1. Hafta — 14-18 Eylül — Tema: Algoritmik Düşünme ve Tasarım Dolu
- Ders
- Programlama Temelleri
- Sınıf
- 9. Sınıf
- Tema / Ünite
- Algoritmik Düşünme ve Tasarım
- Konu
- Problem analizi ve bileşenleri
- Süre
- 4 ders saati (160 dk)
- Tarih
- 14-18 Eylül
- Hafta
- 1. Hafta
- Belirli Gün ve Haftalar
- 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü, Gaziler Günü (19 Eylül)
Öğrenme Çıktıları ve Süreç Bileşenleri MEB
Tema Özeti MEB
Problemlere uygun algoritmik çözümler tasarlayabilme
Programlar Arası Bileşenler MEB
Alan Becerileri MEB
Öğrencinin bir problemi analiz ederek algoritmik çözüm tasarlama ve bu tasarımı programlama dilleriyle standartlara uygun şekilde yazılıma dönüştürme becerisidir.
Diğer Derslerle İlişki MEB
Matematik, Yabancı Dil ders(ler)i ile ilişkilendirilir.
Öğrenme Kanıtları (Ölçme ve Değerlendirme) MEB
- Gözlem Formu
Öğrencilerin bir konunun öğrenme çıktılarına ulaştıklarını gösteren gözlemlenebilir ve somut ürünler bu bölümün temelini oluşturur. Süreç boyunca geliştirilen "Sarmal Bir Proje (Kod-Asistan vb.)", öğrenmenin gerçekleştiğinin ispatı olarak kabul edilir. Bütüncül Performans Kanıtları (Ürün Odaklı): ● Sarmal Proje Kaynak Kodları (v3.0): Fonksiyonel, modüler yapıya sahip, istisna yönetimi içeren ve kalıcı veri yapısı (JSON) kullanan çalışan yazılım dosyalarıdır. ● Dijital Gelişim Günlüğü (Repo): Projenin v0.1'den v3.0'a kadar olan değişimini gösteren sarmal sürüm kontrol (commit) geçmişidir. ● Teknik Dokümantasyon (README.md): Proje mimarisini, kullanılan teknolojileri ve kurulum adımlarını içeren profesyonel doküman dosyasıdır. ● Görsel Kanıt (Grafik Çıktısı): Soyut algoritmik mantığın görselleştirildiğini gösteren grafik kütüphanesi çıktılarıdır. Süreç Odaklı Ölçme Araçları: ● Kod Gözden Geçirme (Code Review) Formu: Kodun okunabilirliği, isimlendirme standartları ve modülerliği için kullanılan ölçektir. ● Yapay Zekâ Kullanım Yansıtma Raporu: Yapay zekâyı öğrenme odaklı ve etik kurallar çerçevesinde kullanma tutumuna dair rapordur. ● Hata Avcılığı (Debugging) Gözlem Formu: Hata mesajlarını analiz etme ve çözüm üretme becerisinin izlendiği formdur.
Temel Kabuller MEB
Öğrencilerin temel bilgisayar kullanım becerilerine sahip olduğu varsayılır.
Günlük yaşam rutinlerini mantıksal bir sıraya koyabildikleri ve aritmetiksel işlemleri yapabildikleri kabul edilir.
Bilişim teknolojileri araçlarını kullanırken temel etik kuralların farkında oldukları varsayılır.
Ön Değerlendirme Süreci MEB
Öğrencilerin algoritma, değişken ve mantıksal işlem süreçlerine dair mevcut bilgi düzeylerini belirlemek amacıyla açık uçlu sorular ve hazır bulunuşluk testleri uygulanır.
Öğrencilerin karşılaştıkları teknik problemlere yaklaşımlarını ve olası kavram yanılgılarını tespit etmek için kelime ilişkilendirme çalışmaları yapılır.
İlgi ve ihtiyaçları belirlemek üzere öğrencilere yönelik anketler düzenlenerek eğitim içeriğinin bireyselleştirilmesi sağlanır.
Köprü Kurma MEB
Günlük hayatta karşılaşılan karmaşık süreçlerin (yol tarifi, yemek tarifi, otomasyon sistemleri) programlama mantığı ile olan bağı tartışılır.
"Sarmal Proje" (Kod-Asistan vb.) yaklaşımıyla, öğrenilen her yeni teknik kavramın gerçek dünyadaki bir soruna nasıl çözüm üretebileceği örneklenir.
