T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 9. SINIF TÜRK KÜLTÜR VE MEDENİYET TARİHİ DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilerden Türk devletlerinin yönetim anlayışına dair ön bilgilerinin sorgulanmasıyla derse başlanması istenir. 'Devlet-i Ebed Müddet', 'il' ve 'kut' kavramlarının sözlük anlamları ile tarihsel bağlamı etkileşimli tahta üzerinden aktarılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden verilen kaynaklar üzerinden Türk devletlerinde kut anlayışı, ikili sistem, veraset sistemi, meşruiyet kaynakları, meşrutiyet ve cumhuriyet özelliklerini incelemeleri istenir (OB1). İncelenen bu yapıların Türkistan'dan Türkiye'ye uzanan süreçteki yönetim modelleri içinde sınıflandırılması sağlanır.

   TKMT 1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden Türk devletlerinin yönetim yapısını karşılaştırarak (KB2.7) bir akış şeması veya bilgi görseli (SBAB11.2) hazırlamaları istenir. Zenginleştirme kapsamında Orhun Yazıtları'na göre yönetim anlayışı içeren dijital hikâye, destekleme kapsamında ise öğretmen ve arkadaş desteğiyle bilgi kartları hazırlanması sağlanır.

   TKMT 1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerin hazırladıkları akış şemaları veya bilgi görselleri üzerinden Türk devlet yönetimi süreçleri özetlenir (KB2.3). Öğrenilenlerin kendi cümleleriyle aktarılması (TKMT 1.1 c) sağlanarak dersin genel değerlendirmesi yapılır.

   TKMT 1.1

Sınıf defteri: TKMT 1.1 Türkistan'dan Türkiye'ye Türk devletlerinin yönetim yapılarını…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğrencilerden Türk devletlerinin yönetim yapılarını etkileyen temel kavramlar olan 'kut', 'il' ve 'Devlet-i Ebed Müddet' kavramlarının önemine dair ön bilgilerini paylaşmaları istenir. Etkileşimli tahta üzerinden bu kavramların tarihsel süreçteki yeri üzerinde kısa bir tartışma yürütülür.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden verilen kaynaklar üzerinden Türk devletlerinde kut anlayışı, ikili sistem, veraset sistemi, meşruiyet kaynakları, meşrutiyet ve cumhuriyet özelliklerini incelemeleri istenir (OB1). Elde edilen bilgiler ışığında yönetim yapılarını sınıflandırarak özetledikleri (KB2.3) birer kavram haritası oluşturmaları sağlanır.

   TKMT 1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden Türk devletlerinin yönetim yapılarını kendi cümleleri ile aktardıkları (TKMT 1.1c) birer bilgi görseli (İnfografik Metin) hazırlamaları istenir. Farklılaşma kapsamında; zenginleştirme grubunda Orta Çağ'da hüküm sürmüş bir Türk ve bir Avrupa devletinin hukuk sistemlerini karşılaştıran dijital bülten panosu hazırlanırken, destekleme grubunda arkadaş yardımıyla Türklerin hukuk sistemine dair slogan üretimi yapılır.

   TKMT 1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerin oluşturdukları bilgi görselleri ve infografikler üzerinden Türk devlet yönetimindeki süreklilik ve değişimler değerlendirilir. Hazırlanan çalışmaların Dereceli Puanlama Anahtarı ile kontrolü sağlanarak, öğrenilenlerin bir akış şeması üzerinde sentezlenmesiyle süreç tamamlanır.

   TKMT 1.1

Sınıf defteri: TKMT 1.1 Türkistan'dan Türkiye'ye Türk devletlerinin yönetim yapılarını…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Türk devletlerinin yönetim yapıları ve 'Devlet-i Ebed Müddet' ile 'il' kavramlarının önemi üzerinde durulur. Öğrencilerin önceki derslerde işlenen yönetim anlayışına dair temel bilgiler hatırlatılır.

2. Keşfetme25 dk

   Türkistan'dan Türkiye'ye Türk devletlerinin yönetim yapıları verilen kaynaklar üzerinden incelenir (E3.1). Öğrencilerden bu yapılar arasındaki ilişkileri belirlemeleri ve özellikleri sınıflandırmaları istenir (KB2.7).

   TKMT 1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden Türk devletlerinin yönetim yapılarını kendi cümleleri ile aktardıkları birer bilgi görseli veya akış şeması hazırlamaları istenir (SBAB11.2). İhtiyaca göre destekleme grubu için bilgi kartları, zenginleştirme grubu için dijital hikâye çalışması yaptırılır.

   TKMT 1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerin hazırladıkları ürünler Dereceli Puanlama Anahtarı ve Grup Değerlendirme Formu kullanılarak değerlendirilir. Türklerde devlet yönetimi anlayışının temel özellikleri özetlenerek ders bitirilir.

