5. Sınıf Evimiz Dünya Sunusu: Komşu Devletler

1. Kapı Komşumuz Sekiz Devlet

• Kapı Komşumuz
• Sekiz Devlet
• 5. Sınıf Sosyal Bilgiler · Evimiz Dünya Sunusu
• Kara komşularımızın yerini, başkentlerini ve bağımsızlık sembollerini araştırıyoruz.

Öğretmene not: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, 5. sınıf Sosyal Bilgiler, 2. öğrenme alanı “Evimiz Dünya”. Öğrenme çıktısı SB.5.2.4 (2026-2027 yıllık planında 12–13. haftalar). Sunu programın süreç bileşenlerini izler: kaynakları belirleme (Bölüm 3), bilgileri bulma (Bölüm 1, 2 ve 4), bilgileri doğrulama ve kaydetme (Bölüm 3 ve 4). Öğrenciler kendi araştırmalarını yaptıktan sonra Bölüm 4’teki kartları doğrulama amacıyla açabilirsiniz. Öğrenci adlarıyla anlatılan örnek olaylar (Ela, Kerem, Yiğit, Ece, Ali) kurgusaldır; İstiklâl Marşı’nın yazılışı ve İzmir’deki bayrak olayı ise ders kitabındaki gerçek olaylardır. Kapak fotoğrafı: Bulgaristan sınırındaki Kapıkule Sınır Kapısı (Edirne).

2. Merak edelim

• Sınırımızın öbür yanında hangi devletler var? Onlar hakkında neler biliyoruz?
• Bir devletin bağımsız olduğunu hangi sembollerden anlarız?
• 5N1K soru kartı: Merak ettiğin bir soruyu yaz
• Kim?
• Kara komşularımız kimlerdir?
• Ne?
• Bağımsızlık sembolü ne demektir?
• Nerede?
• Komşularımız ülkemizin neresinde?
• Ne zaman?
• Bir bilgi ne zaman eskir?
• Nasıl?
• Bilginin doğruluğunu nasıl anlarız?
• Neden?
• Komşularımızı neden tanımalıyız?

Öğretmene not: İki soruyu sorun, öğrencilerin bildiklerini tahtaya not edin (ör. tatile gidilen ya da haberlerde adı geçen komşu ülkeler). Ardından her öğrenci 5N1K kartına merak ettiği bir soruyu yazsın. Kartları sınıf panosunda toplayın; Bölüm 4’ün sonundaki “Kartlarımıza dönelim” slaytında bu sorulara geri döneceksiniz.

3. Yol haritamız

• Sınırlar ve komşular
• Sekiz kara komşumuz, yönleri, Nahçıvan
• Bağımsızlık sembolleri
• Bayrak, millî marş, para, resmî dil
• Bilgi toplayalım
• Kaynak, doğrulama, bilgi kartı
• Komşularımızı tanıyalım
• Başkentler, bayraklar, afiş görevi
• Özet ve tekrar
• Kavramlar, doğru-yanlış, test, kim bilecek

Öğretmene not: Web sürümünde ve PowerPoint’te başlıklara tıklayınca ilgili bölüme gidilir.

4. Sınırlarımız ve komşularımız

• Ülkemiz nerede bitiyor, komşularımız nerede başlıyor? Haritaya birlikte bakalım.
• Sınır
• Komşu devlet
• Kara ve deniz sınırı
• Sekiz kara komşusu
• Yönler
• Nahçıvan

5. Evimizin de ülkemizin de komşuları var

• Evimizin yanında komşularımız oturur. Selamlaşır, gerektiğinde yardımlaşırız.
• Ülkeler de yan yanadır. Toprağı bizim toprağımıza değen devletler komşu devletlerimizdir.
• İki devletin toprağını sınır ayırır. Sınır, bir ülkenin bittiği, ötekinin başladığı yerdir.
• Komşu evler gibi komşu ülkeler de iyi geçinirse herkes huzurlu olur.
• Sınır
• Bir devletin topraklarını komşu devletlerin topraklarından ayıran çizgi.
• Haritadaki sınır çizgileri yeryüzünde de çizili midir?
• Hayır. Sınırlar anlaşmalarla belirlenir. Yerde bazen bir nehir, bazen sınır taşları ya da tel örgü sınırı gösterir.

Öğretmene not: Kavramı somutlaştırın: Apartmandaki kapı komşusu ile ülkemizin kara komşusu arasında benzerlik kurun. Sınırlar devletlerin anlaşmalarıyla belirlenir; arazide nehirler, dağ sırtları, sınır taşları ya da tel örgülerle izlenebilir. Örneğin Edirne’de Yunanistan’la sınırımızın büyük bölümü Meriç Nehri boyunca uzanır.

6. Kara sınırı, deniz sınırı

• Ülkemizin üç yanı denizlerle çevrilidir. Bu yüzden komşularımızla karada da denizde de sınırlarımız var.
• Kara sınırı
• İki devletin toprakları birbirine değer.
• Bazen bir nehir boyunca uzanır: Edirne’de Meriç Nehri gibi.
• Ülkemizin sekiz devletle kara sınırı var.
• Deniz sınırı
• Aradaki deniz, iki devletin kıyılarını ayırır.
• Denizde de her devletin söz sahibi olduğu bir alan vardır.
• Bazı kara komşularımızla denizde de komşuyuz.
• Bu derste toprağı toprağımıza değen kara komşularımızı tanıyacağız.

Öğretmene not: Ülkemizin kuzeyinde Karadeniz, batısında Ege Denizi, güneyinde Akdeniz vardır. Deniz sınırı konusunu bu yaşta ayrıntıya girmeden, “denizde de devletlerin söz sahibi olduğu alanlar vardır” düzeyinde tutun.

7. Sayılarla kara komşularımız

• Türkiye’nin sekiz devletle kara sınırı var: İkisiyle Trakya’da, altısıyla Anadolu’da.
• komşu
• Ülkemizle kara sınırı olan devlet
• Sınırımız Trakya’da: Yunanistan ve Bulgaristan
• Sınırımız Anadolu’da: Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan, İran, Irak, Suriye
• Sekiz komşunun yerini haritada görelim

Öğretmene not: Trakya, ülkemizin Avrupa kıtasındaki toprağıdır; Yunanistan ve Bulgaristan’la sınırımız buradadır. Diğer altı komşuyla sınırımız Anadolu’dadır. En uzun kara sınırımız Suriye ile, en kısası Azerbaycan’a bağlı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti iledir. Sınır uzunlukları kaynaklarda farklı ölçülerle verildiği için sunuda kilometre değeri kullanılmadı.

8. Haritada sekiz kara komşumuz

• Batıda Yunanistan, kuzeybatıda Bulgaristan var.
• Kuzeydoğuda Gürcistan var.
• Doğuda Ermenistan, Azerbaycan’ın Nahçıvan bölgesi ve İran var.
• Güneyde Irak ve Suriye var.
• Komşu devlet
• Ülkemizle ortak sınırı olan, toprakları bizim topraklarımıza değen devlet.
• Ankara
• Başkentimiz
• Yunanistan
• Bulgaristan
• Gürcistan
• Ermenistan
• Nahçıvan
• Azerbaycan
• İran
• Irak
• Suriye
• TÜRKİYE
• KARADENİZ
• AKDENİZ
• EGE
• Başkentimiz Ankara
• Kara komşumuz
• Noktalar komşuların yönünü gösterir, başkentlerini değil. Ülke sınırları çizilmemiştir.

