7. Sınıf Teknoloji ve Sosyal Bilimler Sunusu: Problemlere Çözüm Üretme

1. Problemlere Çözüm Üretme

• Problemlere
• Çözüm Üretme
• 7. Sınıf Sosyal Bilgiler · Teknoloji ve Sosyal Bilimler Sunusu
• Toplumsal hayatta karşılaştığımız bir sorunu bilim insanı gibi nasıl inceler, nasıl çözeriz?

Öğretmene not: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, 7. sınıf Sosyal Bilgiler, 6. öğrenme alanı “Teknoloji ve Sosyal Bilimler”. Öğrenme çıktısı SB.7.6.3 (2026-2027 yıllık planında 34–36. haftalar). Yılın son konusudur. Sunu boyunca kurmaca bir örnek olarak Elif’in grubunun “okul çıkışı” projesi izlenir; öğrenciler aynı adımları kendi seçtikleri problemle uygular. Kapaktaki fotoğraf: İstanbul’da bir lisenin önündeki okul bölgesi uyarı ve hız sınırı levhaları (2015). Öğrencilere sorun: Bu levhalar hangi sorunu önlemek için konmuş olabilir?

2. Merak edelim

• Toplumsal hayatta hangi problemlerle karşılaşabiliriz?
• Bir probleme bilim insanı gibi yaklaşırsak çözümü nasıl buluruz?
• 5N1K soru kartı: Merak ettiğin bir soruyu yaz
• Ne?
• Toplumsal sorun ne demektir?
• Kim?
• Bir sorun kimleri etkiler?
• Nerede?
• Güvenilir bilgiyi nerede buluruz?
• Ne zaman?
• Çözümün işe yaradığını ne zaman anlarız?
• Nasıl?
• Veriler nasıl toplanır ve yorumlanır?
• Neden?
• Kaynak göstermek neden önemlidir?

Öğretmene not: Program, derse öğrencilere toplumda hangi problemlerle karşılaşabileceklerini sorarak başlamayı önerir. Cevapları tahtanın bir köşesine not edin; Bölüm 1’deki beyin fırtınasında kullanılacak. Her öğrenci 5N1K kartına merak ettiği bir soruyu yazsın; sunu boyunca cevaplarını arayacaklar.

3. Yol haritamız

• Problem nedir?
• Günlük problemler, toplumsal sorunlar, beyin fırtınası
• Tanıma ve planlama
• Altı adım, problem cümlesi, önerme, model
• Araştırma ve etik
• Gözlem, anket, görüşme; kaynakça ve intihal
• Çözüm ve değerlendirme
• Bulgular, çözüm yolları, ölçütler, poster
• Özet ve tekrar
• Kavramlar, balık kılçığı, doğru-yanlış, test

Öğretmene not: Web sürümünde ve PowerPoint’te başlıklara tıklayınca ilgili bölüme gidilir. Öneri: 34. hafta Bölüm 1–2 ve grupların kurulması, 35. hafta Bölüm 3 ve veri toplama, 36. hafta Bölüm 4–5 ve poster sunumları.

4. Problem ve toplumsal sorun

• Her gün irili ufaklı sorunlarla karşılaşırız. Peki bir sorunu toplumsal yapan nedir?
• Problem nedir?
• Günlük problemler
• Toplumsal sorunlar
• Sakin kalmak
• Beyin fırtınası

Öğretmene not: Bölüm kapağındaki fotoğraf 5 Kasım 2008’de Ankara’da çekildi: Şehrin üzerindeki gri pus tabakası hava kirliliğidir. Kirli hava o şehirde yaşayan herkesi etkiler; bu yüzden toplumsal sorunlara bir örnektir.

5. Bir sorunun hikâyesi

• Parkımızdaki lambaların çoğu yanmıyordu, akşamları kimse parka gitmek istemiyordu. Bozuk lambaları not ettim, komşularımızı dinledim ve durumu muhtarımıza ilettim.
• Zeynep
• 7. sınıf öğrencisi
• Hikâye haritası
• Kim?
• Zeynep, komşuları ve mahalle muhtarı
• Sorun
• Lambalar yanmıyor; akşamları park boş kalıyor.
• Çözüm
• Bozuk lambalar not edildi, komşular dinlendi, muhtara iletildi.
• Sonuç
• Lambalar onarıldı; park akşamları da kullanılıyor.
• Zeynep sorunu çözmek için neler yaptı? Senin çevrende de çözülmesini istediğin bir sorun var mı?

Öğretmene not: Kurmaca bir hikâyedir; kitaptaki hikâye haritası etkinliğinin yerine ya da yanında kullanılabilir. Haritayı öğrencilerle birlikte okuyun: Zeynep önce sorunu fark etti, sonra bilgi topladı (hangi lambalar bozuk, komşular ne diyor), en sonunda bilgiyi yetkiliye iletti. Bu, problem çözme adımlarının küçük bir örneğidir. Ardından öğrencilerin kendi çevrelerinde tanık oldukları sorunları ve bu sorunların nedenlerini konuşun.

6. Problem nedir?

• Bir durum bizi zorluyor ve bir çözüm bekliyorsa, bir problemle karşı karşıyayız demektir.
• Ev, okul, sokak, oyun alanı: Problemler her ortamda karşımıza çıkabilir.
• Problemle karşılaşmak doğaldır; önemli olan onunla başa çıkmayı öğrenmektir.
• Problem
• Bizi zorlayan ve bir çözüm bekleyen durum.
• Bu hafta karşılaştığın küçük bir problemi nasıl çözdün?
• Örnek: Kalemim bitti, arkadaşımdan ödünç istedim. Fark ettim, seçenekleri düşündüm, birini seçtim. Küçük de olsa bu bir problem çözmedir.

Öğretmene not: Birkaç öğrenciden kendi örneklerini isteyin. Her örnekte aynı soruyu sorun: Problemi nasıl fark ettin, hangi seçenekleri düşündün, neden o yolu seçtin? Böylece problem çözmenin bir süreç olduğu sezdirilir.

7. Günlük hayattan küçük problemler

• Bozulan yazıcı
• Ödevini teslim edeceğin gün yazıcı çalışmıyor.
• Ani yağmur
• Okul çıkışında yağmur başladı, şemsiyen evde kaldı.
• Grup ödevi
• Gruptan bir arkadaşın kendi bölümünü hazırlamamış.
• Unutulan şifre
• Ders platformuna gireceksin ama şifreni hatırlamıyorsun.
• Bu problemler kimleri etkiliyor? Ya bir problem bütün mahalleyi etkileseydi?
• Bunlar genellikle bir ya da birkaç kişiyi etkiler. Toplumdaki pek çok insanı etkileyen problemlere ise toplumsal sorun denir.

Öğretmene not: Öğrencilerden her kart için bir çözüm önermelerini isteyin. Ardından “Bu problemden kaç kişi etkileniyor?” diye sorun; böylece bir sonraki slayttaki ayrıma geçilir.