Sınıfta öğrenilen soyut kod yapılarının, dijital ürünlere ve profesyonel yazılım geliştirme süreçlerine nasıl dönüştüğü modellenerek somutlaştırılır.
Algoritmik Düşünme ve Tasarım: Öğrenme süreci, dönem boyunca kademeli olarak geliştirilecek "Sarmal Bir Proje" (Kod-Asistan vb.) odağında yapılandırılır. Günlük hayattan bir problemin çözüm adımları üzerine ile sınıf içi tartışma yürütülür. Öğrenci cevapları doğrudan düzeltilmeyerek "Bu adımı atlamış olabilir miyiz?" gibi sorgulayıcı dönütlerle algoritmik düşünme becerisi desteklenir (E1.1, KB2.8, KB2.16). Algoritma kavramının tarihsel gelişimi kapsamında El-Harezmi’nin "adım adım ilerleme" yöntemi ve günümüz teknolojilerindeki yeri görsel materyallerle açıklanır. Öğrencilerin milli teknoloji tarihine dair farkındalık kazanmaları sağlanır (D19.2). Seçilen günlük problemler girdi–işlem–çıktı basamaklarına ayrılarak analiz edilirken, yapay zekâ araçları çözümü sorgulama ve karşılaştırma amacıyla kullanılır (D3.3, E3.10, KB2.4). Akış şeması sembolleri tanıtılarak her sembolün günlük hayattaki karşılığı (yol ayrımı, eylem vb.) üzerinden ilişkilendirme yapılır. Tahtaya çizilen hatalı şemalar üzerinden öğrencilerin mantık hatalarını bulmaları sağlanarak hata ayıklama süreci modellenir (KB2.19, BTYAB2.1). Oluşturulan sözde kodların (pseudo-code) standart sembollerle akış şemasına dönüştürülmesi sağlanır. Sarmal projenin ilk aşaması (v0.1) olarak kod içermeyen tasarım sürümü planlanır. Öğrencilerin proje dokümantasyonu için dijital bir depo (repository) oluşturmaları ve projenin amacını anlatan README dosyalarını hazırlamaları sağlanır (OB2, D16.3). Yapılan çalışmalar; girdi-işlem-çıktı tanımları ve sembol kullanımı kriterlerini içeren dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir.
Temel Programlama Yapıları: Derse bilgisayarlar kapalıyken başlanarak değişkenlerin bellekteki (RAM) geçici varlığı üzerine bir tartışma yürütülür. Temel veri türleri ve isimlendirme standartları tahtada modellenerek, input() fonksiyonundan gelen verinin varsayılan olarak metinsel (str) olduğu vurgulanır (KB2.4, OB7). Bilerek oluşturulan tür hataları (ValueError) üzerinden çözüm yolları sınıfça analiz edilir.
Öğrencilerin sarmal projelerine (Kod-Asistan vb.) kullanıcıyı ismiyle karşılayan bir "Selamlama Modülü" ve yaş hesaplayan bir "Hesaplama Katmanı" eklemeleri sağlanır (D3.2, OB2, E3.7). İşlem önceliği ve parantez kuralları, vücut kitle indeksi veya döviz çevirici gibi özgün hesaplayıcılar üzerinden uygulanır. Geliştirilen kodların dijital depoya yüklenme ve sürüm notu yazılma süreçleri modellenir.
Yapay zekâ destekli kod üretiminde "dikkatsiz stajyer" benzetmesi yapılarak, LLM araçlarının kısıtlılıkları açıklanır. Hatalı yazdırılmış kod blokları üzerinden öğrencilerin hatayı çalıştırmadan önce tahmin etmeleri ve düzeltmeleri istenir (D3.3, KB3.3). Yapay zekâ kodları ile öğrenci kodları; okunaklılık ve amaca uygunluk açısından karşılaştırılarak savunulur. Süreç boyunca öğrencilerin sistemli olma ve eleştirel düşünme tutumları gözlemlenir (D16.3, KB2.17). Değerlendirme için dereceli puanlama anahtarı (rubrik) kullanılabilir.
