T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 12. SINIF SEÇMELİ FİZİK DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada kapı kolu, somun sıkma anahtarı ve şişe kapağı görsellerini gösterir (OB4). Öğrencilerden aynı kuvvetin her durumda aynı döndürme etkisini yapıp yapmadığına ilişkin ilk düşüncelerini yazmaları istenir. Dersin hedefinin torkun matematiksel modeline ulaşmak olduğu açıklanır, grup çalışmalarında saygı (D14) çerçevesinde davranılacağı hatırlatılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, kapı açma ve maden suyu şişesinin kapağını açma örneklerini etkileşimli tahtada gösterir. Öğrencilerden kuvveti menteşeye yakın ve uzak noktadan uygulamanın farkını ön bilgileriyle ilişkilendirip kuvvetin döndürme etkisini anlatmaları istenir (SDB1.1). Öğretmen, tork konusunda farkındalık oluşturan sorular yöneltir (FİZ.12.1.1.a).

   FİZ.12.1.1
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Soru cevap tekniğiyle öğrencilerin torkun niteliklerini tanımlamaları sağlanır. Öğrenciler öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılır (SDB2.2). Gruplardan kuvvetin büyüklüğü, dönme noktasına uzaklık ve uygulama açısının torku nasıl etkileyeceğine dair tahminlerini çalışma kâğıdına yazmaları istenir (KB2.12) (FİZ.12.1.1.a).

   FİZ.12.1.1
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar simülasyon deneyinde kuvvetin büyüklüğünü, dönme noktasına uzaklığını ve uygulama açısını sırayla değiştirir; her seferinde diğer değişkenleri sabit tutar. Öğrenciler ölçümleri çalışma kâğıdındaki tabloya kaydeder ve değişkenlerin torka etkisini grafik ya da tabloyla gösterir (OB7) (FİZ.12.1.1.a).

   FİZ.12.1.1
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, torkun matematiksel modeline ulaşmaları için gruplar arası tartışma başlatır. Grup liderleri kendi gruplarının iddialarını, destekleyicilerini ve varsa karşıt iddiaları saygı çerçevesinde çürütür (D14.1, E3.5, SDB2.1, SDB2.3). Öğrenciler tartışma sonunda ölçüm sonuçlarına dayanarak torkun bağlı olduğu değişkenlerle ilişkisini matematiksel olarak modeller (OB7) (FİZ.12.1.1.a).

   FİZ.12.1.1
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğretmen, torkun günlük hayattaki farklı uygulama alanlarına yönelik problem durumlarını gösterir. Öğrenciler, torkun matematiksel modelini kullanarak problemleri çözer (E3.1) ve modeli farklı uygulama alanlarına genellerler. Hazırlanan sorular soru kutusuna atılır; öğrenciler birer soru çekip yanıtlar (FİZ.12.1.1.b).

   FİZ.12.1.1
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden tork modelini, bağlı olduğu değişkenleri ve bir günlük hayat uygulamasını içeren zihin haritasını bireysel olarak çizmeleri istenir. Öğretmen, çalışma kâğıtlarını ve açık uçlu soruların yanıtlarını dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir. Öğrenciler, öz değerlendirme formunu doldurarak modeli genelleyebilme düzeylerini belirler. Öğretmen, torkun matematiksel modelinin genellenmesini sınıfla birlikte toparlar (FİZ.12.1.1.b).

   FİZ.12.1.1

Sınıf defteri: FİZ.12.1.1 Torkun matematiksel modeline yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada bir akrobatın ip üzerindeki duruşunu ve yüksek bir vinci gösterir. Öğrencilerden bu cisimlerin neden devrilmediğini tahmin etmeleri istenir. Tahminler tahtaya yazılır; önceki haftada çalışılan torkun bu soruya katkısı kısaca hatırlatılır ve dersin denge üzerine veri toplamaya dayanacağı belirtilir (E3.6).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen 5E öğrenme döngüsünden yararlanarak günlük hayatta ağırlık merkezinin göz önüne alındığı uygulamalara ilişkin örnekleri ve görselleri gösterir. Öğrenciler görsellerde ağırlık merkezinin önemine dikkat eder; öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılır (SDB2.1). Gruplar görsellerden ölçülebilecek büyüklükleri belirler (FİZ.12.1.2.a).

   FİZ.12.1.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, ölçecekleri büyüklükleri yazacakları bir kayıt tablosunu çalışma kâğıdında hazırlar. Ardından basit bir cismi destek noktası üzerinde dengelemeye çalışır ve ilk gözlemlerini tabloya işler (SDB1.2). Öğretmen gruplara ölçümlerin nasıl kaydedileceğini sorarak rehberlik eder (FİZ.12.1.2.a).

   FİZ.12.1.2
4. Uygulama35 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen her gruba farklı cisimler ve destek noktaları verir ya da simülasyon kullanılmasını sağlar. Gruplar destek noktasını değiştirerek cisimlerin dengede kalmasına yönelik denemeler yapar (SDB1.2). Denge, kütle merkezi ve ağırlık merkeziyle ilgili ölçümler yapılarak veriler toplanır ve kayıt altına alınır (FİZ.12.1.2.a).

   FİZ.12.1.2
5. 35 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar topladıkları verileri düzenleyerek her cisim ve destek noktası için ayrı bir veri seti oluşturur. Veri setleri tablo ya da grafik biçiminde çalışma kâğıdına işlenir (OB7). Grup içi tartışmalarla eksik ve tutarsız ölçümler belirlenir; gerekirse ölçümler tekrarlanır (SDB2.2, FİZ.12.1.2.b).

   FİZ.12.1.2
6. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplar oluşturdukları veri setlerini çalışma kâğıdı üzerinden sınıfa kısaca sunar; veri setleri dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğretmen 'Hangi ölçümü tekrarlamak veri setinizi güçlendirir?' gibi açık uçlu sorular sorar. Öğrencilerden öz değerlendirme formunu doldurmaları istenir (FİZ.12.1.2.b).

   FİZ.12.1.2

Sınıf defteri: FİZ.12.1.2 Denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi ile ilgili kanıt kullanabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, önceki derste kaydedilen denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi verilerini etkileşimli tahtada gösterir. Öğrencilerden bu verilerin hangi soruya yanıt aradığını söylemeleri istenir. Torkun ve dengenin ne anlama geldiği kısaca hatırlatılır. Bu haftanın amacının veri setleri oluşturmak ve kavramları veriye dayalı açıklamak olduğu belirtilir. Hayvanları Koruma Günü'ne değinilerek hayvanların dengeyi nasıl sağladığı düşünülür (D20).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar, önceki derste kaydettikleri denge ve kütle merkezi ölçümlerini ders kitabındaki örneklerle karşılaştırır. Öğrencilerden her ölçümü kütle, uzaklık ve denge durumu sütunlarıyla bir tabloya aktarmaları istenir. Tablolar etkileşimli tahtada gösterilir; eksik ya da tutarsız veriler belirlenir (OB7, FİZ.12.1.2.b).

   FİZ.12.1.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, tabloladıkları verileri ağırlık merkezinin konumu ile cismin dengesi arasındaki ilişkiyi gösteren bir veri setine dönüştürür (OB7). Öğretmen, gruplar arasında tartışma başlatır ve veri setlerindeki farkları sorgulatır. Öğrencilerden veri setine dayanarak yeni bir düzenek için dengede kalıp kalmayacağına dair tahmin yürütmeleri istenir (KB2.12, FİZ.12.1.2.b).