Öğretmene not: Yönler ders kitabındaki gruplamaya göredir: batıda Yunanistan, kuzeybatıda Bulgaristan, kuzeydoğuda Gürcistan, doğuda Ermenistan, Azerbaycan (Nahçıvan) ve İran, güneyde Irak ve Suriye. Bu haritada ülke sınırları çizili değildir; öğrencilerle atlastaki siyasi haritaya da bakın. Her adımda “Bu komşu Ankara’ya göre hangi yönde?” diye sorun.

9. Hem karadan hem denizden komşu

• Yunanistan
• Ege Denizi’nde ve Akdeniz’de de komşumuz.
• Bulgaristan
• Karadeniz’de de komşumuz.
• Gürcistan
• Suriye
• Akdeniz’de de komşumuz.
• Ermenistan neden deniz komşumuz olamaz?
• Çünkü Ermenistan’ın hiçbir denize kıyısı yoktur.
• Bu dört devletle aramızda hem kara hem deniz sınırı var.

Öğretmene not: Program, bu dört kara komşusuyla denizde de komşu olduğumuzun vurgulanmasını ister. Atlasta kara sınırının denize ulaştığı yerleri gösterin: Meriç Nehri’nin ağzı (Ege Denizi), Kırklareli kıyısı (Karadeniz), Artvin kıyısı (Karadeniz), Hatay kıyısı (Akdeniz). Yunanistan’ın adaları Ege’de ve Akdeniz’de kıyılarımıza yakındır.

10. Dilsiz haritada komşularımız

• Etkinlik · Dilsiz harita
• Üzerinde yer adı yazmayan bir Türkiye haritası al. Komşularımızı doğru yönlere yerleştir.
• Haritaya yön okunu çiz; ana ve ara yönleri yaz.
• Başkentimiz Ankara’yı işaretle.
• Sekiz komşunun adını doğru yöne yaz.
• Denizden de komşu olan dört devletin kıyısını maviye boya.
• Haritanı atlasla karşılaştır, yanlışını düzelt.
• Göreceli konum
• Bir yerin başka yerlere göre durumu. Ör. “Bulgaristan, ülkemizin kuzeybatısındadır.”
• Ülkemizin tam kuzeyinde neden kara komşumuz yok?
• Kuzeyimizde Karadeniz var. Karadeniz’in öbür kıyısındaki ülkelerle kara sınırımız yoktur.

Öğretmene not: Dilsiz harita, üzerinde yer adı yazmayan haritadır; ders kitabındaki dilsiz haritalar da kullanılabilir. Göreceli konum kavramı SB.5.2.1’de ilimiz için kullanılmıştı; burada aynı beceriyi ülkemiz için uyguluyoruz. Ana yönler: kuzey, güney, doğu, batı; ara yönler: kuzeydoğu, kuzeybatı, güneydoğu, güneybatı.

11. Azerbaycan’la sınırımız: Nahçıvan

• Azerbaycan’la kara sınırımız, ona bağlı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti üzerindendir.
• Nahçıvan ile Azerbaycan’ın geri kalanı arasında Ermenistan toprakları vardır.
• Nahçıvan’la sınırımız, kara sınırlarımızın en kısasıdır. Iğdır ilimiz Nahçıvan’a komşudur.
• Azerbaycan’ın resmî dili Azerbaycan Türkçesidir; dillerimiz birbirine çok yakındır.
• Özerk
• Bir devlete bağlı olduğu hâlde kendi iç işlerini kendisi yöneten.
• Nahçıvan hangi üç ülkeyle çevrilidir? Atlasta bulalım.
• Türkiye, Ermenistan ve İran.

Öğretmene not: Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti, Azerbaycan’a bağlıdır; merkezi Nahçıvan şehridir. Ders kitabındaki haritalarda “Nahçıvan Ö.C. (Azerbaycan)” biçiminde ve özerk bölge sınırıyla gösterilir. Iğdır’daki Dilucu Sınır Kapısı Nahçıvan’a açılır.

12. Sınırdaki illerimizden örnekler

• Bazı illerimiz bir komşu devlete, bazıları birden fazla komşuya sınırdır.
• Edirne: Yunanistan’a ve Bulgaristan’a sınır
• Artvin: Gürcistan’a sınır, Karadeniz kıyısında
• Iğdır: Ermenistan’a, Nahçıvan’a ve İran’a sınır
• Hakkâri: İran’a ve Irak’a sınır
• Hatay: Suriye’ye sınır, Akdeniz kıyısında
• Sınır ili
• Toprağı komşu bir devletin toprağına değen il. Ör. Edirne, Hatay.
• Yaşadığın il bir sınır ili mi? Değilse sana en yakın sınır ili hangisi?

Öğretmene not: Diğer sınır illerimizden örnekler: Kırklareli (Bulgaristan), Ardahan (Gürcistan), Kars (Ermenistan), Ağrı ve Van (İran), Şırnak (Irak ve Suriye), Mardin, Şanlıurfa, Gaziantep ve Kilis (Suriye). Iğdır, üç ayrı komşuya sınırı olan tek ilimizdir. Öğrencilerin kendi illerinin göreceli konumunu (SB.5.2.1) sınır illerine göre de tarif etmelerini isteyin.

13. Sınırda neler olur?

• Nöbetteki askerler
• Kara sınırlarımızı gece gündüz askerlerimiz korur. Sınırdan izinsiz geçilemez.
• Sınır kapısı
• Yolcuların ve yüklerin kontrolden geçerek komşu ülkeye geçtiği yer.
• Yolculuğa hazırlık
• Komşu bir ülkeye giden yolcu, sınır kapısında hangi belgeyi gösterir?
• Pasaportunu ya da o ülkenin kabul ettiği geçerli bir kimlik belgesini.

Öğretmene not: Örnek sınır kapıları: Kapıkule (Edirne–Bulgaristan), İpsala (Edirne–Yunanistan), Sarp (Artvin–Gürcistan), Dilucu (Iğdır–Nahçıvan), Gürbulak (Ağrı–İran), Habur (Şırnak–Irak), Cilvegözü (Hatay–Suriye). Bazı komşu ülkelere pasaport yerine kimlik kartıyla da gidilebilir; bu kurallar değişebildiği için güncel bilgi resmî kaynaklardan kontrol edilmelidir.

14. Meriç’in üzerinde bir sınır kapısı

• Görsel kaynak · Sınır
• İpsala Sınır Kapısı’nda Meriç Nehri üzerindeki köprü, Edirne
• Köprü Meriç Nehri’nin üzerinde. Nehir burada Yunanistan’la sınırımızı oluşturur.
• Köprünün üzerinde iki komşunun bayrakları yan yana dalgalanıyor.
• İki tarafta da askerler nöbet tutar. Araçlar ve yolcular kontrolden geçer.
• Fotoğrafta ülkemizin bittiği yeri bulabilir misin?
• Bayrakların olduğu yerde korkulukların rengi değişir. Kırmızı-beyaz kısım bizim tarafımız, mavi-beyaz kısım Yunanistan’ın tarafıdır.

