7. Sınıf Birlikte Yaşamak Sunusu: İletişimin Önemi

1. Anlamak ve Anlaşılmak

• Anlamak ve
• Anlaşılmak
• 7. Sınıf Sosyal Bilgiler · Birlikte Yaşamak Sunusu
• Ailede, sınıfta, sokakta ve dijital dünyada: Etkili iletişim birlikte yaşamayı nasıl kolaylaştırır?

Öğretmene not: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, 7. sınıf Sosyal Bilgiler, 1. öğrenme alanı “Birlikte Yaşamak”. Öğrenme çıktısı SB.7.1.1 (2026-2027 yıllık planında 1–2. haftalar). Sunu programın süreç bileşenlerini izler: merak etme ve soru sorma (Giriş), bilgi toplama ve doğruluğunu değerlendirme (Bölüm 1–3), olumlu iletişimin önemine yönelik çıkarım (Bölüm 4). Sunudaki örnek olaylar ve kişiler kurgusaldır. Kapak fotoğrafı: Antalya Devlet Senfoni Orkestrası’nın Kasım 2024’teki bir konseri. “Bu kadar farklı çalgı nasıl uyum içinde çalıyor?” sorusuyla derse girip Bölüm 1’deki orkestra benzetmesine bağlanabilirsiniz.

2. Merak edelim

• Aynı söz, söyleniş biçimine göre nasıl olur da bir tartışmayı başlatır ya da bitirir?
• Ailede, sınıfta ya da ekran başında insanlar neden bazen birbirini yanlış anlar?
• 5N1K soru kartı: Merak ettiğin bir soruyu yaz
• Kim?
• İyi bir dinleyici kimdir?
• Ne?
• Ben dili ne demektir?
• Nerede?
• İletişim en çok nerede aksar?
• Ne zaman?
• Ne zaman susup dinlemeliyiz?
• Nasıl?
• Tartışma nasıl uzlaşmaya döner?
• Neden?
• Mesajlar neden yanlış anlaşılır?

Öğretmene not: İki soruyu sorun, öğrencilerin tahminlerini tahtaya not edin. Ardından her öğrenci 5N1K kartına merak ettiği bir soruyu yazsın (süreç bileşenleri a ve b). Kartları sınıf panosunda toplayın; Bölüm 4’teki “Sorularımıza dönelim” slaytında bu sorulara geri döneceksiniz.

3. Yol haritamız

• İletişim nedir?
• Tanım, türler, gruplar, kitle iletişimi
• Etkili iletişim
• Empati, ben dili, saygı, dinleme, beden dili
• İletişim engelleri
• Günlük hayatta ve dijital ortamda; sen dili
• Çatışmadan uzlaşmaya
• Arkası yarın, barışçıl dil, canlandırma
• Özet ve tekrar
• Kavramlar, doğru-yanlış, test, kim bilecek

Öğretmene not: Web sürümünde ve PowerPoint’te başlıklara tıklayınca ilgili bölüme gidilir.

4. İletişim nedir?

• Birlikte yaşayan insanlar duygularını, düşüncelerini ve bildiklerini nasıl paylaşır?
• Birlikte yaşamak
• Dâhil olduğumuz gruplar
• İleti ve geri bildirim
• Sözlü, yazılı, sözsüz
• Kitle iletişim araçları
• Nezaket sözleri

5. Birlikte yaşamak bir orkestra gibi

• Daha bebekken ağlayarak, gülerek iletişim kurmaya başlarız.
• Bir orkestrada her çalgı farklıdır; müzisyenler birbirini dinleyerek uyum yakalar.
• Toplumda da uyumun anahtarı iletişimdir: Konuşur, dinler, birbirimizi anlarız.
• İyi iletişim güveni artırır; bir arada huzurla yaşamamızı kolaylaştırır.
• Toplum
• Aynı topraklarda yaşayan; ortak kültür, değer ve kurallarla birbirine bağlı insanların oluşturduğu bütün.
• Bir sınıfta kimse birbirini dinlemeseydi neler olurdu?
• Herkes aynı anda konuşur, kimse kimseyi anlamaz. Kurallar unutulur, kırgınlıklar artar.

Öğretmene not: Benzetmeyi genişletin: Orkestrada şef, nota ve dinleme olmazsa gürültü çıkar. Toplumda da ortak kurallar ve iletişim olmazsa uyum bozulur. Öğrencilerden kendi benzetmelerini bulmalarını isteyebilirsiniz (ör. futbol takımı, arı kovanı).

6. Dâhil olduğumuz gruplar

• Hepimiz aynı anda birçok grubun üyesiyiz. Her grupta iletişim kurarız.
• Aile: Sevgiyi, saygıyı ve konuşmayı ilk öğrendiğimiz grup
• Sınıf ve okul: Birlikte öğrendiğimiz, ortak kurallara uyduğumuz grup
• Arkadaş grubu: Oyunu, sohbeti ve sevinci paylaştığımız grup
• Takım ve kulüp: Ortak bir hedef için iş birliği yaptığımız grup
• Dijital gruplar: Ailece ya da sınıfça yazıştığımız mesaj grupları
• Grup
• Ortak bir amaç, ilgi ya da bağ etrafında bir araya gelen ve birbiriyle etkileşim içinde olan insanlar.
• Ailende ve sınıfında aynı biçimde mi konuşursun? Neden?
• Ailede daha samimi, okulda daha resmî konuşuruz. Yine de saygı ve dinleme her grupta gereklidir.

7. İletişim hayatın her yerinde

• Fırında
• Fırıncıya selam verip iki ekmek istersin.
• Trafikte
• Sürücü yaya geçidinde durur, eliyle “Buyurun, geçin.” işareti yapar.
• Evde
• Akşam yemeğinde ailene gününü anlatırsın; onlar da seni dinler.
• Ekranda
• Arkadaşına mesaj yazıp doğum gününü kutlarsın.
• Bugün okula gelene kadar kimlerle, hangi yollarla iletişim kurdun?
• İletişim, duygularımızı, düşüncelerimizi ve bildiklerimizi konuşarak, yazarak ya da beden dilimizle karşılıklı olarak paylaşmamızdır.

Öğretmene not: Kartlardaki örneklerin hangi yolla (sözlü, yazılı, sözsüz) kurulduğunu sorun: fırın sözlü, trafik sözsüz, ev sözlü ve sözsüz, ekran yazılı. Bu ayrım iki slayt sonra ayrıntılandırılıyor.