8. Kişisel problem mi, toplumsal sorun mu?

• Kişisel problem
• Bir kişiyi ya da birkaç kişiyi etkiler.
• Örnek: Ödev günü yazıcı bozuldu.
• Toplumsal sorun
• Toplumda pek çok insanı etkiler, günlük yaşamı güçleştirir.
• İnsanlar arasındaki huzuru, güveni ve dayanışmayı zayıflatır.
• Örnek: Okul önünde her gün trafik karmaşası yaşanıyor.
• Yalnız birkaç kişiyi değil, toplumdaki pek çok insanı etkileyen ve günlük yaşamı güçleştiren sorun.

Öğretmene not: Bir problemin toplumsal olup olmadığını anlamak için iki soru yeter: Kaç kişiyi etkiliyor? Kimlerin yaşamını zorlaştırıyor? Okul önündeki trafik örneği, Bölüm 2’den itibaren izleyeceğimiz grup projesinin konusudur.

9. Herkesi etkileyen bir sorun: Trafik

• İstanbul, 2013: Yayalar araçların arasından geçiyor.
• Otobüs, taksi ve otomobiller yolu doldurmuş; araçlar ilerleyemiyor.
• Yayalar araçların arasından geçiyor. Bu da kaza tehlikesi yaratır.
• Sürücüler, yolcular, yayalar: Sorun pek çok insanı etkiliyor, yani toplumsal.
• Bu sorunun nedenleri neler olabilir? Nedenleri nasıl öğreniriz?
• Araçların çok olması, yolların dar kalması gibi. Tahminle yetinmeyiz; gözlem, anket ve görüşmeyle veri toplarız.

Öğretmene not: Fotoğraf 2013’te İstanbul’da çekildi. Öğrencilere sorun: Bu fotoğrafta kimler bu sorundan etkileniyor? (Yayalar, sürücüler, otobüs ve taksi yolcuları.) Sonra nedenleri tahmin ettirin ve bu tahminlerin, sonraki bölümlerde göreceğimiz gibi veriyle sınanması gerektiğini vurgulayın. Okul önündeki trafik karmaşası bu sorunun küçük bir örneğidir.

10. Toplumsal sorunlara örnekler

• İşsizlik
• Çalışmak isteyip iş bulamayan insanlar
• Yoksulluk
• Temel ihtiyaçları karşılamakta zorlanmak
• Çevre kirliliği
• Kirlenen hava, su ve toprak
• Çarpık kentleşme
• Plansız yapılaşma, yetersiz yeşil alan ve yol
• Ulaşım ve trafik
• Sıkışan yollar, zaman kaybı, kazalar
• Göç sorunları
• Barınma, iş ve uyum güçlükleri
• Şiddet
• Toplumdaki güveni ve huzuru bozar
• Kaynak israfı
• Su, enerji gibi doğal kaynakları bilinçsizce kullanmak

Öğretmene not: Bu örneklerin hepsi ders kitabında sayılır (ulaşım ve trafik sorunları kitapta ayrı ayrı geçer). Öğrencilere sorun: Bunlardan hangilerini okulumuzun ya da mahallemizin çevresinde görüyoruz? Bu sorunlar toplumdaki huzuru, güveni ve dayanışmayı nasıl etkiler?

11. Panik yapmak mı, sakin düşünmek mi?

• Aynı sorunla karşılaşan iki kişi farklı davranırsa ne olur?
• Sorun
• Panik
• Düşünmeden hemen tepki vermek
• Sorun yanlış anlaşılır.
• Aceleyle seçilen çözüm işe yaramayabilir.
• Sakin düşünme
• Durumu dikkatle değerlendirmek
• Sorunun nedeni görülür.
• Farklı çözüm yolları düşünülür.
• En uygun yol seçilir.
• Problem çözme
• Bir sorunu tanıyıp araştırarak en uygun çözüme adım adım ulaşma süreci.
• Sorunla karşılaşınca önce sakin kalır, durumu değerlendirir, sonra çözüm yollarını düşünürüz.

Öğretmene not: Kitap, problemle karşılaşınca panik yapmak yerine sakin kalmayı, durumu dikkatle değerlendirmeyi ve çözüm yollarını düşünmeyi önerir. Bir sonraki bölümde bu dikkatli değerlendirmenin altı adımını göreceğiz.

12. Etkinlik: Sınıfımızın sorun listesi

• Toplumsal hayatta karşılaştığımız ya da karşılaşabileceğimiz sorunları beyin fırtınasıyla listeleyelim.
• Herkes aklına gelen sorunları iki dakikada kâğıda yazsın.
• Sırayla paylaşın; hiçbir fikir eleştirilmesin.
• Gönüllü bir arkadaşınız sorunları tahtaya yazsın.
• Birbirine benzeyen sorunları birleştirin.
• Sınıfça en önemli bulduğunuz sorunları işaretleyin.
• Beyin fırtınası
• Bir konuda akla gelen bütün fikirlerin eleştirilmeden, hızla ortaya konduğu yöntem.
• Paylaşırken
• Duygu ve düşüncelerimizi açıkça ama saygılı ve dostça dile getiririz.

Öğretmene not: Programın önerdiği beyin fırtınası etkinliği. Öğrencilerin duygu ve düşüncelerini arkadaşlarına açıkça ama kırmadan anlatmalarına dikkat edin (dostluk değeri). Tahtadaki liste Bölüm 2’de gruplara problem seçtirmek için kullanılacak; silmeden önce fotoğrafını çekin.

13. Toplumsal sorunlar ve sosyal bilimler

• Hangisi toplumsal sorun?
• Kalemini evde unutmak mı, mahalledeki parkın karanlık kalması mı?
• Parkın karanlık kalması. Mahallede yaşayan birçok kişiyi etkiler.
• Sosyal bilimler
• İnsanların toplum içindeki yaşamını ve birbirleriyle ilişkilerini inceleyen bilimler.
• Bilimler el ele
• Okul önündeki trafiği anlamak için coğrafyadan, ekonomiden, hukuktan ve sosyolojiden yararlanabiliriz.

Öğretmene not: Bir önceki konuda (SB.7.6.2) sosyal bilimlerin çalışma alanlarını öğrendik. Toplumsal sorunları incelerken bu bilimlerin bilgisinden yararlanırız: coğrafya (yer, yol, nüfus), ekonomi (maliyet), hukuk (kurallar), sosyoloji (insanların davranışları).

14. Problemi tanıma ve planlama

• Bilim insanları gibi çalışalım: Önce problemi iyi tanıyalım, sonra yol haritamızı çizelim.
• Altı adım
• Problemi tanıma
• Problem cümlesi
• Önerme
• Model geliştirme
• Grup çalışması

15. Problem çözmenin altı adımı

• 1. Problemi tanıma
• Sorun ne, neden çıktı, kimleri etkiliyor?
• 2. Model geliştirme
• Çözüme giden yol haritasını çiz.
• 3. Araştırma yapma
• Plana göre güvenilir veri topla.
• 4. Analiz ve yorum
• Verileri düzenle, ne anlattığını yorumla.
• 5. Çözüm üretme
• Seçenekleri karşılaştır, en uygununu seç.
• 6. Değerlendirme
• Çözümü uygula ya da paylaş, sonucu kontrol et.

