özellikle vurgulanır. Kavramsal becerilerin yoklanması amacıyla, bu konuya yönelik olarak bir kavram analizi şeması hazırlanabilir. Öğrencilerden şemada pantografın görevini, temel parçalarını, karşılaşılan yüksek gerilim risklerini ve güvenli çalışma için alınması gereken önlemleri uygun alanlara yerleştirmeleri istenerek öğrenme kanıtı elde edilebilir (OB1, OB4, E1.1, KB2.6). Devamında öğretmen tarafından pantograflarda yapılacak kontrol ve bakım işlemleri ayrıntılı olarak açıklanır ve uygulamalı olarak gösterilir. Bu anlatımların ardından öğretmen rehberliğinde öğrencilerin yüksek gerilim atlama uzaklığına dikkat ederek pantografın araç üstü kontrollerini yapmaları, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uygun biçimde pantografı araç üzerinden sökmeleri, pantograf üzerinde gerekli mekanik ve elektriksel kontrolleri yapmaları, aşınan arşe kömürlerini değiştirmeleri, kataloğuna uygun olarak pantograf ayarlarını yapmaları ve pantografı araç üzerine montajını gerçekleştirmeleri sağlanır. Yapılan işlemler sırasında düzenli ve temiz çalışma davranışları gözlemlenir (E2.2, E3.2, KB2.2, D18.3). Son aşamada öğrencilerin iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun olarak pantografın havai hat tecrübesini yapmaları sağlanır (KB2.14). Öğrenme biriminin devamında öğretmen tarafından yüksek gerilim geçiş elemanlarının parçaları, görevleri, gösterge değerleri ve yüksek gerilim geçiş elemanlarında yapılacak kontrol ve bakım işlemleri açıklanır ve uygulamalı olarak gösterilir. Bu elemanların sistem güvenliği ve enerji sürekliliği açısından önemi vurgulanır (OB1, KB2.5). Ardından öğrencilerin iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine dikkat ederek yüksek gerilim geçiş elemanlarının kontrollerini yapmaları ve montaj-demontaj işlemlerini katalog ve talimatlara uygun şekilde gerçekleştirmeleri sağlanır (E2.2, KB2.6). Sonraki aşamada öğretmen tarafından akım ve gerilim trafolarının görevleri, trafo üzerindeki etiket değerleri ve akım-gerilim trafo uçlarının tespit yöntemleri görsel örnekler üzerinden açıklanır (OB4, KB2.2). Bu anlatımın ardından öğrencilerin iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uygun şekilde akım ve gerilim trafolarının kontrollerini yapmaları ve trafo bağlantılarını doğru şekilde gerçekleştirmeleri sağlanır. Öğrencilerin yaptıkları bağlantıları karşılaştırarak doğruluklarını değerlendirmeleri istenir (KB2.7, SDB2.1). Öğrenme biriminin son bölümünde öğretmen tarafından üçüncü rayın görevi, üçüncü rayın elemanları, üçüncü rayın topraklama ve yalıtım esasları ile üçüncü ray pabucunda yapılacak kontrol ve bakım işlemleri açıklanır ve uygulamalı olarak gösterilir (OB1, E1.1). Bu açıklamaların ardından öğrencilerin kataloğuna uygun olarak üçüncü ray pabuçlarını değiştirmeleri, üçüncü rayın topraklamasını dikkatle yapmaları ve yalıtım elemanlarının montajını doğru tekniklerle gerçekleştirmeleri sağlanır (E2.2, KB2.5). Yapılan işlemler sonrasında sistemin güvenli çalıştığı kontrol ettirilir (SDB2.2, OB2). Süreç boyunca öğrencilerin sorumluluk alma, odaklanma, çalışkanlık ve temizlik davranışları değerlendirmeye dâhil edilir (E2.2, E3.2, D18.3). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Dizel Elektrikli Lokomotiflerde Elektrik Enerjisinin Üretilmesi: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından ana alternatörün çalışma prensibi, ana alternatörün temel parçaları ve dizel elektrikli lokomotiflerde elektrik enerjisinin üretilmesindeki görevi teknik şemalar ve görsel materyaller kullanılarak açıklanır. Devamında redresörün görevi ve redresörü oluşturan parçalar sıralanarak tanıtılır; ana alternatör ile redresör arasındaki ilişki ve enerji dönüşüm süreci açıklanır. Bu aşamada öğrencilerin kullanılan teknik terimleri doğru şekilde tanımlamaları, alternatör-redresör sistemini şema üzerinde göstermeleri ve sistemin genel yapısını açıklamaları sağlanır. Problem çözme ve yorumlama becerilerini yoklamak amacıyla, dizel elektrikli bir lokomotifte enerji üretim sürecine ilişkin bağlam temelli açık uçlu sorular yöneltilerek öğrencilerden enerji dönüşümünü neden-sonuç ilişkisi içinde açıklamaları istenebilir. Sınıflandırma becerisinin ölçülmesinde, ana alternatör ve redresörün temel parçaları ve görevlerine yönelik bir ağaç şeması veya Frayer modeli kullanılabilir. Karşılaştırma becerisinin ölçülmesinde ise ana alternatör ile redresörün görev, giriş-çıkış büyüklükleri ve sistemdeki konumlarının karşılaştırıldığı bir T tablosu veya Venn diyagramı hazırlatılarak öğrenme kanıtı elde edilebilir (OB1, E1.1, KB2.6). Bu açıklamaların ardından öğretmen tarafından ana alternatörlere yapılması gereken kontrol ve bakım işlemleri açıklanır ve uygulamalı olarak gösterilir. Ardından öğrencilerin iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine dikkat ederek ana alternatörün kontrollerini yapmaları sağlanır.