Öğretmene not: İpsala Sınır Kapısı, Edirne’nin İpsala ilçesindedir; nehrin öbür yakasında Yunanistan’ın Kipi Sınır Kapısı bulunur. Fotoğraf 2007’de bizim taraftan çekilmiştir: Öndeki asker ve nöbet kulübesi Türkiye’de, uzaktaki asker ve mavi-beyaz korkuluklar Yunanistan tarafındadır. Önce öğrencilerin fotoğrafı incelemesini ve ne gördüklerini söylemesini isteyin, sonra maddeleri açın. Sınırın yerde çizili bir çizgi olmadığını; burada nehrin, bayrakların ve işaretlerin sınırın yerini gösterdiğini vurgulayın.

15. Sınırları ve komşuları tanımak

• Sınırlarımızı ve komşularımızı tanımak bize ne kazandırır?
• Sınırlarımızı tanırız.
• Vatanımızın nerede başlayıp bittiğini, devletimizin nerede söz sahibi olduğunu öğreniriz.
• Komşularımızın dilini ve kültürünü öğreniriz.
• Ön yargılardan uzaklaşır, dostluklar kurarız.
• Komşularımızla ticaret ve turizm yaparız.
• Ürün alıp satarız; iki ülke de kazanır.
• Ortak sorunlarda birlikte çalışırız.
• Afet gibi zor günlerde birbirimize yardım ederiz.

Öğretmene not: Sınırlar, devletin söz sahibi olduğu toprakları belirler; bu yüzden bağımsızlığın da işaretidir. Sınır komşularıyla ticaret, kültür ve siyaset alanlarında yakın ilişkiler kurulur. Program, öğrencilerin sınırlarını ve komşularını tanıyarak millî bilinç geliştirmesini hedefler (D19.1). Her satırı açmadan önce öğrencilerin tahminini alın.

16. Bağımsızlığın sembolleri

• Bayrak, marş, para ve dil bir devlet için neden bu kadar önemli?
• Bağımsızlık
• Bayrak
• Millî marş
• Para birimi
• Resmî dil
• Saygı

17. Bağımsız devlet ne demek?

• Bağımsız bir devlet kararlarını kendisi verir; başka bir devletin buyruğunda değildir.
• Her bağımsız devletin kendine ait bayrağı, millî marşı, parası ve resmî dili vardır.
• Bu ortak işaretler bir milleti bir arada tutar, ona güç verir.
• Bir bayrağı görünce ya da bir marşı duyunca hangi devlete ait olduğunu tanırız.
• Bağımsızlık sembolü
• Bir devletin bağımsızlığını ve kimliğini gösteren bayrak, millî marş, para birimi, resmî dil gibi ortak işaretler.
• Olimpiyatlarda kazanan sporcunun ülkesini nereden anlarız?
• Ödül töreninde ülkesinin bayrağı göndere çekilir, millî marşı çalınır.

Öğretmene not: Program, öğretmenin bağımsızlık sembolleri hakkında açıklama yapmasını ve bu sırada ülkemizin bağımsızlık sembollerine değinilmesini ister. “İstiklal” sözcüğü bağımsızlık demektir; İstiklâl Marşı adını buradan alır.

18. Bağımsızlığımızın sembolleri

• Bayrak
• Devleti ve milleti temsil eder. Bizimki beyaz ay yıldızlı al bayrak.
• Millî marş
• Milletin duygularını dile getirir. Bizimki İstiklâl Marşı.
• Para birimi
• Alışverişte kullanılan resmî paradır. Bizimki Türk lirası.
• Resmî dil
• Devlet işlerinde ve okullarda kullanılır. Bizimki Türkçe.
• Bu sembollerden hangilerini bugün okulda gördün ya da duydun?
• Bu semboller her devlette farklıdır; bir devleti ötekilerden ayırır.

Öğretmene not: Ders kitabı komşu devletlerin bağımsızlık sembolleri için bayrak, para birimi ve resmî dil bilgilerini ister; millî marş da bir bağımsızlık sembolüdür. Kartları açarken her sembol için “Bunu en son nerede gördün ya da duydun?” diye sorun.

19. Anayasamız ne diyor?

• Anayasamızın 3. maddesi devletimizin dilini, bayrağını, millî marşını ve başkentini belirler. Bu madde değiştirilemez.
• Dili Türkçedir.
• Bayrağı, beyaz ay yıldızlı al bayraktır.
• Millî marşı İstiklâl Marşı’dır.
• Başkenti Ankara’dır.
• Anayasa
• Devletin nasıl yönetileceğini ve temel kurallarını belirleyen en üstün yasa.
• Sence bu maddenin değiştirilmesi neden yasaklanmıştır?
• Çünkü dil, bayrak, marş ve başkent devletin kimliğidir; milletin ortak değeridir.

Öğretmene not: Anayasa’nın 3. maddesi, Türkiye Devleti’nin ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütün olduğunu; dilinin Türkçe, bayrağının beyaz ay yıldızlı al bayrak, millî marşının İstiklâl Marşı, başkentinin Ankara olduğunu belirtir. 4. madde, ilk üç maddenin değiştirilemeyeceğini ve değiştirilmesinin teklif dahi edilemeyeceğini hükme bağlar. Para birimi Anayasa’da sayılmaz.

20. İstiklâl Marşı’nın hikâyesi

• Millî Mücadele yılları
• Bir marş aranıyor
• Askere ve millete güç verecek bir marş için yarışma açıldı. Gelen 724 şiirin hiçbiri beğenilmedi.
• 12 Mart 1921
• Mehmet Âkif’in şiiri
• Mehmet Âkif Ersoy ricalar üzerine marşı yazdı. TBMM, şiiri İstiklâl Marşı olarak kabul etti.
• Sence neden?
• Cephedeki askerler için bir marş neden bu kadar önemliydi?
• Marş; umut, cesaret ve birlik duygusu verir. Bağımsızlık kararlılığını herkese duyurur.

Öğretmene not: Ders kitabındaki bilgilere göre yarışmaya 724 şiir katıldı. Mehmet Âkif, para ödülü olduğu için yarışmaya katılmamıştı. Dönemin Maarif Vekili (eğitim bakanı) Hamdullah Suphi Bey, Balıkesir Milletvekili Hasan Basri Bey aracılığıyla Âkif’ten marşı yazmasını rica etti. Şiir 1 Mart 1921’de Mecliste okundu, ayakta alkışlandı ve 12 Mart 1921’de kabul edildi. 12 Mart, İstiklâl Marşı’nın Kabulü ve Mehmet Âkif Ersoy’u Anma Günü’dür.

21. Al bayrağımız

• Bayrağımız al zemin üzerinde beyaz ay yıldızdan oluşur.
• Okullarda, resmî binalarda ve törenlerde göndere çekilir.
• Bize bu vatan için verilen emekleri ve fedakârlıkları hatırlatır.
• Yırtık, solmuş ya da kirli bayrak asılmaz; bayrağımıza özen gösteririz.
• Gönder
• Bayrak çekilen uzun direk.
• Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak;
• İstiklâl Marşı’nın ilk dizesi · Mehmet Âkif Ersoy

Öğretmene not: İstiklâl Marşı’ndaki “al sancak” bayrağımızdır. Bayrağımızın biçimi ve kullanımı Türk Bayrağı Kanununda düzenlenir. Öğrencilere bayrak törenlerinde nasıl durduklarını ve neden öyle durduklarını sorun.