8. İletişim karşılıklıdır

• Paylaşmak istediğimiz duygu, düşünce ya da bilgi bir iletidir. İleti gönderenden alıcıya, geri bildirim ise alıcıdan gönderene gider.
• Gönderen
• Alıcı
• İleti gönderilir: duygu, düşünce ya da bilgi
• “Yarın gezi var, 8’de okulda olalım.”
• Sözle, yazıyla ya da işaretle
• Geri bildirim verilir: İleti anlaşıldı mı?
• “Tamam, 8’de oradayım!”
• Baş sallama, gülümseme, soru sorma
• Geri bildirim
• Alıcının iletiyi nasıl anladığını söz, yazı ya da hareketle gönderene göstermesi.
• Etkili iletişimde amaç yalnız anlatmak değil, karşılıklı anlaşmaktır.

Öğretmene not: Küçük bir deneme: Bir öğrenciye sırtı dönük arkadaşına yalnızca sözle basit bir şekil çizdirmesini söyleyin; arkadaşı soru soramasın. Sonra soru sormaya izin verin. Geri bildirim olunca çizimin ne kadar doğru olduğunu karşılaştırın.

9. İletişimin üç yolu

• İletimizi karşımızdakine üç yoldan ulaştırırız. Çoğu zaman bu yollar birlikte kullanılır.
• Sözlü
• Konuşarak: sohbet, telefon görüşmesi, sınıfta söz almak
• Yazılı
• Yazarak: mektup, not, e-posta, kısa mesaj, dilekçe
• Sözsüz
• Söz kullanmadan: jest, mimik, duruş, bakış, kıyafet
• Hakemin kırmızı kart göstermesi hangi iletişim yoluna örnektir?
• Sözsüz iletişim: Hakem tek kelime söylemeden bir işaretle ileti verir.

10. Kitle iletişim araçları

• Kitle iletişim araçları, bilgiyi çok sayıda insana kısa sürede ulaştıran gazete, radyo, televizyon ve genel ağ (internet) gibi araçlardır.
• Kişiler arası iletişim
• Birkaç kişi arasında, çoğu zaman yüz yüze kurulur.
• Geri bildirim hemen gelir: Soru sorar, cevap alırız.
• Kitle iletişimi
• Aynı ileti binlerce, hatta milyonlarca insana ulaşır.
• Doğru bilgi de yanlış bilgi de çok hızlı yayılır.
• Bir haberi paylaşmadan önce neden doğruluğunu kontrol etmeliyiz?
• Yanlış bir bilgi kısa sürede çok kişiye ulaşır; insanları yanıltır, zarar verebilir.

Öğretmene not: Süreç bileşeni ç (bilgilerin doğruluğunu değerlendirme) ile bağlantı kurun: Haberin kaynağı kim, tarihi ne, başka güvenilir kaynaklar da aynı şeyi söylüyor mu?

11. Radyo başında: Kitle iletişimi

• Kitle iletişim araçları
• “Radyo” dergisinin kapağı, 15 Mart 1942
• Gençler bir radyonun başında toplanmış, aynı yayını birlikte dinliyor.
• Radyo, aynı iletiyi aynı anda çok sayıda insana ulaştırır.
• Görsel bir dergi kapağı: Dergi de yazılı bir kitle iletişim aracıdır.
• Bugün bir haber bize hangi araçlarla ulaşıyor? 1942 ile karşılaştırın.
• Radyo ve gazetenin yanında televizyon, haber siteleri, sosyal medya ve mesajlarla; üstelik çok daha hızlı.

Öğretmene not: Görsel, “Radyo” dergisinin 15 Mart 1942 tarihli 4. sayısının kapağıdır. Öğrencilere kapakta hangi kitle iletişim araçlarını gördüklerini sorun (radyo ve dergi). Ardından önceki slayttaki karşılaştırmaya dönün: Radyodaki konuşmacı dinleyicilerin tepkisini o anda göremez; yüz yüze konuşmada ise geri bildirim hemen gelir.

12. Nezaketin sihirli sözleri

• Sosyal hayatta iletişim
• Lütfen
• Bir şey rica ederken isteğimizi kibar kılar.
• Teşekkür ederim
• Bir iyilik ya da yardım karşısında söyleriz.
• Özür dilerim
• Hata yaptığımızda ya da birini kırdığımızda söyleriz.
• Kolay gelsin
• Çalışan birine iyi dileğimizi iletiriz.
• Geçmiş olsun
• Hasta ya da sıkıntılı birine moral veririz.
• Afiyet olsun
• Yemek yiyen birine güzel dileğimizi söyleriz.

Öğretmene not: Bu sözler Türkçenin zengin nezaket geleneğinin parçasıdır. Öğrencilere bugün hangilerini kullandıklarını sorun. Konuyu “Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır.” atasözüyle bağlayabilirsiniz.

13. Olumlu mu, olumsuz mu?

• Etkinlik · Örnek olaylar
• Bu dört durumu okuyun. Her birinde iletişim olumlu mu, olumsuz mu? Neden?
• Evde: Ela ödevini anlatırken ağabeyi Mert telefonu bıraktı, onu sonuna kadar dinledi.
• Okulda: Can, grup arkadaşlarının fikirlerini dinlemeden “Benimki daha iyi.” dedi.
• Pazarda: Satıcı, sırası karışan müşteriye gülümseyerek “Hemen size de bakıyorum.” dedi.
• Mesaj grubunda: Nehir’in yazım hatasıyla alay eden bir çıkartma paylaşıldı.
• Sosyal hayat
• İnsanların ailede, okulda, sokakta, çarşıda ve dijital ortamda kurduğu ilişkilerin bütünü.
• Hangileri olumlu, hangileri olumsuz? Merak ettiklerinizi not alın.
• Olumlu: 1 ve 3 (dinleme, nezaket). Olumsuz: 2 ve 4 (fikirleri dinlememe, alay etme).

Öğretmene not: Program, aileden, okuldan, sosyal çevreden (sokak, trafik, alışveriş) ve dijital ortamdan olumlu-olumsuz iletişim örneklerinin incelenmesini önerir. Öğrencilerin listesinden 5N1K soruları üretin; örneğin “Nehir neden üzüldü?”, “Mert dinlediğini nasıl gösterdi?”

14. Bilgi toplayalım, doğrulayalım

• Etkinlik · Araştırma
• Nereden araştırırız?
• 5N1K sorularınızın cevaplarını hangi kaynaklarda arayabilirsiniz?
• Ders kitabı, kütüphane, güvenilir web siteleri, rehber öğretmen, aile büyükleri.
• Güvenilir kaynak
• Kimin hazırladığı belli olan, uzmanlarca yazılmış ve başka kaynaklarla doğrulanabilen kaynak.
• Doğru mu, değil mi?
• Bir bilgiyi en az iki kaynakta karşılaştırmak ve kaynağını not etmek neden önemlidir?

Öğretmene not: Süreç bileşenleri c ve ç. Öğrenciler buldukları bilgileri kaynağıyla birlikte deftere kaydetsin. Bölüm 2 ve 3 boyunca bu bilgiler sınıfta karşılaştırılacak.

