7. Sınıf Birlikte Yaşamak Sunusu: Herkes İçin Eşit Fırsat

1. Herkes İçin Eşit Fırsat

• Herkes İçin
• Eşit Fırsat
• 7. Sınıf Sosyal Bilgiler · Birlikte Yaşamak Sunusu
• Özel gereksinimli bireyler için fırsat eşitliğini nasıl sağlar, nasıl sürdürürüz?

Öğretmene not: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, 7. sınıf Sosyal Bilgiler, 1. öğrenme alanı “Birlikte Yaşamak”. Öğrenme çıktısı SB.7.1.2 (2026-2027 yıllık planında 3–4. haftalar). Süreç bileşenleri: a) fırsat eşitliğini sürdürmenin önemini fark etme, b) benzer girişimleri inceleme, c) yeni fikirler üretme. Bölümler bu sırayı izler. Kapak fotoğrafı: Ampute Futbol Millî Takımımız (kırmızı formalı), 2017 Avrupa Şampiyonası finalinde İngiltere’yle oynarken (İstanbul, Vodafone Park). Türkiye bu finali 2–1 kazanarak Avrupa şampiyonu oldu.

2. Merak edelim

• Herkes aynı haklara sahipse, neden bazı insanlar için ek düzenlemeler yapılır?
• Okulumuzu ve şehrimizi herkes için daha yaşanabilir kılmaya yönelik hangi fikirleri üretebiliriz?
• 5N1K soru kartı: Merak ettiğin bir soruyu yaz
• Kim?
• Özel gereksinimli birey kimdir?
• Ne?
• Fırsat eşitliği ne demektir?
• Nerede?
• Çevremizde hangi düzenlemeler var?
• Ne zaman?
• Bu hakları koruyan kanun ne zaman çıktı?
• Nasıl?
• Fırsat eşitliğini nasıl sürdürebiliriz?
• Neden?
• Fırsat eşitliği neden önemlidir?

Öğretmene not: İki soruyu sorun, ilk tahminleri tahtaya not edin. Ardından her öğrenci 5N1K kartına merak ettiği bir soruyu yazsın; cevaplarını sunu boyunca arayacağız. İlk soru, “herkese aynı şey” ile “herkese gereken destek” arasındaki farka zemin hazırlar (1. bölümdeki “Merdiven mi, rampa mı?” tartışması).

3. Yol haritamız

• Herkes eşit ve değerli
• Temel haklar, özel gereksinim, fırsat eşitliği
• Engelleri aşan başarılar
• İlham veren hikâyeler, empati, konuşma halkası
• Neler yapılıyor?
• Kanunlar, eğitim, erişilebilirlik, bakım ve yerel projeler
• Fikir üretiyoruz
• Değerler, okul gözlemi, beyin eseri, proje tasarısı
• Özet ve tekrar
• Balık kılçığı, doğru-yanlış, test, kim bilecek

Öğretmene not: Web sürümünde ve PowerPoint’te başlıklara tıklayınca ilgili bölüme gidilir.

4. Herkes eşit, herkes değerli

• Farklılıklarımıza rağmen nasıl eşitiz? Fırsat eşitliği ne demek, neden önemli?
• Temel haklar
• Eşitlik ilkesi
• Özel gereksinimli birey
• Fırsat eşitliği
• Neden önemli?

5. Temel insan hakları

• İnsan olarak dünyaya gelen herkesin, başka hiçbir koşul aranmadan sahip olduğu haklara temel insan hakları denir. Bu hakların amacı, herkesin önüne engel çıkmadan kendini geliştirebilmesidir.
• Doğuştan
• Bu haklara doğduğumuz anda sahip oluruz.
• Devredilemez
• Hiç kimse bu haklarını bir başkasına veremez.
• Vazgeçilemez
• Kişi istese bile bu haklarından vazgeçemez.
• Doğuştan sahip olduğumuz haklara üç örnek verin.
• Yaşama hakkı, eğitim hakkı, sağlık hakkı, düşünce ve ifade özgürlüğü gibi.

Öğretmene not: Anayasa’nın 12. maddesi de temel hak ve hürriyetleri “kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez” olarak niteler. Bu slayt, özel gereksinimli bireylerin haklarının da bu temel haklardan doğduğunu kavratmak için başlangıçtır.

6. Farklıyız ama eşitiz

• İnsanlar yaş, cinsiyet, kültür, görünüş ve yetenek bakımından birbirinden farklıdır.
• Görme, işitme ya da hareket etme biçimimiz de bu farklılıklardan biridir.
• Farklılıklar ayrım sebebi olamaz: Herkes eşit haklara sahiptir.
• Eşitlik ilkesi
• Herkesin kanun önünde eşit olması; hiç kimseye ayrıcalık tanınmaması.
• Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, 10. madde

Öğretmene not: Alıntı, Anayasa’nın 10. maddesinin ilk fıkrasıdır (yazım, resmî metindeki gibidir). Aynı maddeye göre hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa ayrıcalık tanınamaz. Öğrencilere sorun: Farklı olmak neden eşit haklara engel değildir?

7. Özel gereksinimli birey kimdir?

• Tanım
• Bedensel, zihinsel, duygusal ya da gelişimsel özellikleri nedeniyle yaşıtlarından farklı ihtiyaçları olan kişidir.
• Gündelik hayatta ve okulda kendi başına yol alabilmesi için ek desteğe, araç gerece ya da eğitime ihtiyaç duyar.
• Kimleri kapsar?
• Görme, işitme ya da bedensel yetersizliği olanlar
• Dil ve konuşma güçlüğü olanlar
• Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ya da öğrenme güçlüğü olanlar
• Özel yetenekli bireyler
• Özel yetenekli bireyler neden bu gruptadır?
• Onların da yaşıtlarından farklı eğitim ihtiyaçları vardır; yeteneklerini geliştirmek için ek destek gerekir.

Öğretmene not: Kitap bu tanıma görme, işitme ve bedensel yetersizliği olanları, dil ve konuşma bozukluğu bulunanları, DEHB ve öğrenme güçlüğü olanları ve özel yetenekli bireyleri dâhil eder. Kişiyi önce adıyla, sonra özelliğiyle anmaya özen gösterin: “görme yetersizliği olan Ali” gibi.

8. Önce insanı görelim

• Bir insanı tek bir özelliğiyle tanımlamayız; önce adını, ilgilerini ve yeteneklerini görürüz.
• Herkesin bir hayali ve güçlü bir yanı vardır. İşitme yetersizliği olan bir arkadaşımız sınıfın en iyi matematikçisi olabilir.
• Saygılı bir dil kullanırız: “özel gereksinimli birey”, “tekerlekli sandalye kullanan arkadaşım” gibi.
• Acımak yerine empati kurar, onu eşit bir arkadaş olarak görürüz.
• Ön yargı
• Bir kişiyi tanımadan, hakkında önceden olumsuz bir yargıya varmak.
• Biri sizi yalnızca tek bir özelliğinizle tanımlasa ne hissederdiniz?
• Eksik ve haksız tanındığımızı hissederdik. Hepimiz pek çok özelliğiyle bir bütünüz.

Öğretmene not: Empati ve ön yargı, bu öğrenme alanının ilk konusunda (etkili iletişim) da geçti. Program bu çıktıda öğrencilerin insana değer vererek empati kurmasını ve başkalarının duygularını anlamaya yönelik duyarlı davranmasını bekler (D5.2, SDB2.3).