22. Örnek olay: Yere serilen bayrak

• Örnek olay · Eylül 1922
• İzmir’de bir köşk
• İzmir’in kurtuluşundan sonra Mustafa Kemal Paşa’nın kalacağı köşkün girişine bir Yunan bayrağı serilmişti.
• Ne yaptı?
• Sence Mustafa Kemal bayrağın üzerinden geçti mi? Tahmin edelim.
• Geçmedi. Bayrağın yerden kaldırılmasını istedi; ona göre bayrak bir milletin şerefiydi.
• Ne öğreniyoruz?
• Bu olay başka milletlerin sembolleri hakkında bize ne anlatıyor?
• Kendi bayrağımızı sevdiğimiz gibi başka milletlerin bayraklarına da saygı göstermeliyiz.

Öğretmene not: Ders kitabındaki örnek olaya dayanır: Mustafa Kemal 10 Eylül 1922’de İzmir’e geldi. Kitaptaki anlatıma göre işgal sırasında aynı köşkte kalan Yunan kralı, yere serilen Türk bayrağını çiğnemişti; bu yüzden köşkün girişine Yunan bayrağı serilmişti. Mustafa Kemal aynı hatayı yapmayacağını söyleyip bayrağı kaldırttı; olay dünya basınında haber oldu. Sunuda olay özetlenmiş, konuşmalar alıntılanmamıştır.

23. Her milletin sembolü değerlidir

• Kendi sembollerimize saygı
• İstiklâl Marşı okunurken kıpırdamadan, saygıyla dururuz.
• Bayrağımızı yere değdirmeyiz.
• Türkçemizi doğru ve güzel kullanırız.
• Başka milletlerinkine saygı
• Bir maçta rakibin marşını sessizce dinleriz.
• Hiçbir ülkenin bayrağını küçümsemeyiz.
• Başka dillerle ve kültürlerle alay etmeyiz.
• Kendi sembollerine saygı duyan, başkalarının sembollerine de saygı gösterir.

Öğretmene not: Bir önceki örnek olayla bağlantı kurun: Mustafa Kemal, savaştığı ülkenin bayrağına bile saygı gösterdi. Öğrencilerden uluslararası bir maçta ya da yarışmada gördükleri saygılı davranışlara örnek vermelerini isteyin.

24. Sembol avı

• Etkinlik · Gözlem
• Bir gün boyunca çevrende bağımsızlık sembollerini ara ve gördüklerini not et.
• Okulunda ve sokağında bayrağımızı nerelerde gördün?
• Hangi törenlerde İstiklâl Marşı’nı söylüyoruz?
• Bir banknotun ya da madenî paranın üzerinde neler var?
• Ailene sor: Komşu ülkelerden hangisinin bayrağını tanıyorlar?
• Gözlem
• Bir şeyi dikkatle izleyip gördüklerini not ederek bilgi toplamak.
• Banknotlarımızın ön yüzünde kimin portresi var?
• Atatürk’ün portresi. Paranın değeri de üzerinde yazılıdır.

Öğretmene not: Gözlem, araştırmanın ilk bilgi toplama yollarından biridir. Öğrencilerin notlarını bir sonraki derste paylaşın; ailelerinden öğrendikleri bilgiler de bir kaynaktır ama doğrulanması gerekir.

25. Bilgi toplayalım

• Bir komşumuzu araştırırken hangi kaynaklara bakarız? Bilginin doğru olduğundan nasıl emin oluruz?
• Araştırma adımları
• Yazılı kaynak
• Görsel kaynak
• Dijital kaynak
• Doğrulama
• Bilgi kartı

26. Araştırmanın adımları

• Kaynaklarını belirle: Hangi kitaplara, haritalara, sitelere bakacaksın?
• Bilgileri bul: Başkent, bayrak, dil, para ve yön bilgilerini topla.
• Doğrula: Bulduğun bilgiyi başka güvenilir kaynaklarla karşılaştır.
• Doğruladıktan sonra
• Kaydet
• Bilgi kartını doldur, kaynaklarını yaz.
• Paylaş
• Afiş hazırla, sınıfa tanıt.
• Araştırma
• Bir konuyu öğrenmek için kaynaklardan bilgi toplayıp bu bilgileri değerlendirme.

Öğretmene not: Bu adımlar programın süreç bileşenleridir: a) kaynakları belirleme, b) bilgileri bulma, c) doğrulama, d) kaydetme. Paylaşma (afiş ve sunum) programın önerdiği performans görevidir.

27. Üç tür kaynak

• Bilgi toplarken farklı türde kaynakları birlikte kullanmak işimizi kolaylaştırır.
• Yazılı
• Ders kitabı, ansiklopedi, dergi, gezi kitabı
• Görsel
• Atlas ve haritalar, fotoğraf, bayrak görseli, belgesel
• Dijital
• Resmî kurumların siteleri, dijital atlas, e-kitap
• Bir komşumuzun Türkiye’ye göre yönünü öğrenmek için hangi kaynağa bakarsın?
• Haritaya. Atlas ya da güvenilir bir dijital harita, yönü ve sınırları gösterir.

Öğretmene not: Program, yazılı ve görsel kaynakların öğretmen rehberliğinde belirlenmesini, dijital kaynaklardan da yararlanılmasını önerir. Ders kitabındaki karekodlu dijital kaynaklar da kullanılabilir. Haritalar için Harita Genel Müdürlüğünün hazırladığı haritalar güvenilir bir örnektir.

28. Hangi kaynağa güvenebiliriz?

• Güvenilir kaynak
• Kimin hazırladığı belli: bir kurum ya da bir uzman
• Bilgileri güncel; basım ya da güncelleme tarihi var
• Başka güvenilir kaynaklarla aynı bilgiyi veriyor
• Dikkat edilecek kaynak
• Yazanı ya da tarihi belli değil
• Yalnızca bir sosyal medya paylaşımı
• Başka hiçbir kaynakta doğrulanamıyor
• İki kaynak farklı bilgi veriyorsa ne yaparsın?
• Kaynakların tarihlerine bakarım, üçüncü bir güvenilir kaynağı açarım, öğretmenime danışırım.

Öğretmene not: Program, ulaşılan bilgilerin güvenilir kaynaklarla karşılaştırılarak doğrulanmasını ister (E3.10). Kaynağın kim tarafından, ne zaman hazırlandığını sormayı alışkanlık hâline getirin.

29. Haritadan bilgi toplamak

• Görsel kaynak · Harita
• Siyasi haritalar ülkeleri, sınırları ve başkentleri gösterir. Haritayı okurken üç şeye bakarız:
• Yön oku
• Kuzeyi gösterir. Komşunun hangi yönde olduğunu buna göre söyleriz.
• Lejant
• Haritadaki işaret ve çizgilerin ne anlama geldiğini açıklar.
• Ölçek
• Haritadaki uzunluğun gerçekte kaç kilometre olduğunu gösterir.
• Haritada başkentler nasıl gösterilir? Atlasının lejantına bak.
• Başkentler çoğu zaman diğer şehirlerden farklı, özel bir işaretle gösterilir. Hangi işaret olduğunu lejant söyler.

Öğretmene not: Atlastaki Türkiye siyasi haritasını açın. Yön okunu, lejantı ve ölçeği birlikte bulun. Lejantta ülke sınırı, özerk bölge sınırı ve başkent işaretine dikkat çekin; Nahçıvan’ın sınırını bu işaretle gösterin.

