T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 10. SINIF TÜRK KÜLTÜR VE MEDENİYET TARİHİ DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilerden Türk devletlerinin yönetim yapılarının tarihsel süreç içindeki temel özellikleri üzerine ön bilgileri paylaşılır. Dersin odak noktası olan Devlet-i Ebed Müddet, il ve kut kavramlarının sözlük anlamları ile tarihsel bağlamı üzerinde durulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden verilen kaynaklar üzerinden Türk devletlerinde kut anlayışı, ikili sistem, veraset sistemi, meşruiyet kaynakları, meşrutiyet ve cumhuriyet özelliklerini incelemeleri istenir (OB1). İnceleme sonucunda Türkistan'dan Türkiye'ye uzanan yönetim yapıları sınıflandırılır ve kendi cümleleriyle özetlenir (KB2.3, E3.7).

   TKMT 1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden Türk devletlerinin yönetim yapılarını karşılaştırmalı bir tablo veya akış şeması üzerinde görselleştirerek sunmaları istenir (KB2.7, SBAB11.2). Destekleme ihtiyacı duyan öğrenciler öğretmen ve arkadaş desteğiyle bilgi kartları hazırlar; zenginleştirme kapsamında Orhun Yazıtları'ndaki yönetim anlayışını içeren dijital hikaye taslakları oluşturulur.

   TKMT 1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerin hazırladıkları akış şemaları ve bilgi görselleri üzerinden Türk devlet yönetimi sistemleri değerlendirilir. Öğretmen, öğrencilerin yönetim yapılarını sınıflandırma ve özetleme becerilerini performans görevi kriterlerine göre gözlemleyerek süreci sonlandırır.

   TKMT 1.1

Sınıf defteri: TKMT 1.1 Türkistan'dan Türkiye'ye Türk devletlerinin yönetim yapılarını…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilerden Türk devletlerinin yönetim yapılarını içeren temel kavramlar olan 'Devlet-i Ebed Müddet', 'il' ve 'kut' kavramlarının önemine dair kısa bir giriş konuşması dinlenir. Etkileşimli tahta üzerinden konunun genel çerçevesi çizilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden verilen kaynaklar üzerinden Türk devletlerinde kut anlayışı, ikili sistem, veraset sistemi, meşruiyet kaynakları, meşrutiyet ve cumhuriyetin özelliklerini incelemeleri istenir (OB1). İncelenen bu yönetim yapıları sınıflandırılarak kendi cümleleri ile özetlenir (KB2.3, E3.7).

   TKMT 1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden Türk devletlerinin yönetim yapılarını karşılaştırmalı bir tablo veya akış şeması üzerinde görselleştirerek sunmaları istenir (KB2.7, SBAB11.2). Farklılaşma kapsamında; zenginleştirme grubundan Orta Çağ'da hüküm süren bir Türk ve bir Avrupa devletinin hukuk sistemlerini karşılaştıran dijital bülten hazırlamaları, destekleme grubundan ise arkadaş desteğiyle Türklerin hukuk sistemine dair slogan üretip açıklamaları istenir (SDB2.1, SDB2.2).

   TKMT 1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden oluşturdukları bilgi görselleri ve akış şemaları üzerinden Türk devlet yönetimi yapılarını içeren bir performans görevi sunmaları istenir. Çıktılar Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir.

   TKMT 1.1

Sınıf defteri: TKMT 1.1 Türkistan'dan Türkiye'ye Türk devletlerinin yönetim yapılarını…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilerden 'il' ve 'Devlet-i Ebed Müddet' kavramlarının Türk devlet geleneğindeki yeri üzerine ön bilgileri paylaşılır. Dersin amacının, Türkistan'dan Türkiye'ye uzanan süreçteki yönetim yapılarını kaynaklar üzerinden çözümlemek (TKMT 1.1 a) olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere sunulan farklı dönemlere ait Türk devlet yönetimi metinleri incelenerek özellikler arasındaki ilişkiler belirlenir (E3.1). Verilen kaynaklar üzerinden yönetim yapıları sınıflandırılır (TKMT 1.1 b) ve bu yapılar arasındaki benzerlikler/farklılıklar karşılaştırmalı olarak analiz edilir (KB2.7).

   TKMT 1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden Türk devlet yönetim yapılarını kendi cümleleri ile aktardıkları bir akış şeması veya bilgi görseli (İnfografik) hazırlamaları istenir (TKMT 1.1 c, SBAB11.2). Farklılaştırma kapsamında; destekleme grubundan bilgi kartları hazırlayanlar, zenginleştirme grubundan Orhun Yazıtları'na uygun dijital hikaye kurgulayanlar dahil olmak üzere gruplar halinde iş birliği içinde çalışılır (SDB2.2).

   TKMT 1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerin oluşturdukları akış şemaları ve bilgi görselleri üzerinden değerlendirme yapılır. Türk devlet yönetimindeki süreklilik ve değişim noktaları üzerinde durularak dersin temel kazanımları özetlenir.

   TKMT 1.1

Sınıf defteri: TKMT 1.1 Türkistan'dan Türkiye'ye Türk devletlerinin yönetim yapılarını…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Türkistan'dan Türkiye'ye Türk devletlerinin yönetim yapıları üzerinde durulur. 'Devlet-i Ebed Müddet' ve 'il' kavramlarının tarihsel süreçteki önemleri vurgulanarak dersin içeriği aktarılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden Türkistan'dan Türkiye'ye kadar hüküm süren devletlerin yönetim yapılarını verilen kaynaklar üzerinden çözümlemeleri ve bu yapıları benzerlik/farklılık yönünden bir tabloda sınıflandırmaları istenir (KB2.7, SBAB11.2).