Öğretmene not: Ders kitabındaki altı adım ve sırası: problemi tanıma, model geliştirme, araştırma yapma, verilerin analizi ve yorumu, çözüm üretme, değerlendirme. Programın süreç bileşenleri (a–e) de aynı sırayı izler. Kitap, problemi tanımayı sürecin en önemli adımı olarak vurgular.

16. Bir grup projesini izleyelim

• Okul çıkışında her gün aynı karmaşa yaşanıyor: Araçlar kapının önüne kadar geliyor, biz de aralarından geçmeye çalışıyoruz. Grubumuzla bu soruna bilimsel bir çözüm aramaya karar verdik.
• Elif
• 7/B sınıfı, beş kişilik proje grubu
• Proje kartı
• Kim?
• Elif ve dört grup arkadaşı
• Ne?
• Okul çıkışındaki araç ve yaya karmaşası
• Amaç
• Herkes için güvenli ve düzenli bir çıkış
• Süre
• Üç hafta
• Sence Elif’in grubu işe nereden başlamalı? İlk adımı tahmin et.

Öğretmene not: Elif’in grubu kurmaca bir örnektir ve altı adımın her birinde karşımıza çıkacak. Öğrenciler kendi gruplarında, Bölüm 1’de tahtaya yazılan sorunlardan birini seçip aynı adımları izleyecek. Beklenen cevap: Önce problemi iyi tanımak.

17. Problemi tanıma

• Adım 1 · En önemli adım
• Problem yanlış anlaşılırsa bulunan çözüm de yanlış olur. Bu yüzden en önemli adım budur.
• Sorarız: Neden ortaya çıktı? Kimleri etkiliyor? Ne zamandır sürüyor? Hangi sonuçlara yol açıyor?
• Cevaplar için bilgi toplanır; problemin sınırları belirlenir, konu netleşir.
• Problemin sınırı
• Problemin hangi yerde, hangi zamanda ve kimler için inceleneceğine karar verme.
• Okul çıkışında araçlar ve yayalar aynı alanı kullandığı için öğrenciler güvenle yürüyemiyor.
• Elif’in grubunun problem cümlesi

Öğretmene not: Kitap, problemi tanımayı sürecin en kritik adımı sayar. Elif’in grubu sınırı şöyle çizdi: okul kapısının önü, çıkış saati, öğrenciler ve veliler. Program, her grubun seçtiği problemi bir cümleyle ifade etmesini ister. Empati için: Öğrencilerden problemden etkilenen kişilerin yerine kendilerini koymalarını isteyin.

18. İyi bir problem cümlesi

• Hangisi daha açık?
• A: “Trafik çok kötü.” B: “Çıkışta araçlar kapı önünde durunca öğrenciler güvenle yürüyemiyor.”
• B. Sorunun nerede, ne zaman ve kimi etkilediği açık.
• Problem cümlesi
• Problemi kısa, açık ve tek bir cümleyle anlatan ifade. Grubun pusulası gibidir.
• Önce tanı, sonra tedavi
• Bir doktor ilaç yazmadan önce hastalığın ne olduğunu anlamaya çalışır. Problem çözmede de önce problem tanınır.

Öğretmene not: Öğrencilere kendi problem cümlelerini yazdırın ve sesli okutun. Kontrol soruları: Cümle sorunun nerede yaşandığını söylüyor mu? Kimleri etkilediği belli mi? Çok genel mi?

19. Önerme yaz, veriyle sına

• Grup, problemin nedeni hakkında bir önerme yazar ve bunu araştırmayla sınar.
• Önerme
• Doğru ya da yanlış olabilen, kesin bir yargı içeren cümledir.
• Elif’in grubu: “Karmaşanın en önemli nedeni, araçların kapının önünde durmasıdır.”
• Veriyle sınama
• Grubun önermesi şimdilik bir tahmindir; doğru olup olmadığını veriler gösterir.
• Veriler desteklemezse önerme düzeltilir ya da yeni bir neden aranır.
• “Okul çıkışı berbat.” cümlesi neden iyi bir önerme değildir?
• Kişiden kişiye değişen bir görüştür; doğru mu yanlış mı olduğu veriyle gösterilemez.

Öğretmene not: Önerme, ünitenin anahtar kavramlarındandır; kitabın sözlüğü de onu doğru ya da yanlış olabilen kesin bir yargı cümlesi olarak tanımlar. SB.7.6.2’de sosyal bilimlerle ilgili önermeler yazmıştık. Kitaptaki altı adım arasında ayrı bir “önerme” adımı yoktur; burada kitabın tahmin yerine kanıtı öne çıkaran yaklaşımını somutlaştırmak için problemi tanıma ile araştırma arasında kullanıldı.

20. Model geliştirme

• Adım 2 · Yol haritası
• Çözüme giden yol haritası hazırlanır. Böylece iş gelişigüzel değil, plana bağlı ve düzenli yürür.
• Hangi bilgilere ihtiyacımız var?
• Bu bilgileri hangi yöntemlerle toplayacağız?
• Kim hangi görevi üstlenecek?
• Hangi işi ne zamana kadar bitireceğiz?
• Model
• Çözüme giden yolu gösteren şema, plan veya strateji.
• Plansız başlayan bir grup hangi sorunlarla karşılaşabilir?
• Aynı işi iki kişi yapar, gerekli bilgi toplanmaz, zaman yetmez.

Öğretmene not: Kitapta bu adım, izlenecek yolun planlanması ve kullanılacak yöntemlerin seçilmesi olarak anlatılır; model bir şema, plan veya strateji olabilir. Programa göre gruplar beyin fırtınasıyla model önerileri geliştirir, bunları not eder ve küçük grup tartışmasıyla birini seçer.

21. Elif’in grubunun modeli

• Grup, beyin fırtınasıyla birkaç model önerdi; tartışarak birini seçti ve bir şemaya dönüştürdü:
• Ne?
• Karmaşanın nedenlerini ve en yoğun olduğu saatleri öğrenmek
• Nasıl?
• Kapı önünde gözlem, öğrencilerle anket, yetkililerle görüşme
• Ne zaman?
• Bir hafta boyunca, her gün çıkış saatinde
• Şimdi sıra sizde: Grubunuzun modelini bu üç soruyla çizin.

Öğretmene not: Modelin üç sorusu (ne, nasıl, ne zaman) grupların araştırma planının iskeletidir. Grupların şemalarını kontrol edin: Yöntem, toplanacak bilgiye uygun mu? Takvim gerçekçi mi?

22. Etkinlik: Grubumuzun araştırma planı

• Grupları kurun
• Beşer kişilik gruplar oluşturun.
• Problem seçin
• Listeden bir problem seçip tek cümleyle yazın.
• Fikir üretin
• Beyin fırtınasıyla model önerilerini not edin.
• Model seçin
• Tartışarak önerilerden birini seçin.
• Planı yazın
• Kaynak inceleme, görüşme ve veri toplamayı planlayın.
• Görev dağıtın
• Herkesin görevini ve teslim gününü yazın.