15. Etkili iletişimin anahtarları

• Kendimizi doğru anlatmak ve karşımızdakini gerçekten anlamak için neler yapabiliriz?
• Etkili iletişim
• Empati
• Ben dili
• Farklılıklara saygı
• Etkin dinleme
• Beden dili

16. Etkili iletişim nedir?

• Etkili iletişim, söylediklerimizin doğru anlaşıldığı ve karşımızdakini de gerçekten anladığımız iki yönlü iletişimdir.
• Empati, ben dili, farklılıklara saygı, etkin dinleme, beden dili
• yön
• Konuşan da dinleyen de sorumludur
• amaç
• Karşımızdakini gerçekten anlamak
• Beş anahtarı bu bölümde tek tek açıyoruz

Öğretmene not: Bilgiyi aktarmak tek başına yetmez; iletişim, iki taraf birbirini anladığında tamamlanır. Bölümün sonunda öğrencilerden beş anahtarı ezbere değil, birer örnekle anlatmalarını isteyin.

17. Empati: Kendini onun yerine koy

• Anahtar 1 · Empati
• Kendini karşındakinin yerine koyarsın: “Onun yerinde olsaydım ne hissederdim?”
• Durumu onun açısından görmeye, ne hissettiğini anlamaya çalışırsın.
• Anladığını ona hissettirirsin: “Çok üzülmüşsün, seni anlıyorum.”
• Empati
• Karşımızdakinin duygularını, kendimizi onun yerine koyarak anlamak ve anladığımızı ona göstermek.
• İğneyi kendine, çuvaldızı başkasına batır.
• Atasözü

Öğretmene not: Atasözünün anlamı: Başkasını incitecek bir şey yapmadan önce iyi düşün, önce kendini eleştir; aynı şey sana yapılsa ne hissederdin? (Sözlükteki biçimi: “İğneyi kendine, çuvaldızı ele (başkasına) batır.”) Öğrencilere empatinin “onun gibi düşünmek zorunda olmak” değil, “onu anlamaya çalışmak” olduğunu vurgulayın.

18. Örnek olay: En sona kalan Yusuf

• Etkinlik · Empati
• Beden eğitiminde takımlar seçilirken en sona ben kaldım. Kimse beni istemiyor gibi hissettim. Teneffüste bir köşeye çekildim.
• Yusuf
• 7. sınıf öğrencisi
• Arkadaşı Baran ona ne demeli?
• A
• “Boş ver, sadece bir oyun, abartma.”
• B
• “Daha hızlı koşsan seni de seçerlerdi.”
• C
• “En sona kalmak insanı üzer. Gel, birlikte oynayalım.”
• D
• “Ben ilk seçildim, çok eğlendim!”
• Hangi cevap empati kurmaktır? Diğerleri Yusuf’u nasıl hissettirir?

Öğretmene not: Cevap C: Baran, Yusuf’un duygusunu fark edip söze döküyor ve ona destek oluyor. A duyguyu küçümsüyor, B suçluyor, D yalnız kendini düşünüyor. İsterseniz öğrenciler Yusuf ile Baran’ı ikili olarak canlandırsın.

19. Ben dili: Suçlamadan anlatmak

• Anahtar 2 · Ben dili
• Ben dili, karşımızdakini suçlamadan kendi duygumuzu, düşüncemizi ve ihtiyacımızı anlatmaktır.
• Olumludur ve çözüme kapı aralar.
• Kişiyi yargılamaz; yalnızca davranışı ve etkisini anlatır.
• Karşımızdakini savunmaya itmez, konuşmaya davet eder.
• Kimseyi küçük düşürmez; öz saygıyı korur.
• Ben dili formülü
• Davranış + duygum + nedeni: “… olduğunda … hissediyorum, çünkü …”
• Arkadaşın buluşmaya yine geç kaldı. Ben diliyle ne dersin?
• “Geç kaldığında başına bir şey geldi diye endişeleniyorum. Gecikeceksen haber verir misin?”

Öğretmene not: Ben dilinde konuşan kişi karşısındakini değil, kendi duygusunu anlatır: davranış, duygu ve neden söylenir; istenirse bir rica da eklenir. Sen dili Bölüm 3’te ele alınıyor.

20. Farklılıklara saygı

• Anahtar 3 · Farklılıklara saygı
• Farklılıklarımız
• Düşüncelerimiz, zevklerimiz, takımlarımız
• Yöresel ağızlarımız, geleneklerimiz
• İnançlarımız ve yaşam biçimlerimiz
• Saygılı iletişim
• Ön yargıyla değil, merakla yaklaşırız.
• Alay etmez, taklit etmez, dinleriz.
• Farkları zenginlik olarak görürüz.
• Bizden farklı düşünen, inanan ya da yaşayan insanları ön yargısız kabul edip değer vermek.
• Tutum
• Bir kişi, olay ya da duruma karşı içimizde taşıdığımız olumlu ya da olumsuz yaklaşım.
• Saygılı bir tutum, dinlemek ve alay etmemek gibi davranışlarla görünür hâle gelir.

Öğretmene not: Tutum ile davranış arasındaki farkı somutlaştırın: Tutum içimizdeki yaklaşımdır, davranış ise dışarıdan görülen sözümüz ve hareketimizdir. Farklılıklara saygı, insan haklarına ve toplumsal barışa da hizmet eder.

21. Örnek olay: Derbiden sonra

• Etkinlik · Farklılıklara saygı
• Efe neyi unuttu?
• Derbiyi Burak’ın tuttuğu takım kaybetti. Efe, herkesin önünde bu takımla alay eden bir şarkı söyledi. Burak sustu ama çok kırıldı.
• Farklı takım tutmak doğaldır. Alay etmek arkadaşlığı zedeler.
• Ön yargı
• Bir kişi ya da grup hakkında, onu tanımadan önceden edinilen yargı.
• Sen olsan?
• Burak’ın yerinde ne hissederdin? Efe’nin yerinde olsan ertesi gün ne yapardın?

Öğretmene not: Tartışmayı empatiye bağlayın: Efe, Burak’ın yerine kendini koysaydı aynı şarkıyı söyler miydi? Beklenen davranış: Efe’nin içtenlikle özür dilemesi ve bundan sonra rekabette alay etmek yerine saygılı davranması.

22. Etkin dinleme

• Anahtar 4 · Etkin dinleme
• Konuşan kişiye döner, göz teması kurarsın.
• Sözünü kesmezsin; o konuşurken cevabını hazırlamaya çalışmazsın.
• Sözlerin ardındaki duyguyu da fark etmeye çalışırsın.
• Anladığını gösterirsin: “Yani çok endişelendin, öyle mi?”
• Konuşana tüm dikkatimizi verip sözlerinin yanında duygularını da anlamaya çalışarak dinlemek.
• İki dinle, bir söyle.
• Atasözü

Öğretmene not: Etkinlik önerisi: Öğrenciler etkin dinlemeyle ilgili başka atasözleri bulup paylaşsın (ör. “Söz gümüşse sükût altındır.”). İkili çalışma: Biri 1 dakika hafta sonunu anlatsın, öbürü yalnızca dinleyip sonunda duyduklarını özetlesin.