30. Araştırma sorularımı yazıyorum

• Etkinlik · Araştırma planı
• Araştıracağın komşuyu seç. Bulmak istediğin bilgileri soru olarak yaz.
• Başkenti neresi?
• Bayrağında hangi renkler ve şekiller var?
• Resmî dili ve para birimi ne?
• Ülkemizin hangi yönünde, hangi illerimize komşu?
• Bu bilgileri hangi kaynaklarda arayacağım?
• Kaynak
• Bir bilgiyi edindiğimiz kitap, harita, internet sitesi ya da kişi.
• İpucu
• Her soruya defterinde bir kutu ayır; bulduğun cevabın yanına kaynağını yaz.

Öğretmene not: Süreç bileşeni a: Öğrenciler kullanacakları kaynakları öğretmen rehberliğinde belirler. Sınıfı sekiz gruba ayırıp her gruba bir komşu verirseniz Bölüm 4’teki afiş görevine de hazırlık yapmış olursunuz.

31. Örnek bilgi kartı: Gürcistan

• Etkinlik · Bilgi kartı
• Başkenti
• Tiflis
• Yönü
• Kuzeydoğumuzda; Artvin ve Ardahan’a komşu
• Bayrağı
• Beyaz zemin üzerinde beş kırmızı haç
• Resmî dili
• Gürcüce
• Para birimi
• Lari
• Deniz
• Karadeniz’de de komşumuz

Öğretmene not: Kartın alanları programın istediği bilgilerdir: başkent, bağımsızlık sembolleri (bayrak, dil, para) ve ülkemize göre konum. Öğrencilerden araştırdıkları komşu için aynı kartı doldurmalarını ve her bilginin kaynağını yazmalarını isteyin. Ders kitabındaki bilgi kartlarında yönetim şekli de sorulur; sekiz kara komşumuzun hepsinin resmî yönetim şekli cumhuriyettir. Gürcistan bayrağında ortada büyük bir kırmızı haç, dört köşesinde birer küçük kırmızı haç vardır.

32. Örnek olay: Leva mı, avro mu?

• Etkinlik · Doğrulama
• Hangisi doğru?
• Ela’nın eski atlasında Bulgaristan’ın parası “leva” yazıyor. Kerem’in baktığı yeni sitede ise “avro” yazıyor.
• Bulgaristan 1 Ocak 2026’da avroya geçti. Atlas eski olduğu için bugün geçerli bilgi avrodur.
• Güncel bilgi
• Bugün de geçerli olan bilgi. Kaynağın tarihine bakarak anlarız.
• Ne öğrendik?
• Bir bilgiyi kaydetmeden önce kaynağın neyine bakmalıyız?
• Tarihine. Para birimi gibi bilgiler zamanla değişebilir.

Öğretmene not: Bulgaristan, 1 Ocak 2026’dan beri avro kullanır; önceki parası levaydı. Benzer biçimde ülkelerin nüfusu, hatta bayrakları değişebilir: Suriye Aralık 2024’ten beri yeşil, beyaz ve siyah şeritli, beyaz şeridinde üç kırmızı yıldız bulunan bayrağı kullanır; bu bayrak Mart 2025’te kabul edilen Anayasa Bildirgesi ile resmîleşti. Eski kaynaklarda kırmızı, beyaz, siyah şeritli ve iki yeşil yıldızlı eski bayrak görülebilir. Öğrencilere kaynağın tarihini not etmelerini hatırlatın (süreç bileşeni c).

33. Bilgileri nasıl kaydederiz?

• Bulduğun bilgileri düzenli kaydedersen afişini hazırlarken işin kolaylaşır.
• Bilgileri bilgi kartına ya da defterine yaz.
• Her bilginin yanına kaynağını not et.
• Bilgiyi kopyalama; kendi cümlelerinle yaz.
• Bayrağı ve haritayı çizerek ekle.
• Sona kaynakçanı yaz: kitap ya da site adı, tarih.
• Kaynakça
• Bir çalışmada yararlanılan kaynakların listesi.
• Kaynağını yazmak neden önemlidir?
• Okuyan, bilginin nereden geldiğini görür ve isterse kontrol eder. Başkasının emeğine de saygı göstermiş oluruz.

Öğretmene not: Süreç bileşeni d: Öğrenciler belirledikleri kaynaklardan edindikleri bilgileri kaydeder. Kaynakçada kitabın adı ve basım yılı, sitenin adı ve bakıldığı tarih yazılabilir.

34. Örnek olay: Yiğit’in araştırması

• İran’ı araştırdım. Önce okul kütüphanesinde atlasa baktım, sonra öğretmenimin önerdiği bir siteye girdim. İki kaynakta da başkent Tahran yazıyordu; içim rahatladı.
• Yiğit
• 5. sınıf öğrencisi
• Yiğit’in adımları
• Kaynaklarını seçti: atlas, ansiklopedi, resmî bir site.
• Başkent, bayrak, dil ve para bilgilerini buldu.
• Her bilgiyi iki kaynakta karşılaştırdı.
• Bilgi kartını doldurdu, kaynakçasını yazdı.
• Yiğit araştırmanın hangi adımlarını izledi? Sen neyi farklı yapardın?

Öğretmene not: Yiğit’in dört adımı programın dört süreç bileşenine karşılık gelir: kaynakları belirleme, bilgileri bulma, doğrulama, kaydetme. Öğrencilerden kendi araştırmalarında hangi adımda zorlandıklarını anlatmalarını isteyin.

35. Komşularımızı tanıyalım

• Bulduğun bilgileri karşılaştır: Komşularımızın başkentleri, dilleri, paraları ve bayrakları.
• Başkentler
• Trakya’daki komşular
• Kafkasya’daki komşular
• Doğu ve güney
• Bayrak bilmeceleri
• Afiş görevi

36. Başkent ne demek?

• Başkent, bir devletin yönetim merkezi olan şehirdir.
• Ülkemizde TBMM, Cumhurbaşkanlığı ve bakanlıklar Ankara’dadır.
• Ankara, 13 Ekim 1923’ten beri başkentimizdir.
• Başkent her zaman en kalabalık şehir değildir. En kalabalık şehrimiz İstanbul’dur.
• Başkent
• Bir devletin yönetim merkezi olan, devlet kurumlarının bulunduğu şehir.
• Hangi komşumuzun başkenti Hazar Denizi kıyısındadır? Atlasta bulalım.
• Azerbaycan’ın. Başkenti Bakü, Hazar Denizi kıyısındadır.

Öğretmene not: Program, kara komşularımızın başkentlerinin öğrenciler tarafından kaynaklardan bulunmasını ister. Önce öğrencilerin bulduğu başkentleri tahtaya yazın, sonraki slaytlarla karşılaştırın.

37. Trakya’daki iki komşumuz

• Trakya’daki sınırımızın öbür yanında iki komşumuz var.
• Yunanistan
• Başkenti Atina
• Resmî dili Yunanca, parası avro
• Batımızda; Ege ve Akdeniz’de de komşumuz
• Bulgaristan
• Başkenti Sofya
• Resmî dili Bulgarca, parası avro
• Kuzeybatımızda; Karadeniz’de de komşumuz
• Bu iki komşumuz neden aynı parayı kullanıyor?
• İkisi de Avrupa Birliği üyesidir. Avro, birliğin pek çok üyesinin ortak parasıdır.