   FİZ.12.1.2
4. Uygulama35 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezine yönelik iddialarını destekleyici verilerle sunar. Karşıt görüşe sahip arkadaşlarının fikirlerine yönelik çürütücülerini saygı çerçevesinde ifade eder (D14.1, SDB2.3). Öğretmen tartışmayı yönlendirir; Lami Teoremi'ne başvurulmaz. Gruplar, iddialarını veri setlerindeki satırlarla ilişkilendirir (FİZ.12.1.2.c).

   FİZ.12.1.2
5. 35 dk
   Etkinlik 2

   Tartışma sonucunda öğrencilerden denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi kavramlarını veri setlerine dayanarak açıklamaları ve öğrenmelerini derinleştirmeleri istenir (E3.6). Her öğrenci, tartışmadan çıkardığı kanıtlara yönelik kısa bir rapor taslağı hazırlar. Raporlarda grafik ya da şekil kullanılması önerilir (OB4, FİZ.12.1.2.c).

   FİZ.12.1.2
6. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden hazırladıkları kısa raporu ve veri setini çalışma kâğıdına işlemeleri istenir. Öğretmen, denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi kavramlarına ilişkin açık uçlu sorular sorar ve yanıtlar veriye dayandırılarak tartışılır. Öğrenciler, öz değerlendirme formunu doldurarak veriye dayalı açıklama yapma düzeylerini gözden geçirir (SDB1.1, FİZ.12.1.2.c).

   FİZ.12.1.2

Sınıf defteri: FİZ.12.1.2 Denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi ile ilgili kanıt kullanabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada bir futbol topuna vuruş, iki aracın çarpışması ve hava yastığı görsellerini gösterir. Öğrencilerden bu olaylarda cisimlerin birbirine uyguladığı etkinin nelere bağlı olabileceğini tahmin etmeleri istenir (KB2.12). Öğretmen, bu hafta itme ile momentum değişimi arasındaki ilişkiye ait değişkenlerin tanımlanacağını ve bir deneyle veri toplanacağını duyurur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, farklı kütle ve hızlardaki cisimlerin çarpışmasına günlük hayattan örnekler verir (hafif ve ağır araç çarpışması, bilardo topları vb.). Öğrencilerden çarpışmadaki etkinin kütleye mi, hıza mı bağlı olduğunu gerekçelendirmeleri istenir (E3.6). Yanıtlar tahtada kütle ve hız başlıklı iki sütunda toplanır (FİZ.12.1.3.a).

   FİZ.12.1.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, soru cevap tekniğiyle öğrencilerin kütlenin ve çarpma hızının çarpışma üzerindeki etkisini sorgulamasını sağlar. Örneğin kütle iki katına ya da hız yarıya inerse etkinin nasıl değişeceği sorulur (E3.5). Yanıtlardan kütle, hız ve etkileşim süresini içeren ortak bir değişken listesi oluşturulur (FİZ.12.1.3.a).

   FİZ.12.1.3
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, öğrenci yanıtlarını dikkate alarak momentumun kütle ve hızla ilişkisini p = m·v modeli üzerinden açıklar; Newton'ın ikinci yasası F = m·a hatırlatılır. Öğrencilerden bu iki modele odaklanarak itme (I = F·Δt) ile momentum değişimi (Δp) arasındaki ilişkiye ait değişkenleri tanımlamaları istenir (E3.2, FİZ.12.1.3.a).

   FİZ.12.1.3
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar hâlinde itme ve momentum değişimi arasındaki ilişkiyi gözlemleyecek bir deney düzeneği kurulur. Öğrencilerden ölçülecek büyüklükleri (kütle, ilk ve son hız, etkileşim süresi) belirleyip görev paylaşımı yapmaları istenir (D20.1, SDB1.2, FİZ.12.1.3.b).

   FİZ.12.1.3
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar deneyi en az üç farklı denemeyle yürütür. Öğrencilerden ölçümleri deney kâğıdındaki veri tablosuna eksiksiz kaydetmeleri ve birimlerini yazmaları istenir (OB7, SDB1.2, FİZ.12.1.3.b). Arkadaşlarına yardımcı olan öğrenciler ölçüm hatalarını birlikte kontrol eder (D20.1).

   FİZ.12.1.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden deneyde kaydettikleri verileri Çalışma Kâğıdında düzenli bir tabloda toplamaları istenir. Öğretmen, 'Hangi değişkenler ölçüldü ve nasıl kaydedildi?' gibi Açık Uçlu Sorular sorar. Veri kayıtları Dereceli Puanlama Anahtarıyla değerlendirilir. Öğrenciler Öz Değerlendirme Formunda deneydeki katkılarını gözden geçirir (SDB1.1, FİZ.12.1.3.b).

   FİZ.12.1.3

Sınıf defteri: FİZ.12.1.3 İtme (impuls) ve momentum değişimi arasındaki ilişkiye yönelik…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, futbolda topa vuruş ya da hareketli bir arabanın çarpışması gibi kısa süreli kuvvet içeren bir örneği etkileşimli tahtada gösterir. Öğrencilerden kuvvetin etki süresinin cisme ne kazandırabileceğini tahmin etmeleri istenir (KB2.12). Bu hafta itme ve momentum değişimine ilişkin verilerin toplanıp yorumlanacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplara ayrılır ve deney malzemeleriyle düzeneği kurar. Gruplar kütle, hız, kuvvet ve zaman değişkenlerini ölçerek verileri toplar; deney yapılamıyorsa hazır veri seti kullanılır. Görev paylaşımı iş birliği içinde yapılır (SDB2.2, E3.2) (FİZ.12.1.3.b).

   FİZ.12.1.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar topladıkları verileri çalışma kâğıdındaki tabloya birimleriyle kaydeder. Ölçümler en az üç denemeyle tekrarlanır ve tutarsız değerler tartışılır. Her grup, tablodaki verilerden itme (I = F·Δt) ve momentum değişimini (Δp = m·Δv) hesaplayarak yeni sütunlara yazar (FİZ.12.1.3.b).

   FİZ.12.1.3
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler tablodaki kuvvet ve zaman verilerini kuvvet-zaman grafiğine dönüştürür. Grafiğin altında kalan alanın neyi gösterdiğini belirlemeleri istenir. Gruplar grafiklerini etkileşimli tahtada sınıfa gösterir (OB7, OB4) (FİZ.12.1.3.c).

   FİZ.12.1.3
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Sınıf tartışmasıyla itme ve momentum değişimi arasındaki ilişki grafiklerden ve verilerden yararlanılarak yorumlanır (E3.1, E3.6). Öğrencilerden farklı gruplara ait sonuçları karşılaştırmaları ve diğer görüşleri saygıyla dinlemeleri istenir (D14, E3.5). Ortak sonuç tahtaya yazılır (FİZ.12.1.3.c).

   FİZ.12.1.3
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilere itme ve momentum değişimi arasındaki ilişkiye yönelik açık uçlu sorulardan oluşan çalışma yaprağı verilir. Öğrenciler, kendi verilerine dayanarak yanıtlarını bireysel olarak yazar. Yanıtlar eşlerle karşılaştırılır ve gerekirse düzeltilir (SDB2.1) (FİZ.12.1.3.c).

