T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 11. SINIF SEÇMELİ FİZİK DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, öğrencilere kaygan zeminde yürümek, duran bir arabayı itmek ve hareket eden bir bisikleti durdurmak gibi günlük hayat durumlarını sorar. Öğrencilerin bu durumlarda kuvvetin harekete etkisine ilişkin düşünceleri alınır. Ön öğrenmelerdeki ivme kavramı hatırlatılır. Bu hafta bileşke kuvvet ile hareket arasındaki ilişkilerin keşfedilerek Newton Hareket Yasaları'na yönelik genellemelerin yapılacağı açıklanır.

2. Keşfetme15 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, İbni Sina'nın mekanik konusundaki çalışmalarını anlatan hazır metni okutur veya anlatır. Öğrencilerden metindeki hareket ve kuvvet fikirlerini belirleyip bunları kendi gündelik gözlemleriyle karşılaştırmaları istenir. Böylece Newton'dan önce de hareketin merak edildiğine yönelik farkındalık oluşturulur (FİZ.11.1.1.a; KB2.7).

   FİZ.11.1.1
3. 35 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, gruplar hâlinde deney malzemeleriyle Newton'ın Hareket Yasaları'na ilişkin bir deney yapar; olanak yoksa animasyon, simülasyon veya video izler. Gruplar, cisme etki eden kuvvetleri ve cismin hareket durumunu gözlem tablosuna kaydeder. Gözlemlerin serbest cisim diyagramıyla gösterilmesi de istenir (FİZ.11.1.1.a; E3.2, E3.6).

   FİZ.11.1.1
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, deney veya dijital içerikteki hareket ve olayları tartışma yöntemiyle yorumlar (OB4, KB2.14). Her öğrenci, görselde temsil edilen harekete ilişkin iddiasını ve destekleyicilerini sunar; akranlarından farklı düşündüğünde çürütücülerini belirtir (E1.2, E3.5, E3.11, SDB2.2). İddialar ortaya konurken ön öğrenmelerdeki ivme kavramıyla ilişki kurulur (FİZ.11.1.1.a; SDB1.1).

   FİZ.11.1.1
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Sınıf tartışmasında bileşke kuvvet ile cisimlerin hareketleri arasındaki ilişkiler ortaya çıkarılır. Öğrenciler, bileşke kuvvetin sıfır ve sıfırdan farklı olduğu durumlarda cismin hareketinin nasıl değiştiğini, eylemsizlik ve etki-tepki kuvvetleriyle ilişkilendirerek açıklar (FİZ.11.1.1.a; SDB2.2, E3.6).

   FİZ.11.1.1
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Soru cevap ya da beyin fırtınası gibi tekniklerle desteklenen tartışmada, keşfedilen ilişkilerden Newton Hareket Yasaları'na yönelik genellemeler yapılır. Gruplar, ulaştıkları genellemeleri sürtünme kuvveti ve limit hız gibi farklı örnek durumlarla sınar. Genellemeler tahtada ortak bir listede toplanır (FİZ.11.1.1.b; SDB2.2, E3.1).

   FİZ.11.1.1
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilere çıkış kartı verilir; Newton Hareket Yasaları'nı kendi ifadeleriyle yazmaları ve her yasa için birer örnek vermeleri istenir (FİZ.11.1.1.b). Kartlar, dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Gönüllü öğrenciler yazdıklarını sınıfla paylaşır ve ortak genellemelerle karşılaştırır. Öğrenciler, öz değerlendirme formunu doldurur.

   FİZ.11.1.1

Sınıf defteri: FİZ.11.1.1 Newton Hareket Yasaları ile ilgili tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, ders kitabındaki bir fotoğrafı etkileşimli tahtada göstererek 'Bu cisim neden duruyor ya da hareket ediyor?' sorusunu sorar. Öğrencilerin ilk tahminleri alınır. Bir cisme aynı anda birden fazla kuvvetin etki edebileceği vurgulanır ve bu kuvvetlerin ders boyunca serbest cisim diyagramıyla gösterileceği duyurulur. Öğrencilerden günlük yaşamdan, üzerine birden fazla kuvvet etki eden bir cisim örneği vermeleri istenir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, etkileşimli tahtada masa üzerindeki kitap, eğik düzlemde kayan kutu, ipten sarkan lamba ve havada giden top gibi birden fazla kuvvetin etkisindeki cisimlerin görsellerini gösterir. Öğrenciler görselleri yorumlayarak her cisme etki eden tüm kuvvetleri belirler (OB4, KB2.14) ve çalışma kâğıdına yazar (FİZ.11.1.2.a).

   FİZ.11.1.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler gruplar hâlinde belirledikleri kuvvetleri karşılaştırır; temas gerektiren ve gerektirmeyen kuvvetleri ayırır (KB2.7). Farklı yazılan kuvvetler için gerekçeler dinlenir, gruplar birbirini saygıyla dinler (SDB2.2). Sınıfça her görsel için ortak kuvvet listesi oluşturulur (FİZ.11.1.2.a).

   FİZ.11.1.2
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, sınıfta soru cevap etkinliğiyle öğrencilerin Newton Hareket Yasaları'nı hatırlamalarına yardımcı olur. Ardından serbest cisim diyagramı tanıtılır: cisim nokta olarak çizilir, her kuvvet cismin üzerinden başlayan bir okla gösterilir, okun yönü kuvvetin yönünü belirtir. Öğretmen bir örneği tahtada birlikte çizer (FİZ.11.1.2.b).

   FİZ.11.1.2
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler keşfetme aşamasında belirledikleri kuvvetleri defterlerinde serbest cisim diyagramı üzerinde gösterir. Her kuvvet adıyla etiketlenir ve ok uzunlukları kuvvetin büyüklüğüne uygun çizilir. Öğretmen sınıfta dolaşarak eksik ya da fazla çizilen kuvvetler için öğrencilere yönlendirici sorular sorar (FİZ.11.1.2.b).

   FİZ.11.1.2
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar, ders kitabından ya da görsellerden farklı bir durum seçer ve diyagramını çizer. Diyagramlar gruplar arasında değiştirilir; akran, çizimdeki kuvvetleri ve yönleri kontrol ederek geri bildirim verir (SDB2.1, E3.6). Gerekli düzeltmeler yapılır ve en açık diyagramlar etkileşimli tahtada sunulur (FİZ.11.1.2.b).

   FİZ.11.1.2
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıdında verilen üç yeni durum için etki eden kuvvetleri belirlemeleri ve serbest cisim diyagramı üzerinde göstermeleri istenir. Çalışma kâğıtları, ok yönü, etiketleme ve eksiksiz kuvvet ölçütleriyle değerlendirilir. Öğrenciler Öz Değerlendirme Formu'nu doldurarak hangi kuvvetleri belirlemekte ve diyagramda göstermekte zorlandıklarını işaretler (SDB1.1).