- Uygulama160 dk
Devamında öğrencilerin ana alternatör ve redresör devresinin bakımlarını kataloğuna uygun olarak yapmaları, redresör parçalarının tamiratını gerçekleştirmeleri ve redresör devresinin bağlantılarını katalog ve teknik talimatlara uygun biçimde yapmaları sağlanır. Uygulamalar sırasında öğrencilerin çalışma düzeni, temizlik ve güvenlik kurallarına uygun davranmaları gözlemlenir (E2.2, D18.3). Sonraki aşamada öğretmen tarafından ana alternatör ile dizel motor arasındaki mekanik ve elektriksel bağlantı noktaları açıklanır. Bu açıklamanın ardından öğrencilerin ana alternatör ile dizel motor bağlantılarını yapmaları ve ana alternatör ile yardımcı alternatör kablo bağlantılarını gerçekleştirmeleri sağlanır. Öğrencilerden bağlantı sırasını doğru takip etmeleri ve yaptıkları işlemleri sözlü olarak ifade etmeleri beklenir (KB2.2, SDB2.1). Dersin devamında öğretmen tarafından ana alternatör ikaz sisteminin önemi, ikaz redresörünün görevi ve emniyet (kaçak ve aşırı akım) sistemlerinin önemi araç güvenliği açısından açıklanır. İkaz redresörü ve regülatörünün kontrol ve bakım aşamaları görsel şemalar üzerinden gösterilir (OB4, KB2.5). Bu anlatımın ardından öğrencilerin alternatör ikaz sisteminin kontrollerini yapmaları, ikaz sisteminin bakımlarını kataloğuna uygun olarak uygulamaları ve ikaz redresörü ile regülatörün testlerini iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine dikkat ederek gerçekleştirmeleri sağlanır. Gerekli durumlarda ikaz redresör ve regülatör eleman değişiminin kataloğuna uygun olarak yapılması sağlanır (E3.2, KB2.14). Öğrenme biriminin son bölümünde öğretmen tarafından yardımcı alternatörün araç üzerindeki görevi, ana alternatör ile ilişkisi ve yardımcı alternatörün kontrol ve bakım aşamaları açıklanır. Ardından öğrencilerin yardımcı alternatörün kontrollerini yapmaları, bakımlarını kataloğuna uygun olarak gerçekleştirmeleri ve yardımcı alternatörün sistem bağlantılarını iş sağlığı ve güvenliği kurallarına dikkat ederek yapmaları sağlanır. Bu süreçte öğrencilerin ana ve yardımcı alternatör arasındaki farkları karşılaştırarak ifade etmeleri beklenir (KB2.7, SDB2.2). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Raylı Sistem Araçlarında Güç Devresi Elemanları: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından ana trafo kavramı açıklanır. Ardından ana trafonun raylı sistem araçlarındaki enerji dönüşüm sürecindeki yeri ve görevi anlatılır. Devamında ana trafonun görevleri sıralanır ve ana trafoyu oluşturan parçaların sıralaması teknik şemalar ve görsel materyaller üzerinden açıklanarak gösterilir. Bu aşamada öğrencilerin ana trafo bileşenlerini tanımaları, birbirlerinden ayırt etmeleri, doğru şekilde sınıflandırmaları ve bilgi toplamaları sağlanır. Sınıflandırma ve teknik terimleri uygun biçimde kullanma becerilerinin ölçülmesi amacıyla, ana trafo bileşenlerine ilişkin bir yapılandırılmış grid hazırlanarak öğrencilerden parçaları doğru başlıklar altında eşleştirmeleri ve uygun teknik terimleri kullanmaları istenebilir (OB1, OB4, KB2.5, KB2.6, E1.1). Bu açıklamaların ardından öğretmen tarafından ana trafonun kontrol ve bakım aşamaları açıklanır ve uygulamalı olarak gösterilir. Devamında öğrencilerin iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine dikkat ederek ana trafonun kontrollerini yapmaları, ana trafonun bakımını kataloğuna uygun olarak yapmaları, ana trafo sargı ölçümlerini gerçekleştirmeleri ve ana trafo bağlantı uçlarını tespit ederek doğru şekilde bağlamaları sağlanır. Öğrencilerin ölçüm sonuçlarını gözlemleyerek yorumlamaları ve bağlantı doğruluğunu kontrol etmeleri beklenir (E2.2, KB2.2, KB2.14, D12.3, D16.3). Dersin devamında öğretmen tarafından ana konvertörün çalışma prensibi ve görevi açıklanır. Ardından ana konvertörü oluşturan elemanlar sıralanır ve ana konvertörün cer sistemindeki işlevi görsel şemalar üzerinden anlatılır. Bu süreçte ana konvertörün kontrol ve bakım aşamaları öğretmen tarafından açıklanır. Öğrencilerin ana konvertörü oluşturan güç modüllerini, soğutma elemanlarını ve kontrol kartlarını ayırt etmeleri sağlanır (OB1, OB4, KB2.6). Bu anlatımın ardından öğrencilerin ana konvertör kontrollerini yapmaları, ölçüm cihazları ile ana konvertör ölçümlerini almaları ve ana konvertörün kontrol ve