Karar Yapıları ve Döngüler: Derse otonom araçların karar verme süreçleri tartışılarak başlanır. Banka PIN kontrolü gibi örnekler üzerinden if-elif-else yapıları modellenerek "Eğer... Değilse..." mantığının hayati önemi vurgulanır. Öğrencilerin sarmal projelerine (Kod-Asistan vb.) menü numarasına göre farklı modülleri tetikleyen bir "Akıllı Menü Sistemi" eklemeleri sağlanır (E3.7).
Döngülerin verimlilikteki rolü açıklanarak for ve while döngüleri arasındaki farklar örneklenir (KB2.7). Sayı tahmin oyunu veya şifre giriş ekranı gibi uygulamalar üzerinden döngüyü sonlandıran break ve belirli bir adımı (örneğin hatalı girişi) atlayarak döngüyü sürdüren continue komutlarının işlevleri modellenir. Öğrencilerin asistanlarına, "ÇIKIŞ" komutuyla programı kapatan veya hatalı menü seçimlerini continue ile atlayıp kullanıcıyı tekrar menüye yönlendiren bir mekanizma eklemeleri desteklenir (D3.2, KB2.4). Değerlendirme için senaryo tabanlı değerlendirme araçları kullanılabilir.
Arı peteği veya kar tanesi gibi doğadaki geometrik tekrarlar üzerinden grafiksel görselleştirmenin önemi tartışılır. Öğretmen tarafından belirlenen bir grafik kütüphanesi (örn. Turtle vb.) ile döngü sayısı ve dönüş açısı arasındaki matematiksel ilişki modellenir. İç içe döngülerle karmaşık geometrik desenlerin üretim süreci canlı kodlama ile gösterilir. Öğrencilerin asistan açılışı için döngüsel bir görsel bileşen tasarlamaları sağlanır (OB7, KB2.16, MAB2.1).
Yazılım geliştirme sürecinde sürüm kontrolünün önemi vurgulanarak depoda "Release" oluşturma ve anlamlı commit mesajları yazma süreçleri modellenir. Yapay zekâ, tasarlanan kontrol yapılarındaki mantık hatalarını denetleyen bir kalite kontrolörü olarak konumlandırılır. Öğrencilerin v1.0 sürümlerini dijital depolara yüklemeleri sağlanır (OB2, SDB1.2, D16.3). Değerlendirme için performans görevi kullanılabilir.
Modüler Programlama ve Fonksiyonlar: Derse, önceki modüllerde yazılan ve karmaşıklaşan sarmal projenin (Kod-Asistan vb.) kodları yansıtılarak başlanır. Fonksiyonların, kodun okunabilirliğini artıran "bağımsız makineler" olduğu vurgulanır. Parametresiz ve değer döndürmeyen basit fonksiyon tasarımları üzerinden Python standartları (def, girintileme) modellenir (E3.7, KB2.4). Değerlendirme için kontrol listesi kullanılabilir.
Fonksiyonların esnekliğini anlatmak için kahve makinesi benzetmesi (Parametre: Seçim, Return: Kahve) kullanılır. Genel bir "Birim Dönüştürücü" uygulaması üzerinden fonksiyon tanımlama ve return ifadesinin veri aktarma rolü modellenir. Öğrencilerin sarmal projelerindeki selamlama, hesaplama ve menü süreçlerini bağımsız fonksiyonlara dönüştürmeleri sağlanır (D3.2, KB2.13, SDB3.1). Değerlendirme için performans görevi kullanılabilir.
Koda ait değişkenlerin etki alanı (local/global) ve veri güvenliği uygulamalı olarak gösterilir. Tek parça halindeki yazılım projesini, modülerlik prensiplerine uygun olarak bağımsız modüllere dönüştürür (E3.7, OB2). Dijital depo (repository) üzerinde "Issue" açma ve yapay zekâ desteğiyle karmaşık kodları fonksiyonlara ayırma (refactoring) işlemleri modellenir. Öğrencilerin yapay zekâ önerilerini eleştirel bir süzgeçten geçirerek gerekçelendirmeleri ve profesyonel belgelendirme (Docstring) oluşturmaları desteklenir (D3.3, KB2.17, SDB3.1, E3.6).