   FİZ.11.1.2

Sınıf defteri: FİZ.11.1.2 Newton Hareket Yasaları'nı serbest cisim diyagramını kullanarak…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, eğik düzlemde duran bir kutunun görselini etkileşimli tahtada gösterir ve kutuya etki eden kuvvetleri sorar. Önceki hafta belirlenen kuvvetler öğrencilerle birlikte hatırlanır. Öğrencilerden bu kuvvetleri tek bir çizimde nasıl göstereceklerine dair önerileri alınır. Dersin amacı, kuvvetleri serbest cisim diyagramında göstermek ve Newton Hareket Yasaları'nı bu diyagramla yorumlamak olarak belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere eğik düzlemdeki kutu ve ipten asılı cisim gibi iki üç durum verilir. Öğrencilerden cismi nokta olarak çizip her kuvveti etki ettiği noktadan başlayan, uygun yönlü ve etiketli oklarla göstermeleri istenir. Ok uzunluklarının kuvvetin büyüklüğüyle ilişkisi tartışılır (OB4) (FİZ.11.1.2.b).

   FİZ.11.1.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Aynı durumlar için net kuvvet, diyagram çizilmeden ve çizilerek bulunmaya çalışılır. Öğrencilerden iki yolu karşılaştırmaları ve serbest cisim diyagramının net kuvvetin hesaplanmasına dair problemlerin çözümündeki işlevini analitik bakış açısıyla tartışmaları istenir (E3.6) (FİZ.11.1.2.b).

   FİZ.11.1.2
4. Uygulama35 dk
   Etkinlik 1

   Serbest cisim diyagramları hakkında farklı soru türleri içeren bir çalışma yaprağı verilir. Öğrencilerden eksik çizilmiş diyagramları tamamlamaları, hatalı gösterilmiş kuvvetleri düzeltmeleri ve verilen durum için diyagramı sıfırdan çizmeleri istenir. Farklı büyüklükteki ivmeyle hareket eden cisimlerin bir arada olduğu sistemlere ilişkin hesaplamalara girilmez (FİZ.11.1.2.b).

   FİZ.11.1.2
5. 35 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden çalışma yaprağındaki diyagramlara bakarak durağan ya da sabit hızlı cisimde net kuvvetin sıfır olduğunu, net kuvvetin ivmeyi belirlediğini ve etki-tepki çiftlerinin farklı cisimlere etki ettiğini kendi cümleleriyle yeniden ifade etmeleri istenir. Eşler ifadelerini birbirine okuyup gerekçelerini karşılaştırır (KB2.14) (FİZ.11.1.2.c).

   FİZ.11.1.2
6. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden seçilen bir durum için serbest cisim diyagramını çizip Newton Hareket Yasaları'nı bu diyagrama dayanarak yeniden ifade eden kısa bir performans görevi hazırlamaları istenir. Çalışma yaprağı Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir. Öğrencilerden Öz Değerlendirme Formunu doldurmaları ve kuvvet, diyagram, yasa ilişkisini gösteren bir kavram haritası oluşturmaları istenir (FİZ.11.1.2.c).

   FİZ.11.1.2

Sınıf defteri: FİZ.11.1.2 Newton Hareket Yasaları'nı serbest cisim diyagramını kullanarak…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen önceki haftada işlenen kuvvet ve hareket ilişkisini günlük yaşamdan bir örnekle hatırlatır. Bu hafta cisimlerin hareketine etki eden sürtünme kuvvetinin incelenip statik ve kinetik sürtünmenin karşılaştırılacağı belirtilir. Öğrencilerden bir kutuyu itmeye çalışırken neler hissettiklerini söylemeleri istenir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen örnek olay ya da dijital içerikteki görselleri etkileşimli tahtada gösterir. Öğrencilerden harekete zorlanmasına rağmen duran cisimdeki görseli yorumlayarak (OB4) cisme etki eden sürtünme kuvvetinin yönünü ve büyüklüğünü ifade etmeleri istenir (FİZ.11.1.3.a).

   FİZ.11.1.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Kayarak öteleme ve dönerek öteleme hareketi yapan cisimlerin görselleri yorumlanır (OB4). Öğrencilerden bu cisimlere etki eden sürtünme kuvvetinin durağan cisimdekinden hangi yönlerden farklı olduğunu söylemeleri istenir ve statik ile kinetik sürtünme kavramları tanıtılır (FİZ.11.1.3.a).

   FİZ.11.1.3
4. Uygulama35 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, soru cevap tekniğinin kullanıldığı etkileşimli ortamda görsellerdeki sürtünme kuvvetinin temel bileşenlerini ve statik ile kinetik sürtünme kuvvetlerinin özelliklerini belirleyip ifade eder. Benzerlikleri sorgulayarak yapılandırılmış gride listelerler (FİZ.11.1.3.b).

   FİZ.11.1.3
5. 35 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler aynı gridde statik ve kinetik sürtünme kuvvetlerinin farklılıklarını yön, büyüklük ve hareket durumu bakımından sorgulayarak listeler (KB2.7). Listeler ikili gruplarda karşılaştırılıp eksikler tamamlanır (FİZ.11.1.3.c).

   FİZ.11.1.3
6. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden yapılandırılmış gridi kullanarak statik ve kinetik sürtünme kuvvetlerini karşılaştıran bir bilgi görseli hazırlamaları istenir. Çalışmalar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir; öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurur (FİZ.11.1.3.c).

   FİZ.11.1.3

Sınıf defteri: FİZ.11.1.3 Statik ve kinetik sürtünme kuvvetlerini karşılaştırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada masada itilen bir kutunun ve eğimli yüzeyde duran bir kitabın görselini gösterir. Öğrencilerden, kutunun kaymasını zorlaştıran etkenleri tahmin edip defterlerine yazmaları istenir. Tahminler kısaca paylaşılır; dersin amacının sürtünme kuvvetinin bağlı olduğu değişkenleri keşfederek matematiksel modeline ulaşmak olduğu belirtilir (E3.2).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplara simülasyon ya da deney malzemesi (tahta blok, dinamometre, farklı yüzeyler) verilir. Öğrencilerden bloğa uygulanan kuvveti yavaşça artırıp blok kayana kadar dinamometre değerlerini ve cismin durumunu gözlemlemeleri istenir (OB4). Duran cisme etki eden sürtünme kuvvetinin uygulanan kuvvetle nasıl değiştiği not edilir (FİZ.11.1.4.a).

   FİZ.11.1.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Aynı düzenekte blok dinamometreyle sabit hızla çekilir ve sürtünme kuvveti okunur. Yüzey cinsi, blok kütlesi ve temas yüzey alanı sırayla değiştirilerek sürtünme kuvvetindeki değişim gözlemlenir; duran ve sabit hızla hareket eden cisimler karşılaştırılır (KB2.7). Gözlemler tabloya kaydedilir (FİZ.11.1.4.a).

   FİZ.11.1.4
4. Uygulama35 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar tablodaki verilerini grafiğe dönüştürür. Sınıf tartışmasında sürtünme kuvvetinin yüzeye dik kuvvetle, yüzey cinsiyle ve yüzey alanıyla ilişkisine yönelik çıkarımlar verilerle desteklenerek ifade edilir (OB7, SDB2.1). Tartışma sonunda f = μ·N modeline ulaşılır ve μ katsayısının yüzeyin cinsine bağlı olduğu belirlenir (FİZ.11.1.4.a).

   FİZ.11.1.4
5. 35 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, sürtünmeli yatay yüzeyde hareket eden cisimlere yönelik problemler sunar. Öğrencilerden ulaşılan modeli kullanarak sürtünme kuvvetini bulmaları ve çözümlerini eşleriyle karşılaştırmaları istenir (SDB2.2). Modelin deney gözlemleriyle uyumu tartışılır (FİZ.11.1.4.a).