Öğretmene not: Yunanistan 1981’de Avrupa Birliğinin öncülü Avrupa Ekonomik Topluluğuna, Bulgaristan 2007’de Avrupa Birliğine katıldı. Bulgaristan 1 Ocak 2026’da levadan avroya geçti. Türkiye–Yunanistan kara sınırının büyük bölümü Meriç Nehri boyuncadır. Edirne hem Yunanistan’a hem Bulgaristan’a, Kırklareli Bulgaristan’a sınırdır.

38. Kafkasya’daki üç komşumuz

• Kuzeydoğu ve doğu sınırımızın öbür yanında Kafkasya’nın üç devleti var.
• Gürcistan
• Başkenti Tiflis. Dili Gürcüce, parası lari. Karadeniz’de de komşumuz.
• Ermenistan
• Başkenti Erivan. Dili Ermenice, parası dram. Denize kıyısı yok.
• Azerbaycan
• Başkenti Bakü. Dili Azerbaycan Türkçesi, parası manat. Sınırımız Nahçıvan üzerinden.
• Hangi komşumuzun dilini en kolay anlarız? Neden?
• Azerbaycan’ın. Azerbaycan Türkçesi ile Türkiye Türkçesi aynı dilin kollarıdır.

Öğretmene not: Kafkasya, Karadeniz ile Hazar Denizi arasındaki dağlık bölgedir. Gürcistan, Artvin ve Ardahan’a; Nahçıvan, Iğdır’a sınırdır; Ermenistan’a sınırı olan illerimize Kars ve Iğdır örnek verilebilir. Gürcüce ve Ermenicenin kendine özgü alfabeleri vardır. Gürcistan bilgileri Bölüm 3’teki örnek bilgi kartıyla karşılaştırılabilir.

39. Doğu ve güneydeki üç komşumuz

• Doğuda İran, güneyde Irak ve Suriye var. En uzun kara sınırımız Suriye iledir.
• İran
• Başkenti Tahran. Resmî dili Farsça, parası riyal. Doğu komşumuz.
• Irak
• Başkenti Bağdat. Resmî dilleri Arapça ve Kürtçe, parası dinar.
• Suriye
• Başkenti Şam. Dili Arapça, parası Suriye lirası. Akdeniz’de de komşumuz.
• İran’a sınırı olan illerimizden birini söyleyebilir misin?
• Iğdır, Ağrı, Van ya da Hakkâri.

Öğretmene not: Irak’ın anayasası Arapça ve Kürtçeyi resmî dil olarak sayar. Irak, Hakkâri ve Şırnak’a; Suriye, Hatay, Kilis, Gaziantep, Şanlıurfa, Mardin ve Şırnak’a sınırdır. Fırat ve Dicle ülkemizden doğar; Fırat Suriye’den ve Irak’tan, Dicle Irak’tan geçer.

40. Komşu başkentler: Atina’dan Erivan’a

• Görsel kaynak · Başkentler
• Her başkentin herkesin tanıdığı bir yapısı ya da manzarası vardır. Fotoğraflara bakalım.
• Atina · Yunanistan
• Akropolis tepesi ve Parthenon Tapınağı
• Sofya · Bulgaristan
• Aleksandr Nevski Katedrali
• Tiflis · Gürcistan
• Narikala Kalesi ve eski şehir
• Erivan · Ermenistan
• Cumhuriyet Meydanı ve Hükûmet Binası

Öğretmene not: Fotoğrafları açarken her başkent için “Bu ülke bizim hangi yönümüzde?” diye sorun. Atina’daki Akropolis, 2.400 yılı aşkın geçmişi olan antik tapınakların bulunduğu tepedir; en ünlüsü Parthenon’dur (fotoğrafta onarım iskeleleri görülür). Sofya’daki Aleksandr Nevski Katedrali şehrin simgesidir. Tiflis’te Narikala Kalesi eski şehrin üstündeki tepededir; şehrin içinden, ülkemizin kuzeydoğusundan doğan Kura Nehri geçer. Erivan’ın Cumhuriyet Meydanı’nda saat kuleli Hükûmet Binası görülür.

41. Komşu başkentler: Bakü’den Şam’a

• Görsel kaynak · Başkentler
• Bakü · Azerbaycan
• Eski şehir İçerişehir’deki Kız Kalesi
• Tahran · İran
• Azadi (Özgürlük) Kulesi
• Bağdat · Irak
• Müstansıriye Medresesi (13. yüzyıl)
• Şam · Suriye
• Emevi Camii’nin avlusu
• Bu sekiz başkentten hangisini görmek isterdin? Onu hangi kaynaklardan araştırırsın?

Öğretmene not: Bakü’deki Kız Kalesi eski şehir İçerişehir’dedir; İçerişehir, Şirvanşahlar Sarayı ve Kız Kalesi ile birlikte UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndedir. Tahran’daki Azadi (Özgürlük) Kulesi 1971’de yapıldı. Bağdat’taki Müstansıriye Medresesi, 13. yüzyılda Abbasiler döneminde kurulmuş bir okuldur; Bağdat’ın içinden ülkemizden doğan Dicle Nehri geçer. Şam’daki Emevi Camii 8. yüzyılın başında yapıldı; dünyanın en eski büyük camilerindendir. Fotoğraflar, öğrencilerin afişlerinde başkentleri tanıtırken görsel kaynak kullanmalarına örnek olabilir.

42. Bayrak bilmecesi: Hangi komşumuz?

• Etkinlik · Bayraklar
• Bayrak 1
• Mavi ve beyaz
• Mavi ve beyaz yatay çizgiler; sol üst köşede mavi zemin üzerinde beyaz bir haç.
• Yunanistan
• Bayrak 2
• Ay ve yıldız
• Mavi, kırmızı, yeşil şeritler; ortada beyaz ay ve sekiz köşeli yıldız.
• Azerbaycan
• Bayrak 3
• Üç renk
• Yukarıdan aşağıya beyaz, yeşil ve kırmızı üç şerit.
• Bulgaristan

Öğretmene not: Bilmeceleri sırayla okuyun, öğrencilerin tahminini aldıktan sonra cevabı açın. Bayrakların görsellerini atlastan ya da güvenilir bir siteden göstermek etkinliği zenginleştirir. Kitaptaki etkinlikte bayraklar numaralı görsellerle eşleştirilir.

43. Bayrak bilmecesi: Devam edelim

• Etkinlik · Bayraklar
• Bayrak 4
• Turuncu şerit
• Yukarıdan aşağıya kırmızı, mavi ve turuncu üç şerit.
• Ermenistan
• Bayrak 5
• Yeşil yazı
• Kırmızı, beyaz, siyah şeritler; beyaz şeridin ortasında yeşil bir yazı.
• Irak
• Bayrak 6
• Ortada amblem
• Yeşil, beyaz, kırmızı şeritler; ortada kırmızı bir amblem.
• İran

Öğretmene not: Gürcistan bayrağı Bölüm 3’teki bilgi kartında anlatıldı. Suriye Aralık 2024’ten beri yeşil, beyaz, siyah şeritli ve beyaz şeridinde üç kırmızı yıldız bulunan bayrağı kullanır; kırmızı, beyaz, siyah şeritli ve iki yeşil yıldızlı bayrak eskidir. Öğrenciler kendi bilmecelerini yazıp birbirlerine sorabilir.