Veri Yönetimi ve Kalıcı Program Yapıları: Derse kütüphane fihristi görseli sunularak başlanır. Verilerin sistemli depolanmasının sürdürülebilirlik üzerindeki etkisi tartışılır (E3.7). Genel bir "Envanter" örneği üzerinden sözlük (dict) yapısı ve anahtar-değer erişim yöntemleri modellenir (KB2.4, OB7). Öğrencilerin sarmal projelerinde (Kod-Asistan vb.) kullanıcı tercihlerini tutan bir "Profil Sözlüğü" oluşturmaları sağlanır (D3.2, OB2). Basit bir not alma uygulaması üzerinden metin dosyasına veri yazma ve okuma işlemlerini gerçekleştirir. Dosya bulunamadığında programın çökmemesi için hata yönetim yöntemleri gösterilir. Öğrencilerin asistanlarına geçmiş komutları kaydeden bir "Hafıza Dosyası" eklemeleri desteklenir (D16.3, E3.10, KB2.10). Verilerin JSON formatında saklanmasının avantajları hava durumu simülasyonu örneğiyle modellenir. Yapay zekâ, veri formatı doğruluğunu denetleyen bir danışman olarak kullanılır. .gitignore dosyası kullanılarak veri bütünlüğü ve sürüm kontrolü dokümantasyon süreçleri açıklanır (OB2, BTYAB6.2, KB2.13). Değerlendirme için proje tabanlı değerlendirme kullanılabilir.
Dayanıklılık, Etik ve Sunum: Derse etik değerler çerçevesinde hatasız ve güvenli kodun toplumsal faydası tartışılarak başlanır (E1.1, SDB1.2). Hatalı kullanıcı girişleri karşısında programın çöküşü ve try-except yapısı ile bu durumun yönetilmesi modellenir. Öğrencilerin sarmal projelerini (Kod-Asistan vb.) her türlü kullanıcı hatasına karşı dayanıklı hale getirmeleri sağlanır (D16.3, KB2.16, E3.10). Veri sızıntısı riskleri ve yapay zekâ modellerinin üretebileceği yanıltıcı bilgilerin denetlenme süreçleri açıklanır. Kullanıcı verilerinin (JSON dosyaları) korunması ve etik dürüstlük ilkeleri vurgulanır (D6.2, OB2). Profesyonel bir README dosyasının teknik şema ve ekran görüntülerini içermesi gerektiği örneklerle gösterilir. Öğrencilerin projelerini dijital depolarda final sürümüyle (v3.0) yayına almaları desteklenir. Sınıf içinde düzenlenen "Yazılım Lansmanı" ile projelerin sunumu ve savunması gerçekleştirilir (SDB1.2, OB1). Diğer öğrencilerin "Kod Denetçisi" rolüyle asistanın hata yönetimi ve etik duruşunu sorgulamaları sağlanır. Süreç boyunca sistemli olma ve eleştirel düşünme tutumları gözlemlenir (D3.2, E3.7, E3.10, KB2.17). Değerlendirme için dijital portfolyo kullanılabilir.
Öğrenme-Öğretme Uygulamaları DPO
- Derse Giriş15 dk
Algoritmik Düşünme ve Tasarım ünitesine giriş: Problem analizi ve bileşenleri üzerine kısa bir sohbetle derse başlanır. 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü ile bağ kurularak derse giriş yapılır.
- Keşfetme50 dk
Öğrencilerin problem analizi ve bileşenleri ile ilgili ön bilgileri sorularla ortaya çıkarılır; gerçek yaşam bağlamından bir örnekle konu keşfettirilir.
- Uygulama70 dk
Öğrenciler problem analizi ve bileşenleri ile ilgili etkinlikleri bireysel ve grup çalışmasıyla uygular; öğretmen süreci gözlemleyip dönüt verir (Problem analizi ve bileşenleri).
- Sonuçlandırma25 dk
Öğrencilerin "a) Günlük yaşam problemleri girdi–işlem–çıktı basamaklarına ayrılarak analiz edilir" düzeyine ulaşması gözlenir; gözlem Formu ile değerlendirilir.
Sınıf defteri: Problem analizi ve bileşenleri; değerlendirme
Derse Giriş 15 dk
Algoritmik Düşünme ve Tasarım ünitesine giriş: Problem analizi ve bileşenleri üzerine kısa bir sohbetle derse başlanır. 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü ile bağ kurularak derse giriş yapılır.
Keşfetme 50 dk
Öğrencilerin problem analizi ve bileşenleri ile ilgili ön bilgileri sorularla ortaya çıkarılır; gerçek yaşam bağlamından bir örnekle konu keşfettirilir.