   FİZ.11.1.4
6. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden, sürtünme kuvvetinin bağlı olduğu değişkenleri ve ulaştıkları matematiksel modeli açıklayan Çalışma Kâğıdını bireysel olarak doldurmaları istenir. Ardından Öz Değerlendirme Formu ile modele nasıl ulaştıkları üzerine düşünmeleri sağlanır (SDB1.1). Öğretmen çalışma kâğıtlarını Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirir (FİZ.11.1.4.a).

   FİZ.11.1.4

Sınıf defteri: FİZ.11.1.4 Sürtünme kuvvetinin matematiksel modeline ilişkin tümevarımsal akıl…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Birleşmiş Milletler Günü (24 Ekim) anılarak uluslararası spor müsabakalarından buz üzerinde kayan cisimlerin görüntüleri etkileşimli tahtada gösterilir (OB4). Öğrencilerden kayan cisimlerin yavaşlama nedenine ilişkin düşüncelerini söylemeleri istenir. Öğretmen, bu hafta farklı veri setleriyle sürtünme kuvvetinin matematiksel modelinin genelleneceğini duyurur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden dijital içerik ya da deney verilerini kullanarak uygulanan kuvvet-sürtünme kuvveti grafiğini çizmeleri istenir (OB7). Grafiğin cisim durgunken ve hareket hâlindeyken aldığı biçim gruplar hâlinde yorumlanır (KB2.14). Gruplar yorumlarını sınıfla paylaşır (SDB2.1) (FİZ.11.1.4.b).

   FİZ.11.1.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden kendi veri setlerini diğer grupların veri setleriyle karşılaştırmaları istenir (KB2.7). Her veri setinde sürtünme kuvvetinin normal kuvvete oranı hesaplanır ve oranlardaki benzerlik tartışılır. Ortaya çıkan ortak örüntü, matematiksel modelin ilk genellemesi olarak tahtaya yazılır (E3.6) (FİZ.11.1.4.b).

   FİZ.11.1.4
4. Uygulama35 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, matematiksel model kullanarak statik ve kinetik sürtünme kuvvetleriyle ilgili hesaplamaları farklı veri setleri üzerinde yapar ve modeli geneller (E3.1). Hesaplama sonuçları tablo ve grafikle gösterilir. Gruplar sonuçlarını birbirlerinin çözümleriyle karşılaştırır (SDB2.2) (FİZ.11.1.4.b).

   FİZ.11.1.4
5. 35 dk
   Etkinlik 2

   Kayarak öteleme hareketi yapan cisimlere etki eden sürtünme kuvvetinin hareket yönü ile aynı yönde olduğu durumlara günlük hayattan örnekler verilir (E3.5). Ardından öğrencilere farklı soru türlerinden oluşan bir test uygulanır. Öğrenciler hesaplamalarını yapar ve yanıtlarını gerekçelendirir (FİZ.11.1.4.b).

   FİZ.11.1.4
6. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden sürtünme kuvvetinin matematiksel modelini ve bu modelin hangi veri setlerinde sınandığını gösteren bir bilgi görseli (infografik) hazırlamaları istenir (OB4). Ürünler dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak modeli genellemedeki katkılarını yansıtır (SDB1.1) (FİZ.11.1.4.b).

   FİZ.11.1.4

Sınıf defteri: FİZ.11.1.4 Sürtünme kuvvetinin matematiksel modeline ilişkin tümevarımsal akıl…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, önceki derste çalışılan sürtünme kuvvetini kısa soru-cevapla hatırlatır. Etkileşimli tahtada yüksekten atlayan bir paraşütçünün fotoğrafı gösterilir ve öğrencilerden paraşütçüyü yere çarpmadan indiren etkenleri tahmin etmeleri istenir. Öğretmen, dersin amacını 'Limit hız nedir ve hangi değişkenler onu etkiler?' sorusu olarak tahtaya yazar.

   FİZ.11.1.5
2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Profesyonel bir paraşütçünün uçaktan atlama deneyimini anlatan video izletilir. Öğrencilerden paraşütçünün hareketini, paraşüt açılmadan önce ve sonra hızındaki değişimi gözlemleyip hareketine etki eden değişkenleri ikişerli gruplar hâlinde listelemeleri istenir (OB4). Listeler tahtada ortak bir tabloda toplanır (FİZ.11.1.5.a).

   FİZ.11.1.5
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden listelenen değişkenleri paraşütçüye etki eden kuvvetlerle ilişkilendirerek yorumlamaları istenir (KB2.14). Paraşüt açılmadan önceki ve sonraki durum için serbest cisim diyagramları tahtada birlikte çizilir. Öğretmen, hızın zamanla nasıl değiştiğini sorar ve öğrenci görüşleri yargılanmadan alınır (E3.5, FİZ.11.1.5.a).

   FİZ.11.1.5
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, özdeş iki kâğıttan birini yatay, diğerini buruşturulmuş olarak aynı yükseklikten serbest bırakır. Öğrencilerden havada kalma sürelerini ve düşey hızlarını karşılaştırıp gözlemlerini defterlerine yazmaları istenir (KB2.7). Öğrencilerin yorumları alındıktan sonra gösteri bir kez daha tekrarlanır (FİZ.11.1.5.a).

   FİZ.11.1.5
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Soru-cevap etkinliğiyle iki kâğıdın havada kalma süreleri ve düşey hızları arasındaki farkın nedenleri sorgulanır: 'Hangi kuvvet değişti, hangisi aynı kaldı?' Gruplar her iki kâğıt için serbest cisim diyagramı çizerek ağırlık ve hava direnci kuvvetlerini karşılaştırır (SDB2.2). Diyagramlar sınıfta sergilenir ve farklılıklar tartışılır (FİZ.11.1.5.a).

   FİZ.11.1.5
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden diyagramlarından hareketle direnç kuvveti ağırlığa eşitlendiğinde net kuvvetin ve hızın nasıl olacağını çıkarsamaları istenir (E3.6). Öğretmen bu sabit hızı limit hız olarak tanımlar; öğrenciler paraşütçü ile kâğıt arasında benzerlik kurarak limit hızı etkileyen değişkenleri belirler (KB2.16.3). Tanımlar defterlere yazılır (FİZ.11.1.5.a).

   FİZ.11.1.5
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden limit hızı ve limit hızı etkileyen değişkenleri kendi cümleleriyle tanımlayan çalışma kâğıdını bireysel olarak tamamlamaları istenir. Kâğıtlar sıra arkadaşıyla değiştirilir ve tanımlar birlikte kontrol edilir (SDB2.1). Öğretmen doğru tanımları tahtada özetler; öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak öğrendiklerini ve netleşmeyen noktaları belirtir (FİZ.11.1.5.a).