   TKMT 1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden Türk devletlerinin yönetim yapılarını kendi cümleleri ile aktardıkları bir infografik metin hazırlamaları istenir (KB2.3). Farklılaştırma kapsamında; zenginleştirme grubundan Orta Çağ'da hüküm sürmüş bir Türk ve bir Avrupa devletinin hukuk sistemlerini karşılaştıran dijital bülten panosu, destekleme grubundan ise Türklerin hukuk sistemine dair slogan yazıp açıklamaları istenir.

   TKMT 1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Türk devletlerinin yönetim yapıları üzerine oluşturulan infografik metinler ve hazırlanan bültenler üzerinden değerlendirme yapılır. Öğrencilerin sentezledikleri bilgileri sunmaları sağlanarak konu özetlenir.

   TKMT 1.1

Sınıf defteri: TKMT 1.1 Türkistan'dan Türkiye'ye Türk devletlerinin yönetim yapılarını…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Türk devletlerinin yönetim yapıları ve 'il' kavramı üzerinde durularak dersin içeriği aktarılır. Türkistan'dan Türkiye'ye uzanan süreçte devlet yönetimi anlayışının temel özellikleri üzerine kısa bir giriş konuşması yapılır.

2. Keşfetme25 dk

   Türk devlet yönetiminde meydana gelen değişimin ordu teşkilatına yansımalarını içeren kaynaklar incelenir. Öğrencilerden Türk devletlerinin yönetim yapılarını verilen metinler üzerinden analiz etmeleri ve bu yapıları sınıflandırarak (KB2.3) özetlemeleri istenir.

   TKMT 1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden Türk devletlerinin yönetim yapısını kendi cümleleri ile aktardıkları bir bilgi görseli (İnfografik Metin) veya akış şeması hazırlamaları istenir (SBAB11.2). Destekleme ihtiyacı olan öğrencilere öğretmen ve arkadaş desteğiyle bilgi kartları oluşturma seçeneği sunulur; zenginleştirme kapsamında ise Orhun Yazıtları'na göre yönetim anlayışını içeren dijital hikâye tasarlanması istenir.

   TKMT 1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Türk devletlerinin yönetim yapılarını özetleyen öğrencilerin çalışmaları değerlendirilir. Oluşturulan akış şemaları ve bilgi görselleri üzerinden Türk yönetim anlayışındaki süreklilik ve değişimler üzerine genel bir değerlendirme yapılır.

   TKMT 1.1

Sınıf defteri: TKMT 1.1 Türkistan'dan Türkiye'ye Türk devletlerinin yönetim yapılarını…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, Türkistan'dan Türkiye'ye uzanan süreçte Türk devletlerinin yönetim yapılarını içeren görsel kaynaklar üzerinden temel kavramları sunar. 'Devlet-i Ebed Müddet' ve 'il' kavramlarının tarihsel süreçteki önemleri üzerinde durulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden Türkistan'dan Türkiye'ye Türk devletlerinin yönetim yapılarını verilen kaynaklar üzerinden çözümlemeleri ve bu yapıları sınıflandırarak (KB2.3) bir bilgi görseli hazırlamaları istenir (SDB1.2).

   TKMT 1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden Türk devletlerinin yönetim yapılarını kendi cümleleri ile aktarmaları (KB2.3) istenir; üstün başarı gösteren öğrencilere Orta Çağ'da hüküm sürmüş bir Türk ve bir Avrupa devletinin hukuk sistemlerini karşılaştıran dijital bülten hazırlama görevi verilirken, destek ihtiyacı olanlara arkadaş desteğiyle hukuk sistemine yönelik slogan oluşturma çalışması yaptırılır.

   TKMT 1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerin hazırladıkları bilgi görselleri ve sloganlar üzerinden Türk devletlerinin yönetim yapılarının sürekliliği ve özgünlüğü tartışılır. Süreç sonunda öğrenilenler bir akış şeması üzerinde özetlenerek ders sonlandırılır.

   TKMT 1.1

Sınıf defteri: TKMT 1.1 Türkistan'dan Türkiye'ye Türk devletlerinin yönetim yapılarını…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Türklerin hukuk sistemindeki tarihsel gelişim süreci ve temel kavramlar olan töre, şer'i ve örfi hukukun önemine değinilir. Türkistan döneminden günümüze kadar uzanan bu sürecin temel taşları üzerinde durularak dersin kapsamı açıklanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden gruplar halinde (SDB2.2) verilen kaynaklar üzerinden; töre, şer'i ve örfi hukuk ile Fatih Sultan Mehmed ve Kanuni Sultan Süleyman'ın kanunnameleri, Tanzimat ve Islahat Fermaları, Mecelle, Kanun-ı Esasi, Teşkilat-ı Esasiye ve Cumhuriyet Dönemi anayasaları ile Türk Medeni Kanunu bağlamında hukuk sistemini incelemeleri ve meydana gelen değişimi analiz etmeleri (TKMT 1.2) istenir.

   TKMT 1.2
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden Türklerin hukuk sistemindeki değişimleri dönem koşullarıyla değerlendirerek (TKMT 1.2), bu değişimi günümüz koşullarıyla karşılaştıran bir akış şeması veya bilgi görseli (SBAB11.2) hazırlamaları istenir. İhtiyaç duyan öğrenciler öğretmenden ve arkadaşlarından destek alarak bilgi kartları oluşturur; ileri düzeyde ise Orhun Yazıtları'na göre yönetim anlayışı içeren dijital hikaye tasarlarlar.