9. Fırsat eşitliği nedir?

• Nerede doğarsa doğsun, cinsiyeti, ailesinin geliri ya da bedensel özellikleri ne olursa olsun herkesin aynı haklardan yararlanabilmesine fırsat eşitliği denir.
• Köyde de şehirde de her çocuğun okula erişebilmesi
• Kızların ve erkeklerin eşit koşullarda eğitim alması
• Herkesin sağlık hizmetine kolayca ulaşabilmesi
• Özel gereksinimli öğrencilere eğitimde destek verilmesi
• Fırsat eşitliği, herkesin aynı başlangıç çizgisinden yola çıkabilmesidir.
• Okulunuzda fırsat eşitliğine bir örnek verebilir misiniz?
• Ders kitaplarının herkese ücretsiz dağıtılması, tahtayı iyi göremeyen arkadaşın ön sıraya oturması gibi.

Öğretmene not: Kitap; okula erişimi, kızlara ve erkeklere eşit eğitimi, özel gereksinimli öğrencilere eğitim desteğini ve okullardaki rampa, asansör gibi düzenlemeleri fırsat eşitliğine örnek gösterir. Eşitlik türleriyle ilgili kısa bir kavram haritasını (kanun önünde eşitlik, kadın-erkek eşitliği, eğitimde fırsat eşitliği) tahtada birlikte çizebilirsiniz.

10. Merdiven mi, rampa mı?

• Merdiven
• 1. görüş
• Okulun girişinde merdiven var ve herkes aynı merdiveni kullanıyor. Kimseye ayrıcalık yapılmıyor; bence bu eşitlik.
• Rampa
• 2. görüş
• Merdiven herkese aynı ama herkes çıkamıyor. Rampa ise yürüyenin de tekerlekli sandalye kullananın da girmesini sağlar.
• Herkese aynı numara ayakkabı vermek fırsat eşitliği değildir; herkesin ayağına uyan ayakkabı gerekir.
• Sizce hangisi fırsat eşitliğine uygun? “Herkese aynı şey” ile “herkese gereken şey” arasındaki farkı bir örnekle açıklayın.

Öğretmene not: Beklenen sonuç: Fırsat eşitliği “herkese aynı şey” değil, “herkese ihtiyacı olan destek”tir. Rampa yürüyen kimseye zarar vermez; tekerlekli sandalye kullananın okula girmesini sağlar. Tartışmayı sınıfça ortak bir yargıyla bitirin (süreç bileşeni a).

11. Destek ayrıcalık mıdır?

• Düşünelim
• Gözlük takan bir arkadaşımızın gözlüğü, ona tanınmış bir ayrıcalık mıdır?
• Hayır. Gözlük, onun da tahtayı görmesini sağlayan bir destektir. Rampa, işaret dili ve sesli kitap da böyledir.
• Anayasa, 10. madde
• Özel önlemler
• Çocuklar, yaşlılar ve engelliler için alınan özel önlemler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz.
• Sıra sizde
• Bir şeyi yapabilmek için sizin de desteğe ihtiyaç duyduğunuz bir an oldu mu?

Öğretmene not: Anayasa’nın 10. maddesine 2010’da eklenen fıkraya göre çocuklar, yaşlılar, engelliler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz (resmî metinde o yılların terimiyle “özürlüler” yazar). Üçüncü kutu, öğrencinin kendi deneyiminden yola çıkarak empati kurmasını amaçlar (D14.1).

12. Fırsat eşitliği sağlanmazsa

• Aşağıdaki durumlarda kim, neyi kaybeder?
• Okulda rampa ve asansör yoksa
• Tekerlekli sandalye kullanan öğrenci üst kattaki derslere katılamaz.
• Videolarda alt yazı ve işaret dili yoksa
• İşitme yetersizliği olan izleyici bilgiye ulaşamaz.
• İş yerleri uygun düzenleme yapmazsa
• Yetenekli bir birey iş bulamaz; toplum da onun emeğinden yoksun kalır.

Öğretmene not: Süreç bileşeni a: fırsat eşitliğini sürdürmenin önemini fark etme. Bir örnek daha isteyin: “Okul servisinde rampa yoksa ne olur?”

13. Fırsat eşitliği neden önemli?

• Fırsat eşitliğinden yalnızca özel gereksinimli bireyler değil, hepimiz kazançlı çıkarız.
• Fırsat eşitliği
• Birey
• Kişi yeteneğini keşfeder ve geliştirir
• Hayallerine ulaşır
• Öz güveni artar
• Kendini değerli hisseder
• Toplum
• Herkes topluma katkı verir
• Adalet ve barış güçlenir
• Toplum daha huzurlu olur
• Ülke gelişir
• Öz güven
• Kişinin kendi gücüne ve yeteneklerine güvenmesi.
• Herkesin katkı verebildiği bir toplum daha güçlü ve daha huzurludur.

Öğretmene not: Kitap, fırsat eşitliğinin bireye (yeteneğini geliştirme, hayallerine ulaşma, kendini değerli hissetme, öz güven) ve topluma (adalet ve barış ortamı, daha güçlü ve huzurlu bir toplum, gelişme) katkısını vurgular.

14. Engelleri aşan başarılar

• Destek ve fırsat bulan bireyler neler başarabilir?
• Üç ilham verici hikâye
• Başarının anahtarları
• Tarihten ve bugünden örnekler
• Empati
• Konuşma halkası

Öğretmene not: Bölüm görseli: Helen Keller ve öğretmeni Anne Sullivan (1897). Helen Keller’ın hikâyesi “Tarihten ve bugünden ilham verenler” slaytında geçer; öğretmeninin desteği, “Başarının iki anahtarı” slaytındaki çevre desteğine güzel bir örnektir.

15. İlham veren üç hikâye

• Batuhan Eruçar
• Millî yüzücü. 120’den fazla madalya kazandı; ailesiyle kurduğu kulüpte ücretsiz ders verdi.
• Sare Aydın
• Psikiyatri uzmanı. Okula 11 yaşında başladı; tıp fakültesini birincilikle bitirdi.
• Yusuf Akgün
• Ressam. Çocukken iki kolunu kaybetti; ağzıyla resim yapmayı öğrenip sergiler açtı.
• Bu üç hikâyenin ortak noktası nedir?
• Üçü de pes etmedi, azimle çalıştı. Aileden, okuldan ya da devletten destek ve fırsat buldular.

Öğretmene not: Bilgiler ders kitabından özetlendi. Batuhan Eruçar serebral palsi nedeniyle doğuştan özel gereksinimlidir; Sare Aydın’ın parapleji (omurilik felci) tanısı doğuştandır; Yusuf Akgün altı yaşında bir kazada iki kolunu kaybetmiş ve devlet korumasında büyümüştür. Program, özel gereksinimli bireylerin başarılarını anlatan yazılı ve görsel kaynakların sunulmasını önerir; kitaptaki karekodlu videolardan da yararlanabilirsiniz.