Öğretmene not: Programın önerdiği grup çalışması: Gruplar Bölüm 1’de tahtaya yazılan problemlerden birini seçip bir cümleyle ifade eder, beyin fırtınasıyla model önerileri geliştirir, küçük grup tartışmasıyla birini seçer ve araştırmayı planlar. Planda farklı kaynakların incelenmesi, çevredeki insanlarla görüşme, veri toplama ve çözüm önerisi geliştirme yer almalıdır.

23. Araştırma ve bilimsel etik

• Veriyi nereden, nasıl toplarız? Araştırırken hangi kurallara uyarız?
• Gözlem, anket, görüşme
• Güvenilir kaynak
• Emek ve süreklilik
• Bilimsel etik
• Kaynakça ve dipnot
• İntihal

Öğretmene not: Bölüm kapağındaki fotoğraf: Ankara’daki Millî Kütüphane’nin Adnan Ötüken Okuma Salonu. 5N1K kartındaki “Güvenilir bilgiyi nerede buluruz?” sorusunu hatırlatın: Kütüphaneler, yazarı ve yayımlayanı belli kaynaklara ulaşmanın yollarından biridir.

24. Araştırma yapma

• Adım 3 · Veri toplama
• Gözlem
• Olayı yerinde izleyip gördüklerini düzenli olarak not etmek
• Anket
• Aynı soruları çok sayıda kişiye sorup cevapları toplamak
• Görüşme
• Konuyla ilgili kişilerle yüz yüze konuşup görüşlerini almak
• Plana uygun çalışılır, güvenilir kaynaklar kullanılır. Böylece elimizde tahmin değil, kanıt olur.

Öğretmene not: Kitapta bu adım, plana uygun olarak bilgi ve veri toplamak, incelemeler yapmak diye anlatılır; çözüm bu verilerin üzerine kurulur. Bilgisayar ve internet, kaynak taramayı ve anket sonuçlarını düzenlemeyi kolaylaştırır; ama bilginin güvenilir olup olmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.

25. Gözlem: Yol kenarında trafik sayımı

• Trafik sayan teknik okul öğrencileri, Oulu (Finlandiya), 1961
• Öğrenciler kaldırımda durmuş, yoldan geçen araçları yerinde izliyor.
• Saydıklarını ellerindeki kâğıtlara not ediyorlar: Gözlem düzenli kayıtla yapılır.
• Bu sayılar yolun ne kadar yoğun olduğunu tahminle değil, veriyle gösterir.
• Gözlemle hangi bilgiyi öğrenemeyiz?
• İnsanların düşüncelerini ve davranışlarının nedenlerini. Bunları öğrenmek için anket ya da görüşme yaparız.

Öğretmene not: Fotoğraf 20 Ekim 1961’de Finlandiya’nın Oulu kentinde çekildi: Teknik okul öğrencileri yoldan geçen araçları sayıyor. Aradan yıllar geçse de yöntem aynıdır. Gözlem neyin olduğunu gösterir ama nedenini söylemez: Örneğin velilerin çocuklarını neden araçla getirdiğini öğrenmek için anket ya da görüşme gerekir.

26. Bu bilgi güvenilir mi?

• Güvenilir kaynak
• Yazarı ya da yayımlayan kurumu bellidir.
• Ne zaman yayımlandığı yazılıdır.
• Bilgisi başka güvenilir kaynaklarla doğrulanabilir.
• Dikkatli olunmalı
• Kimin yazdığı belli olmayan paylaşımlar
• Kaynağı gösterilmeyen sayılar ve iddialar
• “Herkes böyle diyor” türünden kulaktan dolma bilgiler
• Bir paylaşımda “Okul önlerindeki trafik her yıl ikiye katlanıyor.” yazıyor. Ne yaparsın?
• Önce kaynağını araştırırım. Güvenilir bir kaynakta doğrulanmıyorsa bu bilgiyi kullanmam.

Öğretmene not: Program, öğretmenin öğrencilere doğruyu yanlıştan ayırma ve güvenilir bilgiye ulaşma konusunda rehberlik etmesini ister. Güvenilir kaynak örnekleri: resmî kurumların siteleri, ansiklopediler, bilimsel yayınlar, ders kitapları. Paylaşımdaki “ikiye katlanıyor” iddiası bilerek uydurulmuştur; kaynağı olmayan sayıların ne kadar kolay yayıldığını göstermek için kullanın.

27. Elif’in grubu sahada

• Gözlem: Beş gün boyunca çıkış saatinde kapı önündeki araçları ve yayaları gözlediler.
• Anket: Öğrencilere okula nasıl geldiklerini ve evlerinin okula uzaklığını sordular.
• Görüşme: Okul müdürü, servis şoförleri, veliler ve mahalle muhtarıyla konuştular.
• Veri
• Araştırmada gözlem, anket, görüşme gibi yollarla toplanan bilgi.
• Tek bir güne bakıp karar vermedik; o gün yağmur yağsa ya da sınav olsa sonuç farklı çıkabilirdi.
• Elif

Öğretmene not: Kitap, araştırmaya harcanan emeğin ve çalışmayı aksatmadan sürdürmenin bilginin niteliğini belirlediğini; sabırla ve düzenli çalışan araştırmacının güvenilir bilgiye ulaştığını vurgular. Anket ve görüşmelerden önce okul yönetiminden izin alınması ve katılımcılara amacın açıklanması gerektiğini hatırlatın.

28. Emek, sabır ve süreklilik

• Neden beş gün?
• Elif’in grubu neden tek bir günün gözlemiyle yetinmedi?
• Tek gün sıra dışı olabilir. Birkaç günün verisi gerçeğe daha yakın bir sonuç verir.
• Süreklilik
• Bir işi kesintisiz ve düzenli olarak sürdürme. Araştırmada bilginin kalitesini artırır.
• Her gün düzenli ölçüm
• Meteoroloji istasyonları sıcaklık, yağış gibi ölçümleri her gün düzenli olarak yapar. Yıllarca biriken bu veriler, iklimdeki değişimi görmemizi sağlar.

Öğretmene not: Sabırla ve aksatmadan çalışmanın (çalışkanlık) bir değer olduğunu öğrencilerle konuşun: Beş günlük gözlem, tek günlük gözlemden daha güvenilir sonuç verir.

29. Bilimsel etik

• Bilimsel etik, araştırmacının her adımda dürüst, tarafsız ve sorumlu olmasını ister.
• Kaynak göstermek tek başına yetmez; etik kurallarının hepsine uyulmalıdır.
• Başkalarının emeğine saygı duymak ve yalnızca doğru bilgiyi paylaşmak araştırmacının görevidir.
• Bir araştırmacının dürüst, tarafsız ve sorumlu davranmasını sağlayan ilkeler.
• Anket sonuçları önermenizi desteklemedi. Sonuçları biraz değiştirmek doğru olur mu?
• Hayır, bu bilimsel etik ihlalidir. Beklenmedik sonuç da değerli bir bulgudur; olduğu gibi aktarılır.

Öğretmene not: Program, veri toplama aşamasında bilimsel etiğin önemini vurgulamayı ister. Bilimsel etik, ünitenin anahtar kavramlarındandır.