   TKMT 1.1

Sınıf defteri: TKMT 1.1 Türkistan'dan Türkiye'ye Türk devletlerinin yönetim yapılarını…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Türkistan'dan Türkiye'ye Türk devletlerinin yönetim yapıları ve 'Devlet-i Ebed Müddet', 'il' kavramları üzerinde durulur. Öğrencilerden bu kavramların tarihsel süreçteki önemini içeren temel bilgiler aktarılır.

2. Keşfetme25 dk

   Türk devletlerinin yönetim yapılarını verilen kaynaklar üzerinden çözümlemeleri ve benzerlik/farklılık yönünden bir tabloda sınıflandırmaları istenir (KB2.7, SBAB11.2). Öğrencilerden bu süreçte sistemlilik (E3.7) ve bilgi okuryazarlığı (OB1) becerilerini kullanmaları beklenir.

   TKMT 1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden Türk devletlerinin yönetim yapılarını kendi cümleleri ile aktarmaları ve özetlemeleri (KB2.3) istenir. Zenginleştirme kapsamında Orta Çağ'da hüküm sürmüş bir Türk ve bir Avrupa devletinin hukuk sistemlerini karşılaştıran dijital bülten hazırlama; destekleme kapsamında ise arkadaş yardımıyla hukuk sistemine dair slogan yazma seçenekleri sunulur.

   TKMT 1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Türk devletlerinin yönetim yapılarını içeren bilgi görselleri (İnfografik) ve akış şemaları oluşturularak konu özetlenir. Öğrencilerin performansları Dereceli Puanlama Anahtarı ve Grup Değerlendirme Formu ile değerlendirilir.

   TKMT 1.1

Sınıf defteri: TKMT 1.1 Türkistan'dan Türkiye'ye Türk devletlerinin yönetim yapılarını…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Türk devletlerinin yönetim yapıları ve 'il' kavramı üzerine ön bilgiler alınır. Devletin sürekliliğini ifade eden 'Devlet-i Ebed Müddet' kavramı üzerinde durulur.

2. Keşfetme25 dk

   Türk devlet yönetiminde meydana gelen değişimlerin ordu teşkilatına yansımaları kaynaklar üzerinden incelenir (E3.7). Öğrencilerden Türk devletlerinin yönetim yapılarını verilen metinler üzerinden çözümlemeleri ve sınıflandırmaları istenir (TKMT 1.1.a, TKMT 1.1.b).

   TKMT 1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden Türk devletlerinin yönetim yapılarını kendi cümleleri ile aktardıkları bir akış şeması veya bilgi görseli (İnfografik) hazırlamaları istenir (TKMT 1.1.c, SBAB11.2). Farklılaşma kapsamında; destekleme grubundan bilgi kartları oluşturmaları, zenginleştirme grubundan ise Orhun Yazıtları'na göre yönetim anlayışını içeren dijital hikâye tasarlamaları istenir.

   TKMT 1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Hazırlanan akış şemaları ve bilgi görselleri üzerinden değerlendirme yapılır. Öğrencilerin Türk devlet yönetimi konusundaki kazanımları Dereceli Puanlama Anahtarı ile kontrol edilir.

   TKMT 1.1

Sınıf defteri: TKMT 1.1 Türkistan'dan Türkiye'ye Türk devletlerinin yönetim yapılarını…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Türkistan'dan Türkiye'ye Türk devletlerinin yönetim yapıları ve 'Devlet-i Ebed Müddet', 'il' kavramları üzerinde durulur. Öğrencilerden önceki derslerde işlenen yönetim yapılarını hatırlamaları istenir (KB2.3). Görsel kaynaklar üzerinden Türk devlet yapılarının temel özellikleri tartışılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden Türkistan'dan Türkiye'ye kadar süregelen Türk devletlerinin yönetim yapılarını verilen kaynaklar üzerinden çözümlemeleri ve sınıflandırmaları istenir (SDB1.2, E3.7). Çözümlenen bu yapılar hakkında öğrencilerin kendi cümleleriyle aktardıkları bilgiler doğrultusunda bir bilgi görseli hazırlamaları beklenir (SDB2.2).

   TKMT 1.1
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden Türk devletlerinin yönetim yapılarını içeren akış şemaları veya tablolar oluşturmaları istenir (SBAB11.2). Zenginleştirme kapsamında; öğrencilerden Orta Çağ'da hüküm sürmüş bir Türk ve bir Avrupa devletinin hukuk sistemlerini karşılaştıran dijital bülten panosu hazırlamaları, destekleme kapsamında ise arkadaş desteğiyle Türklerin hukuk sistemine dair slogan üretip açıklamaları istenir (D1).

   TKMT 1.1
4. Sonuçlandırma10 dk

   Hazırlanan bilgi görselleri ve akış şemaları üzerinden değerlendirme yapılır. Öğrencilerin yönetim yapılarını kendi cümleleriyle özetleme becerileri performans görevi ve grup değerlendirme formu ile kontrol edilir.