23. İyi dinleyici, iyi konuşmacı

• İletişim iki kişiliktir: Dinleyenin de konuşanın da üzerine düşen görevler vardır.
• İyi bir dinleyici
• Sabırla, sonuna kadar dinler.
• Anlamadığını soru sorarak netleştirir.
• Başını sallar, gülümser; ilgisini gösterir.
• İyi bir konuşmacı
• Sözcükleri doğru ve anlaşılır söyler.
• Sesini ortama göre ayarlar, önemli yerleri vurgular.
• Göz teması kurar; jest ve mimikleriyle anlatımını güçlendirir.
• Sınıfta sunum yapan bir arkadaşını nasıl dinlersin?
• Yanımdakiyle konuşmadan, göz teması kurarak dinlerim. Sunum bitince sorumu sorar, emeğini takdir ederim.

24. Bir grup sohbetine yakından bakalım

• Etkin dinleme ve beden dili
• Bir toplantıda küçük gruplar hâlinde sohbet
• Sağdaki kişi konuşuyor; elleriyle anlatımını güçlendiriyor.
• Ortadaki iki kişi ona dönmüş, onu dinliyor.
• Soldaki kişi büyük bir kâğıda not alıyor; grubun fikirleri kayda geçiyor.
• Bu masada etkin dinlemenin hangi işaretlerini görüyorsunuz?
• Konuşana dönmek, onu izlemek, not almak. Konuşanın el hareketleri de anlatımını destekliyor.

Öğretmene not: Fotoğrafı önce sessizce inceletin, sonra maddeleri açın. Öğrencilere sorun: Arka masalarda da gruplar konuşuyor; bu kadar kişi aynı salonda nasıl birbirini anlayabiliyor? (Küçük gruplar, sırayla konuşma, dinleme.) Öğrencilerden kendi grup çalışmaları için bir “masa kuralı” önermelerini isteyebilirsiniz.

25. Beden dili: Sözsüz iletiler

• Anahtar 5 · Beden dili
• Beden dili, söz kullanmadan yüzümüzle, ellerimizle ve duruşumuzla verdiğimiz iletilerdir.
• Mimik
• Yüz ifadeleri: gülümsemek, kaş çatmak, dudak bükmek
• Jest
• El, kol ve baş hareketleri: el sallamak, baş sallamak
• Duruş ve mesafe
• Karşındakine dönmek, dik durmak, uygun mesafede durmak
• Kollarını kavuşturup başka yere bakarak “Seni dinliyorum.” diyen birine inanır mısın?
• Pek inanmayız, çünkü beden dili sözlerle çelişiyor. Sözümüz ve beden dilimiz uyumlu olmalı.

Öğretmene not: Olumlu beden diline örnekler: dik ve rahat durmak, konuşana dönmek, gülümsemek, ara ara başını sallamak. Etkinlik: Öğrenciler sessizce bir duygu canlandırsın, sınıf bunun mimik mi jest mi olduğunu ve anlamını bulsun; isteyen bu duygunun emojisini çizsin.

26. Nasıl söylediğin de önemli

• Aynı söz, farklı ses tonu: Karşımızdaki ne anlar?
• “Ne yapıyorsun?” (merakla, gülümseyerek)
• İlgileniyor, öğrenmek istiyor.
• “Ne yapıyorsun?” (bağırarak, kaşları çatık)
• Kızgın, hesap soruyor.
• “Aferin sana!” (içtenlikle, göz teması kurarak)
• Takdir ediyor, seviniyor.
• “Aferin sana!” (alaycı bir tonla, göz devirerek)
• Küçümsüyor, alay ediyor.

Öğretmene not: Her satırı açmadan önce bir öğrenciye cümleyi parantezdeki gibi söyletin, sınıf anlamını tahmin etsin. Sonuç: Ses tonu, bakış ve beden dili de iletinin bir parçasıdır; “Merak edelim” slaytındaki ilk soruya buradan dönebilirsiniz.

27. İletişimi engelleyen durumlar

• Konuşmalarımız neden bazen tartışmaya döner? İletişim engellerini tanıyalım ve aşalım.
• İletişim engeli
• Günlük hayatta
• Dijital ortamda
• Sen dili
• Beyin fırtınası
• Balık kılçığı

28. İletişim neden bozulur?

• Dikkatsizlik
• Konuşulanı yarım dinlemek, önemli ayrıntıyı kaçırmak
• Sabırsızlık
• Karşımızdakinin sözünü bitirmesini beklememek
• Empati eksikliği
• Olaya yalnız kendi penceremizden bakmak
• Yanlış ifade
• Düşüncemizi eksik, belirsiz ya da kırıcı anlatmak
• Duygu ve düşüncelerin karşıya doğru ulaşmasını ya da doğru anlaşılmasını zorlaştıran her tutum ve davranışa iletişim engeli denir.

Öğretmene not: Engel, iletişimin her aşamasında çıkabilir: İleti yanlış gönderilebilir, yanlış anlaşılabilir ya da cevabı hiç gelmeyebilir. Sorun bazen bizden, bazen karşımızdakinden kaynaklanır.

29. İletişimi bozan davranışlar

• Günlük hayatta engeller
• Bu davranışlar, en iyi niyetle başlayan bir konuşmayı bile tartışmaya çevirebilir.
• Biri konuşurken gözünü telefondan ayırmamak
• Karşımızdakinin sözünü yarıda kesmek
• Kimse sormadan akıl vermeye kalkmak
• Küçümseyen, alaycı bir üslup takınmak
• Bağırmak, suçlamak, lakap takmak
• Üslup
• Bir kişinin düşüncelerini dile getirme biçimi; konuşma ya da yazma tarzı.
• Bir tartışmada suç hep karşımızdakinde midir?
• Hayır. Engel bazen bizden, bazen karşımızdakinden kaynaklanır. Önce kendi davranışımıza bakalım.

30. Yan yana ama ekranlarda

• Günlük hayatta engeller
• Toplu taşımada yan yana oturan yolcular telefonlarına bakıyor
• Yolcular yan yana oturuyor ama her biri kendi ekranına bakıyor.
• Yolculukta bu olağan olabilir; ama sohbet ederken ekrana bakmak iletişimi keser.
• Biri bizimle konuşurken telefonu bırakmak, ona değer verdiğimizi gösterir.
• Akşam yemeğinde herkes telefonuna bakarsa aile içi iletişim nasıl etkilenir?
• Kimse gününü anlatamaz, kimse dinlenmez. Sohbet azalır, birbirimizden uzaklaşırız.