30. Bilimsel etiğe aykırı davranışlar

• İzinsiz kullanım
• Başkasının fikrini, verisini ya da görselini izinsiz ve kaynaksız kullanmak
• Sonucu değiştirmek
• Araştırma sonuçlarını beklentiye göre değiştirmek
• Sahtecilik
• Gerçekte toplanmamış, uydurma veriler eklemek
• Çarpıtma
• Var olan verileri olduğundan farklı göstermek
• Bunların hepsi bilimsel etik ihlalidir. Etiğe uyan araştırmacının bulgularına güvenilir.

Öğretmene not: Dört kart, kitapta sayılan etik ihlallerini özetler: izinsiz ve kaynaksız kullanım, sonuçları değiştirme, uydurma veri ekleme (sahtecilik) ve verileri çarpıtma. Öğrencilerden her biri için okul ödevlerinden bir örnek bulmalarını isteyin.

31. Bilimsel etik neden önemli?

• Bilimsel etik kurallarına uyulduğunda neler kazanılır?
• Veriler dürüstçe toplanır ve olduğu gibi aktarılır.
• Doğru bilgi üretilir.
• Kaynaklar eksiksiz gösterilir, emeğe saygı duyulur.
• Araştırmacıya güven duyulur.
• Herkes doğru ve güvenilir bilgi paylaşır.
• Bilim gelişir; yeni araştırmalar sağlam bir temele dayanır.

Öğretmene not: Kitap, etik kurallarına uymanın üç kazancını vurgular: doğru bilgi, araştırmacıya duyulan güven ve bilimin ilerlemesi. Öğrencilere sorun: Bir araştırmacının bir kez veri uydurduğu ortaya çıkarsa sonraki çalışmalarına güvenir miyiz?

32. Kaynak nasıl gösterilir?

• Rapor ya da posterde yararlandığımız her bilginin nereden geldiğini gösteririz.
• Kaynakça
• Araştırmada yararlanılan ve raporda atıf yapılan bütün kaynakların listesi
• Dipnot
• Metinde geçen bir bilgiyle ilgili açıklama ya da kaynak; sayfanın altına veya çalışmanın sonuna yazılır
• Metin içinde
• Yay ayraç içinde yazarın soyadı, yıl ve sayfa: (Yılmaz, 2024, s. 15)
• Unutma
• Dipnotta gösterilen kaynaklar ayrıca kaynakçaya da eklenir.

Öğretmene not: Örnekteki yazar adı ve yıl temsilîdir. Ders kitabının sonundaki kaynakça bölümünü öğrencilere gösterin: Kitaplar için yazarın soyadı, adının baş harfi, yayın yılı, eserin adı ve yayınevi yazılır.

33. İntihal: Bilgi hırsızlığı

• Bu neden yanlış?
• Ödevine internette bulduğun bir paragrafı aynen koydun, kaynağını yazmadın.
• Başkasının emeğini kendininmiş gibi gösterdin: Bu intihaldir. Kaynağı belirt, bilgiyi kendi cümlelerinle yaz.
• İntihal
• Yararlanılan kaynakları belirtmeden başkasının yazısını, fikrini ya da verisini kullanma.
• Kitabınızın son sayfaları
• Ders kitabınızın sonundaki kaynakçaya bakın: Kitabı hazırlayanlar yararlandıkları kaynakları orada listelemiştir.

Öğretmene not: Kitap, intihali bilgi hırsızlığı olarak tanımlar; önlemenin yolu, yararlanılan her kaynağı belirtmektir. Tartışma sorusu: Kaynaklar kaynakçada gösterilmezse hangi sorunlar çıkar? (Emeğe saygısızlık, bilginin doğrulanamaması, araştırmacıya güvenin azalması.)

34. Analiz, çözüm ve değerlendirme

• Toplanan veriler ne anlatıyor? En iyi çözümü nasıl seçer, nasıl paylaşırız?
• Verilerin analizi
• Neden ve sonuç
• Çözüm yolları
• Ölçütler
• Değerlendirme
• Poster

Öğretmene not: Bölüm kapağındaki fotoğraf: 2009’da Chicago’da yapılan bilimsel bir toplantıda araştırmacılar posterleri inceliyor. Bilim insanları da araştırmalarını posterle paylaşır; bölümün sonundaki performans görevinde siz de bir poster hazırlayacaksınız.

35. Verilerin analizi ve yorumu

• Adım 4 · Veriler ne anlatıyor?
• Toplanan veriler kendiliğinden konuşmaz; onları düzenleyip yorumlamak gerekir.
• Düzenle: Benzer cevapları aynı grupta topla.
• Görselleştir: Tablo ya da grafik çiz, kısa notlar al.
• Karşılaştır: Benzeyen ve ayrılan yönleri bul.
• Yorumla: Bulgular problem hakkında ne söylüyor?
• Bulgu
• Verilerin incelenmesiyle ortaya çıkan sonuç.
• Elif’in grubu anket cevaplarını neden grafiğe dönüştürdü?
• Grafik, cevapları bir bakışta karşılaştırmayı sağlar. Grup, verileri bilgisayarda bir tabloya girip grafiğini çizdi.

Öğretmene not: Kitapta bu adım; verileri düzenleyip sınıflandırma, tablo, grafik ya da notlarla anlaşılır hâle getirme, benzer ve farklı yönleri belirleme ve bulguları problemle ilişkilendirerek yorumlama olarak anlatılır. Grupların kendi verilerini bu dört adımla işlemesini isteyin.

36. Elif’in grubunun bulguları

• Bütün sınıflar aynı anda çıkıyor; kapı önü birkaç dakikada doluyor.
• Araçların çoğu öğrencileri kapının tam önünde bırakıp alıyor.
• Araçla gelen öğrencilerin bir kısmı okula yürüme mesafesinde oturuyor.
• Okulun önündeki yaya geçidinin çizgileri silinmiş.
• Karmaşanın en önemli nedeni, araçların kapının önünde durmasıdır.
• Elif’in grubunun önermesi
• Veriler bu önermeyi doğruladı mı?
• Kısmen. Araçların kapı önünde durması önemli bir neden; ama aynı anda çıkış ve silik yaya geçidi de karmaşayı artırıyor.

Öğretmene not: Bulgular kurmacadır. Verilerin bir önermeyi bazen tamamen, bazen kısmen desteklediğini, bazen de çürüttüğünü anlatın; her durumda sonuç dürüstçe aktarılır.

37. Nedenleri sonuçlardan ayıralım

• Elif’in grubu bulgulardan hangi neden-sonuç ilişkilerini çıkardı?
• Bütün sınıflar aynı anda çıkıyor.
• Kapı önünde kısa sürede büyük bir kalabalık oluşuyor.
• Araçlar öğrencileri kapının tam önünde bırakıp alıyor.
• Yayalar araçların arasından geçmek zorunda kalıyor.
• Yaya geçidinin çizgileri silinmiş.
• Sürücüler geçidi fark etmekte zorlanıyor.