   TKMT 1.1

Sınıf defteri: TKMT 1.1 Türkistan'dan Türkiye'ye Türk devletlerinin yönetim yapılarını…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Türklerin hukuk sisteminin tarihsel süreçteki gelişimi ve temel kavramları olan töre, şeri ve örfi hukukun tanımı üzerinde durulur. Öğrencilerden, Türk hukuk sistemindeki değişimleri analiz etmeleri için gerekli temel kavramlar (anayasa, il, töre) hakkında ön bilgiler edinmeleri istenir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden grup çalışması yoluyla (SDB2.2) verilen kaynaklar üzerinden; töre, şer'i ve örfi hukuk ile Fatih Sultan Mehmed ve Kanuni Sultan Süleyman'ın kanunnameleri, Tanzimat Fermanı, Islahat Fermanı, Mecelle, Kanun-ı Esasi, Teşkilat-ı Esasiye, Cumhuriyet Dönemi anayasaları ve Türk Medeni Kanunu bağlamında hukuk sistemini incelemeleri ve meydana gelen değişimi analiz etmeleri (TKMT 1.2) istenir.

   TKMT 1.2
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden Türklerin hukuk sisteminde meydana gelen değişimleri tarihsel bağlamı içerisinde analiz ederek (TKMT 1.2a) ve bu değişimlerin yaşandığı dönemin koşullarını fark ederek (TKMT 1.2b) bir akış şeması veya bilgi görseli (SBAB11.2) hazırlamaları istenir. Zenginleştirme kapsamında Orhun Yazıtları'na göre yönetim anlayışı ile ilgili dijital hikâye, destekleme kapsamında ise öğretmen ve arkadaş yardımıyla bilgi kartları hazırlanması sağlanır.

   TKMT 1.2
4. Sonuçlandırma10 dk

   Türk hukuk sistemindeki değişimlerin günümüz koşullarıyla karşılaştırılması (TKMT 1.2c) ve dönem koşullarına göre açıklanması (TKMT 1.2d) üzerine bir tartışma yürütülür. Öğrencilerin hazırladıkları akış şemaları veya bilgi görselleri üzerinden performans çıktıları değerlendirilir.

   TKMT 1.2

Sınıf defteri: TKMT 1.2 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin hukuk sisteminde meydana gelen…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada bir devlet yönetiminde kararların nasıl alındığını gösteren kısa bir görsel sunar ve 'il' kavramının devlet ve ülke anlamına geldiğini hatırlatır. Öğrencilere 'Hukuk kuralları neden zamanla değişir?' sorusu yöneltilir ve birkaç görüş alınır. Dersin amacı, hukuk sisteminde değişimin görüldüğü dönemin koşullarını fark etmek olarak paylaşılır (TKMT 1.2.b).

2. Keşfetme25 dk

   Ders kitabındaki ilgili metin ve görseller incelenir; öğrencilerden hukuk sistemindeki değişimin arka planında yöneticilerin ve halkın rolünü bulmaları istenir (OB1). Öğrenciler iki sütunlu bir çizelgeye yöneticilerin aldığı kararları ve halkın beklenti ya da uygulamalarını yazar. Öğretmen çizelgeden örnekler seçerek değişimin hangi dönem koşullarında ortaya çıktığını sorar ve yanıtlar tahtada toplanır (TKMT 1.2.b).

   TKMT 1.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden ders kitabı metninden dönemin siyasi, toplumsal ve ekonomik koşullarını gösteren üç bilgiyi seçip her birini tek cümleyle özetlemeleri istenir (KB2.3, OB1). Öğrenciler çalışma süresini kendileri planlar, öğretmen sınıfta dolaşarak yönlendirir (SDB1.2). Özetler eşlerle paylaşılır (SDB2.1, TKMT 1.2.b).

   TKMT 1.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar hâlinde dönemin koşulları ile hukuk sistemindeki değişim arasındaki ilişkiyi gösteren bir akış şeması hazırlanır (SBAB11.2, E3.7). Her öğrenci bir koşulda uzmanlaşıp grup arkadaşlarına açıklar, grup içinde herkese eşit söz hakkı tanınır (E3.1, SDB2.2, D1). Şemalar sınıfa asılır ve gruplar birbirlerinin şemalarını inceler (TKMT 1.2.b).

   TKMT 1.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Grupların akış şemaları Dereceli Puanlama Anahtarı ile, grup çalışması Grup Değerlendirme Formu ile değerlendirilir. Öğretmen 'Dönemin koşulları hukuk sistemindeki değişimde nasıl bir rol oynamıştır?' sorusunu sorar. Öğrencilerin yanıtlarıyla hukuk sisteminde değişimin görüldüğü dönemin koşulları tahtada özetlenir (TKMT 1.2.b).