16. Güçlükler nasıl aşıldı?

• Güçlükleri nasıl aştılar? Sonra başkalarına nasıl destek oldular?
• Adana’da Batuhan’a uygun bir havuz yoktu.
• Annesi antrenörlük eğitimi alıp ona yüzmeyi öğretti.
• Sare, 11 yaşına kadar okula gidemedi.
• Okula başlayınca sınıf atladı; liseyi ve tıp fakültesini birincilikle bitirdi.
• Yusuf, altı yaşında iki kolunu kaybetti.
• Ağzıyla resim yaptı; sporla ve tiyatroyla da uğraştı.
• Batuhan ve ailesi bir spor kulübü kurdu.
• Başka özel gereksinimli bireyler de ücretsiz yüzme öğrendi.

Öğretmene not: Program, başarı örneklerinin sınıfta tartışılmasını ister (SDB2.1, SDB2.2). Her satırda “güçlük”ü ve onu aşmayı sağlayan “destek ya da çaba”yı ayırt ettirin. Son satır: Destek gören, başkasına destek olur.

17. Başarının iki anahtarı

• Hikâyeler, başarının hem bireyin çabasına hem de ona sunulan fırsatlara bağlı olduğunu gösteriyor.
• Birey
• Başarı
• Azimle çalışır, pes etmez
• Hedef belirler
• Yeteneğini geliştirir
• Zorluklardan ders çıkarır
• Çevre
• Destek ve fırsat sunar
• Aile cesaret verir
• Okul uygun eğitim verir
• Toplum kabul eder
• Azim
• Bir amaca ulaşmak için gösterilen kararlı ve sürekli çaba.
• Yetenek fırsat bulunca ortaya çıkar. Fırsat sunmak hepimizin görevidir.

Öğretmene not: Bu slayt, başarıyı yalnızca kişinin çabasına bağlayan görüşü dengeler. Özel gereksinimli bireyler doğru zamanda destek ve fırsat bulduğunda birçok alanda başarılı olabilir.

18. Hikâyelerdeki kavramlar

• Bu kavramlar bir durumu anlatır; kişinin değerini ve yeteneğini belirlemez.
• Serebral palsi
• Beyinde erken dönemde oluşan bir hasarın kasları ve hareketi etkilediği durum
• Parapleji
• Omurilikteki bir hasar nedeniyle bacakların hareket edememesi; omurilik felci
• Paralimpik
• Özel gereksinimli sporcuların katıldığı uluslararası spor oyunları
• Önemli olan durumun adı değil, kişinin neler yapabildiğidir.

Öğretmene not: Serebral palsi ve paralimpik tanımları kitabın sözlüğüyle uyumludur; parapleji kitapta “omurilik felci” olarak açıklanır. Serebral palsi doğumdan önce, doğum sırasında ya da yaşamın ilk yıllarında beyinde oluşan bir hasar sonucu ortaya çıkar. Paralimpik Oyunlar, olimpiyatların ardından aynı şehirde düzenlenir.

19. Ya fırsat hiç gelmeseydi?

• Düşünelim
• Sare Aydın 11 yaşına kadar okula gidemedi. Bu, onun için neyi kaçırmak demekti?
• Arkadaşlarıyla öğrenme ve oyun yıllarını; yeteneğini daha erken gösterme fırsatını.
• Fırsat eşitsizliği
• Bazı insanların, kendi ellerinde olmayan nedenlerle haklardan ve imkânlardan yararlanamaması.
• Sıra sizde
• Sizce hangi düzenlemeler olsaydı Sare okula daha erken başlayabilirdi?

Öğretmene not: Kitap, Sare Aydın’ın 11 yaşına kadar okula gidemediğini belirtir ama nedenini ayrıntılı açıklamaz. Üçüncü kutuda beklenen fikirler: rampa, asansör, uygun sıra ve masa, servis, destek eğitim, evde eğitim. Vurgu: Fırsat eşitsizliği kişinin suçu değildir; çevrenin gidermesi gereken bir eksikliktir.

20. Tarihten ve bugünden ilham verenler

• Âşık Veysel
• Çocukken geçirdiği çiçek hastalığından sonra görme yetisini yitirdi; büyük bir halk ozanı oldu.
• Helen Keller
• Bebekken görme ve işitme yetisini yitirdi; öğretmeninin desteğiyle okudu, yazar oldu.
• Sümeyye Boyacı
• Millî para yüzücü; yüzmede dünya şampiyonu oldu.
• Ampute futbol takımımız
• Saha oyuncuları koltuk değnekleriyle oynar; millî takımımız dünya şampiyonu oldu.
• Bu başarılarda çevrenin desteği nasıl bir rol oynamış olabilir?
• Örnek: Helen Keller, öğretmeninin harfleri avucuna yazmasıyla iletişim kurmayı öğrendi.

Öğretmene not: Âşık Veysel (1894–1973) Türk halk ozanıdır. Helen Keller (1880–1968) ABD’li yazardır; öğretmeni Anne Sullivan, harfleri avucuna yazarak ona iletişim kurmayı öğretti. Sümeyye Boyacı’nın ve Erkek Ampute Futbol Millî Takımı’nın dünya şampiyonlukları, öğretim programında bir sonraki konu (SB.7.1.3) için de örnek olarak geçer.

21. Türkülerin ustası: Âşık Veysel

• Âşık Veysel (sağda) bağlama çalarken
• Yedi yaşında çiçek hastalığı geçirdi; bir gözünü bu hastalıkta, diğerini bir kazada kaybetti.
• Şiirlerini sazıyla söyledi; “Uzun İnce Bir Yoldayım” bugün de sevilerek söyleniyor.
• 1940’larda köy enstitülerinde öğrencilere saz öğretti.
• Köy enstitüleri Âşık Veysel’e nasıl bir fırsat sundu?
• Yeteneğini öğretmen olarak gençlerle paylaşma fırsatı. Fırsat bulan her birey yeteneğiyle topluma katkı verir.

Öğretmene not: Âşık Veysel Şatıroğlu (1894–1973), Sivas’ın Şarkışla ilçesine bağlı Sivrialan köyünde doğdu. Kaynaklara göre yedi yaşında yakalandığı çiçek hastalığıyla bir gözünü, daha sonra bir kazada öteki gözünü kaybetti (hangi gözün hangi olayda kaybedildiği kaynaklarda farklı geçer). 1941–1946 yılları arasında Arifiye, Hasanoğlan gibi köy enstitülerinde saz öğretmenliği yaptı. Fotoğrafta bağlama çalan, sağdaki kişidir.

22. Etkinlik: Empati istasyonları

• 1. istasyon: Konuşmadan, yalnızca yazı ve jestlerle grubunuza bir oyunu anlatın.
• 2. istasyon: Yalnızca tek elinizi kullanarak bir kâğıdı katlayıp uçak yapın.
• 3. istasyon: Gözleriniz kapalıyken masadaki üç nesneyi yalnızca dokunarak tanıyın.
• Empati
• Kendini başkasının yerine koyarak onun duygu ve düşüncelerini anlamaya çalışmak.
• En çok nerede zorlandınız? Hangi düzenleme işinizi kolaylaştırırdı?
• Yazılı yönerge, tek elle açılan kapak, kabartmalı işaretler gibi. Zorluk çoğu zaman kişide değil, ortamdadır.

Öğretmene not: Etkinlik kısa ve güvenli olmalı; alaya ve şakaya izin verilmez. Amaç acımak değil, ortamdaki engelleri fark etmektir. Sonunda şunu vurgulayın: Birkaç dakikalık bir deneyim, özel gereksinimli bireylerin hayatını tam olarak anlatamaz; onlar bu durumlarla kendi yöntemleriyle ustaca baş eder. Program bağlantısı: kendini özel gereksinimli bireylerin yerine koyma (D14.1).