   FİZ.12.1.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden itme ve momentum değişimi arasındaki ilişkiyi veri, grafik ve sonuçlarıyla özetleyen bir zihin haritası oluşturmaları istenir. Çalışma yaprağındaki açık uçlu sorular Dereceli Puanlama Anahtarıyla değerlendirilir. Öğrenciler Öz Değerlendirme Formunu doldurarak veri toplama ve yorumlama sürecini gözden geçirir (SDB1.2).

   FİZ.12.1.3

Sınıf defteri: FİZ.12.1.3 İtme (impuls) ve momentum değişimi arasındaki ilişkiye yönelik…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, farklı kütle ve hızlardaki iki aracın çarpışma görüntüsünü etkileşimli tahtada gösterir ve öğrencilerden çarpışma sonrası hareketle ilgili tahminlerini söylemelerini ister. Önceki hafta çalışılan itme (impuls) kavramı kısaca hatırlatılır. Bu hafta momentum konusunun işleneceği belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, farklı kütle ve hızlardaki cisimlerin çarpışma sırasında yaptığı etkilere ilişkin günlük hayattan örnekler sunar. Soru cevap tekniğiyle öğrencilerin kütlenin ve çarpma hızının çarpışma üzerindeki etkisini sorgulaması sağlanır. Verilen cevaplar doğrultusunda momentumun kütle ve hız ile ilişkisi p = m·v matematiksel modeli üzerinden açıklanır.

3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Newton'ın ikinci yasası ve matematiksel modeli hatırlatılır. Öğrenciler, momentumun matematiksel modeline ve Newton'ın ikinci yasasına odaklanarak (E3.2) itme (impuls) ile momentum değişimi arasındaki ilişkiye ait değişkenleri tanımlar. Kütle, hız, kuvvet ve zaman değişkenleri çalışma kâğıdındaki tabloya yazılır.

4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, arkadaşlarıyla yardımlaşarak (D20.1) itme ile momentum değişimi arasındaki ilişkiyi gözlemleyecek deneyi gerçekleştirir (SDB1.2); kütle, hız, kuvvet ve zaman verilerini kaydeder ya da hazır veri setini kullanır. Veriler kuvvet-zaman grafiğine dönüştürülür (OB7). Sınıf tartışmasıyla grafiklerden ve verilerden yararlanılarak itme ile momentum değişimi arasındaki ilişki yorumlanır (E3.1, E3.6).

5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, okul bahçesinde taş, top ve oyuncak araba gibi materyallerle momentumun korunumuna yönelik gösteri deneyi sunar; gösterimden önce öğrencilerden cisimlerin momentumlarına odaklanmaları (E3.2) istenir. Gösterimin ardından öğrenciler soru cevap tekniğiyle gözlemlerini cisimlerin hızlarını dikkate alarak açıklar (SDB2.1). Öğretmen momentumun korunum şartını belirtir.

6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler, sınıf ortamında simülasyon veya animasyon kullanarak bir ve iki boyutta esnek ve esnek olmayan çarpışmalarda, patlamalarda ve roket hareketinde momentumun korunumunu gözlemler. Farklı örnek olaylarda momentumun korunumuna yönelik ölçüm (OB7) ve hesaplamalar yapılır. Sınıf içi tartışmayla çarpışmalarda, patlamalarda ve doğada momentumun korunduğuna yönelik yargıda bulunulur (E3.1).

7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrenciler, web 2.0 araçlarıyla farklı hareket olaylarını momentumun korunumuyla ilişkilendiren kısa bir sunum hazırlar ve seçilen sunumlar sınıfa sunulur (OB2); bu performans görevi dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrencilerden itme ile momentum değişimi ve momentumun korunumuna yönelik açık uçlu soruları yanıtlamaları ve öz değerlendirme formunu doldurmaları istenir.

Sınıf defteri: Momentum; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, önceki haftada ele alınan momentum kavramını (p = m·v) kısa soru cevapla hatırlatır. Öğrencilerden hareket hâlindeki bir top ile duran bir topun çarpışmasında sonucu tahmin etmeleri istenir. Haftanın amacı, momentumun korunumuna ilişkin veri toplamak ve bu verilerle hesaplama yapmak olarak açıklanır (FİZ.12.1.4.a, FİZ.12.1.4.b).

   FİZ.12.1.4
2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, okul bahçesinde taş, top ve oyuncak araba gibi materyallerle momentumun korunumuna yönelik bir gösteri deneyi sunar. Öğrencilerden gösterimden önce cisimlerin momentumlarına odaklanmaları istenir (E3.2). Gruplar, cisimlerin kütle ve hız değerlerini çarpışma öncesi ve sonrası için veri tablosuna kaydeder (FİZ.12.1.4.a, OB7).

   FİZ.12.1.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, farklı kütleli iki oyuncak araba ile ikinci bir çarpışma durumunu uygulayıp verilerini aynı tabloya ekler (FİZ.12.1.4.a). Öğrenciler gösterimler sonrasında gözlemlerini cisimlerin hızlarını dikkate alarak soru cevap tekniğiyle açıklar (SDB2.1). Veri toplama sürecinde grup içi iş birliği ve görev paylaşımına dikkat edilir (SDB2.2).

   FİZ.12.1.4
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen momentumun korunum şartını belirtir: dış kuvvetlerin bileşkesinin sıfır olduğu sistemde toplam momentum değişmez. Öğrencilerden bu şartı kendi topladıkları verilerin koşullarında kontrol etmeleri istenir (FİZ.12.1.4.b, E3.6).

   FİZ.12.1.4
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, topladıkları verilerle çarpışma öncesi ve sonrası toplam momentumu hesaplar ve sonuçları karşılaştırır (FİZ.12.1.4.b, KB2.12). Hesaplamalar arasındaki küçük farkların olası nedenleri sınıfta tartışılır (E3.5).

   FİZ.12.1.4
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler sınıf ortamında simülasyon veya animasyon kullanarak bir ve iki boyutta esnek ve esnek olmayan çarpışmalarda, patlamalarda ve roket hareketinde momentumun korunumunu gözlemler (OB2). Simülasyondan alınan kütle ve hız değerleriyle hesaplamalar yapılır ve sonuçlar tabloyla gösterilir (FİZ.12.1.4.b, OB7).

   FİZ.12.1.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden veri toplama ve hesaplama sürecini özetleyen bir zihin haritası hazırlamaları istenir (FİZ.12.1.4.b). Öğretmen, çalışma kâğıdındaki açık uçlu soruların yanıtlarını dereceli puanlama anahtarına göre değerlendirir. Öğrencilerden öz değerlendirme formunu doldurarak güçlü ve geliştirilecek yönlerini belirlemeleri istenir (SDB1.1, SDB1.2).

   FİZ.12.1.4

Sınıf defteri: FİZ.12.1.4 Momentumun korunumunu veriye dayalı tahmin edebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Etkileşimli tahtada kollarını açıp kapatarak dönen bir artistik patenci görseli gösterilir (OB4). Öğretmen, dönüşün neden hızlanıp yavaşladığını sorar ve öğrencilerin tahminlerini alır (KB2.12). Bu hafta dönen cisimlerin farklı durumlarda nasıl davrandığının gözleneceği ve bu davranışı etkileyen değişkenlerin aranacağı açıklanır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, animasyon ve videolarda sunulan dönen çubuk, eğik düzlemde yuvarlanan farklı cisimler ve kapı çevirme gibi örnek olayları izler. Her olayda cismin dönmeye karşı gösterdiği direnç gözlem tablosuna yazılır (OB4). Öğretmen, izlenen olaylara ilişkin yorumlar ister ve eylemsizlik momentinin etkileri bu olaylarda belirlenir (FİZ.12.1.5.a).