   TKMT 1.2
4. Sonuçlandırma10 dk

   Türklerin hukuk sistemindeki değişimler, tarihsel süreçteki sosyal ve siyasi koşulların bir sonucu olarak değerlendirilir. Hazırlanan akış şemaları ve bilgi görselleri üzerinden (TKMT 1.2) dönemlerin karakteristik özellikleri vurgulanarak ders sonlandırılır.

   TKMT 1.2

Sınıf defteri: TKMT 1.2 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin hukuk sisteminde meydana gelen…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada 'il' kavramını (devlet, ülke) ve Türklerde hukukun işleyişini gösteren kısa bir görsel sunar. Öğrencilerden hukuk uygulamalarının her dönemde aynı kalıp kalmadığına ilişkin düşüncelerini söylemeleri istenir (E3.7). Derste hukuk sistemindeki değişimin hangi dönem koşullarında ortaya çıktığı ve bu değişimde yöneticilerin ile halkın rolünün ne olduğu incelenir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler ders kitabındaki metinleri okuyarak hukuk sisteminde değişimin görüldüğü dönemin siyasi, toplumsal ve ekonomik koşullarını belirler ve her koşulu kısa bir ifadeyle özetler (KB2.3, OB1). Ardından değişimin arka planında yöneticilerin ve halkın rolünü açıklayan ifadeleri işaretler. Dönem koşullarının hukuktaki değişimle ilişkisi sınıfça tartışılır (TKMT 1.2.b).

   TKMT 1.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler dörderli gruplar hâlinde dönem koşullarını (siyasi, toplumsal, ekonomik) ve hukuktaki değişimi iki sütunlu bir tabloda eşleştirir (SBAB11.2). Tabloya yöneticilerin ve halkın bu değişimdeki rolü de eklenir (TKMT 1.2.b). Öğretmen grupları dolaşarak gözlem yapar ve dönüt verir.

   TKMT 1.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar tablodaki bilgilerden hareketle dönem koşullarının hukuk sisteminde değişime nasıl yol açtığını gösteren bir akış şeması hazırlar (E3.7). Şemadaki her ok için dönemden bir kanıt gösterilir (TKMT 1.2.b). Görev dağılımı grup içinde adil biçimde yapılır (SDB2.2, D1).

   TKMT 1.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar akış şemalarını sırayla sunar; sınıfça şemalardaki dönem koşullarının doğru ve yeterli olup olmadığı değerlendirilir (SDB2.1). Akış şemaları Grup Değerlendirme Formu ve Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir (TKMT 1.2.b). Öğrencilerden dönem koşullarını fark etmenin hukuktaki değişimi anlamaya katkısını bir cümleyle belirtmeleri istenir.

   TKMT 1.2

Sınıf defteri: TKMT 1.2 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin hukuk sisteminde meydana gelen…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada Türkistan'dan Türkiye'ye uzanan süreci gösterir. Öğrencilerden il kavramının hukuk düzeniyle ilişkisi üzerine düşünmeleri istenir. Bu derste Türklerin hukuk sisteminde değişimin meydana geldiği dönemlerin koşullarının fark edileceği ve değişimlerin günümüzle karşılaştırılacağı açıklanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler ders kitabındaki metin ve görsellerden Türklerin hukuk sisteminde meydana gelen değişimlerden ikisini seçer. Gruplar, her değişimin ortaya çıktığı dönemin siyasi, toplumsal ve ekonomik koşullarını belirleyip çizelgeye yazar (OB1). Çizelgeler etkileşimli tahtada karşılaştırılarak değişim ile dönem koşulları arasındaki ilişki fark ettirilir (TKMT 1.2.b).

   TKMT 1.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler bireysel olarak seçilen bir hukuk uygulamasının ilgili dönemdeki durumunu ve günümüzdeki karşılığını karşılaştırma tablosuna işler (KB2.7; SBAB11.2). Gruplar tablolarını birleştirip benzerlik ve farklılıkları belirler (SDB2.2). Öğretmen süreci gözlemleyip dönüt verir (TKMT 1.2.c).

   TKMT 1.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Her grup karşılaştırmasını bir akış şeması ya da bilgi görseli (infografik metin) taslağında özetler; dönem koşulları, değişim ve günümüzdeki durum sırasıyla gösterilir (KB2.3; SBAB11.2). Taslaklar kısa sunumlarla tanıtılır (SDB2.1; TKMT 1.2.c).

   TKMT 1.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Grupların akış şemaları ve bilgi görselleri etkileşimli tahtada sergilenir. Her grup, günümüzle karşılaştırmasından çıkardığı en önemli sonucu söyler. Performans Görevi Dereceli Puanlama Anahtarı ile, grup çalışması Grup Değerlendirme Formu ile değerlendirilir; öğrenciler karşılaştırma sonuçlarını gözden geçirir (TKMT 1.2.c).

   TKMT 1.2

Sınıf defteri: TKMT 1.2 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin hukuk sisteminde meydana gelen…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Etkileşimli tahtada Türklerde hukukun farklı dönemlerine ait iki uygulama örneği gösterilir. Öğrencilere 'Bu uygulamalar bugünkü hukuk anlayışından nerede ayrışıyor, nerede benzeşiyor?' sorusu yöneltilir. Derste hukuk sistemindeki değişimlerin günümüzle karşılaştırılacağı belirtilir (KB2.7).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler, Türklerde hukuk sisteminde meydana gelen değişimleri ders kitabından belirler (OB1). Belirlenen değişimleri günümüzdeki uygulamalarla karşılaştıran bir tablo hazırlanır; tabloda dönem, eski uygulama, günümüzdeki karşılığı ve benzerlik-farklılık sütunları yer alır (KB2.7, SBAB11.2, TKMT 1.2.c).