23. Etkinlik: Konuşma halkası

• İncelediğimiz başarı hikâyelerini konuşma halkasıyla tartışalım.
• Sınıfça çember olun; bir “konuşma nesnesi” seçin.
• Nesne kimdeyse yalnız o konuşur, diğerleri dinler.
• Bir hikâyeden ve ondan çıkardığınız dersten söz edin.
• Hazır değilseniz “pas” diyebilirsiniz; söz size döner.
• Tur bitince sınıfça ortak bir yargı yazın.
• Konuşma halkası
• Herkesin sırayla ve sözü kesilmeden konuştuğu, diğerlerinin dikkatle dinlediği tartışma tekniği.
• Sınıfımızın ortak yargısı ne oldu?
• Örnek: Destek ve fırsat bulan herkes yeteneğini gösterebilir; bu yüzden fırsat eşitliği her alanda sürmelidir.

Öğretmene not: Program bu çıktı için konuşma halkası tekniğini önerir ve tartışmanın, fırsat eşitliğini sürdürmenin önemine dair ortak bir yargıyla bitmesini ister (E1.4, E1.5, E2.3, E3.3). Konuşma nesnesi olarak küçük bir top ya da herhangi bir eşya kullanılabilir. Ortak yargıyı tahtaya yazın.

24. Fırsat eşitliği uygulamaları

• Kanunlar, kurumlar ve yerel projeler fırsat eşitliğini nasıl destekliyor?
• Yasal güvence
• Eğitim
• Erişilebilirlik
• Bilgiye erişim
• Bakım hizmetleri
• Yerel projeler

Öğretmene not: Bölüm görseli: alçak tabanlı bir otobüsün kapısından açılan rampa (ABD). Sonraki slayttaki Deniz’in sabah bindiği rampalı otobüs de böyle çalışır.

25. Deniz’in bir günü

• Ben Deniz, tekerlekli sandalye kullanıyorum. Satranç oynamayı ve robot tasarlamayı çok seviyorum. Rampa ve asansör sayesinde her derse arkadaşlarımla giriyorum.
• Deniz
• 12 yaşında (kurgusal bir karakter)
• Saat saat bir gün
• 07.45
• Alçak tabanlı, rampalı otobüsle okula gider.
• 08.30
• Asansörle üst kattaki sınıfına çıkar.
• 12.40
• Bahçede arkadaşlarıyla satranç oynar.
• 16.00
• Kursun girişinde yalnız merdiven var; içeri giremez.
• Deniz’in gününü hangi düzenlemeler kolaylaştırıyor? Saat 16.00’daki sorun nasıl çözülür?

Öğretmene not: Deniz kurgusal bir karakterdir. Amaç, öğrencilerin kendini Deniz’in yerine koyması ve engelin çoğu zaman kişide değil, eksik düzenlemede olduğunu fark etmesidir. Cevap: rampalı otobüs, asansör, erişilebilir bahçe; kursun girişine rampa ya da asansör yapılması, geçici rampa.

26. Haklar güvence altında

• Özel gereksinimli bireylerin hakları Anayasa ve kanunlarla güvence altındadır.
• 10.
• Anayasa: Herkes kanun önünde eşittir.
• sayılı Engelliler Hakkında Kanun (2005)
• Aralık
• Dünya Engelliler Günü
• Herkes için erişilebilir bir yaşam

Öğretmene not: Anayasa’nın 10. maddesine 2010’da eklenen fıkraya göre çocuklar, yaşlılar ve engelliler gibi gruplar için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz. 5378 sayılı Kanun 2005’te kabul edildi; özel gereksinimli bireylerin temel hak ve özgürlüklerden diğer bireylerle eşit koşullarda yararlanmasını amaçlar. Ülkemizde her yıl 10–16 Mayıs Engelliler Haftası’nda da farkındalık etkinlikleri yapılır. Türkiye, Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme’ye de taraftır.

27. Dört alanda fırsat eşitliği

• Eğitim
• Kaynaştırma uygulamaları ve bireyselleştirilmiş eğitim programları
• Erişilebilirlik
• Kamu binalarında ve toplu taşımada herkesin kullanabileceği düzenlemeler
• Sağlık
• Sağlık hizmetlerine kolayca ulaşabilme
• Sosyal yaşam
• Bakım, spor, kültür ve sanatta destekleyici hizmetler
• Amaç, özel gereksinimli bireylerin hayatın her alanında yer alıp topluma katkı vermesidir.

Öğretmene not: Kitap, yasalarla güvence altına alınan fırsat eşitliği uygulamalarını şöyle sıralar: eğitimde kaynaştırma/bütünleştirme ve bireyselleştirilmiş eğitim programları; kamu binaları ve ulaşımda erişilebilirlik; sağlık hizmetlerine kolay erişim; sosyal yaşamda destekleyici hizmetler. Sonraki slaytlar bu alanları tek tek açar.

28. Eğitimde fırsat eşitliği

• Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, özel gereksinimli öğrencilere ihtiyaçlarına uygun eğitim sunar.
• Akranlarıyla aynı sınıfta okurlar: kaynaştırma.
• İhtiyaçlarına göre hazırlanan özel bir plan: BEP.
• Destek eğitim odalarında ek ders alabilirler.
• Okula gelemeyenlere evde ya da hastanede eğitim verilir.
• Amaç, onları üst öğrenime, mesleğe ve topluma hazırlamaktır.
• BEP
• Bireyselleştirilmiş eğitim programı, öğrencinin ihtiyaçlarına göre hazırlanan ve ona özel olan eğitim planıdır.
• Kaynaştırma öğrencisi bir arkadaşımıza nasıl destek olabiliriz?
• Onu grup çalışmalarına katarız, yardım etmeden önce sorarız, birlikte iletişim yolları buluruz.

Öğretmene not: Kaynaştırma/bütünleştirme, özel gereksinimli öğrencinin destek eğitimle birlikte akranlarıyla aynı okulda ve sınıfta eğitim görmesidir. Destek eğitim odaları kaynaştırma öğrencilerine ve özel yetenekli öğrencilere ek eğitim sunar. Evde eğitim sağlık sorunu nedeniyle okula gidemeyen öğrencilere, hastanede eğitim ise tedavi gören öğrencilere verilir.

29. Kim için hangi düzenleme?

• Her grup için hayatı kolaylaştıracak bir düzenleme önerin. Sonra bugün neler olduğuna bakalım.
• Görme
• yetersizliği olanlar
• Çevresini dokunarak, sesle ya da bastonla tanıyabilir.
• Kılavuz yüzey, Braille, sesli cihazlar
• İşitme
• İşaret dilinden, yazıdan ve görsel ipuçlarından yararlanabilir.
• İşaret dili, alt yazı, ışıklı uyarı
• Bedensel
• Yürürken ya da hareket ederken güçlük yaşayabilir.
• Rampa, asansör, geniş kapılar
• Dil ve konuşma
• güçlüğü olanlar
• Kendini sözle ifade etmekte zorlanabilir.
• Dil ve konuşma terapisi, resimli kartlar
• Dikkat ve öğrenme
• Okuma, yazma, hesaplama ya da dikkat toplamada zorlanabilir.
• BEP, destek eğitim odası
• Unutmayalım: Özel yetenekli öğrenciler de destek alır; örneğin Bilim ve Sanat Merkezlerinde (BİLSEM).