   FİZ.12.1.5
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, spor ve sanat alanlarından fotoğraf ve resimlerde (jimnastikçi, seramik çarkı, dönen tabla) sunulan olayları inceler. Her durumda eylemsizlik momentinin etkisi yorumlanır ve gözlem tablosuna eklenir (OB4). Grup üyeleri farklı yorumları saygıyla dinler ve iş birliği içinde ortak bir tablo oluşturur (D14, SDB2.2) (FİZ.12.1.5.a).

   FİZ.12.1.5
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen soru cevap tekniğiyle eylemsizlik momentine etki eden değişkenlerin neler olabileceğini sorar. Öğrencilerin tahminleri etkileşimli tahtada listelenir (KB2.12). Her tahminin gözlem tablosundaki hangi duruma dayandığı tartışılır ve farklı görüşler açık fikirlilikle dinlenir (E3.5) (FİZ.12.1.5.b).

   FİZ.12.1.5
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, görsellerde yer alan farklı cisimlerin dönme hareketine odaklanarak (E3.2) kütle ve yarıçap veya uzunluk değişkenlerinin etkisini fark eder. Gruplar her görsel için kütlenin ve yarıçap ya da uzunluğun dönmeyi başlatma ve durdurma güçlüğüne etkisini çalışma kâğıdına yazar (SDB2.2). Bulgular gruplar arasında karşılaştırılır (FİZ.12.1.5.b).

   FİZ.12.1.5
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğretmen, matematiksel model kullanmadan soru cevap tekniğiyle değişen kütle ve yarıçap veya uzunluk değerlerinin eylemsizlik momenti üzerindeki etkisini sorgulatır. Kütle artırılırsa ya da yarıçap azaltılırsa dönmeye karşı direncin nasıl değişeceği öğrencilerce tahmin edilir ve gerekçelendirilir (KB2.12). Tahminler tablodaki değerlerle karşılaştırılır (OB7) (FİZ.12.1.5.b).

   FİZ.12.1.5
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrenciler bireysel olarak eylemsizlik momentinin bağlı olduğu değişkenleri ve bunların etkisini gösteren bir zihin haritası oluşturur (FİZ.12.1.5.b). Öğretmen birkaç haritayı etkileşimli tahtada paylaştırır ve açık uçlu sorularla hangi gözleme dayandıklarını yoklar. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak neleri öğrendiklerini ve hangi noktada desteğe ihtiyaç duyduklarını belirler (SDB1.2).

   FİZ.12.1.5

Sınıf defteri: FİZ.12.1.5 Eylemsizlik momentine yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada kollarını açıp kapatarak dönen bir patencinin görselini gösterir ve dönme hızının neden değiştiğini sorar. Öğrencilerin tahminleri alınır. Önceki derslerde gözlenen eylemsizlik momenti etkileri hatırlanır ve bu hafta eylemsizlik momentinin bağlı olduğu değişkenlerle ilişkisinin bulunacağı duyurulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Etkileşimli tahtada ve ders kitabında verilen veri tablosunda dönme ekseninden uzaklık sabit tutulup kütle değiştirilir. Öğrencilerden tablodaki değerleri inceleyerek kütle ile eylemsizlik momenti arasındaki ilişkiyi bulmaları istenir (OB7, E3.6). Bulunan ilişki orantı biçiminde ifade edilir (FİZ.12.1.5.b).

   FİZ.12.1.5
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   İkinci veri tablosunda kütle sabit tutulup kütlenin dönme eksenine uzaklığı değiştirilir. Öğrenciler ikili çalışarak eylemsizlik momentinin uzaklığa bağlı değişimini I = m·r² ilişkisiyle birlikte inceler ve orantısal ilişkiyi yazar (SDB2.2). Çıkarımlar sınıfta karşılaştırılır (FİZ.12.1.5.b).

   FİZ.12.1.5
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden kütle ve dönme eksenine uzaklık ile ilgili orantısal çıkarımlarını birleştirerek eylemsizlik momentinin bağlı olduğu değişkenlere ilişkin genel bir ifade yazmaları istenir. İfadeler etkileşimli tahtada okunur ve sınıfça düzeltilir (SDB2.1, FİZ.12.1.5.c).

   FİZ.12.1.5
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, kütle ve uzaklığın değiştiği yeni durumlar verir. Öğrencilerden genellemelerini kullanarak eylemsizlik momentinin kaç katına çıkacağını ya da azalacağını tahmin etmeleri istenir (KB2.12). Tahminler gerekçeleriyle paylaşılır (FİZ.12.1.5.c).

   FİZ.12.1.5
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilere eylemsizlik momentine etki eden değişkenler arasındaki orantısal çıkarımlarını değerlendirebilmeleri için açık uçlu sorulardan oluşan bir test verilir. Öğrenciler yanıtlarını bireysel olarak yazar (SDB1.2). Yanıtlar daha sonra ikili olarak paylaşılır (D14, FİZ.12.1.5.c).

   FİZ.12.1.5
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden eylemsizlik momenti, kütle, uzaklık, tork ve açısal momentum kavramlarını birbirine bağlayan bir zihin haritası oluşturmaları istenir ( verilmediğinden bağ kurma yönergeyle yapılır). Açık uçlu soru yanıtları dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurur (SDB1.1, FİZ.12.1.5.c).

   FİZ.12.1.5

Sınıf defteri: FİZ.12.1.5 Eylemsizlik momentine yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, Dünya Engelliler Günü (3 Aralık) kapsamında tekerlekli sandalyeyle dönüş yapan bir sporcunun görselini etkileşimli tahtada gösterir (OB4, D14). Öğrencilerden sporcunun dönüşünü hızlandırmak ya da yavaşlatmak için neler yapabileceğini tahmin etmeleri istenir (KB2.12). Dersin, dönen cisimlerin açısal momentumunun bağlı olduğu değişkenleri gözlemleme ve aralarındaki ilişkiyi bulma üzerine kurulduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Soru cevap tekniğiyle öğrencilerin momentum, açısal hız ve eylemsizlik momenti ile ilgili ön bilgileri hatırlatılır; öğrencilerden bu kavramları günlük örneklerle açıklamaları istenir. Tanımlar ve birimler etkileşimli tahtada bir zihin haritasında toplanır. Harita, açısal momentumun hangi niceliklerle ilişkili olabileceğine dair ilk tahminlerle genişletilir (FİZ.12.1.6.a).

   FİZ.12.1.6
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler ders kitabındaki ve görsel kaynaklardaki dönen cisim örneklerini (dönen tekerlek, kollarını açıp kapayan patenci, dönen gezegen) ikili gruplarda inceler. Her örnek için dönmeyi etkileyebilecek özellikler listelenir; öğrencilerden bu özelliklerden biri değiştiğinde dönmenin nasıl değişeceğini tahmin etmeleri istenir (KB2.12). Listeler paylaşılarak ortak bir değişken listesi oluşturulur (FİZ.12.1.6.a).