bakım işlemlerini kataloğa uygun olarak yapmaları sağlanır (E3.2, KB2.2). Sonraki aşamada öğretmen tarafından cer akımı düzenleme ünitesinin görevi açıklanır. Bu konuya ilişkin öğrenme kanıtı elde etmek amacıyla Frayer modeli kullanılarak öğrencilerin kavramı tanımlamaları, özelliklerini belirtmeleri ve örneklerle açıklamaları sağlanır. Devamında cer akımı düzenleme ünitesini oluşturan parçalar sıralanır, bu ünitede yer alan donanımların görevleri açıklanarak cer akımı düzenleme ünitesinin çalışma sistemi anlatılır. Bu konuya yönelik öğrenme kanıtı elde edilmesinde Frayer modelinden yararlanılabilir. Ardından öğretmen tarafından cer akımı düzenleme ünitelerinin kontrol ve bakım aşamaları açıklanır. Bu aşamadan sonra öğrencilerin cer akımı düzenleme ünitesinin kontrollerini yapmaları, bakım işlemlerini uygulamaları ve arızalı parçaları tespit ederek değiştirmeleri sağlanır. Öğrencilerin yapılan işlemler sonrasında sistemin çalışma durumunu karşılaştırarak değerlendirmeleri beklenir (KB2.7, KB2.14, E2.2). Öğrenme biriminin son bölümünde öğretmen tarafından cer motorlarının çeşitlerine göre çalışma prensipleri ve görevleri açıklanır. Ardından cer motorlarının parçaları sıralanır ve cer motorlarının kontrol ve bakım aşamaları açıklanarak gösterilir. Bu anlatımın ardından öğrencilerin cer motorlarının kontrollerini yapmaları, bakım işlemlerini gerçekleştirmeleri ve cer motorunun elektriksel bağlantılarını söküp tekrar takmaları sağlanır. Uygulamalar sırasında temizlik, düzen ve güvenli çalışma davranışlarının sürdürülmesi sağlanır (D18.3, SDB2.2, SDB2.1). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Raylı Sistem Araçlarının Kumanda ve Kontrol Devreleri: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından taşıt ikaz sistemlerinin kontrol ve bakımının yapılmasına ilişkin genel esaslar açıklanır. Ardından raylı sistem aracı ikaz sistemlerini oluşturan parçaların çalışma prensipleri, görevleri ve sistem içindeki rolleri araç üzerindeki örnekler, pano görselleri ve teknik şemalar üzerinden anlatılarak gösterilir. Bu süreçte raylı sistem aracı ikaz sistemlerini oluşturan parçalar sınıflandırılarak tanıtılır. Bu kapsamda öğrencilerin bileşenleri görevlerine göre sınıflandırma ve açıklama becerilerinin kazanılıp kazanılmadığı, öğretmen tarafından hazırlanan yapılandırılmış grid veya Frayer modeli üzerinden elde edilen öğrenme kanıtlarıyla değerlendirilir. (OB1, OB4, KB2.5, KB2.6, E1.1). Bu açıklamaların ardından öğretmen tarafından taşıt ikaz sistemlerinin kontrol ve bakım aşamaları sıralı şekilde açıklanır. Devamında öğrencilerin raylı sistem aracı ikaz sistemlerinin kontrollerini yapmaları, ikaz sistemlerinin bakım işlemlerini katalog ve talimatlara uygun olarak gerçekleştirmeleri ve ikaz sistemine ait arızalı parçaları tespit ederek değiştirmeleri sağlanır. Yapılan bakım ve parça değişimi sonrasında öğrencilerin ikaz sistemlerinin doğru çalışıp çalışmadığını kontrol etmeleri, elde ettikleri sonuçları gözlemleyerek yorumlamaları sağlanır (E2.2, KB2.2, KB2.14, D12.3, D16.3). Öğrenme biriminin devamında öğretmen tarafından hız kontrol sistemlerinin kontrol ve bakımına ilişkin genel esaslar açıklanır. Bu kapsamda hız kontrol sayaçları ve göstergelerinin çalışma prensipleri, tren denetim sistemini oluşturan parçaların görevleri ve otomatik tren durdurma sistemlerinin çalışma prensibi örnek senaryolar üzerinden anlatılır. Ayrıca hız kontrol sistemleri elemanlarının taşıt üzerindeki yerleri görsel materyallerle tanıtılır (OB1, OB4, KB2.6). Bu açıklamaların ardından öğrencilerin hız kontrol sistemlerini oluşturan parçaların kontrollerini yapmaları ve hız kontrol sistemlerinin bakım işlemlerini uygulamaları sağlanır. Öğrencilerden yapılan kontroller sonucunda hız-güvenlik ilişkisini değerlendirmeleri ve bakım işlemlerinin sistem güvenliğine etkisini karşılaştırarak sonuçları tablo üzerinde göstermeleri istenir (KB2.7, KB2.14, E3.2, E3.1). Öğrenme biriminin son bölümünde öğretmen tarafından çoklu kumanda ve otomatik bağlantı sistemlerinin kontrol ve bakımına ilişkin esaslar açıklanır. Çoklu kumandanın görevleri, kullanım amaçları ve işletmeye sağladığı avantajlar anlatılır; çoklu kumanda sistemini oluşturan parçalar tanıtılır. Sistemlerin güvenli işletme ve setler arası koordinasyon açısından önemi vurgulanır (OB1, KB2.6). Bu aşamanın ardından öğrencilerin grup hâlinde çoklu kumanda sistemini oluşturan parçaların kontrollerini yapmaları ve çoklu kumanda ve otomatik bağlantı sistemlerinin bakım işlemlerini katalog doğrultusunda gerçekleştirmeleri sağlanır. Yapılan işlemler sonrasında öğrencilerin sistemin doğru çalıştığını kontrol etmeleri ve uygulama sürecini sözlü olarak ifade etmeleri beklenir (SDB2.1, SDB2.2, E2.2, D12.3, D16.3). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Raylı Sistem Araçlarında Otomatik Kapılar: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından otomatik kapıların raylı sistem araçlarında kullanım yerleri ve yapılarına göre nerelerde kullanıldığı açıklanır. Bu kapsamda elektrik kumandalı pnömatik tahrikli otomatik kapıların pnömatik bağlantıları, hava akışı ve çalışma prensibi, teknik şemalar ve araç üzerindeki örnekler üzerinden anlatılarak gösterilir. Öğretmen tarafından ayrıca otomatik kapılarda kullanılan emniyet tedbirleri, yolcu güvenliği ve işletme sürekliliği açısından açıklanır. Öğrencilerin kapı sistemlerini oluşturan temel elemanları adlandırmaları, teknik şema üzerinde göstermeleri ve birbirlerinden ayırt etmeleri sağlanır (OB1, OB4, KB2.5, KB2.6, E1.1).
- Sonuçlandırma55 dk
Öğrencilerin "e) Pantograflarda yapılacak kontrol ve bakımlar açıklanır" düzeyine ulaşması gözlenir; kısa Cevaplı Sorular ile değerlendirilir.
Sınıf defteri: Pantografın Kontrol ve Bakımı; değerlendirme
Derse Giriş 35 dk
RAYLI SİSTEM ARAÇLARINA ELEKTRİK ENERJİSİNİN AKTARILMASI ünitesine giriş: Pantografın Kontrol ve Bakımı üzerine kısa bir sohbetle derse başlanır. 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü ile bağ kurularak derse giriş yapılır.
Keşfetme 110 dk
Raylı Sistem Araçlarına Elektrik Enerjisinin Aktarılması: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından pantografın görevi, pantografın parçaları, pantograf devresi üzerindeki gösterge değerleri ve pantograf ayar yöntemleri teknik şemalar ve görsel materyaller kullanılarak açıklanır. Bu kapsamda pantografın raylı sistem araçlarında elektrik enerjisinin aktarılmasındaki önemi, yüksek gerilim riski ve güvenli çalışma gereklilikleri özellikle vurgulanır. Kavramsal becerilerin yoklanması amacıyla, bu konuya yönelik olarak bir kavram analizi şeması hazırlanabilir. Öğrencilerden şemada pantografın görevini, temel parçalarını, karşılaşılan yüksek gerilim risklerini ve güvenli çalışma için alınması gereken önlemleri uygun alanlara yerleştirmeleri istenerek öğrenme kanıtı elde edilebilir (OB1, OB4, E1.1, KB2.6). Devamında öğretmen tarafından pantograflarda yapılacak kontrol ve bakım işlemleri ayrıntılı olarak açıklanır ve uygulamalı olarak gösterilir. Bu anlatımların ardından öğretmen rehberliğinde öğrencilerin yüksek gerilim atlama uzaklığına dikkat ederek pantografın araç üstü kontrollerini yapmaları, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uygun biçimde pantografı araç üzerinden sökmeleri, pantograf üzerinde gerekli mekanik ve elektriksel kontrolleri yapmaları, aşınan arşe kömürlerini değiştirmeleri, kataloğuna uygun olarak pantograf ayarlarını yapmaları ve pantografı araç üzerine montajını gerçekleştirmeleri sağlanır. Yapılan işlemler sırasında düzenli ve temiz çalışma davranışları gözlemlenir (E2.2, E3.2, KB2.2, D18.3). Son aşamada öğrencilerin iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun olarak pantografın havai hat tecrübesini yapmaları sağlanır (KB2.14). Öğrenme biriminin devamında öğretmen tarafından yüksek gerilim geçiş elemanlarının parçaları, görevleri, gösterge değerleri ve yüksek gerilim geçiş elemanlarında yapılacak kontrol ve bakım işlemleri açıklanır ve uygulamalı olarak gösterilir. Bu elemanların sistem güvenliği ve enerji sürekliliği açısından önemi vurgulanır (OB1, KB2.5). Ardından öğrencilerin iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine dikkat ederek yüksek gerilim geçiş elemanlarının kontrollerini yapmaları ve montaj-demontaj işlemlerini katalog ve talimatlara uygun şekilde gerçekleştirmeleri sağlanır (E2.2, KB2.6). Sonraki aşamada öğretmen tarafından akım ve gerilim trafolarının görevleri, trafo üzerindeki etiket değerleri ve akım-gerilim trafo uçlarının tespit yöntemleri görsel örnekler