   FİZ.11.1.5

Sınıf defteri: FİZ.11.1.5 Limit hızı etkileyen değişkenler ile ilgili bilimsel çıkarım yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada havada düşen paraşütçü ve sıvıda batan cisim görsellerini gösterir. Öğrencilerden bu cisimlerin hızının zamanla nasıl değiştiğini tahmin etmeleri ve önceki haftalarda öğrenilen limit hız tanımını hatırlamaları istenir. Bu haftada kaydedilen verilerin yorumlanarak limit hızı etkileyen değişkenler hakkında gerekçeli çıkarım yapılacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar önceki haftalarda kaydedilen limit hız veri tablolarını yeniden inceler. Öğrencilerden limit hızı hangi değişkenlerin artırdığına ya da azalttığına ilişkin iddialarını yazmaları, bu iddiaları tekrar eden gözlemlerle (D12.3, E1.3) ve kayıtlı verilerle gerekçelendirmeleri (E3.6) istenir. İddialar etkileşimli tahtadaki ortak listeye eklenir. (FİZ.11.1.5.c)

   FİZ.11.1.5
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan verileri tablo ve grafik üzerinde karşılaştırmaları (KB2.7, OB7) istenir. Bir değişken değişirken limit hızın nasıl değiştiği yorumlanarak (KB2.14) iddiaların verilerle uyuşup uyuşmadığı belirlenir. Uyuşmayan iddialar için ek gözlem ya da veri ihtiyacı kaydedilir. (FİZ.11.1.5.c)

   FİZ.11.1.5
4. Uygulama35 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar iddialarını ve gerekçelerini sınıfa sunar. Karşıt iddiası olan gruplar çürütücülerini saygı çerçevesinde (D4.4) ve yapıcı olarak (SDB2.3) ifade eder (SDB2.1). Öğretmen tartışmayı yönlendirir; limit hız ve limit hızı etkileyen değişkenler verilere dayanarak değerlendirilir. (FİZ.11.1.5.c)

   FİZ.11.1.5
5. 35 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar limit hızı etkileyen faktörler hakkında bilgi görseli (infografik) hazırlar. Görselde veri tablosu ya da grafik, ana çıkarım ve kısa gerekçe yer alır (OB4, OB7). Görsel kaynaklardan (fotoğraf, resim) yararlanılabilir; hazırlanan görseller sınıf panosunda sergilenir. (FİZ.11.1.5.c)

   FİZ.11.1.5
6. Sonuçlandırma25 dk

   Bilgi görselleri sınıfta gezilerek incelenir. Öğrencilerden limit hızı etkileyen değişkenlere ilişkin gerekçeli çıkarımlarını Açık Uçlu Sorular ile yazmaları, Öz Değerlendirme Formu ve Akran Değerlendirme Formu ile çalışmalarını değerlendirmeleri istenir. Bilgi görselleri Dereceli Puanlama Anahtarı ile puanlanır. Böylece verileri yorumlayarak değerlendirme toparlanır. (FİZ.11.1.5.c)

   FİZ.11.1.5

Sınıf defteri: FİZ.11.1.5 Limit hızı etkileyen değişkenler ile ilgili bilimsel çıkarım yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada bir Türksat uydusunun ve bir dönme dolabın fotoğrafını gösterir. Öğrencilere 'Bu iki cisim nasıl bir yol izliyor?' ve 'Hareket ederken hızlarının yönü sizce nasıl değişiyor?' soruları yöneltilir. Öğrencilerin ilk düşünceleri birkaç kelimeyle tahtaya yazılır. Bu haftanın çembersel hareket yapan cisimlerin yörüngeleri ve hız vektörleri üzerine olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, Türksat uydularının Dünya etrafındaki dolanımını ve dönme dolap gibi eğlence araçlarının hareketini gösteren fotoğraf ve resimleri etkileşimli tahtada sunar (OB4). Öğrencilerden görsellere odaklanarak (E3.2) cisimlerin nasıl hareket ettiğini gözlemlemeleri ve gördüklerini kısa cümlelerle söylemeleri istenir (FİZ.11.1.6.a).

   FİZ.11.1.6
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler dörder kişilik gruplara ayrılır ve her gruba çembersel hareket yapan farklı bir cismin görseli verilir. Gruplar görseldeki cismin izlediği yolu, hareket yönünü ve konumuna göre hızındaki değişimi inceleyip gözlemlerini defterlerine yazar (FİZ.11.1.6.a). Gruplar gözlemlerini sınıfa sunar, dinleyenler arkadaşlarının görüşlerine saygı gösterir (D14).

   FİZ.11.1.6
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, görseller üzerinden 'Cisim nasıl bir yol izliyor?', 'Yolun merkezi neresidir?', 'Hızın yönü hareket boyunca aynı mı kalıyor?' sorularını sorar. Öğrenciler görüşlerini gerekçeleriyle ifade eder (SDB2.1); ortak özellikler tahtada oluşturulan tabloya yazılır (FİZ.11.1.6.b).

   FİZ.11.1.6
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, vektörel niceliklerin yön, doğrultu ve büyüklük özelliklerini hatırlatır. Öğrencilerden birbirinden farklı çembersel hareket yapan cisimlerin seçilen konumlardaki hız vektörlerinin yönlerini çalışma kâğıdına çizmeleri istenir (FİZ.11.1.6.b). Öğrenciler çizimlerini eşleriyle karşılaştırır (KB2.7).

   FİZ.11.1.6
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler çizimlerindeki benzerliklerden yola çıkarak hız vektörü ile yörüngenin yarıçap vektörünün yönleri arasındaki ilişkiye yönelik çıkarımda bulunur. Farklı cisimlerin hareketleri arasında analoji kurularak (KB2.16.3) ortak sonuç yorumlanır (KB2.14) ve tahtaya yazılır (FİZ.11.1.6.c).

   FİZ.11.1.6
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden 'Çembersel hareket yapan bir cismin hız vektörü yörüngenin yarıçap vektörüne göre nasıl yönelir?' açık uçlu sorusunu çalışma kâğıdında çizim ve gerekçeyle yanıtlamaları istenir (FİZ.11.1.6.c). Yanıtlar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak neyi öğrendiklerini ve nerede zorlandıklarını belirtir (SDB1.1).

   FİZ.11.1.6

Sınıf defteri: FİZ.11.1.6 Çembersel hareket yapan cisimlerin yörüngeleri ve hız vektörleri…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada çembersel hareket yapan günlük yaşamdan örnekler (dönme dolap gibi) gösterir ve öğrencilerden bu hareketleri tanımlayan nicelikleri tahmin etmelerini ister (OB4). Bu derste çembersel hareketin değişkenleri arasındaki ilişkilerin drama yoluyla keşfedileceği ve matematiksel olarak ifade edileceği belirtilir.

   FİZ.11.1.7
2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılır. Gruplardan ders kitabı ve etkileşimli tahtadaki görsellerden yararlanarak çembersel hareketin temel değişkenlerini listelemeleri istenir. Her grubun, bu değişkenlerden en az ikisinin karşılıklı etkileşimini gösterecek bir drama fikri belirlemesi sağlanır (OB9) (FİZ.11.1.7.a).

   FİZ.11.1.7
3. 30 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan seçtikleri iki değişkenin birbirini nasıl etkilediğini gösteren kısa bir drama taslağı hazırlamaları istenir (OB9). Taslakta bir değişken artırıldığında ya da azaltıldığında diğerinin nasıl değiştiği adım adım yazılır. Gruplar bu ilişkiyi ifade edebilecekleri ilk matematiksel gösterimi (oran, denklem ya da grafik) taslağa ekler (FİZ.11.1.7.a).