   FİZ.12.1.6
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, buz pateni sporcusunun dönme hareketini gösteren animasyon ve videoyu etkileşimli tahtada sunar; farklı cisim ve hareketlilerin açısal momentumunun korunduğunu gösteren görselleri ekler (OB4). Öğrenciler sporcunun kol ve bacak konumuna ve dönüş hızına dikkat ederek gözlemlerini yazar. Soru cevap tekniğiyle açısal momentuma etki eden değişkenler tanımlanır (FİZ.12.1.6.a).

   FİZ.12.1.6
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden tanımlanan değişkenlerin büyüklükleri hakkında yargıda bulunmaları istenir; örneğin kollar açıldığında hangi niceliğin arttığı, hangisinin azaldığı sorulur (FİZ.12.1.6.a). Yargılar gerekçeleriyle gruplarda tartışılır (SDB2.1, SDB2.2). Öğretmen, dönen bir cismin eylemsizlik momenti ve açısal hız değerlerini içeren bir veri tablosunu tahtada sunar (OB7).

   FİZ.12.1.6
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler tablodaki değerlerle açısal momentumu hesaplar; önce eylemsizlik momenti sabit tutulup açısal hız değiştiğinde, sonra açısal hız sabit tutulup eylemsizlik momenti değiştiğinde açısal momentumun nasıl değiştiği incelenir (OB7). Sonuçlar grafikle gösterilir ve yorumlanır. Öğrencilerden açısal momentum ile bağlı olduğu değişkenler arasındaki ilişkiyi L = I·ω biçiminde ifade etmeleri istenir (FİZ.12.1.6.b).

   FİZ.12.1.6
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden L = I·ω ilişkisini ve açısal momentumun bağlı olduğu değişkenleri zihin haritasında özetlemeleri istenir (FİZ.12.1.6.b). Çalışma Kâğıdı/Yaprağı'ndaki açık uçlu sorular bireysel yanıtlanır; yanıtlar Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir. Öğrenciler Öz Değerlendirme Formu'nu doldurarak neyi öğrendiklerini ve hangi konuda desteğe ihtiyaç duyduklarını yazar (SDB1.1).

   FİZ.12.1.6

Sınıf defteri: FİZ.12.1.6 Açısal momentumun korunumuna yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, İnsan Hakları ve Demokrasi Haftası'na değinerek farklı görüşlerin saygıyla dinlenmesinin bilimsel tartışmada da gerekli olduğunu belirtir (D14). Önceki haftada gözlenen, açısal momentumun bağlı olduğu değişkenler etkileşimli tahtada kısaca hatırlatılır. Bu haftada değişkenler arasındaki ilişkinin bulunacağı ve açısal momentumun korunumunun genelleneceği söylenir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen etkileşimli tahtada dönen cisim benzetimi ya da videosu gösterir ve kütlenin dönme eksenine uzaklığı değiştirildiğinde dönme hızının nasıl değişeceğini öğrencilere tahmin ettirir (KB2.12). Öğrenciler soru cevap tekniğiyle eylemsizlik momenti ve açısal hız büyüklüklerini karşılaştırır. Gözlem verileri çalışma kâğıdındaki tabloya yazılır (OB7) (FİZ.12.1.6.b).

   FİZ.12.1.6
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden tablodaki verilerde bir değişken artarken diğerinin nasıl değiştiğini ikişerli gruplarla karşılaştırmaları istenir. Öğretmen, 'Eylemsizlik momenti artırıldığında açısal hız ve açısal momentum nasıl değişir?' gibi sorularla yönlendirir. Öğrenciler değişkenler arasındaki ilişkiyi matematiksel model kullanmadan sözel olarak ifade eder (E3.6) (FİZ.12.1.6.b).

   FİZ.12.1.6
4. Uygulama35 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler buz patencisi, dalış sporcusu ve dönen sandalye örneklerini gruplar hâlinde tartışır. Her örnekte açısal momentumun değişip değişmediği görsel ve videolar üzerinden incelenir (SDB2.2, OB4). Öğretmen matematiksel model kullanmaz; gruplar örnekler arasındaki ortak durumları belirler (FİZ.12.1.6.c).

   FİZ.12.1.6
5. 35 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, gözleme dayalı olarak (E3.6) açısal momentumun korunumunu bağlı olduğu değişkenler üzerinden genelleyerek ifade eder. Öğretmen, kavram haritası şablonundan yararlanarak açısal momentumun korunumuna yönelik zihin haritasını sınıfla birlikte oluşturur. Öğrenciler diğer gruplarca ortaya konan farklı genellemeleri açık fikirlilikle dinler (E3.5, SDB2.1) (FİZ.12.1.6.c).

   FİZ.12.1.6
6. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden zihin haritasını bireysel olarak tamamlamaları ve çalışma kâğıdındaki açık uçlu soruları yanıtlamaları istenir. Öğretmen, 'Dönen bir sistemde eylemsizlik momenti azalırsa açısal hız neden artar?' gibi sorularla genellemelerin gerekçelendirilmesini sağlar. Çalışmalar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir; öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurur (SDB1.1, SDB1.2) (FİZ.12.1.6.c).

   FİZ.12.1.6

Sınıf defteri: FİZ.12.1.6 Açısal momentumun korunumuna yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, tükenmez kalemin yayını sıkıştırarak gösterir ve bırakıldığında yayın neden eski hâline döndüğünü sorar. Öğrencilerden tahminlerini eşleriyle paylaşmaları istenir (SDB2.1). Öğretmen, 'Yayı iki kat uzatmak için uygulanan kuvvet nasıl değişir?' sorusunu tahtaya yazar (E3.8). Haftanın amacı paylaşılır: yay sabitini bulabilecekleri bir deney tasarlamak ve verileri grafikle analiz etmek.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, bisiklet, motosiklet ve arabaların amortisörleri ile kalem, kapı kolu ve zımba gibi aletlerin görsellerini etkileşimli tahtada gösterir ve günlük hayatta farklı yaylara ihtiyaç duyulmasının nedenlerini sorar (OB4). Beyin fırtınası ya da tartışma yöntemiyle öğrencilerin birbirleriyle etkileşim kurması sağlanır (SDB2.1). Öğrencilerden görsellerle ilgili merak ettikleri soruları sormaları istenir (E3.8).

   FİZ.12.2.1
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, farklı sertlikteki yayların karşılaştırılabileceği araçlar ve aletlerle ilgili problem durumu içeren bir senaryo paylaşır. Öğrenciler öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılır (SDB2.2). Gruplardan belirli bir süre içinde kuvvet, yayın sertliği ve yaydaki uzanım miktarı değişkenleri üzerine fikir alışverişi yaparak senaryoya uygun bir problem cümlesi yazmaları istenir (FİZ.12.2.1.a).

   FİZ.12.2.1
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar, ortak görev bilinci içinde (D16.3) problem durumuna ilişkin kuvvet ve yaydaki uzanım değişkenlerini kullanarak yay sabitinin büyüklüğünü bulabilecekleri bir deney tasarlar (SDB1.2, FİZ.12.2.1.a). Tasarımda kontrol edilecek, değiştirilecek ve ölçülecek değişkenler belirlenir. Gruplar hipotezlerini kurar ve deney düzeneğinin çizimini hazırlar.