Öğretmene not: Kitaptaki etkinlikte gruplardan, topladıkları verilerle problemin nedenlerini ve sonuçlarını ayırt etmeleri istenir. Her grup kendi problemi için en az üç neden-sonuç satırı yazsın. Çözümler nedenlere yönelik olmalıdır: Neden ortadan kalkarsa sonuç da azalır.

38. Çözüm üretme

• Adım 5 · Kanıta dayalı çözüm
• Gerçekçi: Hayalî değil; zaman, para ve imkânlar düşünülerek önerilir.
• Uygulanabilir: Kim, neyi, nasıl yapacak, bellidir.
• Probleme uygun: Problemin nedenine yöneliktir; sorunu gerçekten azaltır.
• Alternatif
• Bir problem için seçilebilecek başka bir yol, seçenek.
• Çözümler verilere dayanır. Birden fazla alternatif karşılaştırılır, en uygun olanı seçilir.

Öğretmene not: Kitapta iyi bir çözümün üç niteliği sayılır: gerçekçilik, uygulanabilirlik ve probleme uygunluk. Öneriler verilere dayanmalı; tek bir fikre bağlı kalmadan birkaç seçenek yan yana konup karşılaştırılmalıdır.

39. Çözüm yolları: Avantaj ve dezavantaj

• Kademeli çıkış
• Avantajı: Kalabalık azalır, masrafı yok. Dezavantajı: Bazı sınıflar birkaç dakika geç çıkar.
• Yürüme noktası
• Avantajı: Veliler çocuklarını kapıdan uzakta bırakır, kapı önü rahatlar. Dezavantajı: Alışmak zaman alır.
• Yeni yaya geçidi
• Avantajı: Kalıcı ve güvenli. Dezavantajı: Belediyeye başvurmak ve beklemek gerekir.
• Bu diyagramı sınıfa sunarken kaynaklarımızı neden göstermeliyiz?
• Önerilerimizin tahmine değil, topladığımız verilere dayandığını göstermek için.

Öğretmene not: Kitaptaki etkinlikte gruplar olası çözüm yollarını artı ve eksileriyle bir diyagrama yazar, kaynaklarını göstererek sınıfa sunar ve topladıkları verilere bakarak kendilerince en iyi yolu seçer. Yürüme noktası: Velilerin öğrencileri kapıdan biraz uzaktaki belirli bir noktada bırakması. Kitaptaki karekodlu “Çözüm Bende” oyunu bu aşamada oynatılabilir.

40. Silik çizgiden güvenli geçide

• Elif’in grubunun fark ettiği sorun ve önerdiği çözüm, gerçek hayatta da karşımıza çıkar.
• Silinmiş çizgiler
• Sürücü geçidi geç fark edebilir. (Helsinki)
• Yeniden boyama
• Silinen geçit yeniden boyanıyor. (Hawaii)
• Okul bölgesi levhaları
• Sürücüyü uyarır, yavaş gitmesini ister. (İstanbul)
• Yol çizgilerini Elif’in grubu kendisi boyayabilir mi? Ne yapmalı?
• Hayır, bu yetkili kurumun işidir. Grup, sorunu kanıtlarıyla birlikte belediyeye iletir ve takip eder.

Öğretmene not: Üç fotoğraf, Elif’in grubunun bulgusunu ve önerisini gerçek hayatla ilişkilendirir: Helsinki’de (2018) çizgileri silinmeye yüz tutmuş bir yaya geçidi, Hawaii’de (2014) silinmiş bir yaya geçidinin yeniden boyanması ve İstanbul’da (2015) bir okulun önündeki uyarı ve hız sınırı levhaları. Öğrencilere sorun: Bizim okulumuzun önünde hangi önlemler var, hangileri eksik?

41. Çözümleri hangi ölçütlerle tartarız?

• Ekonomiklik
• Az masrafla, kaynakları boşa harcamadan uygulanır.
• Güvenilirlik
• Doğru bilgiye dayanır, beklenen sonucu verir.
• Verimlilik
• Harcanan emek ve zamana göre sonucu yüksektir.
• Yararlılık
• İnsanlara ve topluma gerçekten fayda sağlar.
• Sürdürülebilirlik
• Uzun süre devam eder; doğaya ve geleceğe zarar vermez.

Öğretmene not: Bu beş ölçüt kitaptaki değerlendirme tablosunda yer alır; tanımlar öğrenciler için sadeleştirilmiştir. Bir çözümün yıllar sonra da doğaya ve insanlara zarar vermeden işleyip işlemeyeceğini sorgulayan ölçüt sürdürülebilirliktir.

42. Etkinlik: Çözüm önerilerini puanlayalım

• Her grup önerilerini beş ölçüte göre puanlar; aralarından insana ve doğaya duyarlı olanı seçer.
• Önerilerinizi bir tabloya yazın; her ölçüte 1’den 3’e kadar puan verin.
• Yalnız toplam puana bakmayın: Çözüm insana ve doğaya duyarlı mı?
• Kararınızı gerekçeleriyle sınıfa açıklayın.
• Diğer grupların önerilerini aynı ölçütlerle puanlayın.
• En yüksek puanı alan öneriyi birlikte belirleyin.
• Gerekçe
• Bir kararın ya da düşüncenin dayandığı sebep.
• Saklayın
• Puan tablonuz, posterinizde kararınızın kanıtı olacak.

Öğretmene not: Programın önerdiği etkinlik: Gruplar önerilerini beş ölçütle (ekonomiklik, güvenilirlik, verimlilik, yararlılık, sürdürülebilirlik) tartar, insana ve doğaya duyarlı olanı seçer ve kararını gerekçesiyle anlatır; kitap ayrıca diğer grupların önerilerinin de puanlanmasını ister. 1–3 puan ölçeği bir öneridir.

43. Hangi çözüm daha duyarlı?

• A
• Kademeli çıkış
• Masrafsız ve hemen uygulanabilir. Kapı önündeki kalabalığı hızla azaltır.
• B
• Yürüme noktası
• Kapı önüne gelen araç sayısını azaltır. Öğrenciler her gün kısa bir yürüyüş yapar.
• Daha az araç, havaya daha az egzoz gazı demektir.
• Sen olsan hangisini seçerdin? Beş ölçüte ve insana, doğaya duyarlılığa göre gerekçelendir.

Öğretmene not: Tek doğru cevap yoktur; önemli olan gerekçedir. Elif’in grubu iki çözümü birleştirdi: Kademeli çıkışı hemen uygulanabilir olduğu için, yürüme noktasını ise hem insana hem doğaya duyarlı bulduğu için önerdi; yaya geçidinin yenilenmesi için de belediyeye dilekçe yazdı.

44. Değerlendirme

• Adım 6 · Çözüm işe yaradı mı?
• Seçtiğimiz çözümü hayata geçiririz ya da ilgili kişi ve kurumlara sunarız.
• Kontrol ederiz: Sorun ortadan kalktı mı? İstediğimiz sonucu aldık mı?
• Sonuç yetersizse adımlara geri döner, çözümü iyileştiririz.
• Çözümün işe yarayıp yaramadığını kontrol edip gerekirse iyileştirme.
• İki hafta sonra yeniden gözlem yaptık. Kapı önü rahatlamıştı ama yaya geçidi hâlâ silikti. Dilekçemizi takip ediyoruz.
• Elif

Öğretmene not: Kitapta son adım; çözümü uygulamak ya da paylaşmak, işe yarayıp yaramadığına bakmak ve gerekirse süreci iyileştirmek olarak anlatılır. Elif’in sözleri değerlendirmenin bir döngü olduğunu gösterir: Sorunun bir kısmı çözüldü, kalan kısmı için süreç sürüyor.