44. Komşularımızla bağlarımız

• Ticaret
• Sınır kapılarından her gün yük taşıyan tırlar geçer.
• Kültür ve turizm
• Benzer yemeklerimiz, şarkılarımız var; birbirimizi ziyaret ederiz.
• Ortak nehirler
• Fırat ve Dicle ülkemizden doğup Suriye’ye ve Irak’a akar.
• Yardımlaşma
• 1999 depremlerinde Türkiye ve Yunanistan birbirine yardım ekibi gönderdi.
• Komşularla iyi ilişkiler neden herkes için yararlıdır?
• Barış korunur, ticaret ve turizm gelişir; zor günlerde yardımlaşılır.

Öğretmene not: 17 Ağustos 1999’da Marmara’da, 7 Eylül 1999’da Atina’da büyük depremler oldu; iki ülkenin kurtarma ekipleri birbirinin yardımına koştu. Bazı komşu ülkelerde soydaşlarımız ve akrabalarımız yaşar. Ders kitabı da sınır komşularının ticaret, kültür ve siyaset alanındaki ilişkiler için önemine dikkat çeker.

45. Komşumu tanıtıyorum: Afiş

• Etkinlik · Performans görevi
• Gruplar hâlinde bir kara komşumuzu tanıtan afiş hazırlayın ve sınıfa sunun.
• Sınıfça sekiz grup kurun; her grup bir komşuyu üstlensin.
• Afişte ülkenin başkenti, dili, parası ve ülkemize göre yönü yer alsın.
• Bayrağını çizin; ülkenin yerini küçük bir haritada gösterin.
• Bilgileri iki kaynakta doğrulayın, kaynaklarınızı afişin altına yazın.
• Afişinizi 2–3 dakikada sınıfa tanıtın.
• Afiş
• Bir konuyu kısa yazılar ve görsellerle duyuran, duvara asılan büyük kâğıt.
• Değerlendirme
• Afişler doğruluk, düzen, görsellik ve sunum yönünden dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir.

Öğretmene not: Program, bireysel ya da grup hâlinde komşu devletleri tanıtan afişler hazırlanmasını ve bu afişlerle kısa sunumlar yapılmasını önerir (SDB2.2); afişler dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilebilir. Ders kitabındaki görev iki ders saati sürer ve sunumda ülkelerin millî marşlarından yararlanılmasını da önerir.

46. Afişimizi sunarken

• Etkinlik · Sunum
• Plan yap
• Kim neyi anlatacak? Sırayı önceden belirleyin.
• Yerini göster
• Komşunun yerini haritada parmağınla göster.
• Açık konuş
• Sınıfa dön, yüksek ve anlaşılır sesle konuş.
• Kaynağını söyle
• Bilgileri nereden bulduğunu sonunda belirt.
• Arkadaşlarının sunumunu dinlerken sen ne yapabilirsin?
• Dikkatle dinler, merak ettiğimi sorarım; sonunda emeklerini takdir ederim.

Öğretmene not: Sunumlardan sonra dinleyiciler her afişte bir bilgiyi kendi kaynaklarıyla karşılaştırabilir; böylece doğrulama becerisi bir kez daha uygulanır.

47. Kartlarımıza dönelim

• Cevabını bulduk mu?
• Derse başlarken yazdığın 5N1K sorusunun cevabını ve kaynağını söyle.
• Örnek: Bilginin doğruluğunu nasıl anlarız? En az iki güvenilir kaynakta karşılaştırarak.
• Kanıt
• Bir cevabın doğru olduğunu gösteren bilgi ya da belge.
• Soru kaldı mı?
• Cevabını bulamadığın bir soru varsa onu hangi kaynakta arayabilirsin?

Öğretmene not: Panodaki 5N1K kartlarını öğrencilere geri dağıtın. Her öğrenci sorusunu, bulduğu cevabı ve cevabın dayanağını (kaynak) söylesin. Cevabı bulunamayan sorular için birlikte uygun kaynak belirleyin.

48. Özet ve tekrar

• Önce kavramları ve sekiz komşumuzu hatırlayalım, sonra kendimizi deneyelim.
• Anahtar kavramlar
• Sekiz komşu
• 6 doğru-yanlış
• 6 test sorusu
• Kim bilecek?

49. Anahtar kavramlar

• Sınır
• Bir devletin topraklarını komşu devletlerinkinden ayıran çizgi.
• Komşu devlet
• Ülkemizle ortak sınırı olan devlet. Kara komşumuz sekiz tanedir.
• Göreceli konum
• Bir yerin başka yerlere göre durumu. Ör. Suriye ülkemizin güneyindedir.
• Bağımsızlık sembolü
• Bir devleti tanıtan bayrak, millî marş, para birimi, resmî dil gibi işaretler.
• Başkent
• Bir devletin yönetim merkezi olan şehir. Bizimki Ankara.

Öğretmene not: Maarif programına göre 2. öğrenme alanının anahtar kavramları: AFAD, afet, beşerî çevre, coğrafya, doğal çevre, göreceli konum, komşu devlet, sınır. Göreceli konum SB.5.2.1’de, doğal ve beşerî çevre SB.5.2.2’de, afet ve AFAD SB.5.2.3’te işlendi; bu konunun kavramları komşu devlet ve sınırdır.

50. Özet: Sekiz kara komşumuz

• Yunanistan
• Batıda · Başkenti Atina
• Bulgaristan
• Kuzeybatıda · Başkenti Sofya
• Gürcistan
• Kuzeydoğuda · Başkenti Tiflis
• Ermenistan
• Doğuda · Başkenti Erivan
• Azerbaycan
• Doğuda, Nahçıvan üzerinden · Başkenti Bakü
• İran
• Doğuda · Başkenti Tahran
• Irak
• Güneyde · Başkenti Bağdat
• Suriye
• Güneyde · Başkenti Şam

Öğretmene not: Kartları tek tek açmadan önce öğrencilere komşunun yönünü ve başkentini sorun. Ardından her komşu için bir bağımsızlık sembolünü (dil, para ya da bayrak) hatırlatmalarını isteyin.

51. Doğru mu, yanlış mı?

• Türkiye’nin kara sınırı olan altı komşusu vardır.
• Kara komşularımız sekiz tanedir: Yunanistan, Bulgaristan, Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan (Nahçıvan), İran, Irak ve Suriye.

52. Doğru mu, yanlış mı?

• Azerbaycan’la kara sınırımız, Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti üzerindendir.
• Nahçıvan, Azerbaycan’a bağlı özerk bir bölgedir ve Iğdır ilimize komşudur.

53. Doğru mu, yanlış mı?

• Gürcistan, ülkemizin kuzeybatısındaki komşumuzdur.
• Gürcistan kuzeydoğumuzdadır. Kuzeybatıdaki kara komşumuz Bulgaristan’dır.

54. Doğru mu, yanlış mı?

• Yunanistan ve Bulgaristan aynı para birimini kullanır.
• İki komşumuz da avro kullanır. Bulgaristan 1 Ocak 2026’da avroya geçmiştir.