   FİZ.11.1.7
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplardan, akranlarına değişkenleri doğru aktarabilmek için hazırlayacakları senaryo üzerinde tartışarak (SDB2.2) görüş birliğine varmaları istenir (D4.1, E3.3). Öğretmen, canlandırmadan önce bütün senaryoları inceler ve temel değişkenlerin tamamının senaryolar kapsamında yer aldığından emin olur. Eksik değişken bulunan gruplardan senaryolarını tamamlamaları istenir (FİZ.11.1.7.a).

   FİZ.11.1.7
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar hazırladıkları senaryoları sırayla canlandırır (E2.5). İzleyen gruplardan canlandırmada gözlemledikleri değişkenleri ve değişkenler arasındaki ilişkiyi not etmeleri istenir. Notlardaki ilişkiler etkileşimli tahtada matematiksel gösterimlere dönüştürülür (FİZ.11.1.7.a).

   FİZ.11.1.7
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Canlandırmalar sonrasında gruplar arası tartışma yürütülür (SDB2.2). Öğrencilerden değişkenlere ve aralarındaki ilişkiye yönelik iddialarını gerekçeleriyle sunmaları, karşıt iddialara sahip arkadaşlarına yönelik çürütücülerini saygı çerçevesinde ifade etmeleri istenir (D14.4) (SDB2.1). Tartışmada ulaşılan ilişkiler matematiksel model olarak yazılır (FİZ.11.1.7.a).

   FİZ.11.1.7
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğretmen, tartışmada ulaşılan değişkenleri ve aralarındaki ilişkileri etkileşimli tahtada bir kavram haritası üzerinde toparlar (FİZ.11.1.7.a). Öğrencilerden Çalışma Kâğıdı/Yaprağı üzerinde iki değişken arasındaki ilişkiyi sözel ve matematiksel olarak ifade etmeleri ve Öz Değerlendirme Formu'nu doldurmaları istenir (SDB1.1). Açık Uçlu Sorularla ilişkinin gerekçesi yoklanır.

   FİZ.11.1.7

Sınıf defteri: FİZ.11.1.7 Çembersel hareketin değişkenleri arasındaki ilişkilerin matematiksel…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada dijital içerikle viraj alan bir araç gibi çembersel hareket yapan bir örnek gösterir (OB4). Öğrencilerden hareketin hangi değişkenlere bağlı olabileceğini tahmin etmeleri istenir. Geçen hafta modellenen değişkenler hatırlatılır; bu hafta ilişkilerin farklı veri setleriyle sınanıp genelleneceği belirtilir (FİZ.11.1.7.b).

   FİZ.11.1.7
2. Keşfetme15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplara ayrılır. Gruplardan geçen hafta modelledikleri çembersel hareket değişkenleri arasındaki ilişkileri farklı veri setlerinde hesaplayarak sınamaları istenir (OB7). Gruplar arası tartışmayla modellerin hangi koşullarda geçerli kaldığı belirlenir (SDB2.1, E3.6) (FİZ.11.1.7.b).

   FİZ.11.1.7
3. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplara drama etkinliği için yatay düzlemde düzgün çembersel hareket ve düşey düzlemde çembersel hareket durumları verilir. Grup üyelerinden hareketi canlandırırken değişkenler arasındaki ilişkileri sesli ifade etmeleri ve bunları matematiksel modele bağlamaları istenir (SDB2.1). Modeller iki durum için genellenir (FİZ.11.1.7.b).

   FİZ.11.1.7
4. 15 dk
   Etkinlik 3

   Gruplardan ulaştıkları matematiksel modelleri ray sisteminde çembersel hareket ile yatay ve eğimli virajlardaki çembersel hareket problemlerinin çözümlerinde kullanmaları istenir (E3.1). Çözümler karşılaştırılarak hangi modelin hangi durumda değiştirilmeden kullanılabildiği belirlenir ve genelleme yapılır (KB2.7) (FİZ.11.1.7.b).

   FİZ.11.1.7
5. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden kavram haritası şablonunda çembersel hareketin değişkenlerini ve aralarındaki ilişkileri göstermeleri istenir (KB2.14). Haritadaki her bağlantının yanına ilişkiyi veren matematiksel model yazılır. Haritalar komşu gruplarla karşılaştırılır (FİZ.11.1.7.b).

   FİZ.11.1.7
6. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere farklı veri setleri içeren açık uçlu hesaplama soruları verilir. Öğrencilerden bireysel olarak hesaplamalar yapmaları ve modelin tüm veri setlerinde geçerli olup olmadığını yorumlamaları istenir (OB7, KB2.14). Sonuçlar sınıfta karşılaştırılır (FİZ.11.1.7.b).

   FİZ.11.1.7
7. 30 dk
   Etkinlik 3

   Çembersel hareketle ilgili değişkenleri göstermek için kısa film çekilmesi ya da animasyon hazırlanması performans görevi olarak verilir. Gruplardan senaryolarını ve ilk taslaklarını hazırlamaları, farklı veri setleriyle hesapladıkları sonuçları görevde kullanmaları istenir (E3.3, SDB2.2) (FİZ.11.1.7.b).

   FİZ.11.1.7
8. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplar hazırladıkları kısa film ya da animasyon bölümlerini sunar; sunumlarda değişkenler arasındaki modellerin farklı veri setlerine genellenmesi gösterilir (FİZ.11.1.7.b). Performans görevi dereceli puanlama anahtarıyla, grup çalışması grup değerlendirme formuyla, bireysel katkı öz değerlendirme formuyla değerlendirilir. Öğretmen açık uçlu bir soruyla çalışmayı toparlar.

   FİZ.11.1.7

Sınıf defteri: FİZ.11.1.7 Çembersel hareketin değişkenleri arasındaki ilişkilerin matematiksel…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, elektriksel kuvvetin günlük hayattaki rolünden söz ederek dersin amacını etkileşimli tahtada paylaşır. Öğrencilerden elektrik yükleri arasındaki kuvvetin neye bağlı olabileceğine dair ilk düşüncelerini defterlerine yazmaları istenir (SDB1.1). Gönüllü öğrencilerin düşünceleri dinlenir ve bu düşüncelerin ders boyunca sınanacağı belirtilir (E1.1).

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, öğrencilere otomobillerin üretim aşamasında homojen boyanması ve fotokopi makinelerinde bir metnin çoğaltılması ile ilgili sorular sorar (E1.1). Bu uygulamalarda elektriksel kuvvetin önemi vurgulanır; öğrencilerden yeni bilgilere neden ihtiyaç duyduklarını yazmaları istenir (SDB1.1). Öğrenciler gruplara ayrılır (SDB2.2); gruplardan elektriksel kuvvetin büyüklüğünün hangi faktörlere bağlı olabileceğine ilişkin hipotezlerini yazmaları istenir (FİZ.11.2.1.a).

   FİZ.11.2.1
3. 30 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar etkileşimli simülasyonda yüklerin büyüklüğünü ve aralarındaki uzaklığı değiştirerek elektriksel kuvvet değerlerini inceler (KB2.6). Her denemede yalnız bir değişken değiştirilir, diğerleri sabit tutulur. Elde edilen veriler gruplar tarafından tablo hâlinde kaydedilir; öğretmen gruplara rehberlik eder (FİZ.11.2.1.a).

   FİZ.11.2.1
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplardan tablodaki verilere dayalı olarak kuvvet-yük ve kuvvet-uzaklık grafikleri oluşturmaları istenir (OB7). Grafikler kullanılarak ilk hipotezlerin desteklendiği ya da yanlışlandığı gerekçeleriyle belirtilir (KB2.4). Gruplar sonuçlarını sınıfla kısaca paylaşır (FİZ.11.2.1.a).