   TKMT 1.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler Türklerde hukukla ilgili etkinlikleri önce bireysel olarak uygular. Her öğrenciden tablosundaki iki değişimi seçip günümüz uygulamasıyla arasındaki en önemli farkı ve benzerliği gerekçesiyle yazması istenir (KB2.3, SDB1.2, TKMT 1.2.c).

   TKMT 1.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler gruplar hâlinde bireysel çalışmalarını paylaşır ve tablolarını ortak bir tabloda birleştirir (SDB2.1, SDB2.2). Gruplardan değişimlerin günümüze yansımalarını bir akış şeması ya da bilgi görseli (infografik) üzerinde göstermeleri istenir; sunumlar sonunda adalet ilkesi açısından karşılaştırma tartışılır (D1, TKMT 1.2.c).

   TKMT 1.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Grupların hazırladığı tablolar ve görseller karşılaştırılarak hukuk sisteminde meydana gelen değişimlerin günümüzle ortak ve farklı yönleri tahtada özetlenir (TKMT 1.2.c). Öğrencilerden Grup Değerlendirme Formu'nu doldurarak grup çalışmasını değerlendirmeleri istenir; çalışmalar Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir.

   TKMT 1.2

Sınıf defteri: TKMT 1.2 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin hukuk sisteminde meydana gelen…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada İnsan Hakları ve Demokrasi Haftasına ilişkin kısa bir görsel gösterir ve öğrencilerden günümüzde adaletin (D1) hukuk yoluyla nasıl sağlandığını ifade etmelerini ister. Önceki derslerde incelenen hukuk sistemindeki değişimlerin bugünle karşılaştırılacağı belirtilir. Öğrencilerden ders kitabındaki ilgili bölümü gözden geçirerek il kavramının hukuk düzenindeki yerini belirlemeleri istenir (OB1).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden ders kitabındaki metin ve görselleri inceleyerek Türkistan'dan Türkiye'ye hukuk sisteminde meydana gelen iki değişimi belirlemeleri istenir. Bu değişimler günümüz hukuk uygulamalarıyla karşılaştırılarak (KB2.7) etkileşimli tahtadaki ortak tabloya yazılır (SBAB11.2). Öğretmen benzerlik ve farklılıkların nedenlerini sorarak tartışmayı yönlendirir (TKMT 1.2.c).

   TKMT 1.2
3. Uygulama35 dk

   Gruplar hâlinde, seçilen bir hukuki değişimin hangi dönem koşullarında ortaya çıktığını açıklayan bir akış şeması hazırlanır. Şemada değişimin nedenleri, dönemin siyasi ve toplumsal koşulları ile sonuçları sıralanır (E3.7). Görev paylaşımı yapılarak ürün birlikte düzenlenir (SDB2.2). Öğretmen gruplar arasında dolaşarak açıklamaların ders kitabındaki kanıtlara dayanmasını sağlar (TKMT 1.2.ç).

   TKMT 1.2
4. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar akış şemalarını sınıfa sunar; dinleyen öğrenciler sunumları birkaç cümleyle özetler (KB2.3). Akış şemaları Dereceli Puanlama Anahtarı, grup çalışması Grup Değerlendirme Formu ile değerlendirilir. Öğrencilerden hukuk sistemindeki değişimin dönem koşullarıyla nasıl açıklandığını tek cümleyle yazmaları ve çalışma sürecini gözden geçirmeleri istenir (SDB1.2). Değişimlerin bugünle ilişkisi özetlenerek konu toparlanır (TKMT 1.2.ç).

   TKMT 1.2

Sınıf defteri: TKMT 1.2 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin hukuk sisteminde meydana gelen…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Etkileşimli tahtada töre, anayasal hareketler, şer'i ve örfi hukuk başlıklarını içeren boş bir zaman şeridi gösterilir. Öğrencilerden bu başlıkları, hukuk sistemindeki değişimin hangi dönemlerde ortaya çıktığına dair tahminlerine göre sıralamaları istenir. Dersin amacının, değişimleri ait oldukları dönemin koşulları içinde açıklamak olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Performans görevi olarak gruplardan Türklerin hukuk sisteminde meydana gelen değişimi anayasal hareketler, töre, şer'i ve örfi hukuk bağlamında gösteren tarihsel akış şeması hazırlamaları istenir (SDB1.2, E3.7, SBAB11.2). Gruplar ders kitabından yararlanarak şemadaki her değişimi ait olduğu dönemin koşulları (il, siyasal ve toplumsal düzen gibi) içinde açıklar (TKMT 1.2.ç).

   TKMT 1.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar hazırladıkları akış şemalarını sunar; sunum sırasında her değişimin dönemin koşullarıyla nasıl açıklandığı vurgulanır (TKMT 1.2.ç; SDB2.1). Dinleyen gruplar eksik ya da farklı bir yorumu belirten bir soru yöneltir. Öğretmen süreci gözlemleyerek dönüt verir (SDB2.2).