Öğretmene not: Fotoğraftaki yolcular birbirini tanımıyor olabilir; asıl soru, aynı durumun ailede ya da arkadaşlar arasında yaşanması. Bölüm 1’in kapağındaki sofra sahnesiyle karşılaştırın. Öğrencilerden kendi ailelerinde “telefonsuz bir zaman” önerisi isteyebilirsiniz.

31. Örnek olay: Tek kelimelik cevap

• Dijital ortamda iletişim
• Selin neden üzüldü?
• Selin gezi için sınıf grubuna uzun bir plan yazdı. Kaan yalnızca “Tamam.” diye cevap verdi. Selin, planı beğenilmedi sanıp üzüldü.
• Yazıda ses tonu ve yüz ifadesi görünmez. Kısa cevap ilgisizlik gibi algılandı.
• Dijital iletişim
• Telefon, bilgisayar ve genel ağ üzerinden mesaj, ses ya da görüntüyle kurulan iletişim.
• Kaan ne yazsaydı?
• Kaan, yanlış anlaşılmamak için nasıl bir mesaj yazabilirdi? Siz yazın.

Öğretmene not: Örnek cevap: “Harika bir plan, emeğine sağlık! Şu an yoldayım, akşam ayrıntılı yazarım.” Öğrencilere yüz yüze konuşmada aynı “Tamam.” sözünün gülümseme ve ses tonuyla nasıl farklı anlaşılacağını sorun.

32. Dijital ortamda iletişim

• Dijital engeller
• Ses tonu ve yüz ifadesi görünmez.
• Ekran arkasında kırıcı olmak kolaylaşır.
• İnternet kesilir, mesaj zamanında ulaşmaz.
• Kısaltmaları herkes bilmeyebilir.
• Dijital nezaket
• Göndermeden önce mesajını yeniden oku.
• BÜYÜK HARFLE yazmak bağırmak gibidir.
• Kırıcı yorum yazma; karşında bir insan var.
• Önemli konuları yüz yüze konuş.
• Sence emojiler beden dilinin yerini tutabilir mi?
• Kısmen. Emojiler duyguyu gösterir ama herkes aynı anlamı vermeyebilir; önemli konular açıkça yazılmalı.

33. Sen dili: Suçlayan dil

• Karşımızdakini suçlar, yargılar; çoğu zaman “Sen hep…”, “Sen hiç…” diye başlar.
• Yapılan işi değil, kişinin kendisini eleştirir: “tembel”, “bencil”, “sorumsuz”…
• Karşımızdaki savunmaya geçer ya da konuşmaktan kaçınır.
• Kişinin öz saygısını zedeler, tartışmayı büyütür.
• Sen dili
• Konuşurken karşımızdakini suçlayıp yargılayan, onu hedef alan ve iletişimi bozan anlatım biçimi.
• Bıçak yarası geçer, dil yarası geçmez.
• Atasözü

Öğretmene not: Atasözünün anlamı: Kırıcı sözlerin bıraktığı iz, bedendeki yaradan daha uzun sürer. Sen dili cümleleri karşıdakini kızdırır ya da susturur; konuşma çoğu zaman tartışmaya döner.

34. Sen dili mi, ben dili mi?

• Sen
• Sen dili
• “Sen hep müziği sonuna kadar açıyorsun, kimseyi düşünmüyorsun!”
• Ben
• Ben dili
• Davranışı, duyguyu ve nedeni anlatır; bir de rica eder.
• Müzik yüksek sesle çalınca ders çalışamıyorum. Sesini biraz kısar mısın?
• Hangisini duyan kişi müziğin sesini kısmaya daha istekli olur? Neden?

Öğretmene not: Beklenen cevap: Ben dili. Suçlanmayan kişi savunmaya geçmez, isteği daha kolay kabul eder; böylece küçük bir rahatsızlık kavgaya dönüşmeden çözülür.

35. Sen dilinden ben diline

• Etkinlik · Dönüştürelim
• Soldaki sen dili cümlelerini ben diline çevirelim.
• “Hep sözümü kesiyorsun, lafımı bitirtmiyorsun!”
• “Sözüm yarıda kalınca ne diyeceğimi unutuyorum. Bitirmeme izin verir misin?”
• “Çok bencilsin, kalemimi yine geri vermedin!”
• “Kalemim geri gelmeyince derste zor durumda kalıyorum. Kullanınca verir misin?”
• “Mesajlarıma hiç cevap vermiyorsun, umursamıyorsun!”
• “Mesajıma cevap gelmeyince merak ediyorum. Müsait olunca yazar mısın?”

Öğretmene not: Her satırda önce öğrencilerin kendi ben dili cümlesini kurmasını bekleyin, sonra satırı açın. Ek alıştırma: “Sen hep kendi oyununu seçiyorsun!” cümlesini ben diline çevirin (ör. “Oyunu hep aynı kişi seçince sıkılıyorum. Sırayla seçelim mi?”).

36. Beyin fırtınası: Engelleri bulalım

• Etkinlik · Beyin fırtınası
• Evde, okulda, sokakta ve ekranda iletişimimizi neler bozuyor? Grupça fikir üretin.
• 3–4 kişilik gruplar kurun; bir yazıcı, bir sözcü seçin.
• 5 dakikada aklınıza gelen bütün engelleri yazın; hiçbir fikri eleştirmeyin.
• Engelleri “günlük hayat” ve “dijital ortam” diye ikiye ayırın.
• Her engel için bir çözüm önerisi ekleyin.
• Sözcünüz en önemli üç engeli ve çözümünü sınıfa sunsun.
• Beyin fırtınası
• Bir konuda kısa sürede, eleştirmeden olabildiğince çok fikir üretme tekniği.
• Kural: Önce fikir üret, sonra değerlendir. Her fikir değerlidir.

Öğretmene not: Program, beyin fırtınası sürecinin gözlem formu, kontrol listesi ya da anekdot kaydıyla değerlendirilebileceğini belirtir. Sunumlar sırasında sınıfın birbirini etkin dinlemesine dikkat çekin.

37. İletişim problemlerinin nedenleri

• Etkinlik · Balık kılçığı
• İletişim problemleri
• Dinlememek
• Sözü kesmek, telefonla ilgilenmek
• Sen dili
• Suçlamak, yargılamak, lakap takmak
• Empati eksikliği
• Karşıdakinin duygusunu önemsememek
• Ön yargı
• Dinlemeden önce hüküm vermek
• Kaba beden dili
• Göz devirmek, sırt dönmek, kaş çatmak
• Dijital engeller
• Belirsiz mesaj, kırıcı yorum, geç cevap
• Her kılçığa kendi gözlediğiniz bir örneği ekleyin, sonra her neden için bir çözüm yazın.

Öğretmene not: Program, iletişim problemlerinin nedenlerinin balık kılçığı tekniğiyle belirlenmesini önerir. Öğrenciler kendi balık kılçığını deftere çizip beyin fırtınasında buldukları engelleri kılçıklara yerleştirebilir.