Öğretmene not: Kartları tek tek açın; her biri için önce öğrencilerden düzenleme önerisi isteyin, sonra “Bugün” kutularını açın. Programın örnekleri: özel gereksinimli birey rampası, kaldırımlarda hissedilebilir kılavuz yüzey, sesli veya kabartmalı cihazlar.

30. Kaldırımdaki sarı yol: kılavuz yüzey

• Kaldırımda kılavuz yüzey: önce çizgili, sonra noktalı taşlar
• Çizgili taşlar yolu gösterir. Çizgileri izleyen kişi güvenle ilerler.
• Noktalı taşlar “dur, dikkat et” der: Yaya geçidi, merdiven ya da durak yaklaşıyordur.
• Kabartmalar ayakla ve bastonla hissedilir; sarı renk az görenlerin de yolu fark etmesini sağlar.
• Okulunuzun çevresinde kılavuz yüzey olsa nereden nereye uzanmalıydı?
• Örneğin otobüs durağından ve yaya geçidinden okul kapısına kadar; merdiven başlarında da noktalı taşlar olmalı.

Öğretmene not: Fotoğraf Çin’in Shenzhen kentinde bir kaldırımda çekildi; ülkemizdeki kılavuz yüzeyler de aynı mantıkla çalışır: Çizgili yüzey yön gösterir, noktalı yüzey uyarır. Kitapta bunlar kaldırımlardaki “özel takip şeritleri” olarak geçer. Program, bu tür günlük düzenlemelerin görsellerle incelenmesini ve “Bu nedir, ne işe yarar?” gibi açık uçlu soruların sorulmasını önerir.

31. Braille alfabesi ve işaret dili

• Braille alfabesi
• Kabartma noktalarla yazılır, parmakla okunur.
• Her harf, altı noktalık bir hücrede yer alır.
• Görme yetersizliği olan Louis Braille geliştirdi.
• İşaret dili
• El, yüz ve beden hareketleriyle kurulan bir dildir.
• Ülkemizde Türk İşaret Dili kullanılır.
• Harfler için bir parmak alfabesi de vardır.
• Çevrenizde Braille yazıyı ya da işaret dilini nerede gördünüz?
• Braille: asansör düğmeleri, bazı ilaç kutuları. İşaret dili: bazı televizyon yayınlarındaki tercümanlar.

Öğretmene not: Louis Braille (1809–1852) Fransızdır; küçük yaşta görme yetisini kaybetti ve gençken bu yazı sistemini geliştirdi. İşaret dilleri evrensel değildir; ülkelerin çoğunun kendine özgü bir işaret dili vardır. Kitaptaki görsellerde işaret dili alfabesi ve Braille alfabesi yer alır.

32. Parmak uçlarıyla okunan bilgiler

• Görme yetersizliği olan biri bilgiyi dokunarak da alabilir.
• Braille kitap
• Kabartma noktalar, parmak uçlarıyla soldan sağa okunur.
• Kabartmalı yaya butonu
• Butondaki kabartma ok, karşıya geçiş yönünü gösterir.
• Bu düzenlemeler görme yetersizliği olan birine ne kazandırır?
• Kitap okuyabilir, karşıdan karşıya güvenle geçebilir; başkasına muhtaç kalmadan yaşar.

Öğretmene not: İlk fotoğrafta Braille yazılmış bir kitabı okuyan parmaklar, ikincisinde ABD’de bir yaya geçidindeki kabartma oklu buton görülüyor. Bu tür butonlarda ok, geçilecek yönü parmakla hissettirir; birçoğu sesli uyarı da verir. Öğrencilerden çevrelerinde gördükleri sesli ya da kabartmalı başka düzenlemeleri saymalarını isteyin (sesli trafik lambaları, asansör düğmeleri gibi).

33. Erişilebilirlik herkese yarar

• Düşünelim
• Okulun girişindeki rampayı özel gereksinimli bireyler dışında kimler kullanır?
• Bebek arabası iten ebeveynler, yaşlılar, ayağı alçıda olanlar, ağır yük taşıyanlar.
• Erişilebilirlik
• Binaların, ulaşımın, bilginin ve hizmetlerin herkes tarafından kolayca kullanılabilmesi.
• Sıra sizde
• Otobüsteki sesli durak anonsu kimlerin işine yarar?

Öğretmene not: Üçüncü kutudaki sorunun cevabı: görme yetersizliği olanlar, şehri tanımayan yolcular, okuma bilmeyen küçük çocuklar, yaşlılar. Ana fikir: Erişilebilir tasarım herkesin hayatını kolaylaştırır. Kitapta örnek olarak kaldırımlardaki takip şeritleri (kılavuz yüzey) verilir.

34. Bilgiye ulaşmak da bir hak

• Haberler, filmler ve internet herkese ulaşmalı. Kitle iletişim araçları ve teknoloji bunu kolaylaştırır.
• Alt yazı
• Konuşmaları ekranda yazıya döker; işitme yetersizliği olanlar da yayını izleyebilir.
• Sesli betimleme
• Filmde olup biteni sesle anlatır; görme yetersizliği olanlar da filmi takip edebilir.
• Ekran okuyucu
• Bilgisayar ve telefondaki yazıları sesli okuyan programdır.
• Okulumuzun duyuruları ve videoları herkese ulaşıyor mu?
• Duyurular hem yazılı hem sesli yapılmalı; videolara alt yazı eklenmeli.

Öğretmene not: Bu slayt, ünitenin “kitle iletişim” anahtar kavramıyla bağ kurar. Bazı televizyon kanallarında işaret dili tercümanlı haber bültenleri ve sesli betimlemeli yayınlar bulunur.

35. Devletin bakım ve destek hizmetleri

• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
• Umut Evleri
• Bireyler ev ortamında kalır; günlük yaşam becerileri kazanıp olabildiğince bağımsız yaşar.
• Gündüz bakım
• Gün boyu bakım ve etkinlik desteği verilir; aileler de kendilerine zaman ayırabilir.
• Misafir bakım
• Aile; sağlık, seyahat gibi nedenlerle kısa süre yanında olamazsa yatılı bakım verilir.
• Özel bakım
• Sürekli bakıma ihtiyaç duyanlara, devletin denetlediği özel merkezlerde bakım verilir.
• Bu hizmetler yalnız bireye mi, ailesine de mi destek olur?
• İkisine de. Birey bakım ve etkinlik desteği alır; aile de dinlenme ve sosyal hayata katılma fırsatı bulur.

Öğretmene not: Hizmetlerin tam adları: Umut Evleri, Gündüz Bakım Merkezleri, Geçici ve Misafir Bakım Hizmeti, Özel Bakım Merkezleri. Bu hizmetleri Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı yürütür; özel bakım merkezleri ise Bakanlığın il müdürlüklerince denetlenen özel kuruluşlardır. Soru: Ailesi kısa süreliğine yanında olamayacak özel gereksinimli bir birey hangi hizmetten yararlanabilir? (Geçici ve misafir bakım.)