   FİZ.11.2.1
5. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar simülasyon, tablo ve grafiklerden elde ettikleri verilerle fikir alışverişinde bulunarak (SDB2.1) elektriksel kuvvetin bağlı olduğu değişkenler arasındaki ilişkiyi matematiksel olarak modeller (E3.6, OB7). Öğretmen Coulomb sabitinden söz eder ve bulunan modelin Coulomb Yasası (F = k·q₁·q₂/r²) olarak adlandırıldığını belirtir (FİZ.11.2.1.a).

   FİZ.11.2.1
6. 15 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar elektrik yüklü bir yalıtkanı elektroskoba farklı mesafelerden yaklaştırarak yaprakların açılma miktarını gözlemler. Gözlemler, matematiksel hesaplamalara girmeden Coulomb Yasası'yla açıklanır ve açıklamalar gruplar arasında karşılaştırılır (FİZ.11.2.1.b).

   FİZ.11.2.1
7. 20 dk
   Etkinlik 4

   Öğretmen, Coulomb Yasası ile ilgili farklı problem durumları sunar; öğrencilerden yük ve uzaklık değiştiğinde kuvvetin nasıl değişeceğini hesaplamaya girmeden belirtmeleri istenir. Öğrenciler yanıtlarını model üzerinden gerekçelendirerek matematiksel modeli yeni durumlara geneller (FİZ.11.2.1.b).

   FİZ.11.2.1
8. Sonuçlandırma25 dk

   Öğretmen, farklı madde türlerinden oluşan bir soru kutusu hazırlar; öğrencilerden Coulomb Yasası'yla ilgili soruları çalışma kâğıdına yanıtlamaları istenir (FİZ.11.2.1.b). Açık uçlu yanıtlar Dereceli Puanlama Anahtarıyla değerlendirilir. Gruplar, Grup Değerlendirme Formuyla iş birliklerini değerlendirir (SDB2.2). Öğrencilerden öğrenme süreçlerini yansıtan birer cümle yazmaları istenir (KB2.15).

   FİZ.11.2.1

Sınıf defteri: FİZ.11.2.1 Elektrik yükleri arasındaki elektriksel kuvvetin matematiksel…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada yüklü bir balonun küçük kâğıt parçalarını uzaktan çektiğini gösteren görseli sunar (OB4). Öğrencilerden kâğıt parçalarına etki eden kuvvetin kaynağını ve bu etkinin yüke olan uzaklıkla nasıl değişebileceğini tahmin etmeleri istenir. Bu haftanın elektriksel alanın matematiksel modelini keşfetmeye ayrıldığı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılır (SDB2.1). Gruplar elektriksel alanın hangi faktörlere bağlı olabileceğine ilişkin sorular sorar (E1.1) ve bu soruları ders kitabındaki yük ve alan görselleriyle ilişkilendirerek tartışır. Her grup sorularından yola çıkarak hipotezlerini oluşturur ve not eder (FİZ.11.2.2.a).

   FİZ.11.2.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar hipotezlerindeki değiştirilecek ve sabit tutulacak büyüklükleri belirler (KB2.4). Simülasyonda yapılacak ölçümler için veri tablosu taslağı hazırlanır ve taslaklar gruplar arasında paylaşılır (SDB2.2). Öğretmen sorular yöneltip taslaklardaki eksikleri fark ettirir (FİZ.11.2.2.a).

   FİZ.11.2.2
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar hipotezlerini test etmek için elektriksel alan simülasyonunda yükü ve uzaklığı sırayla değiştirerek ölçüm yapar (KB2.6). Ölçüm değerleri veri tablosuna kaydedilir (OB7). Gruplar tablodaki değişimleri ilk gözlemleriyle özetler (FİZ.11.2.2.a).

   FİZ.11.2.2
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar tablodaki verilerle alan–yük ve alan–uzaklık grafiklerini çizer. Grafikler yorumlanarak elektriksel alanın bağlı olduğu faktörler belirlenir (E3.6). Öğretmen rehberliğinde bulunan ilişkiler E = k·q/r² biçiminde matematiksel olarak modellenir (FİZ.11.2.2.a).

   FİZ.11.2.2
6. 15 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar elektrik yüklü yalıtkan çubuğu elektroskoba farklı mesafelerde yaklaştırarak yaprakların açılma miktarını gözlemler. Gözlemler, matematiksel hesaplara girmeden modeldeki yük ve uzaklık ilişkisiyle açıklanır (SDB2.2). Bu açıklamalardan modele ilişkin ilk genellemeler yapılır (FİZ.11.2.2.b).

   FİZ.11.2.2
7. 15 dk
   Etkinlik 4

   Öğrenciler, matematiksel hesaplara girmeden yükün işareti, yük miktarı ve uzaklığın değiştiği farklı problem türlerinde alanın nasıl değişeceğini modele dayanarak yorumlar. Yorumlar gruplar arasında karşılaştırılır ve model tüm bu durumlar için genellenir (FİZ.11.2.2.b).

   FİZ.11.2.2
8. Sonuçlandırma25 dk

   Öğretmen farklı madde türlerinin bulunduğu soru kutusundan çekilen sorularla öğrencilerin elektriksel alanı kavrama durumlarını yoklar. Öğrenciler Çalışma Kâğıdı'ndaki açık uçlu sorularda modelden yaptıkları genellemeleri gerekçelendirir (FİZ.11.2.2.b). Grup Değerlendirme Formu ile iş birliği süreci değerlendirilir; öğrenciler öğrenme süreçlerini yansıtır (KB2.15).

   FİZ.11.2.2

Sınıf defteri: FİZ.11.2.2 Elektriksel alanın matematiksel modeline yönelik tümevarımsal akıl…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Yılbaşı haftasına uygun kısa bir selamlaşmanın ardından etkileşimli tahtada uçağa yıldırım düşmesini gösteren bir görsel sunulur (OB4). Öğrencilerden görseli inceleyerek aklına takılan soruları söylemeleri istenir (E1.1). Dersin amacının Faraday kafesi ve kullanım alanları hakkında doğru bilgi toplamak olduğu açıklanır.

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, uçaklara ve kara ulaşım araçlarına yıldırım çarpınca yolcuların etkilenmemesi, cep telefonlarının asansörde genellikle çekmemesi ve MR cihazlarının bulunduğu odaların metal kaplı olması gibi günlük hayat örneklerine dikkat çeker. Sınıf, öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılır (SDB2.1). Gruplar bu örneklerin ortak noktasına ilişkin öğrenmek istedikleri soruları yazar (KB2.4) (FİZ.11.2.3.a).

   FİZ.11.2.3
3. 30 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan sorularına yanıt bulmak için genel ağ, kütüphane, dergi ve ders kitabı gibi kaynaklardan hangilerini kullanacaklarını belirlemeleri istenir. Her kaynağın güvenilirliği ve soruya uygunluğu grup içinde tartışılır; seçilen kaynaklar ve gerekçeleri tabloya yazılır (OB1) (FİZ.11.2.3.a).