   TKMT 1.2

Sınıf defteri: TKMT 1.2 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin hukuk sisteminde meydana gelen…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada önceki derslerde incelenen hukuk kanıtlarından birini gösterir ve öğrencilerden bu kanıtın hangi dönemde ortaya çıktığını söylemelerini ister. Ardından “İl düzeninin korunmasında hukukun yeri nedir?” sorusu sorulur, öğrencilerin görüşleri alınır. Bugün dönemin koşullarının hukuktaki değişimle ilişkisinin ve değişimlerin günümüzle karşılaştırmasının yapılacağı belirtilir (E3.7).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden ders kitabındaki metin ve görselleri inceleyerek Türklerin hukuk sisteminde değişimin görüldüğü dönemlerin siyasi, dinî ve toplumsal koşullarını belirlemeleri istenir. Her dönem için “dönemin koşulu – hukuktaki değişim” eşleştirmesi bireysel yapılır, ikili paylaşılır (SDB2.1). Eşleştirmeler etkileşimli tahtada ortak listeye dönüştürülür (TKMT 1.2.b).

   TKMT 1.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplara ayrılır; her grup, ortak listedeki bir dönemin hukuk uygulamalarını günümüz hukuk uygulamalarıyla karşılaştıran iki sütunlu bir tablo hazırlar. Tabloda benzerlik, farklılık ve değişimin nedeni ayrı satırlarda gösterilir (TKMT 1.2.c, KB2.7, SBAB11.2). Görev dağılımı grup içinde iş birliğiyle yapılır (SDB2.2).

   TKMT 1.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan tablolarındaki karşılaştırmayı akış şeması ya da bilgi görseli (infografik metin) biçiminde düzenlemeleri istenir. Şemada dönemin koşulundan hukuktaki değişime, oradan günümüzdeki karşılığa uzanan bir akış kurulur; adalet değeri açısından bir çıkarım eklenir (TKMT 1.2.c, D1, OB1).

   TKMT 1.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Grupların akış şemaları ya da bilgi görselleri sınıfta kısaca sunulur ve Grup Değerlendirme Formu ile Dereceli Puanlama Anahtarı kullanılarak değerlendirilir. Öğrencilerden dönemin koşulları ile günümüz hukuku arasındaki en önemli farkı tek cümlede özetlemeleri istenir (KB2.3). Son olarak öğrenciler grup içindeki katkılarını gözden geçirerek geliştirmeleri gereken noktayı belirler (SDB1.2).

   TKMT 1.2

Sınıf defteri: TKMT 1.2 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin hukuk sisteminde meydana gelen…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada ders kitabından Türklerde bir hukuk uygulamasını gösteren kısa bir metin ya da görsel sunar. Öğrencilerden bu uygulamanın günümüzde karşılığı olabilecek bir kural veya kurumu söylemeleri istenir (SDB2.1). Dersin amacının, hukuktaki değişimleri günümüz uygulamalarıyla karşılaştırmak olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler ikişerli gruplara ayrılır. Ders kitabından (OB1) Türklerde hukuk sisteminde görülen değişimler belirlenir ve her değişimin günümüzdeki karşılığı bulunur. Gruplar, ölçütler (ör. kararı kimin verdiği, kararın dayanağı) doğrultusunda değişimleri ve günümüz uygulamalarını iki sütunlu bir karşılaştırma tablosuna işler (KB2.7, SBAB11.2) (TKMT 1.2.c).

   TKMT 1.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler bireysel olarak tablodan bir değişim seçer. Seçilen değişimin günümüz uygulamasıyla benzer ve farklı yönlerini üç cümlede özetler ve çalışmasını gözden geçirerek düzeltir (KB2.3, SDB1.2) (TKMT 1.2.c).

   TKMT 1.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar bireysel özetleri birleştirerek il yönetimindeki hukuk uygulamaları ile günümüz uygulamalarını adalet açısından karşılaştırır (D1). Görev paylaşımı yapılarak karşılaştırma bir akış şeması ya da bilgi görseli (infografik) olarak düzenlenir (SDB2.2). Gruplar ürünlerini kısaca sunar (SDB2.1) (TKMT 1.2.c).

   TKMT 1.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Grupların akış şemaları ve bilgi görselleri sınıfta sunulur; öğretmen karşılaştırmalardaki ortak sonuçları etkileşimli tahtada özetler. Ürünler dereceli puanlama anahtarıyla, grup çalışma süreci grup değerlendirme formuyla değerlendirilir. Öğrencilerden Türklerde hukuktaki değişimlerin günümüzle en belirgin farkını tek cümleyle yazmaları istenir (TKMT 1.2.c).

   TKMT 1.2

Sınıf defteri: TKMT 1.2 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin hukuk sisteminde meydana gelen…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada 'Hukuk sistemi zamanla neden değişir?' sorusunu yöneltir ve öğrencilerden Türklerin hukuk anlayışına dair hatırladıklarını söylemelerini ister (SDB2.1). İnsan Hakları ve Demokrasi Haftası'na değinilerek adalet ile hukuk arasındaki ilişki vurgulanır (D1). Dersin amacı, hukuk sistemindeki değişimleri günümüzle karşılaştırmak ve dönemin koşullarında açıklamak olarak duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler ikili çalışarak ders kitabında Türklerin hukuk sistemindeki değişimlere ilişkin bölümleri okur ve belirledikleri değişimleri günümüz hukuk uygulamalarıyla karşılaştıran iki sütunlu bir tablo hazırlar (KB2.7, SBAB11.2). Tabloda benzerlikler ve farklılıklar ayrı satırlarda gösterilir. Öğretmen, tabloları etkileşimli tahtada inceleyerek öğrencilerin kullandığı karşılaştırma ölçütlerini sorgular (TKMT 1.2.c).