36. Şehirlerimizden örnek projeler

• Kastamonu: Uzmanlar eşliğinde atlı terapiye katılan çocukların dengesi ve yürüyüşü gelişiyor.
• Fethiye: Halk plajları engelsiz plaja dönüştürüldü; bir kısa mola merkezi de açıldı.
• Karabük: Ekipler, desteğe ihtiyacı olan bireyleri evlerinde düzenli olarak ziyaret ediyor.
• Atlı terapi
• Uzman eşliğinde ata binerek bedensel ve ruhsal gelişimi destekleyen yöntem.
• Bu üç projenin ortak amacı nedir?
• Özel gereksinimli bireylerin yaşamını kolaylaştırmak; onların ve ailelerinin sosyal hayata katılmasını sağlamak.

Öğretmene not: Kastamonu’daki projenin adı “Sen de Gel”dir; atlı terapi kas gelişimini, dengeyi ve yürüme becerilerini destekler. Fethiye’deki kısa mola merkezinde bireyler uzman personelle vakit geçirirken aileler günlük işlerini yapabilir. Karabük’teki evde bakım hizmetinden yaşlılık nedeniyle desteğe ihtiyaç duyanlar da yararlanır. Program, öğrencilerden kendi çevrelerinden benzer örnekler vermelerinin istenmesini önerir.

37. Fikir üretiyoruz

• Fırsat eşitliğini sürdürmek için biz neler yapabiliriz?
• Değerler ve davranışlar
• Örnek olay
• Okul gözlemi
• Beyin eseri
• Proje tasarısı

38. Fırsat eşitliğini yaşatan değerler

• Kanunlar ve düzenlemeler kadar değerlerimiz de önemlidir.
• Sevgi
• Herkesi farklılıklarıyla birlikte kabul etmek
• Şefkat
• Gerektiğinde yanında olup destek vermek
• Merhamet
• Başkasının yaşadığı güçlüğü fark edip incelikle davranmak
• Bu değerler bizi birbirimize yaklaştırır; kimsenin dışarıda kalmadığı bir toplum kurarız.

Öğretmene not: Merhamet acımak değildir; karşındakini eşit görüp incelikle davranmaktır. Program bu çıktıda öğrencilerin özel gereksinimli bireylerin duygularına önem vermesini, anlayışlı olmasını ve destekleyici davranmasını bekler (D9.2, D15.1).

39. Tutumumuz davranışımıza yansır

• Kaçınalım
• Kişiyi yok sayıp yanındakiyle konuşmak
• Acıyarak bakmak, alay etmek
• Rampayı ya da kılavuz yüzeyi kapatmak
• Yapalım
• Doğrudan kişinin kendisiyle konuşmak
• Yardımdan önce “Yardım ister misin?” diye sormak
• Onu oyunlara, gruplara ve kararlara katmak
• Tutum
• Bir kişiye ya da duruma karşı takındığımız olumlu ya da olumsuz bakış.
• Davranış
• Kişinin dışarıdan gözlenebilen söz ve hareketleri.

Öğretmene not: Tutum içimizdeki bakıştır, davranış onun dışa yansımasıdır. “Kaçınalım” sütunundaki her davranışı öğrencilerle birlikte “Yapalım” sütunundaki karşılığına dönüştürün.

40. Örnek olay: Müze gezisi

• 7/B sınıfı, şehir müzesine bir gezi planlıyor.
• Sınıftaki Kerem tekerlekli sandalye kullanıyor; müzenin girişinde ise yalnızca merdiven var.
• Bir öğrenci “Kerem bu geziye katılmasın, sorun çözülür.” diyor.
• Kapsayıcılık
• Kimseyi dışarıda bırakmadan herkesin katılımını sağlamak.
• Bu öneri fırsat eşitliğine uygun mu? Siz ne önerirsiniz?
• Uygun değil; çözüm Kerem’i değil, engeli ortadan kaldırmaktır. Müzeden rampa istenebilir ya da erişilebilir bir müze seçilebilir.

Öğretmene not: Kerem kurgusal bir karakterdir. Beklenen sonuç: Çözüm kişiyi dışarıda bırakmak değil, engeli kaldırmaktır. Olası öneriler: müzeden taşınabilir rampa istemek, erişilebilir bir müze seçmek, gezi planını Kerem’le birlikte yapmak.

41. Bir çözüm: taşınabilir rampa

• Eski bir binanın taş basamaklarına kurulmuş taşınabilir rampa
• Eski binaların taş basamakları her zaman kolayca değiştirilemez.
• Taşınabilir rampa gerektiğinde basamakların üzerine kurulur, sonra toplanır.
• Tekerlekli sandalye kullanan biri de binaya girebilir. Kerem’in gezisi de böyle çözülebilir.
• Okulunuzda taşınabilir bir rampa nerede işe yarardı?
• Sahneye çıkışta, tek basamaklı kapılarda, okul gezilerinde ve etkinliklerde.

Öğretmene not: Fotoğraf Fransa’nın Chartres kentinde, Hôtel Montescot adlı eski bir binanın girişinde çekildi. Taşınabilir rampa, kalıcı bir rampa yapılamayan ya da yapılması zaman alan yerlerde geçici bir çözümdür; asıl hedef, girişlerin baştan herkes için erişilebilir yapılmasıdır. Önceki slayttaki örnek olayla bağ kurun: Çözüm, Kerem’i geziden ayırmak değil, girişteki engeli kaldırmaktır.

42. Yapmak yetmez, sürdürmek gerekir

• Bu düzenlemeler neden işe yaramıyor? Fırsat eşitliğini sürdürmek için ne yapmalı?
• Kılavuz yüzeyin üzerine araç park edilmiş.
• Kılavuz yüzeyler her zaman boş bırakılmalı.
• Okulun asansörü haftalardır bozuk.
• Düzenli bakım yapılmalı, arıza hemen giderilmeli.
• Rampanın önüne saksılar dizilmiş.
• Rampalar, kapılar ve geçitler açık tutulmalı.
• Okulun yeni tanıtım videosunda alt yazı yok.
• Her yeni işte erişilebilirlik baştan düşünülmeli.

Öğretmene not: Öğrenme çıktısındaki “sürdürme” vurgusu: Düzenleme yapmak kadar onu korumak ve işler hâlde tutmak da önemlidir. Kılavuz yüzeye ya da ayrılmış park yerine yapılan ihlaller belediyeye veya kolluk birimlerine bildirilebilir.

43. Etkinlik: Okulumuzu inceleyelim

• Gruplar hâlinde okulunuzu dolaşın ve şu soruların cevabını not edin:
• Girişte ve bahçede rampa var mı? Önü boş mu?
• Katlar arasında asansör, merdivenlerde tutamak var mı?
• Lavabolar ve panolar herkesin ulaşabileceği yükseklikte mi?
• Duyurular hem yazılı hem sesli yapılıyor mu?
• Koridorlarda kabartmalı yön işaretleri var mı?
• Bulduğunuz eksikler, üreteceğiniz fikirlerin başlangıç noktası olacak.
• Unutmayın
• Gözlemi öğretmeninizin rehberliğinde ve okul idaresinden izin alarak yapın.

Öğretmene not: Süreç bileşeni b ile c arasında köprü: Öğrenciler önce çevrelerindeki durumu inceler, sonra fikir üretir. Gözlem tablosunu tahtaya çizip grupların bulgularını toplayın.

44. Fikir üretme alanları

• Eğitim
• Her öğrenci derslere, gezilere ve etkinliklere nasıl eşit katılabilir?
• Sağlık
• Hastaneye ulaşmak, randevu almak ve sırayı izlemek nasıl kolaylaşır?
• İstihdam
• İş hayatı: Herkes yeteneğine uygun bir işte nasıl çalışabilir?
• Ulaşım
• Otobüsler, duraklar ve kaldırımlar herkes için nasıl güvenli olur?
• Sosyal yaşam
• Spor, sanat ve oyun etkinliklerine herkes nasıl katılabilir?