   FİZ.11.2.3
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar belirledikleri kaynaklardan Faraday kafesinin ne olduğuna ve kullanım alanlarına ilişkin bilgileri bulur. Grup içinde görev paylaşımı yapılır, bulunan bilgiler kaynağıyla birlikte not edilir; süre ve görev takibini öğrenciler kendileri düzenler (SDB1.2) (KB2.6) (FİZ.11.2.3.b).

   FİZ.11.2.3
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar derledikleri bilgileri sınıfla paylaşır. Öğrenciler tartışma ortamında bilgileri farklı kaynaklarla karşılaştırarak doğrular; birbiriyle çelişen bilgiler ayıklanır, doğrulanamayan bilgi listeden çıkarılır (SDB2.2) (FİZ.11.2.3.c).

   FİZ.11.2.3
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar doğruluğu teyit edilen bilgileri bilgi görseli (infografik) ya da kısa sunum hâlinde kaydeder. Görselde Faraday kafesinin tanımına, çalışma biçimine ve en az üç kullanım alanına yer verilir (OB1) (OB4) (FİZ.11.2.3.ç).

   FİZ.11.2.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplar bilgi görsellerini kısaca sergiler. Öğrencilerden "Hangi bilgi hangi kaynakla doğrulandı ve nasıl kaydedildi?" açık uçlu sorusunu yanıtlamaları istenir (FİZ.11.2.3.ç). Grup değerlendirme formu doldurularak kaynak seçimi, iş birliği ve kayıt düzeni değerlendirilir (SDB1.1).

   FİZ.11.2.3

Sınıf defteri: FİZ.11.2.3 Faraday kafesi ve Faraday kafesinin kullanım alanları ile ilgili…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada göç eden kuş sürüsü ile balina ve yunus görselleri gösterir. Öğrencilerden bu canlıların yönlerini nasıl bulduğuna ilişkin tahminlerini söylemeleri istenir (E1.1). Haftanın amacının mıknatısların birbiriyle etkileşimine yönelik bilimsel gözlem yapmak olduğu duyurulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, kuşların göç yollarındaki önemli uğrak noktalarından birinin Türkiye olduğunu vurgular (D19,3). Kuşların, balina ve yunusların göç sırasındaki yön bulma yetenekleri ile insanların yön bulma yöntemleri hakkında sorular sorar. Öğrenciler yanıtlarını gerekçelendirir ve pusulanın yön göstermesinin nedenine ilişkin varsayım üretir (FİZ.11.2.4.a).

   FİZ.11.2.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, bilim ve medeniyet tarihinde pusula ile ilgili çalışmalar yapan bilim insanları hakkında bilgi verir ve mıknatıs isminin Manisa ili ile ilişkisine değinir. Öğrenciler gruplar hâlinde pusula ve mıknatıslarla küçük bir gözlem yapar (SDB2.2). Pusulanın çalışma prensibinden yola çıkarak mıknatısların birbiriyle etkileşimine ilişkin nitelikleri tanımlar (FİZ.11.2.4.a).

   FİZ.11.2.4
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar, mıknatısların etkileşimlerinin manyetik alan çizgileriyle temsil edilebildiğini gözlemleyebilecekleri bir deney tasarlar ve düzeneği planlar (SDB1.2). Deney malzemeleri kullanılarak düzenek kurulur ve alan çizgileri gözlenir. Tasarım ve gözlemler çalışma kâğıdına kaydedilir (FİZ.11.2.4.b).

   FİZ.11.2.4
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler tasarladıkları deney düzeneği üzerinden manyetik alan büyüklüğü ile alan çizgilerinin sıklığı arasındaki ilişkiyle ilgili verileri toplar (KB2.6). Toplanan veriler tablo hâlinde kaydedilir ve gruplar tablolarını karşılaştırır (OB7) (FİZ.11.2.4.b).

   FİZ.11.2.4
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler mıknatısların birbiriyle etkileşimine ilişkin verileri manyetik alan çizgileriyle açıklar ve çizimlerini sınıfla paylaşır (OB4, KB2.4). Dünya'nın manyetik alanı ve manyetik alan büyüklüğü de manyetik alan çizgileriyle açıklanır (FİZ.11.2.4.c).

   FİZ.11.2.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrenciler mıknatısların oluşturduğu manyetik alan ve özelliklerini sorgulayan çıkış kartını yanıtlar (FİZ.11.2.4.c). Gruplar deney verilerini ve alan çizgilerini bilgi görseli (infografik) olarak sunar. Çalışma kâğıdı ve performans görevi dereceli puanlama anahtarıyla, grup çalışması grup değerlendirme formuyla değerlendirilir. Öğrenciler neyi nasıl öğrendiklerini yansıtır (KB2.15).

   FİZ.11.2.4

Sınıf defteri: FİZ.11.2.4 Mıknatısların birbiriyle etkileşimine yönelik bilimsel gözlem…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen pusula iğnesinin her yerde ve her koşulda kuzeyi gösterip göstermediğini sorar, öğrencilerin tahminlerini alır. Enerji Tasarrufu Haftası kapsamında akımın gereksiz yere yüksek tutulmamasının önemine değinilir (D17). Haftanın amacı, akım geçen düz bir telin çevresindeki manyetik alanı deneyle inceleyip akımın büyüklüğü ve tele uzaklıkla ilişkisini matematiksel olarak modellemek olarak duyurulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Okul bahçesinde öğrenciler pusula kullanarak oryantiring (yönbul) türü bir yarış ya da arama kurtarma çalışması yapar. Öğrencilere bu tür çalışmalarda pusulaların her yerde doğru çalışıp çalışmadığı sorulur. Öğretmen Ørsted'in üzerinden akım geçen bir iletken ve pusula ile yaptığı çalışmaları anlatır (FİZ.11.2.5.a).

   FİZ.11.2.5
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen rehberliğinde öğrenciler gruplara ayrılır (SDB2.1). Gruplar, Ørsted'in deneyi gibi, akım geçen telin yakınındaki pusula iğnesinin sapmasını inceleyecek bir deney tasarlar (SDB1.2). Tasarımda akımın büyüklüğünün ve pusulanın tele uzaklığının nasıl değiştirileceği belirlenir, deney malzemeleri hazırlanır (FİZ.11.2.5.a).

   FİZ.11.2.5
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Manyetik alanın iletkene olan uzaklığı ve elektrik akımının büyüklüğü değiştiğinde neler olacağına ilişkin öğrenci görüşleri alınır ve görüşlerden hipotezler kurulur. Öğretmen manyetik alan katsayısı ile ilgili bilgi verir. Hipotezler etkileşimli tahtada listelenir (FİZ.11.2.5.a).

   FİZ.11.2.5
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, deney düzeneği üzerinden hipotezlerini test eder; önce yalnız akımı, sonra yalnız uzaklığı değiştirerek ölçüm değerlerini tabloya kaydeder. Elde edilen verilerden manyetik alanın iletkene olan uzaklığı ve elektrik akımının değişimi ile ilişkisi keşfedilir ve matematiksel olarak modellenir (FİZ.11.2.5.a).

   FİZ.11.2.5
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler, ulaştıkları matematiksel modelle matematiksel hesaplamalara girmeden problem çözer; örneğin akım ya da uzaklık iki katına çıkarıldığında manyetik alanın nasıl değişeceğini belirler. Çözümler grup içinde karşılaştırılır ve modelin farklı durumlarda da geçerli olduğu sonucuna varılır (FİZ.11.2.5.b).