   FİZ.12.2.1
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, deney malzemelerini kullanarak düzeneği kurar; farklı sertlik ve uzunluktaki yaylara farklı kuvvetler uygulayıp uzanım miktarlarını ölçer (FİZ.12.2.1.a). Ölçüm sonuçları her yay için ayrı bir tabloya kaydedilir (OB7). Öğretmen ölçüm hatalarını gruplarla birlikte gözden geçirir.

   FİZ.12.2.1
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Gruplardan her yay için kuvvet ve uzanım grafiğini çizmeleri ve tablo ile grafiği birlikte kullanarak analiz etmeleri istenir (E3.6, OB7, FİZ.12.2.1.b). Farklı yayların grafikleri aynı eksende karşılaştırılarak yay sabitinin büyüklüğü ile grafiğin eğimi arasındaki ilişki yorumlanır (KB2.16.1). Gruplar, hipotezlerinin verilerle örtüşüp örtüşmediğini tartışır.

   FİZ.12.2.1
7. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplar, deney tasarımlarını ve grafik analizlerini performans görevi olarak sunar; diğer gruplar akran değerlendirme formunu doldurur (FİZ.12.2.1.b). Öğretmen, farklı yaylar için kuvvet ve uzanım grafiklerinin analizini açık uçlu, kısa cevaplı ve eşleştirme sorularından oluşan çalışma kâğıdıyla yoklar. Çalışmalar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir.

   FİZ.12.2.1

Sınıf defteri: FİZ.12.2.1 Yay sabitini tanımlamak için deney yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada bir yaya farklı kütleler asıldığında yayın uzadığını gösteren bir görsel ya da kısa bir deney düzeneği sunar. Öğrencilerden 'Yaya uygulanan kuvvet arttıkça uzanım nasıl değişir?' sorusuna tahminlerini yazmaları istenir (E3.8). Tahminler sınıfla paylaşılır ve bu tahminlerin ders boyunca verilerle sınanacağı belirtilir (E3.6).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplar hâlinde deney malzemesiyle yaya farklı kütleler asar; kuvvet (F) ve uzanım (x) değerlerini ölçerek tabloya kaydeder (KB2.8, OB7). Deney yapılamayan gruplara hazır veri seti verilir. Verilerin dikkatle ve dürüstçe kaydedilmesi istenir (D6) (FİZ.12.2.2.a).

   FİZ.12.2.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar tablodaki verileri F–x grafiğine aktarır ve F/x oranlarını hesaplayarak örüntüyü belirler (OB4, E3.6). Öğrencilerden bulunan örüntüyü Hooke Yasası'nı gösteren F = k·x bağıntısıyla ifade etmeleri ve k değerini grafiğin eğiminden yorumlamaları istenir (KB2.16.1). Modeller etkileşimli tahtada karşılaştırılır (FİZ.12.2.2.a).

   FİZ.12.2.2
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler oluşturdukları modeli kullanarak farklı kuvvet ve uzanım değerleri için bilinmeyen niceliği hesaplar; hesaplamalar farklı yaylara ait yeni veri setleriyle tekrar edilir (E1.3). Sonuçlar ölçülen değerlerle karşılaştırılır ve farklar tartışılır (E3.6) (FİZ.12.2.2.b).

   FİZ.12.2.2
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler ikili çalışarak hesaplama sonuçlarından yay sabitine ilişkin genelleme cümleleri yazar. Her genellemenin hangi verilerle desteklendiği belirtilir ve genellemeler sınıfta paylaşılır (KB2.16.1, SDB2.1, SDB2.2) (FİZ.12.2.2.b).

   FİZ.12.2.2
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğretmen, yay sabitine ilişkin matematiksel hesaplamalardan oluşan açık uçlu sorulardan bir test verir; öğrenciler bireysel çözer. Çözümlerde işlem basamaklarının yazılması ve birimlerin kullanılması istenir (E3.2). Çözümler eşleşen arkadaşla karşılaştırılarak hatalar düzeltilir (SDB1.2) (FİZ.12.2.2.b).

   FİZ.12.2.2
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğretmen, tablo, grafik ve genelleme cümlelerini etkileşimli tahtada özetleyerek modelden genellemeye giden yolu tartıştırır. Öğrencilerden kısa cevaplı soruları yanıtlamaları ve çalışma kâğıdındaki hesaplamalarını kontrol listesiyle gözden geçirmeleri istenir. Açık uçlu soruların yanıtları dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir; öğrenciler hatalarının nedenlerini yazar (SDB1.3) (FİZ.12.2.2.b).

   FİZ.12.2.2

Sınıf defteri: FİZ.12.2.2 Yay sabitinin matematiksel modeline ilişkin tümevarımsal akıl…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, Yılbaşı hediyesi olarak kullanılan kurmalı oyuncakları örnek vererek öğrencilerden yaylı mekanizmaların günlük yaşamdaki kullanım alanlarını söylemelerini ister. Etkileşimli tahtada yaylı sistemlere ilişkin görseller gösterilir (OB4). Ardından dersin amacı olarak kuvvet-uzanım grafiğinden yayın esneklik potansiyel enerjisine ulaşılacağı paylaşılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, Türkiye'yi temsil eden Türk millî sporcuların okçulukta şampiyon olduğu bir videoyu izletir veya bu konuda görseller sunar (D13.2, D19.2). Öğrencilerden videodaki yayın gerilme durumunu gözlemlemeleri ve sporcunun yayı nasıl kullandığını betimlemeleri istenir (OB4). Gözlemler tahtaya yazılır (FİZ.12.2.3.a).

   FİZ.12.2.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Beyin fırtınası tekniğiyle öğrencilerden bir yay ile oku en uzağa atabilmek için sistemde hangi değişikliklerin yapılması gerektiği konusunda fikir yürütmeleri istenir (E3.11). Yayın daha fazla gerilmesi ile okun hızı arasındaki ilişki sorgulanır ve öğrenciler gerekçeleriyle tahminde bulunur (KB2.8). Fikirler değişken listesi hâlinde tahtada toplanır (FİZ.12.2.3.a).

   FİZ.12.2.3
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden kurmalı oyuncaklarda kullanılan kurma mekanizmasının kurulma miktarının oyuncağın hareketinde oluşturacağı değişiklikleri açıklamaları istenir. İkili çalışan öğrenciler açıklamalarını yazılı olarak ifade eder (SDB2.1). Bu açıklamalar, yayın uzama veya sıkışma miktarına etki eden değişkenlerin belirlenmesine zemin hazırlar (FİZ.12.2.3.a).

   FİZ.12.2.3
5. 30 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar hâlinde yayın uzama veya sıkışma miktarına etki eden değişkenleri belirlemek için bir deney tasarlanır (SDB1.2) ya da simülasyondan yararlanılır. Aynı yay üzerine farklı kuvvetler uygulanarak yayın boyundaki değişimler ölçülür ve kuvvet-uzanım tablosuna kaydedilir (OB7). Ölçümler olduğu gibi yazılır (D6), görevler grup içinde paylaşılır (SDB2.2) (FİZ.12.2.3.a).