   TKMT 1.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden anayasa, il ve töre kavramlarını kullanarak seçtikleri bir değişimi dönemin koşulları içinde özetleyen kısa bir açıklama yazmaları istenir (KB2.3; TKMT 1.2.ç). Açıklamalar eşli okunur; hukuk sistemindeki değişimin adalet anlayışıyla ilişkisi kısaca tartışılır (D1).

   TKMT 1.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Akış şemaları ve yazılı açıklamalar Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir; gruplar Grup Değerlendirme Formunu doldurur. Öğrencilerden hukuk sistemindeki değişimin dönemin koşullarıyla ilişkisini tek cümleyle ifade etmeleri istenir (TKMT 1.2.ç). Akış şemaları ve bilgi görselleri öğrenme kanıtı olarak sınıf panosunda sergilenir.

   TKMT 1.2

Sınıf defteri: TKMT 1.2 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin hukuk sisteminde meydana gelen…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada konargöçer bir topluluğun çadırlı yaşamını ve yerleşik bir köy hayatını gösteren iki görsel sunar (OB4). Öğrencilerden görsellerdeki yaşam biçimlerini karşılaştırmaları (KB2.7) ve kendilerini o dönemde yaşayan bir Türk ailesinin yerine koyarak neler hissedebileceklerini söylemeleri istenir (E2.1). Türkistan'dan Türkiye'ye toplumsal yapıdaki değişimin bu hafta incelenmeye başlanacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen konargöçer, sosyal güvenlik ve vakıf kavramlarını etkileşimli tahtada görsel ve kısa tanım içeren kavram kartlarıyla sunar. Öğrenciler ikişerli gruplar hâlinde ders kitabından her kavramın anlamını bulur ve kendi cümleleriyle açıklar (OB1, SDB2.1). Kavramların Türklerin toplumsal yapısındaki yeri sınıfta tartışılır (TKMT 2.1.a).

   TKMT 2.1
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Gruplara ders kitabından metin, fotoğraf ve resim gibi farklı türdeki kaynaklar verilir. Gruplardan Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerde aile yapısını, konargöçerlik ve yerleşik hayatı bu kaynaklar üzerinden incelemeleri ve bulgularını not etmeleri istenir (OB1) (TKMT 2.1.a).

   TKMT 2.1
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar din ve inanış, kutlamalar, giyim kuşam, yeme içme, vakıflar ve sosyal yardımlaşma konularına ilişkin kaynakları inceler (E3.4). Öğrencilerden öğrendikleri bilgileri tablo, pano ya da kısa yazılı metin gibi biçimlere dönüştürerek kendi cümleleriyle ifade etmeleri istenir (SBAB11.1, SDB2.1). Ürünler sınıfta kısaca paylaşılır (SDB2.2) (TKMT 2.1.a).

   TKMT 2.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğretmen, gruplardan gelen bilgilerle incelenen başlıklar bakımından Türklerin toplumsal yapısına ilişkin ortak bir yorumu etkileşimli tahtada oluşturur. Öğrencilerden Tarihsel Empati Formu'nda, incelenen konulardan birinde dönemin insanının yaşadığı değişimi kendi cümleleriyle yorumlamaları istenir. Grup çalışmaları Grup Değerlendirme Formu ve Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir.

   TKMT 2.1

Sınıf defteri: TKMT 2.1 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin toplumsal yapısında meydana gelen…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Türkistan'dan Türkiye'ye uzanan süreçte Türklerin toplumsal yapısında meydana gelen değişimler ve bu değişimin tarihsel bağlamı üzerine odaklanılır. Dönemin sosyal dinamikleri ile günümüzün toplumsal yapıları arasındaki benzerlikler ve farklılıklar üzerinde durularak öğrenme hedefleri açıklanır.

2. Keşfetme25 dk

   Etkileşimli tahta üzerinden sunulan görseller ve metinler eşliğinde, Türkistan'dan Türkiye'ye uzanan süreçteki toplumsal yapı değişimleri günümüzün toplumsal yapısıyla karşılaştırılır (KB2.7). Dönemin koşulları çerçevesinde bu değişimin etkileri analiz edilirken, öğrencilerin tarihsel empati kurarak (E2.1) süreci yorumlamaları sağlanır.

   TKMT 2.1
3. Uygulama35 dk

   Gruplar halinde çalışma yaparak değişim sonucu ortaya çıkan toplumsal sorunlar tespit edilir (SDB3.3). Örnek olaylar üzerinden Türk kültürünün devamlılığı için geleneksel değerlere saygı göstermenin önemi tartışılır (D19). Dönemin aile yapısı, yaşam tarzı ve giyim kuşam gibi unsurların Türk kimliğinin oluşumundaki etkisi üzerine çıkarımlar yapılır (SDB3.3). İlgilenen öğrenciler için konargöçerlik ve şehirleşme modelleri araştırılırken, destek ihtiyacı olanlar görsellerle ekonomik faaliyetleri eşleştirir.

   TKMT 2.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Türklerin toplumsal yapısındaki değişimler ve bu değişimin Türk kimliği üzerindeki etkileri üzerine yapılan çıkarımlar özetlenir. Öğrencilerin hazırladığı çıkarımları içeren Tarihsel Empati Formu üzerinden kazanımların değerlendirmesi yapılır.