   FİZ.11.2.5
7. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplar, manyetik alanın akımla ve iletkene uzaklıkla ilişkisini gösteren matematiksel modeli ve genellemelerini bir bilgi görseli (infografik metin) olarak hazırlar. Görseller sunulur; öğretmen çalışmaları dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirir. Öğrencilerden grup değerlendirme formunu ve tasarladıkları deneyle ilgili öz değerlendirme formunu doldurmaları istenir (FİZ.11.2.5.b).

   FİZ.11.2.5

Sınıf defteri: FİZ.11.2.5 Üzerinden akım geçen düz bir iletken telin oluşturduğu manyetik alana…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, düz bir iletkenin çevresinde oluşan manyetik alanı kısaca hatırlatır ve pusulalarla akım makarası bulunan küçük bir düzenek gösterir. Öğrencilerden pusula iğnelerindeki değişimi gözlemleyip merak ettikleri soruları söylemeleri istenir (E1.1). Haftanın amacının, makaranın merkez ekseninde oluşan manyetik alanın matematiksel modelini bulmak ve genelleme yapmak olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, düz iletken yerine akım makarası kullanılırsa oluşacak manyetik alanın yönünün ve büyüklüğünün nasıl değişeceğini sorar. Akımın, sarım sayısının ve makara boyunun değişmesinin alanı nasıl etkileyeceği Sokratik sorgulama yöntemiyle ele alınır; öğrencilerin görüşleri alınır, görüşlerin dayanağı sorulur (FİZ.11.2.6.a).

   FİZ.11.2.6
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler gruplara ayrılır (SDB2.1). Her grup akım, sarım sayısı ve makara boyu için hipotezlerini “Akım artarsa manyetik alan … olur” biçiminde yazar. Hangi değişkenin değiştirileceği, hangilerinin sabit tutulacağı ve neyin ölçüleceği belirlenir (FİZ.11.2.6.a).

   FİZ.11.2.6
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar, öğretmen rehberliğinde hipotezlerini test edecek deneyi tasarlar; her denemede yalnız bir değişken değiştirilir (SDB1.2). Deney malzemesiyle akım, sarım sayısı ve makara boyu değiştirilerek makaranın merkezindeki manyetik alan ölçülür ve veriler tabloya kaydedilir (KB2.6, FİZ.11.2.6.a).

   FİZ.11.2.6
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Veriler grafiğe aktarılır; manyetik alanın akımla, sarım sayısıyla ve makara boyuyla değişimini gösteren grafikler çizilerek orantı türü belirlenir (OB7). Gruplar bulduğu ilişkileri birleştirerek B = k·N·I/ℓ biçiminde bir matematiksel model yazar ve k katsayısını verilerinden hesaplar (FİZ.11.2.6.a).

   FİZ.11.2.6
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Matematiksel modele dayanarak makaranın merkezindeki manyetik alana yönelik genelleme yapılır; örneğin akım iki katına çıkarılırsa ya da makara boyu yarıya indirilirse alanın nasıl değişeceği belirtilir. Gruplar modeli, denemedikleri bir sarım sayısı ve akım değeri için tahmin yürüterek kullanır; tahminler sınıfta karşılaştırılır (FİZ.11.2.6.b).

   FİZ.11.2.6
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrenciler, açık uçlu sorular içeren çalışma kâğıdında modelin sonuçlarını yorumlar ve genellemelerini gerekçelendirir (FİZ.11.2.6.b). Her grup modelini ve genellemesini bir bilgi görseli (infografik) ile özetler (OB4). Gruplar Grup Değerlendirme Formunu doldurur (SDB2.2); öğrenciler çalışma sürecinde neyi farklı yapabileceklerini yazar (KB2.15). Çalışmalar Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir.

   FİZ.11.2.6

Sınıf defteri: FİZ.11.2.6 Akım makarasının merkez ekseninde oluşan manyetik alanın matematiksel…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Etkileşimli tahtada bir vinç, hoparlör ve manyetik levitasyon (havada asılı kalan) tren görseli gösterilir; öğrencilerden bu araçların ortak özelliğini tahmin etmeleri istenir (E1.1, OB4). Öğretmen elektromıknatısların bu araçlarda nasıl rol oynadığını sorar. Dersin amacı, elektromıknatısların kullanım alanlarına ilişkin bilgiyi kaynaklardan toplamak, doğruluğunu sınamak ve kaydetmek olarak duyurulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılır. Gruplardan elektromıknatısların kullanım alanlarına ulaşmak için genel ağ, kütüphaneler, dergiler ve uzman kişiler gibi kaynakları belirlemeleri, her kaynağı neden seçtiklerini gerekçelendirerek çalışma kâğıdına yazmaları istenir (KB2.6). Grupların kaynak listeleri sınıfta karşılaştırılır (FİZ.11.2.7.a).

   FİZ.11.2.7
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar belirledikleri kaynaklardan ders kitabı ve etkileşimli tahta desteğiyle elektromıknatısların kullanım alanlarına yönelik bilgileri bulur (OB1). Her grup bulduğu bilgileri kaynağıyla birlikte çalışma kâğıdındaki tabloya işler. Öğretmen gruplar arasında dolaşarak arama yönteminde gerekli yönlendirmeyi yapar (FİZ.11.2.7.b).

   FİZ.11.2.7
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler elektromıknatısların kullanım alanları hakkında topladıkları bilgileri başka gruplardan akranlarıyla paylaşır. Paylaşım sırasında her grup bir sözcü belirler ve diğer gruplar dinleyici olarak ilginç buldukları örnekleri not eder (SDB2.1). Akım makarasının merkez ekseninde oluşan manyetik alanla bağlantı kurulur (FİZ.11.2.7.b).

   FİZ.11.2.7
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen yönlendirici sorular içeren bir tartışma ortamı sağlar: “Bilginin kaynağı güvenilir mi? Birden çok kaynak aynı şeyi söylüyor mu?” Öğrenciler toplanan bilgilerin doğru olup olmadığını tartışarak belirler ve doğrulanamayan bilgileri ayırır (SDB2.2, E3.6). Gruplar kararlarını gerekçeleriyle bildirir (FİZ.11.2.7.c).

   FİZ.11.2.7
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğretmen, doğruluğu belirlenen bilgilerin yönlendirici sorular yardımıyla kaydedilmesini ister. Gruplar elektromıknatısların günlük hayattaki kullanım alanlarını kısa notlar ve görsellerle bir sunuma dönüştürür (OB4). Akım makarasının merkez ekseninde oluşan manyetik alana ilişkin çalışma yaprağı soruları da yanıtlanır (FİZ.11.2.7.ç).

   FİZ.11.2.7
7. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplar hazırladıkları sunumu ya da bilgi görselini (infografik metin) sınıfa sunar. Öğrencilerden çalışma yaprağındaki açık uçlu soruları yanıtlamaları ve kaydettikleri bilgilerin kaynağını belirtmeleri istenir. Öğretmen dereceli puanlama anahtarıyla sunumları, grup değerlendirme formuyla iş birliğini değerlendirir; öğrenciler kendi katkılarını yansıtır (KB2.15, FİZ.11.2.7.ç).

   FİZ.11.2.7

Sınıf defteri: FİZ.11.2.7 Elektromıknatısların kullanım alanlarına ilişkin bilgi toplayabilme; değerlendirme