38. Çatışmadan uzlaşmaya

• Bir tartışma nasıl barışla biter? Barışçıl bir dil ilişkilerimizi nasıl korur?
• Arkası yarın
• Olumlu ve olumsuz davranışlar
• Uzlaşmanın adımları
• Barışçıl dil
• Canlandırma
• Slogan, şiir, hikâye

39. Arkası yarın: Bahçedeki top

• Etkinlik · Arkası yarın
• Cumartesi öğleden sonra Ozan ve arkadaşları apartmanın bahçesinde top oynuyordu.
• Top, zemin kattaki Nermin Hanım’ın balkonuna üçüncü kez çarptı; bir saksı devrildi.
• Nermin Hanım öfkeyle balkona çıktı: “Yeter artık! Her gün aynı gürültü!”
• Tuna da bağırarak karşılık verdi: “Bahçe herkesin, istediğimiz kadar oynarız!”
• Çatışma
• Kişiler arasında farklı istek, düşünce ya da ihtiyaçlardan doğan anlaşmazlık.
• Sizce hikâye nasıl devam edecek? Tahminlerinizi tahtaya yazın.

Öğretmene not: Program, örnek olayın tam çatışmanın başladığı anda kesilmesini ve öğrencilere hikâyenin devamının sorulmasını önerir (arkası yarın tekniği, SDB2.2). Tahminleri sırayla tahtaya yazın; sonraki slaytta olumlu ve olumsuz davranışlar diye gruplayacağız.

40. Tahminlerimizi gruplayalım

• Etkinlik · Arkası yarın
• Tahtadaki tahminleri ikiye ayıralım. Her davranış hikâyeyi farklı bir sona götürür.
• Olumsuz davranışlar
• Bağırarak laf yetiştirmek
• Hiçbir şey olmamış gibi oynamaya devam etmek
• Nermin Hanım’a küsüp selam vermemek
• Olumlu davranışlar
• Durup sakinleşmek, özür dilemek
• Nermin Hanım’ı dinleyip neden kızdığını anlamak
• Ortak bir çözüm önermek
• Olumsuz davranışlar seçilirse hikâye nasıl biter? Olumlular seçilirse?
• Olumsuzlarda kavga büyür, komşuluk bozulur. Olumlularda öfke söner, herkese uyan bir çözüm bulunur.

Öğretmene not: Öğrencilerin tahminlerini bu iki sütuna yerleştirin; slayttakiler yalnızca örnektir. Ardından iki davranış grubunun hikâyeyi nasıl bitireceğini birlikte tahmin edin (SDB2.3).

41. Hikâyenin devamı

• Etkinlik · Arkası yarın
• Topu aldım ve Tuna’ya “Dur, bağırmayalım.” dedim. Nermin Hanım’dan özür diledim. Meğer gece hastanede nöbet tutuyormuş, gündüz uyumaya çalışıyormuş.
• Ozan
• 7. sınıf öğrencisi
• Sonra neler oldu?
• Tuna da özür diledi. Nermin Hanım bağırdığı için üzüldüğünü söyledi.
• Çocuklar devrilen saksıyı birlikte yeniden dikti.
• Öğle saatlerinde parkta, akşamüstü bahçede oynamaya karar verdiler.
• Ertesi gün Nermin Hanım onlara ev yapımı limonata getirdi.
• Tartışmayı barışa çeviren davranışlar nelerdi? Tahminlerimizle karşılaştıralım.

Öğretmene not: Beklenen cevaplar: sakinleşmek, özür dilemek, karşıdakini dinleyip ihtiyacını öğrenmek (empati), zararı birlikte onarmak, herkese uyan bir çözüm bulmak. Öğrencilerin bu davranışları defterlerine kaydetmesini isteyin (OB1, SDB3.2).

42. Çatışmadan uzlaşmaya dört adım

• 1. Dur, sakinleş
• Öfkeyle cevap verme. Derin bir nefes al, sesini yükseltme.
• 2. Dinle, anla
• Karşındakinin neden üzüldüğünü ya da kızdığını öğren.
• 3. Ben diliyle anlat
• Duygunu suçlamadan söyle. Hatan varsa özür dile.
• 4. Birlikte çöz
• Herkesin işine yarayan ortak bir yol bulun.
• Kavram · Uzlaşma
• Anlaşmazlık yaşayan tarafların karşılıklı anlayışla ortak bir çözümde buluşması.
• Uzlaşmada kazanan ya da kaybeden olmaz: Herkes biraz anlayış gösterir, herkes kazanır.

Öğretmene not: Adımları Ozan’ın hikâyesiyle eşleştirin: 1. “Dur, bağırmayalım.” 2. Nermin Hanım’ın nöbetten yorgun olduğunu öğrenmek. 3. Özür dilemek. 4. Park ve bahçe saatlerini birlikte belirlemek.

43. Barışçıl dil: Sevgi, saygı, anlayış

• Aynı durumda iki farklı tepki. Hangisi arkadaşlığı korur?
• Kırıcı tepki
• Gol kaçıran takım arkadaşına: “Senin yüzünden kaybettik!”
• Ödünç verdiğin kitabı yırtık getiren arkadaşına: “Sana bir daha hiçbir şey vermem!”
• Barışçıl tepki
• “Olur böyle şeyler, sonraki atak bizim!”
• “Üzüldüm ama kazayla olduğunu biliyorum. Birlikte bantlayalım mı?”
• Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır. Sevgi ve anlayışla konuşmak dostlukları güçlendirir.

Öğretmene not: Barışçıl dil; sevgiye, saygıya ve anlayışa dayanır. Öğrencilerden kendi hayatlarından bir “kırıcı tepki” örneği bulup onu barışçıl hâle getirmelerini isteyin.

44. Canlandıralım

• Etkinlik · Canlandırma
• Dinle ve anla
• Arkadaşın, kedisinin kaybolduğunu anlatıyor. Onu etkin dinle, empati kur.
• Ben diliyle söyle
• Grup arkadaşın ödevdeki payını yapmadı. Kırmadan, ben diliyle konuş.
• Uzlaşın
• Kardeşinle aynı anda farklı programlar izlemek istiyorsunuz. Ortak bir yol bulun.
• Nasıl yapacağız?
• Gruplar bir kart seçip 1–2 dakikalık bir canlandırma yapar. İzleyenler, kullanılan iletişim becerilerini söyler.

Öğretmene not: Program, örnek olaylar ve canlandırmalarla öğrencilerin sevgi ve şefkatle iletişim kurmayı denemelerini önerir (D15.1). Her canlandırmadan sonra “Hangi anahtarı kullandılar? Başka ne yapılabilirdi?” diye sorun.