   TKMT 1.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden tablodaki değişimlerden birini seçmeleri ve bu değişimin hangi dönem koşullarında ortaya çıktığını ders kitabı verilerine dayanarak bireysel olarak kısaca yazmaları istenir (KB2.3). Yazıda değişimin nedenleri ve sonuçları dönemin siyasi, toplumsal ve ekonomik koşullarıyla ilişkilendirilir. Öğretmen çalışmaları dolaşarak izler (TKMT 1.2.ç).

   TKMT 1.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar bireysel yazıları birleştirerek hukuk sistemindeki değişimi dönem koşullarıyla birlikte gösteren bir akış şeması ya da bilgi görseli hazırlar (SDB2.2, SBAB11.2). Görevler grup içinde paylaştırılır ve her üye kendi bölümünü açıklar. Çalışmalar sınıfta sergilenir ve gruplar birbirlerinin çalışmalarına geri bildirim verir (TKMT 1.2.ç).

   TKMT 1.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar akış şemalarını kısaca sunar; öğretmen, değişimlerin dönem koşullarıyla nasıl açıklandığını sınıfla özetler. Akış şemaları ve bilgi görselleri performans görevi olarak dereceli puanlama anahtarıyla, grup çalışması grup değerlendirme formuyla değerlendirilir. Öğrencilerden bir değişimi tek cümleyle dönemin koşullarına bağlayarak açıklamaları istenir.

   TKMT 1.2

Sınıf defteri: TKMT 1.2 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin hukuk sisteminde meydana gelen…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, Türklerde hukuk sisteminin töreden şer'i ve örfi hukuka ve anayasal hareketlere uzanan sürecini etkileşimli tahtada kısa bir zaman çizelgesiyle gösterir. Öğrencilere 'Hukuk kuralları neden değişir?' sorusu yöneltilir; il, töre ve anayasa kavramları üzerinden görüşleri alınır (SDB2.1). Adalet değerinin hukukun işlevindeki yeri hatırlatılır (D1). Bugün her değişimin ait olduğu dönemin koşulları içinde açıklanacağı duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden Türklerin hukuk sisteminde meydana gelen değişimi anayasal hareketler, töre, şer'i ve örfi hukuk bağlamında açıklayan tarihsel akış şeması hazırlamaları istenir (SDB1.2, E3.7). Şemadaki her aşamanın yanına o aşamanın ait olduğu dönemin koşullarını yazmaları, kaynak olarak ders kitabını kullanmaları istenir. Hazırlanan şemalar sınıfa sunulur (SDB2.1). (TKMT 1.2.ç)

   TKMT 1.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden ders kitabında il, töre ve anayasa kavramlarının geçtiği bölümleri okumaları ve her kavramın ait olduğu dönemin siyasi ve toplumsal koşullarını iki üç cümleyle özetlemeleri istenir (OB1, KB2.3). Özetler eşlerle karşılaştırılır, eksikler tamamlanır. (TKMT 1.2.ç)

   TKMT 1.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, hukuk sisteminde meydana gelen bir değişimi seçer ve bu değişimin hangi dönem koşullarında, neden ortaya çıktığını açıklayan bilgi görseli (infografik metin) hazırlar. Görev paylaşımı yapılarak çalışılır (SDB2.2, E3.1). Görselde adalet değeriyle ilişkili bir örneğe yer verilmesi istenir (D1). (TKMT 1.2.ç)

   TKMT 1.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar bilgi görsellerini kısaca sunar; değişimlerin dönemin koşulları içinde nasıl açıklandığı sınıfça tartışılır (SDB2.1). Performans görevi olan akış şeması dereceli puanlama anahtarıyla, grup çalışması grup değerlendirme formuyla değerlendirilir. Öğrencilerden Türklerde hukuk sistemindeki değişimin dönemin koşullarına bağlı olduğunu tek cümleyle özetlemeleri istenir (KB2.3). (TKMT 1.2.ç)

   TKMT 1.2

Sınıf defteri: TKMT 1.2 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin hukuk sisteminde meydana gelen…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada Türklerin konargöçer ve yerleşik yaşamına ait görsel kaynaklardan (fotoğraf, resim) örnekler gösterir. Öğrencilerden görsellerde insanların barınma, giyim ve geçim biçimlerine ilişkin gözlemlerini söylemeleri istenir (OB4). Öğretmen, bu derste Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin toplumsal yapısının inceleneceğini ve değişimin yorumlanacağını belirtir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere kavram öğretim materyalleri verilir; öğrencilerden konargöçer, sosyal güvenlik ve vakıf kavramlarının anlamlarını materyaller üzerinden açıklamaları istenir. Her öğrenci kavramlardan birini kendi cümlesiyle tanımlar ve toplumsal yapıyla ilişkisini yorumlayan bir örnek verir; örnekler sınıfta paylaşılır (SDB2.1, TKMT 2.1.a).