Öğretmene not: Kitaptaki beyin eseri etkinliği bu beş alanı kullanır: eğitim, sağlık, istihdam, ulaşım, sosyal yaşama katılım. İstihdam, kişinin bir işte çalıştırılması ve iş sahibi olmasıdır. Program, önce bireylerin ihtiyaç duyduğu farklı alanların belirlenmesini, bu alanlarda yapılmış çalışmaların incelenmesini, sonra yeni fikirler geliştirilmesini önerir.

45. Etkinlik: Beyin eseri tekniği

• Fikirleri konuşarak değil, yazarak üretiyoruz. Her grup bir alanla başlar.
• Bir alan seçin ve adını kâğıdın başına yazın.
• Üç dakikada o alan için fikirlerinizi yazın.
• Kâğıdı sonraki gruba verin; gelen fikirleri geliştirin.
• Kâğıdınız size dönünce benzer fikirleri gruplayın.
• En özgün ve uygulanabilir fikirleri sınıfça seçin.
• Beyin eseri (ürünü)
• Fikirlerin yazıyla üretildiği, kâğıtlar elden ele geçtikçe geliştirildiği teknik.
• Kural: Fikirleri eleştirmeyiz, geliştiririz.

Öğretmene not: Program bu çıktı için beyin eseri (ürünü) tekniğini önerir; ortaya çıkan fikirler tüm sınıfça tartışılır ve en özgün öneriler belirlenir (SDB2.2, SDB2.3). Süreci kontrol listesiyle değerlendirebilirsiniz: Her üye yazdı mı? Fikirler geliştirildi mi? Benzerleri gruplandı mı? Seçilen fikirler ürün dosyasına kondu mu?

46. Fikirden çözüme

• Kütüphane
• Okul kütüphanemizi herkes için nasıl erişilebilir yapabiliriz?
• Sesli kitap köşesi, büyük puntolu kitaplar, alçak raflar ve Braille etiketler.
• Özgün fikir
• Daha önce denenmemiş ya da var olan bir çözümü yeni bir biçimde uygulayan fikir.
• Teneffüs
• Herkesin birlikte oynayabileceği bir teneffüs oyunu tasarlayabilir misiniz?

Öğretmene not: İlk kutu örnek bir çözüm gösterir; üçüncü kutuyu gruplara açık uçlu görev olarak verin. Özgünlük kadar uygulanabilirliği de sorgulayın: Okulun imkânlarıyla yapılabilir mi, kimlerden destek gerekir?

47. Etkinlik: Proje tasarısı

• Ne?
• Projenin adı ve fikri
• Neden?
• Çözeceği sorun ve amacı
• Kim için?
• Projeden yararlanacaklar
• Nerede, ne zaman?
• Yer, tarih ve süre
• Nasıl?
• Adımlar ve görev dağılımı
• Kimlerle?
• Destek alınacak kurumlar
• Tasarınızı okul müdürlüğüne sunun; uygun bulunan fikirleri birlikte hayata geçirelim.

Öğretmene not: Program, dersin sonunda seçilen fikirlerin uygulanması için bir proje tasarısı hazırlanmasını ve tasarının okul müdürlüğüne sunulmasını önerir; alternatif olarak bir sosyal medya panosu (sınıf panosunda paylaşım akışı biçiminde) hazırlanabilir. Her grup bir proje yürütücüsü seçer. Ürünler dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilebilir.

48. Anahtar kavramlar

• Özel gereksinim
• Bireyin gündelik hayatı ve eğitimi için yaşıtlarından farklı olarak ek desteğe ihtiyaç duyması.
• Fırsat eşitliği
• Kim olursa olsun herkesin aynı haklardan ve imkânlardan yararlanabilmesi.
• Sosyal hayat
• İnsanların okulda, işte, sokakta ve etkinliklerde bir arada sürdürdüğü ortak yaşam.
• Tutum
• Bir kişiye, gruba ya da duruma karşı takınılan olumlu ya da olumsuz bakış.
• Davranış
• Kişinin dışarıdan gözlenebilen söz ve hareketleri.

Öğretmene not: Maarif programına göre 1. öğrenme alanının anahtar kavramları: davranış, etkili iletişim, fırsat eşitliği, grup, iletişim, kitle iletişim, özel gereksinim, sosyal hayat, toplum, tutum. Bu konuyla en çok ilişkili olanlar bu slaytta toplandı.

49. Özet ve tekrar

• Önce balık kılçığıyla özetleyelim, sonra kendimizi deneyelim.
• Balık kılçığı
• 6 doğru-yanlış
• 6 test sorusu
• 3 hızlı soru

50. Özet: Fırsat eşitliğini sürdürmek

• Herkes için fırsat eşitliği
• Eşit haklar
• Herkes kanun önünde eşittir (Anayasa, 10. md.)
• Yasal güvence
• 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun
• Erişilebilirlik
• Rampa, kılavuz yüzey, Braille, alt yazı
• Eğitim ve bakım
• Kaynaştırma, BEP, evde eğitim, bakım hizmeti
• Değerler
• Sevgi, şefkat, merhamet, saygı ve empati
• Yeni fikirler
• Okul gözlemi, beyin eseri, proje tasarısı
• Fırsat bulan her birey yeteneğini gösterir; herkesin katkı verdiği toplum güçlenir.

Öğretmene not: Maarif programı birçok çıktıda özet için balık kılçığı kullanmayı önerir. Öğrenciler kendi balık kılçığını deftere çizip her kılçığa bu dersten bir örnek yazabilir.

51. Doğru mu, yanlış mı?

• Özel yetenekli bireyler de özel gereksinimli bireyler arasında yer alır.
• Özel yetenekli bireylerin de yaşıtlarından farklı eğitim ihtiyaçları vardır. Destek eğitim odaları ve BİLSEM’ler bu ihtiyaca yönelik eğitim verir.

52. Doğru mu, yanlış mı?

• Fırsat eşitliği, herkese her durumda tıpatıp aynı şeyin verilmesi demektir.
• Fırsat eşitliği, herkesin ihtiyacına uygun destekle aynı haklardan yararlanabilmesidir. Merdivenin yanına rampa yapılması buna örnektir.

53. Doğru mu, yanlış mı?

• Kaldırımlardaki kabartmalı kılavuz yüzeyler, görme yetersizliği olan bireylerin güvenle yürümesine yardımcı olur.
• Bu yüzeyler ayakla ve bastonla hissedilir; yolu ve durulacak yeri gösterir.

54. Doğru mu, yanlış mı?

• Sağlık sorunu nedeniyle okula gelemeyen öğrenciler eğitim hakkından yararlanamaz.
• Bu öğrencilere evde ya da hastanede eğitim hizmeti verilir.

55. Doğru mu, yanlış mı?

• Fırsat eşitliği için yeni düzenlemeler yapmak yeterlidir; yapılanları korumaya gerek yoktur.
• Bozuk bir asansör ya da önü kapatılmış bir rampa işe yaramaz. Fırsat eşitliği, düzenlemeler korunarak sürdürülür.