Uygulama 70 dk
Öğrenciler problem analizi ve bileşenleri ile ilgili etkinlikleri bireysel ve grup çalışmasıyla uygular; öğretmen süreci gözlemleyip dönüt verir (Problem analizi ve bileşenleri).
Sonuçlandırma 25 dk
Öğrencilerin "a) Günlük yaşam problemleri girdi–işlem–çıktı basamaklarına ayrılarak analiz edilir" düzeyine ulaşması gözlenir; gözlem Formu ile değerlendirilir.
Farklılaştırma Boş
Araç-Gereç ve Kaynaklar DPO
Araç-Gereç
- Ders kitabı
- Etkileşimli tahta
Kaynaklar
- Programlama Temelleri Dersi Öğretim Programı (MEB, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli)
- Ders Bilgi Formu (MEB)
Öğretmen Görüşleri
BÖLÜM I
- Ders
- Programlama Temelleri
- Sınıf
- 9. Sınıf
- Ünite / Tema
- Algoritmik Düşünme ve Tasarım
- Konu
- Problem analizi ve bileşenleri
- Önerilen Süre
- 4 ders saati (160 dk)
- Tarih
- 14-18 Eylül
- Hafta
- 1. Hafta
- Belirli Gün ve Haftalar
- 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü, Gaziler Günü (19 Eylül)
BÖLÜM II DPO
Kazanımlar
Açıklamalar
- a) Günlük yaşam problemleri girdi–işlem–çıktı basamaklarına ayrılarak analiz edilir.
Öğrenme-Öğretme Yöntem ve Teknikleri
- Anlatım
- Soru-Cevap
- Problem Çözme
- Gösterip Yaptırma
Kullanılan Eğitim Teknolojileri, Araç ve Gereçler
Araç-Gereç
- Ders kitabı
- Etkileşimli tahta
Kaynaklar
- Programlama Temelleri Dersi Öğretim Programı (MEB, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli)
- Ders Bilgi Formu (MEB)
Öğrenme-Öğretme Etkinlikleri
Dikkat Çekme
Problem analizi ve bileşenleri ile ilgili günlük yaşamdan ya da meslekten bir örnek veya soru ile derse başlanır.
Güdüleme
Problem analizi ve bileşenleri konusunun meslekteki ve günlük yaşamdaki yeri vurgulanır.
Gözden Geçirme
Öğrencilerin konuyla ilgili ön bilgileri sorularla yoklanır.
Derse Geçiş
Haftanın kazanımı öğrencilerle paylaşılır: Algoritmik düşünme sürecini problem senaryoları üzerinde yapılandırır
Bireysel Öğrenme Etkinlikleri
Anlatım, soru-cevap ve gösterip yaptırma ile:
1) Günlük yaşam problemleri girdi–işlem–çıktı basamaklarına ayrılarak analiz edilir.
Grupla Öğrenme Etkinlikleri
Öğrenciler gruplara ayrılır; problem analizi ve bileşenleri ile ilgili problem/örnek olay grup çalışmasıyla çözülür ve sınıfla paylaşılır.
Özet
Haftanın konuları öğrencilerle birlikte özetlenir; bir sonraki dersin konusu duyurulur.
BÖLÜM III — Ölçme-Değerlendirme
Bireysel Öğrenme Etkinliklerine Yönelik Ölçme-Değerlendirme
- Gözlem Formu
Grupla Öğrenme Etkinliklerine Yönelik Ölçme-Değerlendirme
- Grup çalışması gözlem formu
Öğrenme Güçlüğü Olan ve İleri Düzey Öğrenciler İçin Ek Ölçme-Değerlendirme
BÖLÜM IV — Planın Uygulanmasına İlişkin Açıklamalar
- Belirtilen tarihlerde ve haftalarda, müfredat programına göre değişiklikler yapılabilir.
- Öğrenci merkezli öğretim yöntemleri ve teknikleri aktif olarak kullanılacaktır.
- Ölçme ve değerlendirme süreçlerinde çeşitlilik sağlanacak ve süreç odaklı değerlendirme yapılacaktır.
- Bireysel farklılıklar dikkate alınarak öğretime yön verilecektir.
- Teknoloji entegrasyonu ile öğrenme süreçleri desteklenecektir.