üzerinden açıklanır (OB4, KB2.2). Bu anlatımın ardından öğrencilerin iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uygun şekilde akım ve gerilim trafolarının kontrollerini yapmaları ve trafo bağlantılarını doğru şekilde gerçekleştirmeleri sağlanır. Öğrencilerin yaptıkları bağlantıları karşılaştırarak doğruluklarını değerlendirmeleri istenir (KB2.7, SDB2.1). Öğrenme biriminin son bölümünde öğretmen tarafından üçüncü rayın görevi, üçüncü rayın elemanları, üçüncü rayın topraklama ve yalıtım esasları ile üçüncü ray pabucunda yapılacak kontrol ve bakım işlemleri açıklanır ve uygulamalı olarak gösterilir (OB1, E1.1). Bu açıklamaların ardından öğrencilerin kataloğuna uygun olarak üçüncü ray pabuçlarını değiştirmeleri, üçüncü rayın topraklamasını dikkatle yapmaları ve yalıtım elemanlarının montajını doğru tekniklerle gerçekleştirmeleri sağlanır (E2.2, KB2.5). Yapılan işlemler sonrasında sistemin güvenli çalıştığı kontrol ettirilir (SDB2.2, OB2). Süreç boyunca öğrencilerin sorumluluk alma, odaklanma, çalışkanlık ve temizlik davranışları değerlendirmeye dâhil edilir (E2.2, E3.2, D18.3). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Dizel Elektrikli Lokomotiflerde Elektrik Enerjisinin Üretilmesi: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından ana alternatörün çalışma prensibi, ana alternatörün temel parçaları ve dizel elektrikli lokomotiflerde elektrik enerjisinin üretilmesindeki görevi teknik şemalar ve görsel materyaller kullanılarak açıklanır. Devamında redresörün görevi ve redresörü oluşturan parçalar sıralanarak tanıtılır; ana alternatör ile redresör arasındaki ilişki ve enerji dönüşüm süreci açıklanır. Bu aşamada öğrencilerin kullanılan teknik terimleri doğru şekilde tanımlamaları, alternatör-redresör sistemini şema üzerinde göstermeleri ve sistemin genel yapısını açıklamaları sağlanır. Problem çözme ve yorumlama becerilerini yoklamak amacıyla, dizel elektrikli bir lokomotifte enerji üretim sürecine ilişkin bağlam temelli açık uçlu sorular yöneltilerek öğrencilerden enerji dönüşümünü neden-sonuç ilişkisi içinde açıklamaları istenebilir. Sınıflandırma becerisinin ölçülmesinde, ana alternatör ve redresörün temel parçaları ve görevlerine yönelik bir ağaç şeması veya Frayer modeli kullanılabilir. Karşılaştırma becerisinin ölçülmesinde ise ana alternatör ile redresörün görev, giriş-çıkış büyüklükleri ve sistemdeki konumlarının karşılaştırıldığı bir T tablosu veya Venn diyagramı hazırlatılarak öğrenme kanıtı elde edilebilir (OB1, E1.1, KB2.6). Bu açıklamaların ardından öğretmen tarafından ana alternatörlere yapılması gereken kontrol ve bakım işlemleri açıklanır ve uygulamalı olarak gösterilir. Ardından öğrencilerin iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine dikkat ederek ana alternatörün kontrollerini yapmaları sağlanır.
Uygulama 160 dk
Devamında öğrencilerin ana alternatör ve redresör devresinin bakımlarını kataloğuna uygun olarak yapmaları, redresör parçalarının tamiratını gerçekleştirmeleri ve redresör devresinin bağlantılarını katalog ve teknik talimatlara uygun biçimde yapmaları sağlanır. Uygulamalar sırasında öğrencilerin çalışma düzeni, temizlik ve güvenlik kurallarına uygun davranmaları gözlemlenir (E2.2, D18.3). Sonraki aşamada öğretmen tarafından ana alternatör ile dizel motor arasındaki mekanik ve elektriksel bağlantı noktaları açıklanır. Bu açıklamanın ardından öğrencilerin ana alternatör ile dizel motor bağlantılarını yapmaları ve ana alternatör ile yardımcı alternatör kablo bağlantılarını gerçekleştirmeleri sağlanır. Öğrencilerden bağlantı sırasını doğru takip etmeleri ve yaptıkları işlemleri sözlü olarak ifade etmeleri beklenir (KB2.2, SDB2.1). Dersin devamında öğretmen tarafından ana alternatör ikaz sisteminin önemi, ikaz redresörünün görevi ve emniyet (kaçak ve aşırı akım) sistemlerinin önemi araç güvenliği açısından açıklanır. İkaz redresörü ve regülatörünün kontrol ve bakım aşamaları görsel şemalar üzerinden gösterilir (OB4, KB2.5). Bu anlatımın ardından öğrencilerin alternatör ikaz sisteminin kontrollerini yapmaları, ikaz sisteminin bakımlarını kataloğuna uygun olarak uygulamaları ve ikaz redresörü ile regülatörün testlerini iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine dikkat ederek gerçekleştirmeleri