45. Performans görevi: Araştırma posteri

• Grubunuzun bütün araştırma sürecini bir poster hâline getirin ve okul panosunda arkadaşlarınıza sunun.
• Problem cümleniz ve önermeniz
• Yöntemleriniz: gözlem, anket, görüşme
• Verileriniz: tablo ya da grafik
• Çözüm yolları, avantaj ve dezavantajları
• Seçtiğiniz çözüm, gerekçesi ve kaynakçanız
• Poster
• Bilgiyi başlık, kısa metin, grafik ve görsellerle tek bir sayfada özetleyen çalışma.
• Nasıl değerlendirilecek?
• Poster dereceli puanlama anahtarıyla, sunum kontrol listesiyle değerlendirilir.

Öğretmene not: Kitaptaki performans görevinde gruplar elde ettikleri verileri yansıtan bir poster hazırlar, okul panosunda sergiler ve sunum yapar; poster analitik dereceli puanlama anahtarıyla, sunum kontrol listesiyle değerlendirilir. Program, tüm araştırma sürecinin poster biçiminde raporlaştırılabileceğini belirtir.

46. Özet ve tekrar

• Önce kavramları ve adımları hatırlayalım, sonra kendimizi deneyelim.
• Anahtar kavramlar
• Balık kılçığı
• 6 doğru-yanlış
• 6 test sorusu
• 3 hızlı soru

47. Anahtar kavramlar

• Problem
• Bizi zorlayan ve bir çözüm bekleyen durum. Her ortamda karşımıza çıkabilir.
• Toplum
• Bir arada yaşayan insanların bütünü. Birçok üyesini etkileyen sorunlar toplumsal sorundur.
• Önerme
• Doğru ya da yanlış olabilen, kesin bir yargı içeren cümle.
• Bilimsel etik
• Araştırmacının dürüst, tarafsız ve sorumlu davranmasını sağlayan ilkeler.
• Gelecek
• Önümüzdeki zaman. Sürdürülebilir çözümler gelecek kuşakların yaşamını da korur.

Öğretmene not: Maarif programına göre 6. öğrenme alanının anahtar kavramları: bilimsel etik, gelecek, problem, sosyal bilimler, önerme, toplum. Sosyal bilimler kavramı Bölüm 1’deki “Toplumsal sorunlar ve sosyal bilimler” slaytında işlendi.

48. Özet: Problem çözmenin adımları

• Toplumsal soruna bilimsel çözüm
• 1. Problemi tanı
• Neden çıktı, kimi etkiliyor? Tek cümleyle yaz.
• 2. Model geliştir
• Yöntemi, görevleri ve takvimi planla
• 3. Araştır
• Gözlem, anket, görüşme; güvenilir kaynak
• 4. Analiz et
• Verileri düzenle, tablo ve grafikle yorumla
• 5. Çözüm üret
• Alternatifleri ölçütlerle karşılaştır
• 6. Değerlendir
• Uygula ya da paylaş, sonucu kontrol et
• Her adımda bilimsel etiğe uyarız: Dürüst, tarafsız ve sorumlu davranır, kaynak gösteririz.

Öğretmene not: Öğrenciler balık kılçığını deftere çizip her kılçığa kendi grup projelerinden bir örnek yazabilir.

49. Doğru mu, yanlış mı?

• Yalnız birkaç kişiyi değil, toplumdaki pek çok insanı etkileyen sorunlara toplumsal sorun denir.
• İşsizlik, çevre kirliliği, trafik ve göç sorunları gibi problemler birçok insanı etkilediği için toplumsal sorundur.

50. Doğru mu, yanlış mı?

• Bir problemle karşılaşınca ilk iş, akla gelen ilk çözümü hemen uygulamaktır.
• Önce sakin kalıp problemi doğru tanımak gerekir. Problemi yanlış anlarsak çözümümüz de yanlış olur.

51. Doğru mu, yanlış mı?

• Araştırma yaparken anket, gözlem ve görüşme gibi yöntemlerden yararlanılabilir.
• Bu yöntemlerle toplanan veriler, tahmine değil kanıta dayalı çözüm üretmeyi sağlar.

52. Doğru mu, yanlış mı?

• Beklenen sonucu vermeyen anket cevaplarını değiştirmek araştırmayı güçlendirir.
• Sonuçları değiştirmek bilimsel etik ihlalidir. Veriler, beklentiye uymasa da olduğu gibi aktarılır.

53. Doğru mu, yanlış mı?

• Sürdürülebilirlik ölçütü, bir çözümün yalnızca az masraflı olup olmadığına bakar.
• Masrafa bakan ölçüt ekonomikliktir. Sürdürülebilirlik, çözümün uzun süre devam edebilmesine ve doğaya, geleceğe zarar vermemesine bakar.

54. Doğru mu, yanlış mı?

• Bir ödevde başkasının yazdıklarını kaynak göstermeden kullanmak intihaldir.
• İntihal, başkasının emeğini kendininmiş gibi göstermektir. Yararlanılan her kaynak mutlaka belirtilir.

55. Çöz bakalım

• Problem çözme sürecinin bazı adımları karışık olarak verilmiştir.
• Çözüm üretme
• Problemi tanıma
• Değerlendirme
• Araştırma yapma
• Bu adımların doğru sıralaması aşağıdakilerden hangisidir?
• 4 – 2 – 1 – 3
• 2 – 1 – 4 – 3
• 2 – 4 – 1 – 3
• 2 – 4 – 3 – 1
• C
• Önce problem tanınır (2), sonra araştırma yapılır (4), verilere dayanarak çözüm üretilir (1) ve en son çözüm değerlendirilir (3).

56. Çöz bakalım

• Elif’in grubundan Kerem, beş gün boyunca çıkış saatinde okul kapısının önünde durdu. Gelen araçları ve karşıya geçen öğrencileri sayıp not aldı.
• Kerem’in kullandığı veri toplama yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?
• Anket
• Gözlem
• Görüşme
• Kaynak tarama
• B
• Olayı yerinde izleyip kaydetmek gözlemdir. Anket aynı soruları birçok kişiye sormak, görüşme ise kişilerle yüz yüze konuşmaktır.

57. Çöz bakalım

• Aşağıdaki davranışlardan hangisi bilimsel etiğe uygundur?
• Boş bırakılan anket sorularını tahminle doldurmak
• Bir sitedeki grafiği kaynaksız olarak posterde kullanmak
• Önermeyi desteklemeyen verileri rapordan çıkarmak
• Beklenmedik sonuçları raporda olduğu gibi göstermek
• D
• Veriler beklentiye uymasa da olduğu gibi aktarılır. A’da uydurma veri eklenir (sahtecilik), B’de kaynak gösterilmez, C’de veriler çarpıtılır.