45. Olumlu iletişim neler kazandırır?

• İnsan kendini güvende ve mutlu hisseder, düşüncelerini rahatça söyler.
• Arkadaşlıklar ve aile bağları daha da güçlenir.
• Sevgi, saygı, yardımlaşma ve dostluk büyür.
• Sorunlar kavgayla değil konuşarak çözülür; toplumda huzur artar.
• Dayanışma
• Bir topluluktaki insanların birbirine destek olması, sorunlara birlikte çözüm araması.
• Bugünkü dersten olumlu iletişimle ilgili hangi sonuca ulaştın? Tek cümleyle yaz.
• Örnek: Saygıyla dinleyip ben diliyle konuşursam kendimi doğru anlatır, dostluklarımı korurum.

Öğretmene not: Süreç bileşeni d: Öğrenciler yaptıkları değerlendirmelerden olumlu iletişimin önemine yönelik kendi çıkarımlarını yazsın. Birkaç cümleyi tahtaya alıp ortak noktalarını bulun.

46. Sorularımıza dönelim

• Cevapları bulduk mu?
• Derse başlarken 5N1K kartlarına yazdığınız sorulara şimdi cevap verebilir misiniz?
• Örnek: Mesajlar neden yanlış anlaşılır? Çünkü yazıda ses tonu ve yüz ifadesi görünmez.
• Kanıta dayalı cevap
• Bir soruya verdiğimiz cevabı, topladığımız bilgilere ve örnek olaylara dayandırmak.
• Emin misiniz?
• Hangi cevabınızdan emin değilsiniz? Doğruluğunu hangi kaynaktan kontrol edebilirsiniz?

Öğretmene not: Panodaki 5N1K kartlarını öğrencilere geri dağıtın. Her öğrenci sorusunu, bulduğu cevabı ve cevabın dayanağını (kaynak ya da örnek olay) söylesin. Cevapların doğruluğunu ders kitabı ve güvenilir kaynaklarla birlikte değerlendirin.

47. Sözün gücü: Kendi ürününü yaz

• Etkinlik · Ürün
• Olumlu iletişimin önemini anlatan özgün bir ürün hazırla.
• Türünü seç: şiir, slogan, özlü söz ya da hikâye.
• Ne anlatacağını ve kime sesleneceğini belirle.
• Derste öğrendiğin en az iki kavramı kullan: empati, ben dili, etkin dinleme…
• Taslağını bir arkadaşına oku, geri bildirimini al.
• Son hâlini sınıf panosunda paylaş.
• Slogan
• Bir düşünceyi kısa, çarpıcı ve akılda kalıcı biçimde anlatan söz.
• Örnek slogan
• “Güzel söz kapı açar, kırıcı söz duvar örer.”

Öğretmene not: Program, öğrencilerin çıkarımlarından yola çıkarak şiir, slogan, özlü söz ya da hikâye yazmalarını ve ürünlerin dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilmesini önerir. Özgünlüğü vurgulayın: Örnek slogan yalnızca fikir vermek içindir.

48. Özet ve tekrar

• Önce kavramları ve özeti hatırlayalım, sonra kendimizi deneyelim.
• Anahtar kavramlar
• Özet
• 6 doğru-yanlış
• 6 test sorusu
• Kim bilecek?

49. Anahtar kavramlar

• İletişim
• Duygu, düşünce ve bilgilerimizi sözle, yazıyla ya da beden diliyle karşılıklı paylaşmak.
• Etkili iletişim
• Kendimizi açıkça anlatıp karşımızdakini gerçekten anlamayı amaçlayan, saygılı iletişim.
• Kitle iletişimi
• Gazete, radyo, televizyon, genel ağ gibi araçlarla bilginin geniş kitlelere ulaştırılması.
• Tutum
• Bir kişi, olay ya da duruma karşı içimizde taşıdığımız olumlu ya da olumsuz yaklaşım.
• Davranış
• Bir kişinin dışarıdan gözlenebilen söz, hareket ve tepkilerinin bütünü.

Öğretmene not: Maarif programına göre 1. öğrenme alanının anahtar kavramları: davranış, etkili iletişim, fırsat eşitliği, grup, iletişim, kitle iletişim, özel gereksinim, sosyal hayat, toplum, tutum. Grup, toplum ve sosyal hayat Bölüm 1’de tanımlandı; fırsat eşitliği ve özel gereksinim sıradaki konuda (SB.7.1.2) işlenecek.

50. Özet: Etkili iletişimin yol haritası

• Karşılıklıdır
• İleti gider, geri bildirim gelir.
• Üç yolu var
• Sözlü, yazılı ve sözsüz iletişim.
• Empati
• Kendini karşındakinin yerine koy.
• Ben dili
• Suçlamadan duygunu ve nedenini anlat.
• Etkin dinleme
• Göz teması kur, sözünü kesme.
• Saygı
• Farklılıklar zenginliktir; ön yargıya yer yok.
• Engeller
• Sen dili, alay ve sözü kesmek iletişimi bozar.
• Uzlaşma
• Dur, dinle, ben diliyle anlat, birlikte çöz.

Öğretmene not: Kartları tek tek açarken her biri için öğrencilerden sunudaki bir örneği hatırlamalarını isteyin (Yusuf, Selin ile Kaan, Ozan ile Nermin Hanım vb.).

51. Doğru mu, yanlış mı?

• İletişim kurmak için mutlaka konuşmak gerekir.
• Yazarak ya da jest, mimik gibi sözsüz işaretlerle de iletişim kurarız. Kütüphanede parmağını dudağına götürmek de bir iletidir.

52. Doğru mu, yanlış mı?

• Etkin dinleyen kişi, konuşanın sözlerinin yanında duygularını da anlamaya çalışır.
• Etkin dinlemede göz teması kurulur, söz kesilmez; sözlerin ardındaki duygu da fark edilir.

53. Doğru mu, yanlış mı?

• Empati, karşımızdakini kendi doğrularımıza göre yargılamaktır.
• Empati yargılamak değil; kendimizi onun yerine koyup ne hissettiğini anlamaktır.

54. Doğru mu, yanlış mı?

• “Planımız son anda değişince hazırlıksız kaldığımı hissediyorum.” diyen kişi ben dilini kullanmıştır.
• Kişi kimseyi suçlamadan yaşanan durumu ve bu durumda ne hissettiğini anlatıyor.

55. Doğru mu, yanlış mı?

• Yazılı mesajlarda ses tonu ve yüz ifadesi görünmediği için yanlış anlaşılmalar yaşanabilir.
• Bu yüzden mesajı göndermeden önce yeniden okumak, önemli konuları yüz yüze konuşmak gerekir.

56. Doğru mu, yanlış mı?

• Uzlaşmada amaç, tartışmayı kimin kazandığını ortaya çıkarmaktır.
• Uzlaşmada kazanan ya da kaybeden yoktur; taraflar anlayış gösterip ortak bir çözümde buluşur.

57. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Aşağıdakilerden hangisi ben diline örnektir?
• “Hep sen haklısın zaten, kimseyi dinlemiyorsun!”
• “Sınıfta gürültü olunca öğretmeni duyamıyor, geriliyorum.”
• “Senin yüzünden yine geç kaldık!”
• “Bu kadar basit bir şeyi nasıl anlamazsın?”
• B
• B’de kişi kimseyi suçlamadan durumu, duygusunu ve nedenini anlatıyor. Diğerleri suçlayan, yargılayan sen dili cümleleridir.

58. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Bilgi yarışmasında elenen Duru’ya arkadaşı Ece’nin söylediği sözlerden hangisi empati kurduğunu gösterir?
• “Boş ver, o soruları zaten kimse bilemezdi.”
• “Ben olsam bu kadar üzülmezdim, abartıyorsun.”
• “Önemli değil, hadi kantine gidip bir şeyler alalım.”
• “Çok emek vermiştin, üzülmen çok doğal. İstersen anlat, dinlerim.”
• D
• D’de Ece, Duru’nun duygusunu anlıyor ve bunu ona hissettiriyor. A ve B duyguyu küçümsüyor, C ise görmezden geliyor.

59. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Şemada bazı beden dili hareketleri sınıflandırılmıştır.
• Kaş çatmak
• Mimik
• El sallamak
• Jest
• Başını sallamak
• ?
• Şemadaki “?” yerine aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?
• Sözlü iletişim
• Yazılı iletişim
• C
• El, kol ve baş hareketleri jest; yüz ifadeleri ise mimiktir.

60. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Bir okulda öğrenciler bir ay boyunca “Önce dinle, sonra konuş.” kuralını uyguladı. Ay sonunda sınıflardaki tartışmalar azaldı, grup çalışmaları daha verimli geçti.
• Bu bilgilerden hangi sonuca ulaşılabilir?
• Dinlemek, grup içi ilişkileri güçlendirir.
• Grup çalışmaları hep tartışmayla biter.
• Kurallar yalnız derslerde işe yarar.
• Az konuşan öğrenci daha başarılıdır.
• A
• Dinlemeye önem verilince tartışmalar azalmış, iş birliği artmıştır. Diğer yargılara bu bilgilerden ulaşılamaz.

61. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Bora, sosyal medyada “Yarın okullar tatil!” diye bir paylaşım gördü ve hemen sınıf grubuna gönderdi. Haberin yanlış olduğu sonradan anlaşıldı.
• Bu olaydan çıkarılabilecek en doğru ders hangisidir?
• Genel ağdaki her bilgi doğrudur.
• Sınıf grupları hiç kullanılmamalıdır.
• Haberler yalnız arkadaştan öğrenilmelidir.
• Bilgi, paylaşılmadan önce doğrulanmalıdır.
• D
• Kitle iletişim araçlarında yanlış bilgi de çok hızlı yayılır. Paylaşmadan önce resmî ve güvenilir kaynaklara bakılmalıdır.

62. Hangisi? Çöz bakalım

• Çöz bakalım
• Öğretmen
• Teneffüste iki öğrenci aynı topla oynamak istedi ve aralarında tartışma çıktı. Siz olsaydınız tartışmayı nasıl bitirirdiniz?
• Aşağıdaki cevaplardan hangisi tartışmayı uzlaşmayla sonlandırır?
• “Top benim, istemeyen oynamasın!”
• “Sırayla oynayalım ya da birlikte oynayalım.”
• “Topu saklayalım, kimse oynamasın.”
• “Küstüm, bir daha sizinle oynamam.”
• B
• B’de iki taraf da oynayabiliyor; ortak bir çözüm bulunuyor. Diğerleri tartışmayı büyütür ya da küslükle bitirir.

63. Kim bilecek?

• Karşımızdakinin ne hissettiğini, onun yerinden bakarak anlamaya ne denir?
• Empati
• Yüz ifadeleriyle verilen sözsüz iletilere ne ad verilir?
• Mimik
• Gazete, radyo, televizyon ve genel ağın ortak adı nedir?
• Kitle iletişim araçları

64. Gelecek derse hazırlanalım

• Özel gereksinimli birey kimdir?
• Fırsat eşitliği ne demektir?
• Çevremizdeki hangi düzenlemeler özel gereksinimli bireylerin hayatını kolaylaştırır?
• Özel gereksinimli bir arkadaşımızla iletişim kurarken nelere dikkat etmeliyiz?
• Okuluna ve mahallene bir gözlemci gibi bak: Rampa, asansör, hissedilebilir yüzey, sesli trafik ışığı gibi düzenlemeleri not et.

Öğretmene not: Sıradaki öğrenme çıktısı: SB.7.1.2 “Özel Gereksinimli Bireyler İçin Fırsat Eşitliği”. Bu dersteki empati ve etkin dinleme becerileri yeni konunun temelini oluşturur.

65. Kaynaklar ve notlar

• Öğrenme çıktısı
• MEB Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı: 7. sınıf, 1. öğrenme alanı (Birlikte Yaşamak), SB.7.1.1.
• Kaynak
• MEB 7. Sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabı (2026-2027) kapsamına göre özgün olarak yazılmıştır.
• Örnek olaylar
• Sunudaki örnek olaylar, kişiler ve konuşmalar kurgusaldır; bu sunu için yazılmıştır.

66. Görsel kaynakları

• Antalya Devlet Senfoni Orkestrası konserde (Kasım 2024)
• Antalyasenfoni · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: 2024.11.23-ANTALYA SENFONİ-KONSER-ÖNSEÇİM2 copy.jpg
• Akşam yemeğinde sohbet eden bir aile (temsilî)
• Yapay zekâ ile üretilmiş temsilî görsel (Google Gemini); gerçek bir yeri, kişiyi ya da olayı göstermez.
• “Radyo” dergisinin kapağı (15 Mart 1942): Radyo başında toplanan gençler
• Directorate General of Press and Information · Kamu malı · Wikimedia Commons: Atatürk Boulevard, Radio House, 1940s (17050524392).jpg
• Tokalaşmak için uzatılan bir el
• TeroVesalainen (Pixabay) · CC0 · Wikimedia Commons: Handshake-2056021.jpg
• Bir toplantıda küçük grup sohbeti
• Dgurteen · CC BY-SA 3.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0) · Wikimedia Commons: Small group conversation at a Gurteen Knowledge Cafe.jpg
• Toplu taşımada yan yana oturan, telefonlarına bakan yolcular
• Rawpixel Ltd · CC BY 2.0 (creativecommons.org/licenses/by/2.0) · Wikimedia Commons: Diverse people using phones.jpeg
• Tokalaşan iki el
• Rufino · CC BY-SA 2.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0) · Wikimedia Commons: Hermandad - friendship.jpg