56. Doğru mu, yanlış mı?

• Fırsat eşitliği yalnızca bireye değil, topluma da yarar sağlar.
• Herkes yeteneğini kullanabildiğinde toplumda adalet ve huzur güçlenir, ülke gelişir.

57. Çöz bakalım

• Aşağıdakilerden hangisi fırsat eşitliğine uygun bir uygulama değildir?
• Okul binasına rampa ve asansör yapılması
• Kız ve erkek öğrencilerin aynı koşullarda eğitim alması
• Ücretsiz bir kursa yalnızca şehir merkezinde oturanların alınması
• Okula gelemeyen öğrenciye evde eğitim verilmesi
• C
• Oturulan yere göre ayrım yapmak, bazı öğrencileri fırsattan yoksun bırakır. Diğer seçenekler fırsat eşitliğini destekler.

58. Çöz bakalım

• Millî yüzücü Batuhan Eruçar’ın şehrinde ona uygun bir havuz yoktu. Annesi bu sorunu aşmak için antrenörlük eğitimi aldı ve oğlunu kendisi çalıştırdı.
• Bu bilgi aşağıdakilerden hangisini en iyi destekler?
• Başarıda aile desteği önemli bir yer tutar.
• Sporda başarı yalnızca yeteneğe bağlıdır.
• Uygun spor tesisleri her şehirde bulunur.
• Yüzme, öğrenmesi en kolay spor dalıdır.
• A
• Annesinin çabası, başarıda aile desteğinin payını gösteriyor. B ve C metinle çelişir; D ile ilgili bir bilgi yoktur.

59. Çöz bakalım

• Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
• Görme yetersizliği – Braille alfabesi
• İşitme yetersizliği – Alt yazılı yayın
• Bedensel yetersizlik – Rampa ve asansör
• İşitme yetersizliği – Sesli trafik lambası
• D
• Sesli trafik lambası, görme yetersizliği olan bireylerin karşıdan karşıya güvenle geçmesine yardım eder.

60. Çöz bakalım

• Fırsat eşitliğinin toplum açısından sağladığı yararlardan biri aşağıdakilerden hangisidir?
• Bireyin öz güveninin artması
• Toplumda adalet ve huzurun güçlenmesi
• Kişinin hayallerine ulaşabilmesi
• Kişinin kendini değerli hissetmesi
• B
• Diğer seçenekler bireye sağlanan yararlardır. Adalet ve huzur ortamı ise bütün toplumu ilgilendirir.

61. Çöz bakalım

• Can
• Okulumuza rampa yapıldı ama önüne sürekli bisiklet bırakılıyor. Tekerlekli sandalye kullanan arkadaşımız yine giremiyor.
• Can’ın anlattığı durum aşağıdaki yargılardan hangisini en iyi destekler?
• Rampalar yalnızca yeni binalara yapılmalıdır.
• Okula bisikletle gelmek yasaklanmalıdır.
• Rampanın yerine yeni bir merdiven yapılmalıdır.
• Yapılan düzenlemeler korunmazsa fırsat eşitliği sürdürülemez.
• D
• Rampa yapılmış ama korunmamış. Bisikleti yasaklamak gerekmez; rampanın önünü boş tutmak yeter. Fırsat eşitliği, düzenlemeler korunarak sürdürülür.

62. Çöz bakalım

• Görme yetersizliği olan Zeynep, okul kütüphanesindeki kitapları okuyamadığı için kütüphaneye gitmek istemiyor.
• Zeynep’in kütüphaneden yararlanabilmesi için hangi öneri en uygundur?
• Yeni roman ve ansiklopediler alınması
• Kütüphanenin daha uzun süre açık kalması
• Sesli kitap ve Braille kitap köşesi kurulması
• Kütüphanenin daha geniş bir salona taşınması
• C
• Sesli ve Braille kitaplar Zeynep’in ihtiyacına doğrudan cevap verir; diğer öneriler onun sorununu çözmez.

63. Kim bilecek?

• Kabartma noktalarla yazılan ve parmak uçlarıyla okunan alfabenin adı nedir?
• Braille alfabesi
• Özel gereksinimli öğrenci için hazırlanan, ona özel eğitim planının kısa adı nedir?
• BEP (Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı)
• Fikirlerin yazıyla üretildiği ve kâğıtların elden ele dolaştığı teknik hangisidir?
• Beyin eseri (ürünü) tekniği

64. Gelecek derse hazırlanalım

• Millî mesele ne demektir? Hangi durumlar bir milleti birlikte harekete geçirir?
• Millî Mücadele’de ve 15 Temmuz’da Türk milleti nasıl bir tutum gösterdi?
• 6 Şubat depremlerinden sonra hangi davranışlar birlik ve dayanışmayı gösterdi?
• Bilimde, sanatta ve sporda kazanılan başarılar bizi nasıl birleştirir?
• Derse başlarken yazdığınız 5N1K sorularından cevabını bulduklarınızı işaretleyin. Gelecek dersin etkinliği için A3 kâğıdı, renkli karton, makas ve yapıştırıcı hazırlayın.

Öğretmene not: Sıradaki öğrenme çıktısı SB.7.1.3: Türk toplumunun millî meseleler karşısında gösterdiği tutum ve davranışlara ilişkin çıkarım yapabilme (5–6. haftalar).

65. Kaynaklar ve notlar

• Öğrenme çıktısı
• MEB Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı: 7. sınıf, 1. öğrenme alanı (Birlikte Yaşamak), SB.7.1.2.
• Kaynak
• MEB 7. Sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabı (2026-2027) kapsamına göre özgün olarak yazılmıştır.
• Yasal metinler
• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, 10. madde; 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun.
• Örnek olaylar
• Deniz’in ve Kerem’in hikâyeleri sınıf tartışması için kurgulanmıştır.

66. Görsel kaynakları

• Türkiye–İngiltere, 2017 Avrupa Ampute Futbol Şampiyonası finali, İstanbul
• CeeGee · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: 2017EAFCfinalTURvsENG (35).jpg
• Helen Keller ve öğretmeni Anne Sullivan (1897)
• Miscellaneous Items in High Demand, PPOC, Library of Congress · Kamu malı · Wikimedia Commons: Helen Keller and Anne Sullivan LCCN2004672077.jpg
• Âşık Veysel bağlama çalarken
• Şarkışla Belediyesi (unknown) · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Aşık Veysel (bağlama çalarken).jpg
• Alçak tabanlı bir otobüsün açılır rampası (Albany, ABD)
• Steve Morgan · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Close-up of wheelchair ramp deployed at front door of Gillig low-floor bus - Albany, Oregon (2018).jpg
• Kaldırımda kılavuz yüzey: çizgili ve noktalı taşlar (Shenzhen, Çin)
• Mx. Granger · CC0 · Wikimedia Commons: Tactile paving in China 2.jpg
• Braille kitabı okuyan parmaklar
• fotoblasete (Flickr) · CC BY 2.0 (creativecommons.org/licenses/by/2.0) · Wikimedia Commons: A person reading a braille book.jpg
• Kabartma oklu yaya butonu (Irvine, ABD)
• Fluffy89502 · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: 7T8A0067.jpg
• Taş basamaklı bir girişe kurulmuş taşınabilir rampa (Chartres, Fransa)
• Coyau · CC BY-SA 3.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0) · Wikimedia Commons: Chartres, Hôtel Montescot 08 rampe PMR.jpg