   TKMT 2.1

Sınıf defteri: TKMT 2.1 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin toplumsal yapısında meydana gelen…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada Tanzimat dönemine ait bir görsel yansıtır ve öğrencilerden görselde toplumsal yaşama dair neleri fark ettiklerini söylemelerini ister. Önceki derste çalışılan toplumsal yapıdaki değişim kısaca hatırlatılır. Bu derste modernleşmenin etkilediği alanların tarihsel bağlamı içinde açıklanacağı ve bir muhabir gözüyle yorumlanacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler ders kitabı ve verilen kaynak metinlerden Tanzimat Fermanı'ndan sonra etkisini artıran modernleşmenin hangi alanları etkilediğini (eğitim, hukuk, ekonomi, günlük yaşam gibi) bulur. Her alan için edinilen bilgiler, dönemin siyasi ve toplumsal koşullarıyla ilişkilendirilerek tabloya yazılır (SBAB11.1). Gruplar tablolarını sınıfa açıklar ve kaynaklardaki bilgiler tartışılır (TKMT 2.1.b).

   TKMT 2.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Performans görevi duyurulur: Öğrenciler kendilerini o dönemde yaşayan bir muhabirin yerine koyarak Osmanlı Devleti'nde yaşanan modernleşmenin halkı nasıl etkilediğini bir haber-yorum olarak tasarlar. Metinde halktan farklı kesimlerin bakış açısına yer verilir (E2.1). Öğretmen çalışmaları gözlemler ve dönüt verir (TKMT 2.1.c).

   TKMT 2.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Hazırlanan haber-yorumlar gruplar hâlinde sırayla sınıfta paylaşılır. Dinleyen öğrenciler, haber-yorumda yansıtılan bakış açılarının dönemin toplumsal yapısıyla uyumunu değerlendirir (SDB2.3). Öğretmen çalışmaları Dereceli Puanlama Anahtarı ile izler ve bakış açılarının gerekçelendirilmesi için dönüt verir (TKMT 2.1.c).

   TKMT 2.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden Tarihsel Empati Formunu doldurarak modernleşmeye ilişkin kendi bakış açılarını gerekçesiyle yazmaları istenir. Performans görevleri Dereceli Puanlama Anahtarı, grup çalışmaları Grup Değerlendirme Formu ile değerlendirilir. Öğretmen öne çıkan bakış açılarını özetleyerek dersi toparlar.

   TKMT 2.1

Sınıf defteri: TKMT 2.1 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin toplumsal yapısında meydana gelen…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada konargöçer bir boy yaşantısını ve Anadolu'daki bir han ile kervansaray görselini yan yana gösterir (OB4). Öğrencilerden iki görsel arasındaki farkı ve toplumsal yapıda bu farkı doğuran değişimi tahmin etmeleri istenir. Enerji Tasarrufu Haftası'na değinilerek imarethane ve kervansaray gibi kurumların kaynakları ortak kullanma anlayışının tasarruf bilinciyle ilişkisi sorulur (D17). Dersin amacı, değişimi dönemin insanının bakış açısından yapılandırmak olarak açıklanır.

2. Keşfetme25 dk

   Sınıf dörder kişilik gruplara ayrılır; her gruba ders kitabından ve etkileşimli tahtadan farklı türde birer kaynak (metin, harita, görsel) verilir. Gruplardan kaynağı inceleyerek konargöçer boy düzeninden yerleşik hayata geçişte toplumsal yapının nasıl değiştiğini belirlemeleri istenir. Her grup, dönemin bir üyesinin (boy mensubu, han işleten, kervancı gibi) bakış açısıyla (E2.1) değişime ilişkin ilk görüşünü yazar (TKMT 2.1.c).

   TKMT 2.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplara araştırma sürecinin aşamalarını (soru belirleme, kaynak tarama, verileri düzenleme, sonuç yazma, paylaşma) içeren kontrol listesi verilir. Bilgi toplama aşaması dışındaki işlemler sınıfta, öğretmen rehberliğinde grup çalışması olarak yürütülür (SDB2.2). Gruplar kontrol listesini adım adım işaretleyerek ilk görüşlerini han, kervansaray ve imarethane örneklerinden yararlanıp gerekçelendirir ve bakış açılarını yapılandırır (TKMT 2.1.c).

   TKMT 2.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar yapılandırdıkları bakış açılarını sırayla sınıfa sunar. Öğretmen sunumlar arasındaki benzerlik ve farkların tahtadaki karşılaştırma tablosuna yazılmasını sağlar (KB2.7, SBAB11.1). Aynı değişimin farklı toplumsal kesimler için ne anlama geldiği tartışılır (SDB2.1); öğrencilerden gerekirse kendi bakış açılarını yeniden düzenlemeleri istenir (TKMT 2.1.c).

   TKMT 2.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden Tarihsel Empati Formu'nu doldurarak Türklerin toplumsal yapısındaki değişime ilişkin son bakış açılarını gerekçesiyle yazmaları istenir (E2.1, TKMT 2.1.c). Grup Değerlendirme Formu ile grupların iş birliği süreci değerlendirilir (SDB2.2). Performans Görevi ve Dereceli Puanlama Anahtarı ile bakış açısını yapılandırma düzeyi ölçülür. Konargöçer yaşamdan yerleşik hayata geçişin toplumsal yapıyı nasıl dönüştürdüğü tek cümlede özetlenerek hafta toparlanır.

   TKMT 2.1

Sınıf defteri: TKMT 2.1 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin toplumsal yapısında meydana gelen…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki haftada çalışılan toplumsal yapıyı kısaca hatırlatır ve ekonomik hayatın toplumsal yapıyla ilişkisine dikkat çeker. Etkileşimli tahtada Türk ekonomisini yansıtan bir görsel gösterilir; öğrencilerden görselde gördükleri ekonomik faaliyetleri söylemeleri istenir. Dersin amacı açıklanır: gruplar bir konu seçerek ekonomik faaliyetlere ilişkin sorular soracaktır.