   FİZ.12.2.3
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden tablodaki verilerle kuvvet-uzanım grafiğini çizmeleri istenir (OB7). Grafiğin eğiminin ve grafik altında kalan alanın neyi temsil ettiği yorumlanır. Öğrencilerden bu çıkarımdan yola çıkarak yayın esneklik potansiyel enerjisinin matematiksel modeline ulaşmaları istenir (KB2.16.1) (FİZ.12.2.3.a).

   FİZ.12.2.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden ulaştıkları matematiksel modeli ve bu modele hangi adımlarla ulaştıklarını çalışma kâğıdına yazmaları istenir. Öğretmen, kısa cevaplı ve açık uçlu sorularla kuvvet-uzanım grafiği ile esneklik potansiyel enerjisi arasındaki ilişkiyi yoklar. Grup çalışmaları kontrol listesi ve dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir; öğrenciler kendi katkılarını gözden geçirir (SDB1.3) (FİZ.12.2.3.a).

   FİZ.12.2.3

Sınıf defteri: FİZ.12.2.3 Yayın Esneklik potansiyel enerjisinin matematiksel modeline ilişkin…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada gerilmiş ve sıkıştırılmış yayların görsellerini gösterir. Öğrencilerden 'Yay sabiti ve uzanımı farklı yaylarda depolanan enerji aynı bağıntıyla hesaplanabilir mi?' sorusuna tahminlerini gerekçesiyle defterlerine yazmaları istenir. Birkaç öğrencinin tahmini dinlenir ve bağıntının bu derste farklı veri setleriyle sınanarak genelleneceği belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Önceki derslerde kuvvet-uzanım grafiğinden ulaşılan Ep = ½·k·x² bağıntısı kısaca hatırlatılır. Gruplar deney malzemesi veya simülasyonla farklı yay sabitli en az iki yay için kuvvet ve uzanım verilerini toplayıp tabloya işler ve kuvvet-uzanım grafiklerini çizer (OB7). Her yay için grafikten üç farklı uzanımdaki enerji değeri hesaplanır (FİZ.12.2.3.b).

   FİZ.12.2.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar kendi veri setlerindeki enerji değerlerini uzanımın karesiyle ilişkilendiren Ep–x² grafiğini çizer. Grafiğin doğrusal çıkıp çıkmadığı ve eğiminin ½·k değerine eşit olup olmadığı sorgulanır (E3.8). Farklı grupların sonuçları karşılaştırılarak ortak örüntü belirlenir ve bağıntının her veri setinde geçerli olduğu tümevarımla ifade edilir (KB2.16.1, FİZ.12.2.3.b).

   FİZ.12.2.3
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere yay sabiti ve uzanım değerleri farklı olan veri setleri verilir; esneklik potansiyel enerjileri bireysel olarak hesaplanır. Uzanım iki katına çıkarıldığında ya da yay sabiti değiştirildiğinde enerjinin nasıl değiştiği tabloda gösterilir. Elde edilen sonuçlardan matematiksel model genellenir (FİZ.12.2.3.b).

   FİZ.12.2.3
5. 35 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler bireysel ya da ikili gruplar hâlinde iş birliği içinde (SDB2.2) performans görevi olarak yayın esneklik potansiyel enerjisiyle hareket eden bir araba veya gemi modelini STEM döngüsü çerçevesinde tasarlar (D3.3, SDB1.2). Yayın depolayacağı enerji hesaplanır; sürtünme kuvvetinin yaptığı iş ve verim dikkate alınarak modelin alacağı yol tahmin edilir. Model denenir ve sonuç hesaplanan değerle karşılaştırılır (FİZ.12.2.3.b).

   FİZ.12.2.3
6. 15 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilere öz değerlendirme formu dağıtılır; modelin hazırlanma süreci, hesaplamalardaki güçlükler ve genellemeye ulaşma durumu forma yazılır. Öğrencilerden öğrenme durumlarını geliştirmeye yönelik görüşlerini eşleriyle paylaşmaları istenir (SDB1.3). Paylaşımlarda genellemeye ulaşma süreci değerlendirilir (FİZ.12.2.3.b).

   FİZ.12.2.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden açık uçlu maddelerden oluşan kısa bir testte farklı yay sabiti ve uzanım değerleriyle esneklik potansiyel enerjisi hesaplamaları yapmaları istenir. Performans görevleri dereceli puanlama anahtarı ve akran değerlendirme formuyla değerlendirilir. Öğretmen, Ep = ½·k·x² bağıntısının farklı veri setlerinde geçerli olduğunu sonuç olarak tahtada özetler (FİZ.12.2.3.b).

   FİZ.12.2.3

Sınıf defteri: FİZ.12.2.3 Yayın Esneklik potansiyel enerjisinin matematiksel modeline ilişkin…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada aniden frene basan bir aracın görüntüsünü gösterir. Öğrencilerden aracın neden durduğunu ve bu sırada hangi enerji dönüşümünün gerçekleştiğini sorgulamaları istenir (KB2.8). Enerji Tasarrufu Haftası kapsamında sürtünmeyle ısıya dönüşen enerjinin tasarruf (D17) açısından önemi vurgulanır. Dersin hedefi, sürtünme kuvvetinin yaptığı işi gözlemlemek ve matematiksel olarak modellemek olarak paylaşılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Tahmin et-gözle-açıkla yöntemi başlatılır. Öğrencilerden aynı yolda giden araçların frene basıldığında durma mesafelerini hangi etmenlerin (ilk hız, kütle, zemin türü) etkileyeceğini bireysel olarak tahmin edip gerekçesiyle yazmaları istenir. Tahminler etkileşimli tahtada toplanır (FİZ.12.2.4.a).

   FİZ.12.2.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler mevcut bilgilerinden yola çıkarak kinetik enerji ve iş kavramlarını kullanıp düşüncelerini gruplarında ifade eder (SDB2.1). Gruplar, tahminlerini sınayabilecekleri bir gözlem planı (hangi nicelik değiştirilecek, hangisi sabit tutulacak, neler ölçülecek) hazırlar ve sınıfla paylaşır (E3.8). Planlar karşılaştırılarak ortak bir gözlem planı belirlenir (FİZ.12.2.4.a).

   FİZ.12.2.4
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden tahta blok gibi bir cismi yatay zeminde farklı ilk hızlarla harekete geçirip aldığı yolları gözlemlemeleri, ölçmeleri ve tabloya kaydetmeleri istenir. Ölçümler, ilk hız ile alınan yol arasındaki ilişki açısından incelenir (OB7, FİZ.12.2.4.a).

   FİZ.12.2.4
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler cismin kinetik enerji değişimi hakkında beyin fırtınası yapar. Cismin durma nedeniyle ilgili benzer örnekler (kaykay, bisiklet freni, kızak) verilerek düşünceler birbirleriyle paylaşılır (D15.1, SDB2.1). Örneklerde enerjinin nereye gittiği sorgulanır (FİZ.12.2.4.a).

   FİZ.12.2.4
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler simülasyon veya animasyon yardımıyla sürtünme kuvvetinin yaptığı işi gözlemler. Farklı ilk hız ve kütle değerleri için kinetik enerji değişimi, sürtünme kuvveti ve alınan yol verileri tabloya yazılır; tablodan yola çıkarak sürtünme kuvvetinin yaptığı işin Ws = −f·Δx ve Ws = ΔEk biçiminde modellenmesi sağlanır (KB2.16.1, FİZ.12.2.4.b).