   TKMT 2.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplara verilen farklı türdeki kaynaklardan Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerde aile yapısı, konargöçerlik ve yerleşik hayat, din ve inanış konularını incelemeleri istenir (OB1). Gruplar, incelediklerine dayanarak bu konularda zaman içinde ne tür değişimler görüldüğünü yorumlar (SDB2.2, TKMT 2.1.a).

   TKMT 2.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan kutlamalar, giyim kuşam, yeme içme, vakıflar ve sosyal yardımlaşma konularını verilen kaynaklardan incelemeleri istenir (OB1). Öğrenciler öğrendikleri bilgileri tablo, şema ya da çizim gibi yazılı veya görsel formlara dönüştürerek kendi cümleleriyle ifade eder (SBAB11.1, SDB2.1, TKMT 2.1.a).

   TKMT 2.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar hazırladıkları yazılı veya görsel formları kısaca sunar. Öğrencilerden Türklerin toplumsal yapısındaki değişimi, dönemin insanlarının yaşantısını gözeterek yorumlayan iki cümleyi Tarihsel Empati Formu'na yazmaları istenir (E2.1). Öğretmen formları ve grup çalışmalarını Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirir (TKMT 2.1.a).

   TKMT 2.1

Sınıf defteri: TKMT 2.1 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin toplumsal yapısında meydana gelen…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Yılbaşı vesilesiyle toplumların zaman içinde değiştiğine dikkat çekilir. Etkileşimli tahtada boy, han, konargöçer ve kervansaray kavramları gösterilir; öğrencilerden bu kavramlardan birinin toplum hayatındaki yerini tahmin etmeleri istenir (E3.2). Bu derste toplumsal yapıdaki değişimin yorumlanacağı ve tarihsel bağlamı içinde açıklanacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler ders kitabındaki ilgili bölümü okuyarak dönemin koşullarını ve toplumsal yapıdaki değişimi belirler. Gruplar, değişimin dönemdeki etkilerini günümüzdekilerle iki sütunlu bir tabloda karşılaştırır (KB2.7, SDB2.2). Tablodaki farklar yorumlanır ve değişimin neden ortaya çıktığına dair görüşler sınıfla paylaşılır (TKMT 2.1.a).

   TKMT 2.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar, toplumsal yapıdaki değişimi dönemin siyasi, ekonomik ve coğrafi koşulları içinde ele alarak tarihsel bağlamıyla açıklar (TKMT 2.1.b). Değişim sonucu ortaya çıkan toplumsal sorunlar belirtilir ve sınıf panosuna yazılır (SDB3.3). Gruplar sorunları ortak karar vererek önem sırasına dizer (SDB2.2).

   TKMT 2.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Örnek olaylardan hareketle toplumun geleneksel değerlerine saygı göstermenin Türk kültürünün devamlılığı için önemi açıklanır (D19.1). Dönemin aile yapısı, hayat tarzı, din ve inanış şekli, kutlamaları, giyim kuşamı ve yeme içme kültürü göz önünde bulundurularak bu özelliklerin Türk kimliğinin oluşumuna etkisine ilişkin çıkarımda bulunulur (SDB3.3, TKMT 2.1.b).

   TKMT 2.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar karşılaştırma tablolarını ve çıkarımlarını sunar. Öğrenciler tarihsel empati formuna toplumsal yapıdaki değişimi nasıl yorumladıklarını ve dönemin tarihsel bağlamında nasıl açıkladıklarını yazar. Öğretmen performans görevini dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir; gruplar iş birliğini grup değerlendirme formuyla değerlendirir (SDB2.2).

   TKMT 2.1

Sınıf defteri: TKMT 2.1 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin toplumsal yapısında meydana gelen…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada önceki haftada yorumlanan toplumsal yapı değişimlerinin özetini gösterir. Öğrencilere 'Tanzimat'tan sonra gündelik hayatta neler değişmiş olabilir?' sorusu yöneltilir ve birkaç yanıt alınır (E3.2). Bu hafta değişimin tarihsel bağlamı içinde açıklanacağı ve dönemin insanının bakış açısının yapılandırılacağı duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, Tanzimat Fermanı'ndan sonra etkisini artıran modernleşme olgusunu tarihsel bağlamıyla etkileşimli tahtada özetler. Gruplar hâlinde ders kitabındaki metin ve tablolardan modernleşmenin etkilediği alanlar belirlenir, tablolar okunup yorumlanır (SBAB11.1, OB1). Her grup edindiği bilgileri dönemin koşullarıyla ilişkilendirerek sınıfa açıklar (SDB2.1, TKMT 2.1.b).