55. Doğru mu, yanlış mı?

• İstiklâl Marşı, TBMM tarafından 12 Mart 1921’de kabul edilmiştir.
• Sözleri Mehmet Âkif Ersoy’a ait olan marş, o günden beri millî marşımızdır.

56. Doğru mu, yanlış mı?

• Araştırmada yararlandığımız kaynakları not etmemize gerek yoktur.
• Kaynakları not ederiz; böylece bilgi kontrol edilebilir ve başkalarının emeğine saygı gösterilir.

57. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Aşağıdaki komşularımızdan hangisi ülkemizin doğusunda yer alır?
• Yunanistan
• Bulgaristan
• Suriye
• İran
• D
• İran doğu komşumuzdur. Yunanistan batıda, Bulgaristan kuzeybatıda, Suriye güneyde yer alır.

58. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Komşu devletler ve başkentleri eşleştirilmiştir. Hangisi yanlıştır?
• Gürcistan – Tiflis
• Irak – Şam
• Ermenistan – Erivan
• İran – Tahran
• B
• Irak’ın başkenti Bağdat’tır. Şam, Suriye’nin başkentidir.

59. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Ece, ülkemizin bağımsızlık sembollerinden bazılarını bir şemaya yazdı.
• Bayrak
• Al bayrak
• Millî marş
• İstiklâl Marşı
• Para birimi
• ?
• Şemadaki “?” yerine aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?
• Türk lirası
• Ankara
• Türkçe
• Cumhuriyet
• A
• Para birimimiz Türk lirasıdır. Türkçe resmî dilimiz, Ankara başkentimiz, cumhuriyet ise yönetim şeklimizdir.

60. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Ali, İran hakkında iki kaynak buldu. Birinci kaynağın yazarı ve tarihi belli değil. İkincisi, bu yıl güncellenmiş resmî bir kurumun sitesi.
• Ali’nin yapması gereken en doğru davranış hangisidir?
• Yazarı belli olmayan kaynaktaki bilgileri hemen kullanmak
• Hiçbir kaynağa bakmadan bilgileri tahminle yazmak
• Bilgileri resmî kurumun sitesiyle karşılaştırıp doğrulamak
• Daha kısa olduğu için birinci kaynağı tercih etmek
• C
• Güvenilir bir kaynağın yazarı ve tarihi bellidir. Bilgiler böyle bir kaynakla karşılaştırılarak doğrulanır.

61. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Aşağıdaki komşularımızdan hangisiyle deniz sınırımız da vardır?
• Ermenistan
• Gürcistan
• Irak
• İran
• B
• Gürcistan’la Karadeniz’de de komşuyuz. Diğer seçeneklerdeki komşularla aramızda yalnızca kara sınırı var.

62. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• 1999’da önce Türkiye’de, sonra Yunanistan’da büyük depremler oldu. İki ülkenin kurtarma ekipleri birbirinin yardımına koştu.
• Bu olay aşağıdakilerden hangisine örnektir?
• Sınır kapılarının kapatılmasına
• Para birimlerinin değişmesine
• Komşular arasında yardımlaşmaya
• Komşular arasında ticaret yarışına
• C
• Zor günlerde birbirine destek olan komşular iyi ilişkiler kurar. Ortak sorunlar iş birliğiyle aşılır.

63. Kim bilecek?

• Ortak sınırımız bulunan devletlere ne ad verilir?
• Komşu devlet
• Başkenti Sofya olan kara komşumuz hangisidir?
• Bulgaristan
• En uzun kara sınırımız hangi komşumuzladır?
• Suriye

64. Gelecek derse hazırlanalım

• Miras ne demektir? Bir toplum gelecek kuşaklara neler bırakır?
• İlimizde yüzyıllardır ayakta duran bir yapı biliyor musun?
• Bir türkü, bir yemek ya da bir el sanatı da miras olabilir mi?
• UNESCO hangi eserleri korumak için çalışır?
• İlindeki tarihî bir yapının, bir el sanatının ya da bir geleneğin fotoğrafını çek veya resmini çiz; derse getir.

Öğretmene not: Sıradaki öğrenme çıktısı: SB.5.3.1 “Ortak Miras Ögeleri” (3. öğrenme alanı: Ortak Mirasımız; 14–15. haftalar). Bu derste kazanılan kaynak bulma ve bilgiyi doğrulama becerileri yeni konuda da kullanılacak.

65. Kaynaklar ve notlar

• Öğrenme çıktısı
• MEB Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı: 5. sınıf, 2. öğrenme alanı (Evimiz Dünya), SB.5.2.4.
• Kaynak
• MEB 5. Sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabı (2026-2027) kapsamına göre özgün olarak yazılmıştır.
• Kitap dışı bilgiler
• Anayasa’nın 3. ve 4. maddeleri, Bulgaristan’ın avroya geçişi (1 Ocak 2026), Suriye’nin bayrak değişikliği (2024–2025), 1999 depremleri, sınır illeri, başkentlerin simge yapıları ve komşuların dil ve bayrak bilgileri genel kaynaklardan eklenmiştir.
• Harita
• Natural Earth kıyı verisiyle çizildi. Noktalar komşuların yönünü gösteren yaklaşık konumlardır; ülke sınırları gösterilmemiştir.
• Kurgusal örnekler
• Ela, Kerem, Yiğit, Ece ve Ali adlı öğrenciler kurgusaldır.

66. Görsel kaynakları

• Kapıkule Sınır Kapısı, Edirne (Bulgaristan sınırı)
• Tevfik Teker · CC BY 3.0 (creativecommons.org/licenses/by/3.0) · Wikimedia Commons: Kapıkule Border Crossing Point - panoramio.jpg
• İpsala Sınır Kapısı’nda Meriç Nehri üzerindeki köprü, Edirne (2007)
• KIZILSUNGUR · CC BY-SA 3.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0) · Wikimedia Commons: İpsalasınırkapısı.JPG
• Akropolis tepesi ve Parthenon Tapınağı, Atina
• A.Savin · CC BY-SA 3.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0) · Wikimedia Commons: Attica 06-13 Athens 50 View from Philopappos - Acropolis Hill.jpg
• Aleksandr Nevski Katedrali, Sofya
• Matti Blume · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Cathedral, Sofia (P1070747).jpg
• Narikala Kalesi ve eski şehir, Tiflis
• LeontinaVarlamonva · CC0 · Wikimedia Commons: Fortress and Old Town of Tbilisi at dusk, Tbilisi, Georgia.jpg
• Cumhuriyet Meydanı ve Hükûmet Binası, Erivan
• Vyacheslav Argenberg · CC BY 4.0 (creativecommons.org/licenses/by/4.0) · Wikimedia Commons: Yerevan, Republic Square of Yerevan 2, Armenia.jpg
• Kız Kalesi, İçerişehir, Bakü
• AlixSaz · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Maiden Tower in Baku 2015.jpg
• Azadi (Özgürlük) Kulesi, Tahran
• Bernard Gagnon · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Azadi Tower, Tehran.jpg
• Müstansıriye Medresesi’nin avlusu, Bağdat
• Taisir Mahdi · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: المدرسة المستنصرية في بغداد (3).jpg
• Emevi Camii’nin avlusu, Şam
• Vyacheslav Argenberg · CC BY 4.0 (creativecommons.org/licenses/by/4.0) · Wikimedia Commons: The Umayyad Mosque, Great Mosque of Damascus, Damascus, Syria.jpg