2. Keşfetme25 dk

   Sınıf gruplara ayrılır. Her gruptan konargöçer yaşamın ve yerleşik hayatın ekonomiye etkisi, ikta sistemi, tımar sistemi, Ahilik ve lonca teşkilatı ile vakıf sisteminin ekonomideki yeri, Düyûn-ı Umûmiyye'nin Osmanlı Devleti'ne ekonomik etkileri ve Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki ekonomik yapı konularından birini seçmesi istenir. Ders kitabına göz atan gruplar, seçtikleri konuyla ilgili merak ettikleri soruları yazar (TKMT 2.2.a).

   TKMT 2.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplardan yazdıkları soruları gözden geçirmeleri istenir. 'Evet' ya da 'hayır' ile yanıtlanan sorular 'neden', 'nasıl' ve 'ne gibi sonuçlar doğurmuştur' kalıplarıyla yeniden yazılır; grup üyeleri sorular üzerinde ortak karar verir (SDB2.2) (TKMT 2.2.a).

   TKMT 2.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Her grup sorularını etkileşimli tahtada sınıfa sunar. Diğer gruplardan sunulan konuya ilişkin ek soru önermeleri istenir (SDB2.1). Gelen öneriler değerlendirilerek her grubun soru listesi tamamlanır (TKMT 2.2.a).

   TKMT 2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Her gruptan en önemli bulduğu iki soruyu seçerek gerekçesini açıklaması istenir. Öğrencilerden Grup Değerlendirme Formu'nu doldurarak grubun soru sorma sürecine katkısını değerlendirmeleri istenir. Öğretmen soruların konuya uygunluğunu Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirir (TKMT 2.2.a).

   TKMT 2.2

Sınıf defteri: TKMT 2.2 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin ekonomik faaliyetlerine ilişkin…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, Türklerin ekonomik faaliyetlerini (hayvancılık, tarım, ticaret, han gibi) gösteren bir görseli etkileşimli tahtada sunar (OB4). Öğrencilerden görselde dikkatlerini çeken ekonomik faaliyetleri söylemeleri istenir. Önceki derste merak edilen soruların bu derste kaynaklardan bilgi toplanarak yanıtlanacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Gruplar, Türklerin ekonomik faaliyetlerine ilişkin merak ettikleri sorular doğrultusunda hangi kaynakları kullanacaklarını ve bu kaynaklara nerede ve nasıl ulaşacaklarını öğretmen rehberliğinde belirler. Kaynak listesi ders kitabı, kütüphane, müze, arşiv ve genel ağ seçenekleriyle oluşturulur (OB1). Her grup planını sınıfa kısaca sunar ve öneriler alır (SDB2.1). (TKMT 2.2.b)

   TKMT 2.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar kütüphaneleri, müzeleri, arşivleri, tarihî mekânları veya genel ağı ziyaret ederek araştırma konularıyla ilgili kaynaklardan bilgileri bulur (E3.4). Ziyaret mümkün değilse ders kitabı ve genel ağ kaynaklarından yararlanılır (OB2). (TKMT 2.2.b)

   TKMT 2.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar topladıkları bilgileri ilgili ve ilgisiz olarak ayrıştırır; araştırma konusuna uygun olanları gerekçesini açıklayarak kaydeder (E3.2). Grup üyeleri görev paylaşımı yaparak kayıtlarını ortak bir forma işler (SDB2.2). (TKMT 2.2.b)

   TKMT 2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Her grup kaydettiği bilgilerden birini kaynağıyla birlikte sınıfa sunar. Gruplar bilgi toplama sürecini grup değerlendirme formuyla değerlendirir; öğretmen de bilgi toplama becerisini dereceli puanlama anahtarıyla gözlemler (SDB2.2). (TKMT 2.2.b)

   TKMT 2.2

Sınıf defteri: TKMT 2.2 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin ekonomik faaliyetlerine ilişkin…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada kervansaray ve han görsellerini gösterir (OB4). Öğrencilerden görsellerde Türklerin ekonomik hayatına dair neler gördüklerini söylemeleri istenir. Dersin amacı, Türklerin ekonomik faaliyetlerine ilişkin kaynakların incelenmesi olarak duyurulur ve inceleme sırasında dikkatin kaynağın verdiği bilgilerde tutulması istenir (E3.2).

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, ders kitabındaki örnek olaylardan (ör. han, kervansaray ve imarethane işletilmesi) yararlanarak ülkenin sahip olduğu ekonomik varlıkların nasıl kullanıldığını incelettirir. Öğrencilerden her örnek olay için kaynağın anlattığı ekonomik faaliyeti ve kullanılan varlığı belirlemeleri istenir (TKMT 2.2.c). Ardından ekonomik varlıkları etkili ve verimli kullanmanın gerekliliği sınıfta açıklanır (D17.2).

   TKMT 2.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden kullandıkları kaynakların yaptıkları araştırmaya katkısını değerlendirmek amacıyla tarihsel kaynak/kanıt analizi formunu doldurmaları istenir. Formda her kaynağın türü, anlattığı ekonomik faaliyet ve araştırmaya katkısı yazılır (TKMT 2.2.c).

   TKMT 2.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan formlardaki kanıtlardan hareketle Türklerde ekonomik faaliyetlerde yaşanan gelişmelere ilişkin çıkarım yapmaları istenir (E3.1, SDB3.3). Gruplar her çıkarımın hangi kanıta dayandığını gösterir ve kanıtın çıkarımı destekleyip desteklemediğini grup içinde tartışır (SDB2.2) (TKMT 2.2.c).