   TKMT 2.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden kendilerini o dönemde yaşayan bir muhabirin yerine koyarak Osmanlı Devleti'nde yaşanan modernleşmenin halkı nasıl etkilediğini anlatan bir haber-yorum tasarlamaları istenir (E2.1, SDB2.3). Çalışma gruplarda, ders kitabına ve etkileşimli tahtadaki kaynaklara dayanılarak yürütülür (SDB2.2). Haberde başlık, olay, halkın görüşü ve muhabirin yorumu yer alır (TKMT 2.1.c).

   TKMT 2.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar haber-yorumlarını sınıfta sunar. Dinleyen öğrencilerden sunumlardaki bakış açılarını karşılaştırmaları ve dönemin farklı kesimleri açısından bir soru yöneltmeleri istenir (KB2.7, SDB2.1). Öğretmen, bakış açılarının tarihsel bağlama dayanıp dayanmadığını sorgulatır (TKMT 2.1.c).

   TKMT 2.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğretmen, performans görevlerini dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir. Öğrencilerden Tarihsel Empati Formu'nu doldurarak modernleşmeye ilişkin bakış açılarının çalışma süresince nasıl şekillendiğini yazmaları istenir. Gruplar, Grup Değerlendirme Formu ile iş birliği süreçlerini değerlendirir (SDB2.2, TKMT 2.1.c).

   TKMT 2.1

Sınıf defteri: TKMT 2.1 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin toplumsal yapısında meydana gelen…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Etkileşimli tahtada han, kervansaray ve imarethane görselleri gösterilir. Öğrencilerden bu yapıların farklı toplumsal kesimler için ne anlam taşımış olabileceğini düşünmeleri istenir (E2.1). Bugün Türklerin toplumsal yapısında meydana gelen değişime ilişkin kendi bakış açılarını kaynaklara dayanarak yapılandıracakları belirtilir ve gruplar oluşturulur.

2. Keşfetme25 dk

   Gruplar ders kitabından ve farklı türden kaynaklardan Türklerde ekonomik faaliyetlere ilişkin bilgileri inceler (OB1). Bu bilgilerin boy, han, konargöçer yaşam gibi toplumsal yapı unsurlarındaki değişimle nasıl ilişkili olduğu not edilir. Her grup üyesi bir toplumsal kesimin (ör. konargöçer, tüccar, yerleşik çiftçi) durumunu üstlenerek değişimin o kesimi nasıl etkilediğini yazar (TKMT 2.1.c).

   TKMT 2.1
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Araştırma sürecinin bilgi toplama dışındaki aşamaları sınıfta, öğretmen rehberliğinde ve grup çalışması şeklinde yürütülür (SDB2.2). Her gruba araştırma sürecinin aşamalarını içeren kontrol listesi verilir. Gruplar listeyi kullanarak hangi basamakta olduklarını izler ve eksiklerini denetler.

   TKMT 2.1
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, toplumsal kesimlere ilişkin notlarını karşılaştırarak (KB2.7) Türklerin toplumsal yapısında meydana gelen değişime ilişkin ortak bir bakış açısı yapılandırır. Bakış açısı, kaynaklardan dayanaklarıyla birlikte üç-dört cümleyle yazılır. Öğretmen gruplara dolaşarak dönüt verir (TKMT 2.1.c).

   TKMT 2.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar yapılandırdıkları bakış açısını dayanaklarıyla birlikte sunar; öğretmen sunumları dereceli puanlama anahtarıyla, grup çalışmasını grup değerlendirme formuyla değerlendirir. Öğrencilerden tarihsel empati formunu doldurarak seçtikleri toplumsal kesimin değişimi nasıl yaşamış olabileceğini yazmaları istenir (TKMT 2.1.c).

   TKMT 2.1

Sınıf defteri: TKMT 2.1 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin toplumsal yapısında meydana gelen…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada konargöçer yaşamdan yerleşik hayata, Ahilik ve vakıf sisteminden Cumhuriyet'in ilk yıllarına uzanan bir zaman şeridi gösterir. Öğrencilerden bu şeritteki ekonomik faaliyetlerden hangisini merak ettiklerini birer cümleyle söylemeleri istenir. Dersin amacının Türklerin ekonomik faaliyetlerine ilişkin merak edilen soruları sormak olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Sınıf gruplara ayrılır. Her gruptan konargöçer yaşamın ve yerleşik hayatın ekonomiye etkisi, ikta sistemi, tımar sistemi, Ahilik ve lonca teşkilatı ile vakıf sisteminin ekonomideki yeri, Düyûn-ı Umûmiyye'nin Osmanlı Devleti'ne etkileri ve Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki ekonomik yapı konularından birini seçmesi istenir. Gruplar seçtikleri konuya ilişkin merak ettikleri soruları kâğıda yazar (TKMT 2.2.a).

   TKMT 2.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Grupların yazdığı sorular etkileşimli tahtada sınıfla paylaşılır. Öğretmen soruların ne, neden ve nasıl biçiminde sınıflandırılmasını yönlendirir; öğrencilerden diğer grupların sorularına ek soru önermeleri istenir (TKMT 2.2.a). Soru sorarken saygılı iletişim kurulur (SDB2.1).