sağlanır. Gerekli durumlarda ikaz redresör ve regülatör eleman değişiminin kataloğuna uygun olarak yapılması sağlanır (E3.2, KB2.14). Öğrenme biriminin son bölümünde öğretmen tarafından yardımcı alternatörün araç üzerindeki görevi, ana alternatör ile ilişkisi ve yardımcı alternatörün kontrol ve bakım aşamaları açıklanır. Ardından öğrencilerin yardımcı alternatörün kontrollerini yapmaları, bakımlarını kataloğuna uygun olarak gerçekleştirmeleri ve yardımcı alternatörün sistem bağlantılarını iş sağlığı ve güvenliği kurallarına dikkat ederek yapmaları sağlanır. Bu süreçte öğrencilerin ana ve yardımcı alternatör arasındaki farkları karşılaştırarak ifade etmeleri beklenir (KB2.7, SDB2.2). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Raylı Sistem Araçlarında Güç Devresi Elemanları: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından ana trafo kavramı açıklanır. Ardından ana trafonun raylı sistem araçlarındaki enerji dönüşüm sürecindeki yeri ve görevi anlatılır. Devamında ana trafonun görevleri sıralanır ve ana trafoyu oluşturan parçaların sıralaması teknik şemalar ve görsel materyaller üzerinden açıklanarak gösterilir. Bu aşamada öğrencilerin ana trafo bileşenlerini tanımaları, birbirlerinden ayırt etmeleri, doğru şekilde sınıflandırmaları ve bilgi toplamaları sağlanır. Sınıflandırma ve teknik terimleri uygun biçimde kullanma becerilerinin ölçülmesi amacıyla, ana trafo bileşenlerine ilişkin bir yapılandırılmış grid hazırlanarak öğrencilerden parçaları doğru başlıklar altında eşleştirmeleri ve uygun teknik terimleri kullanmaları istenebilir (OB1, OB4, KB2.5, KB2.6, E1.1). Bu açıklamaların ardından öğretmen tarafından ana trafonun kontrol ve bakım aşamaları açıklanır ve uygulamalı olarak gösterilir. Devamında öğrencilerin iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine dikkat ederek ana trafonun kontrollerini yapmaları, ana trafonun bakımını kataloğuna uygun olarak yapmaları, ana trafo sargı ölçümlerini gerçekleştirmeleri ve ana trafo bağlantı uçlarını tespit ederek doğru şekilde bağlamaları sağlanır. Öğrencilerin ölçüm sonuçlarını gözlemleyerek yorumlamaları ve bağlantı doğruluğunu kontrol etmeleri beklenir (E2.2, KB2.2, KB2.14, D12.3, D16.3). Dersin devamında öğretmen tarafından ana konvertörün çalışma prensibi ve görevi açıklanır. Ardından ana konvertörü oluşturan elemanlar sıralanır ve ana konvertörün cer sistemindeki işlevi görsel şemalar üzerinden anlatılır. Bu süreçte ana konvertörün kontrol ve bakım aşamaları öğretmen tarafından açıklanır. Öğrencilerin ana konvertörü oluşturan güç modüllerini, soğutma elemanlarını ve kontrol kartlarını ayırt etmeleri sağlanır (OB1, OB4, KB2.6). Bu anlatımın ardından öğrencilerin ana konvertör kontrollerini yapmaları, ölçüm cihazları ile ana konvertör ölçümlerini almaları ve ana konvertörün kontrol ve bakım işlemlerini kataloğa uygun olarak yapmaları sağlanır (E3.2, KB2.2). Sonraki aşamada öğretmen tarafından cer akımı düzenleme ünitesinin görevi açıklanır. Bu konuya ilişkin öğrenme kanıtı elde etmek amacıyla Frayer modeli kullanılarak öğrencilerin kavramı tanımlamaları, özelliklerini belirtmeleri ve örneklerle açıklamaları sağlanır. Devamında cer akımı düzenleme ünitesini oluşturan parçalar sıralanır, bu ünitede yer alan donanımların görevleri açıklanarak cer akımı düzenleme ünitesinin çalışma sistemi anlatılır. Bu konuya yönelik öğrenme kanıtı elde edilmesinde Frayer modelinden yararlanılabilir. Ardından öğretmen tarafından cer akımı düzenleme ünitelerinin kontrol ve bakım aşamaları açıklanır. Bu aşamadan sonra öğrencilerin cer akımı düzenleme ünitesinin kontrollerini yapmaları, bakım işlemlerini uygulamaları ve arızalı parçaları tespit ederek değiştirmeleri sağlanır. Öğrencilerin yapılan işlemler sonrasında sistemin çalışma durumunu karşılaştırarak değerlendirmeleri beklenir (KB2.7, KB2.14, E2.2). Öğrenme biriminin son bölümünde öğretmen tarafından cer motorlarının çeşitlerine göre çalışma prensipleri ve görevleri açıklanır. Ardından cer motorlarının parçaları sıralanır ve cer motorlarının kontrol ve bakım aşamaları açıklanarak gösterilir. Bu anlatımın ardından öğrencilerin cer motorlarının kontrollerini yapmaları, bakım işlemlerini gerçekleştirmeleri ve cer motorunun elektriksel bağlantılarını söküp tekrar takmaları sağlanır. Uygulamalar sırasında temizlik, düzen ve güvenli çalışma davranışlarının sürdürülmesi sağlanır (D18.3, SDB2.2, SDB2.1). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Raylı Sistem Araçlarının Kumanda ve Kontrol Devreleri: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından taşıt ikaz sistemlerinin kontrol ve bakımının yapılmasına ilişkin genel esaslar açıklanır. Ardından raylı sistem aracı ikaz sistemlerini oluşturan parçaların çalışma prensipleri, görevleri ve sistem içindeki rolleri araç üzerindeki örnekler, pano görselleri ve teknik şemalar üzerinden anlatılarak gösterilir. Bu süreçte raylı sistem aracı ikaz sistemlerini oluşturan parçalar sınıflandırılarak tanıtılır. Bu kapsamda öğrencilerin bileşenleri görevlerine göre sınıflandırma ve açıklama becerilerinin kazanılıp kazanılmadığı, öğretmen tarafından hazırlanan yapılandırılmış grid veya Frayer modeli üzerinden elde edilen öğrenme kanıtlarıyla değerlendirilir. (OB1, OB4, KB2.5, KB2.6, E1.1). Bu açıklamaların ardından öğretmen tarafından taşıt ikaz sistemlerinin kontrol ve bakım aşamaları sıralı şekilde açıklanır. Devamında öğrencilerin raylı sistem aracı ikaz sistemlerinin kontrollerini yapmaları, ikaz sistemlerinin bakım işlemlerini katalog ve talimatlara uygun olarak gerçekleştirmeleri ve ikaz sistemine ait arızalı parçaları tespit ederek değiştirmeleri sağlanır. Yapılan bakım ve parça değişimi sonrasında öğrencilerin ikaz sistemlerinin doğru çalışıp çalışmadığını kontrol etmeleri, elde ettikleri sonuçları gözlemleyerek yorumlamaları sağlanır (E2.2, KB2.2, KB2.14, D12.3, D16.3). Öğrenme biriminin devamında öğretmen tarafından hız kontrol sistemlerinin kontrol ve bakımına ilişkin genel esaslar açıklanır. Bu kapsamda hız kontrol sayaçları ve göstergelerinin çalışma prensipleri, tren denetim sistemini oluşturan parçaların görevleri ve otomatik tren durdurma sistemlerinin çalışma prensibi örnek senaryolar üzerinden anlatılır. Ayrıca hız kontrol sistemleri elemanlarının taşıt üzerindeki yerleri görsel materyallerle tanıtılır (OB1, OB4, KB2.6). Bu açıklamaların ardından öğrencilerin hız kontrol sistemlerini oluşturan parçaların kontrollerini yapmaları ve hız kontrol sistemlerinin bakım işlemlerini uygulamaları sağlanır. Öğrencilerden yapılan kontroller sonucunda hız-güvenlik ilişkisini değerlendirmeleri ve bakım işlemlerinin sistem güvenliğine etkisini karşılaştırarak sonuçları tablo üzerinde göstermeleri istenir (KB2.7, KB2.14, E3.2, E3.1). Öğrenme biriminin son bölümünde öğretmen tarafından çoklu kumanda ve otomatik bağlantı sistemlerinin kontrol ve bakımına ilişkin esaslar açıklanır. Çoklu kumandanın görevleri, kullanım amaçları ve işletmeye sağladığı avantajlar anlatılır; çoklu kumanda sistemini oluşturan parçalar tanıtılır. Sistemlerin güvenli işletme ve setler arası koordinasyon açısından önemi vurgulanır (OB1, KB2.6). Bu aşamanın ardından öğrencilerin grup hâlinde çoklu kumanda sistemini oluşturan parçaların kontrollerini yapmaları ve çoklu kumanda ve otomatik bağlantı sistemlerinin bakım işlemlerini katalog doğrultusunda gerçekleştirmeleri sağlanır. Yapılan işlemler sonrasında öğrencilerin sistemin doğru çalıştığını kontrol etmeleri ve uygulama sürecini sözlü olarak ifade etmeleri beklenir (SDB2.1, SDB2.2, E2.2, D12.3, D16.3). Yapılan uygulama çalışmaları; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir. Raylı Sistem Araçlarında Otomatik Kapılar: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından otomatik kapıların raylı sistem araçlarında kullanım yerleri ve yapılarına göre nerelerde kullanıldığı açıklanır. Bu kapsamda elektrik kumandalı pnömatik tahrikli otomatik kapıların pnömatik bağlantıları, hava akışı ve çalışma prensibi, teknik şemalar ve araç üzerindeki örnekler üzerinden anlatılarak gösterilir. Öğretmen tarafından ayrıca otomatik kapılarda kullanılan emniyet tedbirleri, yolcu güvenliği ve işletme sürekliliği açısından açıklanır. Öğrencilerin kapı sistemlerini oluşturan temel elemanları adlandırmaları, teknik şema üzerinde göstermeleri ve birbirlerinden ayırt etmeleri sağlanır (OB1, OB4, KB2.5, KB2.6, E1.1).
Sonuçlandırma 55 dk
Öğrencilerin "e) Pantograflarda yapılacak kontrol ve bakımlar açıklanır" düzeyine ulaşması gözlenir; kısa Cevaplı Sorular ile değerlendirilir.