   TKMT 2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplardan Grup Değerlendirme Formu'nu doldurarak kaynak inceleme sürecindeki iş birliğini değerlendirmeleri istenir (SDB2.2). Öğretmen, tarihsel kaynak/kanıt analizi formlarını Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirir. Öğrencilerden incelenen kaynakların Türklerin ekonomik faaliyetleri hakkında neyi gösterdiğini bir cümleyle yazmaları istenir (TKMT 2.2.c).

   TKMT 2.2

Sınıf defteri: TKMT 2.2 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin ekonomik faaliyetlerine ilişkin…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada Türklerin ekonomik faaliyetlerine ilişkin bir kervansaray görseli ile kısa bir kaynak parçası gösterir (OB4). Öğrencilerden görselin ve metnin güvenilir olup olmadığını düşünmeleri istenir. Dersin amacı, ekonomik faaliyetlere ilişkin kaynakları sorgulamak olarak duyurulur. Sorgulama ölçütleri (yazar, tarih, amaç, kanıt) tahtada listelenir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden ders kitabındaki han, kervansaray ve imarethane ile ilgili kaynak parçalarını 'Kim yazdı, ne zaman, hangi amaçla yazdı, hangi kanıta dayanıyor?' sorularıyla sorgulamaları istenir (OB1, E3.4). Her öğrenci yanıtlarını sorgulama notu olarak kaydeder. Notlar, çıkarımları içeren kısa bir rapor taslağına dönüştürülür (TKMT 2.2.ç).

   TKMT 2.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden konargöçer yaşamdaki ve yerleşik yaşamdaki ekonomik faaliyetleri anlatan iki kaynağı karşılaştırmaları ve çelişen ya da eksik kalan bilgileri işaretlemeleri istenir (KB2.7). Her öğrenci notlarına 'Bu kaynak neyi göstermiyor?' sorusunun yanıtını ekler (TKMT 2.2.ç).

   TKMT 2.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar hâlinde bireysel notlar birleştirilir; merkantilizm, kapitülasyon ve emperyalizm kavramlarının geçtiği bir kaynak parçası ölçütlere göre sorgulanır (SDB2.2). Grup, bulgularını rapora dönüştürür ve raporun eksik yönlerini kendi içinde tartışarak tamamlar (TKMT 2.2.ç).

   TKMT 2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Grup raporları Dereceli Puanlama Anahtarı ile, grup çalışmasındaki katkılar Grup Değerlendirme Formu ile değerlendirilir. Öğrencilerden sorguladıkları kaynaklardan birinin güvenilirliğine ilişkin tek cümlelik bir sonuç yazmaları istenir. Öğretmen kullanılan sorgulama ölçütlerini tahtada özetler ve gerekli geri bildirimi verir.

   TKMT 2.2

Sınıf defteri: TKMT 2.2 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin ekonomik faaliyetlerine ilişkin…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada konargöçer yaşamdan yerleşik hayata geçişe ve han, kervansaray gibi yapılara ait görsel kaynaklar gösterir. Öğrencilerden görsellerde gördükleri ekonomik faaliyetleri belirtmeleri ve bunların Türklerin ekonomik hayatı hakkında neler anlattığını düşünmeleri istenir (OB4). Dersin amacının Türklerin ekonomik faaliyetlerine ilişkin kaynakları yorumlamak olduğu açıklanır.

2. Keşfetme25 dk

   Araştırma raporu hazırlanırken uygun başlıklar bulmaları, hazırladıkları görselleri metnin içeriğine uygun biçimde kullanmaları, kaynaklara metin içinde atıf yapmaları ve kullandıkları kaynakları kaynakçada göstermeleri istenir (OB4). Öğrenciler görsel kaynaklardan ve ders kitabından seçtikleri bölümlerin Türklerin ekonomik faaliyetleri hakkında ne gösterdiğini yorumlayarak uygun başlıklarla eşleştirir (TKMT 2.2.d).

   TKMT 2.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler bireysel çalışmada seçtikleri bir görsel ya da metin kaynağını inceler. Kaynakta Türklerin hangi ekonomik faaliyetinin anlatıldığını ve bu faaliyetin toplumsal hayata etkisini yorumlar (E3.4). Yorumlar, kaynaktan alınan bir ifade ya da ayrıntıyla desteklenir (TKMT 2.2.d).

   TKMT 2.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler gruplarda bireysel yorumlarını karşılaştırır ve konargöçer ekonomiden han, kervansaray ve imarethane gibi kurumlara uzanan ekonomik faaliyetler için ortak bir yorum tablosu oluşturur (KB2.7; SBAB11.1). Gruplar farklı kaynaklardan çıkan yorumların örtüştüğü ve ayrıştığı noktaları belirler (SDB2.2). Tablolar sınıfta okunarak yorumlanır (TKMT 2.2.d).

   TKMT 2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar yorum tablolarını Tarihsel Empati Formu ile, ekonomik faaliyetin içinde yer alan bir kişinin bakış açısından gözden geçirir (E2.1). Grup Değerlendirme Formu ile iş birliği, Dereceli Puanlama Anahtarı ile yorumların kaynağa dayanma düzeyi değerlendirilir (TKMT 2.2.d).

   TKMT 2.2

Sınıf defteri: TKMT 2.2 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin ekonomik faaliyetlerine ilişkin…; değerlendirme