   FİZ.12.2.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıdındaki kısa cevaplı ve eşleştirme sorularını yanıtlayarak gözlemlerini ve modelledikleri bağıntıyı sınamaları istenir. Açık uçlu soruyla sürtünme kuvvetinin yaptığı işin neden negatif olduğu ve kinetik enerji değişimiyle ilişkisi sorulur; yanıtlar Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir. Öğrenciler birbirlerinin çalışmasını Akran Değerlendirme Formu ile gözden geçirir (SDB2.2). Model özetlenir (FİZ.12.2.4.b).

   FİZ.12.2.4

Sınıf defteri: FİZ.12.2.4 Sürtünme kuvvetinin yaptığı işe yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, itilen bir kutunun yüzeyde yavaşlayarak durmasını gösteren günlük hayat örneğini etkileşimli tahtada yansıtır. Öğrencilerden önceki gözlemlerini hatırlayarak bu sürede kinetik enerjinin nasıl değiştiğini söylemeleri istenir (SDB1.3). Sürtünme kuvvetinin yaptığı işin nasıl hesaplanabileceği sorusu açık bırakılır ve bu haftanın işi modelleme ve genelleme çalışması olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Gözlem sonuçlarına dayanarak cisimlerin kinetik enerjileri ile sürtünme kuvvetinin yaptığı iş arasında ilişki kurulur. Öğrenciler ikişerli çalışarak sürtünme kuvveti, yol ve kinetik enerji değişimi arasındaki bağıntıyı yazar ve W = −f · x biçiminde matematiksel model oluşturur (SDB2.2). Modeldeki işaretin ve birimin anlamı tartışılır (FİZ.12.2.4.b).

   FİZ.12.2.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere kütle, yol ve sürtünme değerlerinin farklı olduğu hazır veri setleri verilir. Veriler tablo ve grafikle incelenerek sürtünme kuvvetinin yaptığı işin hangi niceliklere bağlı olduğu belirlenir (OB7). Modelin bütün durumlar için geçerli olup olmadığı sorgulanır ve genel bir sonuç cümlesi yazılır (KB2.16.1) (FİZ.12.2.4.c).

   FİZ.12.2.4
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Matematiksel hesaplamalar için açık uçlu maddelerden oluşan test uygulanır; öğrenciler modeli farklı yol, kütle ve sürtünme değerleri için kullanır. Çözümlerde işlem basamakları ve birimler yazılır, sonuçlar ikişerli eşleşerek karşılaştırılır (E3.6). Farklı sonuç çıkan maddelerde model yeniden sınanır (FİZ.12.2.4.c).

   FİZ.12.2.4
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden sürtünme kuvvetinin yaptığı işin azaltılmasına yönelik araştırma yaparak bireysel poster hazırlamaları istenir (OB1). Posterde modelin sonucu ve işi azaltma yolları gösterilir; günlük hayatta tasarruf sağlanmasının (D17.2) sürdürülebilirlik bilinci kazandırılması (OB8) açısından önemine vurgu yapılır (FİZ.12.2.4.c).

   FİZ.12.2.4
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Posterler sınıfa asılır; öğrenciler galeri gezisiyle diğer posterleri inceler ve en az iki poster hakkında akran değerlendirme formuna geri bildirim yazar (SDB2.1). İnceleme sonunda öğrencilerden posterlerdeki işi azaltma önerilerinden birini genel sonuçla ilişkilendirmeleri istenir (FİZ.12.2.4.c).

   FİZ.12.2.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıdındaki kısa cevaplı ve eşleştirme sorularını yanıtlamaları istenir; sorular W = −f · x modelini ve genellemeyi kapsar. Posterler dereceli puanlama anahtarı ve kontrol listesiyle, akran değerlendirme formundaki geri bildirimlerle birlikte değerlendirilir. Öğrencilerden sürtünme kuvvetinin yaptığı iş için ulaştıkları genel sonucu tek cümleyle yazmaları istenir (SDB1.3).

   FİZ.12.2.4

Sınıf defteri: FİZ.12.2.4 Sürtünme kuvvetinin yaptığı işe yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, önceki haftada çalışılan sürtünme kuvvetinin yaptığı işi pürüzlü yüzeyde kayan bir cisim örneğiyle kısaca hatırlatır. Etkileşimli tahtada eğik düzlemin tepesinden bırakılan bir cismin görseli gösterilir ve 'Cismin enerjisine ne olur?' sorusu sorulur. Öğrencilerin ilk tahminleri tahtaya yazılır (E3.8). Derste enerjinin dönüşümü ve korunumunun inceleneceği belirtilir ve ders kitabında ilgili sayfa açtırılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler dörder kişilik gruplara ayrılır. Etkileşimli tahtadaki sürtünmenin ihmal edildiği eğik düzlem görseli üzerinden, tepeden bırakılan cismin aşağı kayarken enerjisinin nasıl dönüştüğü ve toplam enerjisinin ne olduğu grup içinde tartışılır (SDB2.2). Gruplar görüşlerini kısa bir şemayla kâğıda çizer (FİZ.12.2.5.a).

   FİZ.12.2.5
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Aynı eğik düzlem bu kez sürtünmenin edildiği durum için ele alınır. Gruplardan cismin enerjisindeki farkın nereye gittiğini ve iki durumun benzer ile farklı yönlerini sorgulamaları istenir (KB2.8). Gruplar bulgularını sınıfa sunar, diğer gruplar farklı görüşleri açık fikirlilikle dinler (E3.5) (FİZ.12.2.5.a).

   FİZ.12.2.5
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Tartışma sonucunda öğrencilerden enerji dönüşümünün özelliklerini kendi cümleleriyle tanımlamaları istenir. Enerji dönüşümleri güneş enerji sistemleri ve elektrikli arabalar üzerinden örneklendirilir. Elektrik enerjisinin diğer enerji türlerine dönüşümü elektrikli ısıtıcı örneğiyle açıklanır ve tanımlar çalışma kâğıdına yazılır (FİZ.12.2.5.a).

   FİZ.12.2.5
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler dijital içerikteki enerji dönüşümü simülasyonunu veya animasyonunu çalıştırır. Başlangıç ve son durumdaki enerji türleri ile enerji değerleri gözlenir. Enerjinin korunumuna yönelik veriler toplanır (OB7) (FİZ.12.2.5.b).

   FİZ.12.2.5
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Toplanan veriler çalışma kâğıdındaki tabloya sorumlulukla ve dürüstçe kaydedilir (E2.2). Farklı başlangıç koşulları için simülasyon yinelenerek en az üç ölçüm yazılır (KB2.16.1). Eşler birbirinin tablosunu kontrol listesiyle gözden geçirir (FİZ.12.2.5.b).

   FİZ.12.2.5
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrenciler çalışma kâğıdındaki veri tablosunu tamamlar ve kısa cevaplı sorulara yanıt verir. Kayıtların eksiksizliği kontrol listesiyle, enerji dönüşümünü açıklamaları açık uçlu soruyla değerlendirilir. Öğretmen, toplanan verilerin enerjinin korunumu hakkında ne gösterdiğini sınıfla birlikte özetler. Öğrencilerden bugün neyi öğrendiklerini bir cümleyle yazmaları istenir (SDB1.1).

   FİZ.12.2.5

Sınıf defteri: FİZ.12.2.5 Enerjinin dönüşümü ve korunumuna ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme; değerlendirme