Farklılaştırma Boş
Araç-Gereç ve Kaynaklar DPO
Araç-Gereç
- Ders kitabı
- Etkileşimli tahta
- Görsel kaynaklar (fotoğraf, resim)
- Oyun kartları / eşleştirme kartları
Kaynaklar
- Raylı Sistemler Araç Elektriği Dersi Öğretim Programı (MEB, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli)
- Ders Bilgi Formu (MEB)
Deney ve uygulama sırasında laboratuvar/atölye güvenlik kurallarına uyulur; kesici, ısıtıcı, kimyasal ve elektrikli araçlar yalnız öğretmen gözetiminde kullanılır; koruyucu gözlük/eldiven gerektiğinde takılır ve çalışma alanı etkinlik sonunda temizlenir.
Öğretmen Görüşleri
BÖLÜM I
- Ders
- Raylı Sistemler Araç Elektriği
- Sınıf
- 11. Sınıf
- Ünite / Tema
- Raylı Sistem Araçlarına Elektrik Enerjisinin Aktarılması
- Konu
- Pantografın Kontrol ve Bakımı
- Önerilen Süre
- 9 ders saati (360 dk)
- Tarih
- 14-18 Eylül
- Hafta
- 1. Hafta
- Belirli Gün ve Haftalar
- 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü, Gaziler Günü (19 Eylül)
BÖLÜM II DPO
Kazanımlar
Açıklamalar
- a) Pantografın görevi açıklanır.
- b) Pantografın parçaları sıralanır.
- c) Pantograf devresi gösterge değerleri açıklanır.
- d) Pantograf ayar yöntemleri açıklanır.
- e) Pantograflarda yapılacak kontrol ve bakımlar açıklanır.
Öğrenme-Öğretme Yöntem ve Teknikleri
- Anlatım
- Soru-Cevap
- Problem Çözme
- Gösterip Yaptırma
Kullanılan Eğitim Teknolojileri, Araç ve Gereçler
Araç-Gereç
- Ders kitabı
- Etkileşimli tahta
- Görsel kaynaklar (fotoğraf, resim)
- Oyun kartları / eşleştirme kartları
Kaynaklar
- Raylı Sistemler Araç Elektriği Dersi Öğretim Programı (MEB, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli)
- Ders Bilgi Formu (MEB)
Deney ve uygulama sırasında laboratuvar/atölye güvenlik kurallarına uyulur; kesici, ısıtıcı, kimyasal ve elektrikli araçlar yalnız öğretmen gözetiminde kullanılır; koruyucu gözlük/eldiven gerektiğinde takılır ve çalışma alanı etkinlik sonunda temizlenir.
Öğrenme-Öğretme Etkinlikleri
Dikkat Çekme
Pantografın Kontrol ve Bakımı ile ilgili günlük yaşamdan ya da meslekten bir örnek veya soru ile derse başlanır.
Güdüleme
Pantografın Kontrol ve Bakımı konusunun meslekteki ve günlük yaşamdaki yeri vurgulanır.
Gözden Geçirme
Öğrencilerin konuyla ilgili ön bilgileri sorularla yoklanır.
Derse Geçiş
Haftanın kazanımı öğrencilerle paylaşılır: Pantografın kontrolünü ve bakımlarını yapar.
Bireysel Öğrenme Etkinlikleri
Anlatım, soru-cevap ve gösterip yaptırma ile:
1) Pantografın görevi açıklanır.
2) Pantografın parçaları sıralanır.
3) Pantograf devresi gösterge değerleri açıklanır.
4) Pantograf ayar yöntemleri açıklanır.
5) Pantograflarda yapılacak kontrol ve bakımlar açıklanır.
Grupla Öğrenme Etkinlikleri
Öğrenciler gruplara ayrılır; pantografın Kontrol ve Bakımı ile ilgili problem/örnek olay grup çalışmasıyla çözülür ve sınıfla paylaşılır.
Özet
Haftanın konuları öğrencilerle birlikte özetlenir; bir sonraki dersin konusu duyurulur.
BÖLÜM III — Ölçme-Değerlendirme
Bireysel Öğrenme Etkinliklerine Yönelik Ölçme-Değerlendirme
- Kısa Cevaplı Sorular
- Bağlama Dayalı Sorular
- Dereceli Puanlama Anahtarı
- Gözlem Formu
- Öz Değerlendirme Formu
- Akran Değerlendirme Formu
Grupla Öğrenme Etkinliklerine Yönelik Ölçme-Değerlendirme
- Grup çalışması gözlem formu
Öğrenme Güçlüğü Olan ve İleri Düzey Öğrenciler İçin Ek Ölçme-Değerlendirme
BÖLÜM IV — Planın Uygulanmasına İlişkin Açıklamalar
- Belirtilen tarihlerde ve haftalarda, müfredat programına göre değişiklikler yapılabilir.
- Öğrenci merkezli öğretim yöntemleri ve teknikleri aktif olarak kullanılacaktır.
- Ölçme ve değerlendirme süreçlerinde çeşitlilik sağlanacak ve süreç odaklı değerlendirme yapılacaktır.
- Bireysel farklılıklar dikkate alınarak öğretime yön verilecektir.
- Teknoloji entegrasyonu ile öğrenme süreçleri desteklenecektir.