58. Çöz bakalım

• Bir grup, okul kütüphanesinin az kullanılması sorununa iki çözüm buldu: yeni kitaplar satın almak ya da öğrencilerin evdeki kitaplarını getirdiği bir takas köşesi kurmak. Grup, “Neredeyse hiç para gerektirmiyor.” diyerek takas köşesini seçti.
• Grubun bu kararında en çok hangi ölçüt etkili olmuştur?
• Ekonomiklik
• Güvenilirlik
• Sürdürülebilirlik
• Yararlılık
• A
• Az masrafla uygulanabilmek ekonomiklik ölçütüdür. Grup kararını harcanacak paraya göre gerekçelendirmiştir.

59. Çöz bakalım

• Aşağıdakilerden hangisi veriyle doğru ya da yanlış olduğu gösterilebilecek bir önermedir?
• Okulumuzun önü çok kötü görünüyor.
• Çıkış saatinde kapı önünde duran araç sayısı, giriş saatindekinden fazladır.
• Keşke herkes okula yürüyerek gelse!
• Trafik sorunu hakkında sen ne düşünüyorsun?
• B
• B kesin bir yargı bildirir; araçlar sayılarak doğru mu yanlış mı olduğu gösterilebilir. A kişisel bir görüş, C bir dilek, D ise sorudur.

60. Çöz bakalım

• Öğretmen
• Grubunuzun kademeli çıkış önerisi okulda uygulanmaya başladı. Şimdi ne yapmalısınız?
• Öğretmenin sorusuna verilebilecek en uygun cevap aşağıdakilerden hangisidir?
• Yeniden gözlem yapıp sonucu ölçmeliyiz.
• Çözüm uygulandı, çalışmayı bitirmeliyiz.
• Hemen başka bir problem seçmeliyiz.
• Ölçmeden başarılı olduğunu duyurmalıyız.
• A
• Değerlendirme adımında çözümün işe yarayıp yaramadığına bakılır; sonuç yetersizse adımlara geri dönülür.

61. Kim bilecek?

• Problem çözme sürecinin en önemli adımı hangisidir?
• Problemi tanıma
• Araştırmada yararlanılan bütün kaynakların listesine ne denir?
• Kaynakça
• Bir bilgiyle ilgili açıklamanın ya da kaynağın sayfanın altına yazıldığı nota ne denir?
• Dipnot

62. Bir yılda altı tema

• Birlikte Yaşamak
• İletişim, fırsat eşitliği, millî meselelerde birlik
• Evimiz Dünya
• Küreselleşme; bölgesel ve küresel sorunlarda ülkemizin rolü
• Ortak Mirasımız
• Cihan devleti Osmanlı, yenilikleri, kültür ve medeniyeti
• Yaşayan Demokrasimiz
• Cumhuriyetin nitelikleri, yönetim yapısı; demokrasinin gelişimi ve sorunları
• Hayatımızdaki Ekonomi
• Millî kalkınma hamleleri; üretim, dağıtım ve tüketim döngüsü
• Teknoloji ve Sosyal Bilimler
• Bilim ve gelecek, sosyal bilimler, problem çözme

Öğretmene not: Yılın son konusu olduğu için kapanışta altı tema hatırlatılır. Her kart açıldığında öğrencilerden o temadan hatırladıkları bir kavramı ya da olayı söylemelerini isteyin.

63. Yılı birlikte toparlayalım

• Birlikte Yaşamak ve Evimiz Dünya: İletişim ve iş birliği sorunları çözmemize nasıl yardım eder?
• Ortak Mirasımız: Osmanlı Devleti’nin politikalarından ve yeniliklerinden bugün ne öğrenebiliriz?
• Yaşayan Demokrasimiz ve Hayatımızdaki Ekonomi: Demokrasi ve kalkınma toplumun sorunlarını nasıl azaltır?
• Teknoloji ve Sosyal Bilimler: Bilim ve teknoloji geleceğin sorunlarına nasıl çözüm üretebilir?
• Yıl boyunca doldurduğunuz 5N1K kartlarına bakın. Cevabını hâlâ merak ettiğiniz bir soruyu yaz tatilinde araştırın; 8. sınıfa bir adım önde başlayın.

Öğretmene not: Yılın son konusu olduğu için “gelecek ders” yerine yıl sonu tekrarı yapılır. Soruları küçük grup tartışmasıyla cevaplatın; her grup bir soruyu alıp yıl içinde öğrendiklerinden örnekler versin.

64. Kaynaklar ve notlar

• Öğrenme çıktısı
• MEB Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı: 7. sınıf, 6. öğrenme alanı (Teknoloji ve Sosyal Bilimler), SB.7.6.3.
• Kaynak
• MEB 7. Sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabı (2026-2027) kapsamına göre özgün olarak yazılmıştır.
• Örnekler
• Zeynep’in ve Elif’in hikâyeleri, bulgular ve sorulardaki durumlar kurmacadır; konuyu somutlaştırmak için yazılmıştır.

65. Görsel kaynakları

• Okul bölgesi uyarı ve hız sınırı levhaları, İstanbul (2015)
• Alexandru Panoiu · CC BY 2.0 (creativecommons.org/licenses/by/2.0) · Wikimedia Commons: Warning Sign "Children" in Istanbul (AP4M2812) (20164963434).jpg
• Ankara’da hava kirliliği (2008)
• Halit Edip Özcan · CC BY-SA 3.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0) · Wikimedia Commons: Air Pollution in Ankara.jpg
• İstanbul’da trafik sıkışıklığı (2013)
• Ibrahim Husain Meraj · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Traffic jam in Istanbul's road.JPG
• Millî Kütüphane, Adnan Ötüken Okuma Salonu, Ankara
• Karamelkedi · CC BY-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0) · Wikimedia Commons: Milli Kütüphane Adnan Ötüken Okuma Salonu.jpg
• Trafik sayan öğrenciler, Oulu (Finlandiya), 1961 · Museovirasto, JOKA arşivi
• finna.fi · CC BY 4.0 (creativecommons.org/licenses/by/4.0) · Wikimedia Commons: Students count the amount of traffic 1961 (JOKAKAL3B-9764).tif
• Bilimsel bir toplantıda poster oturumu, Chicago (2009)
• David Eppstein · CC BY-SA 3.0 (creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0) · Wikimedia Commons: GD09 Poster Session.jpg
• Çizgileri silinmeye yüz tutmuş yaya geçidi, Helsinki (2018)
• Eric Fischer · CC BY 2.0 (creativecommons.org/licenses/by/2.0) · Wikimedia Commons: Faded crosswalk (30814592068).jpg
• Silinmiş bir yaya geçidinin yeniden boyanması, Hawaii, ABD (2014)
• NAVFAC · CC BY 2.0 (creativecommons.org/licenses/by/2.0) · Wikimedia Commons: Preparing for Rim of the Pacific Exercises with a Little Crosswalk Repainting at Pearl Harbor (14244784072).jpg