   TKMT 2.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar sorularını üretim, ticaret, yönetim ve toplumsal yaşam gibi yönleri kapsayacak biçimde yeniden düzenler. Her grup soruları arasından en çok merak ettiği üç soruyu seçer ve seçim gerekçesini yazar (E3.4). Sorular grup defterine açık ve tek cümleli biçimde yazılır (TKMT 2.2.a).

   TKMT 2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Her grup seçtiği konuyu ve en çok merak ettiği üç soruyu sınıfa sunar. Öğretmen soruların konuya uygunluğunu ve açıklığını Dereceli Puanlama Anahtarı, grup içi iş birliğini Grup Değerlendirme Formu ile değerlendirir (SDB2.2). Öğrencilerden Tarihsel Empati Formu'nda seçtikleri dönemde yaşayan bir insanın ekonomik hayatına ilişkin merak edeceği bir soruyu yazmaları istenir (E2.1).

   TKMT 2.2

Sınıf defteri: TKMT 2.2 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin ekonomik faaliyetlerine ilişkin…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada bir han görseli gösterir; öğrencilerden bu yapının ticaret, konaklama ve güvenlikteki işlevine ilişkin tahminlerini söylemeleri istenir. Önceki haftada sorulan soruların hatırlatılır ve bu derste bu sorulara yanıt olacak bilgilerin toplanacağı belirtilir. Sınıf gruplara ayrılır (SDB2.2).

2. Keşfetme25 dk

   Gruplar, araştıracakları ekonomik faaliyet konusuyla ilgili hangi kaynakları kullanacaklarını öğretmen rehberliğinde belirler. Bu kaynaklara nerede (kütüphane, müze, arşiv, tarihî mekân, genel ağ) ve nasıl ulaşılacağı konuşulur; grup içinde görev dağılımı yapılır ve kaynak listesi hazırlanır (TKMT 2.2.b, SDB2.2).

   TKMT 2.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar, kütüphane, müze, arşiv, tarihî mekân ya da genel ağ kaynaklarını ziyaret ederek araştırma konularıyla ilgili bilgileri bulur; ziyaret edilemeyen kaynaklar yerine ders kitabı ve etkileşimli tahtadaki genel ağ erişimi kullanılır (TKMT 2.2.b, E3.4, OB1, OB2). Öğretmen grupları yönlendirir.

   TKMT 2.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar topladıkları bilgileri ilgili ve ilgisiz olarak ayrıştırır. Araştırma konusuna uygun olanları nedenleriyle açıklayarak kaydeder (TKMT 2.2.b, E3.2). Kayıtlar grup içinde okunur ve eksik kalan bilgiler belirlenir.

   TKMT 2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar kaydettikleri uygun bilgilerden birini ve nereden bulduklarını sınıfa kısaca sunar (SDB2.1). Öğretmen, bilgi toplama sürecini (kaynağa ulaşma, ilgili-ilgisiz ayrımı, kayıt) Grup Değerlendirme Formu ve Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirir; gruplardan toplanan bilgilerin yeterliliğini tartışmaları istenir (TKMT 2.2.b).

   TKMT 2.2

Sınıf defteri: TKMT 2.2 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin ekonomik faaliyetlerine ilişkin…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin ekonomik faaliyetlerine ilişkin merak edilen soruları ve mevcut kaynaklar üzerinde odaklanılarak dersin içeriği sunulur (E3.2, OB1). Öğrencilerden bu süreçteki temel kavramların önemi üzerine düşünmeleri istenir.

2. Keşfetme25 dk

   Örnek olaylar üzerinden ülkenin sahip olduğu ekonomik varlıkları etkili ve verimli kullanmanın gerekliliği tartışılır (D17). Türklerin ekonomik faaliyetlerine ilişkin kaynaklar incelenerek bu kaynakların araştırma sürecine katkısı değerlendirilir (OB1, E3.4).

   TKMT 2.2
3. Uygulama35 dk

   Öğrencilerden tarihsel kaynak/kanıt analizi formunu doldurarak araştırma sürecindeki kaynakların katkısını değerlendirmeleri istenir (E3.1). Gruplar halinde kanıtlardan hareketle Türklerde ekonomik faaliyetlerde yaşanan gelişmelere ilişkin çıkarımlar yapılır (SDB2.2, SDB3.3). İhtiyaca göre şehirleşme modelleri veya toplumsal yapı değişimine yönelik görseller hazırlanır.

   TKMT 2.2
4. Sonuçlandırma10 dk

   Türklerin ekonomik faaliyetlerine dair elde edilen bulgular ve oluşturulan özgün ürünler sınıfça paylaşılır (TKMT 2.2). Dereceli Puanlama Anahtarı ve Grup Değerlendirme Formu kullanılarak öğrenme çıktıları değerlendirilir.

   TKMT 2.2

Sınıf defteri: TKMT 2.2 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin ekonomik faaliyetlerine ilişkin…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki haftalarda Türklerin ekonomik faaliyetlerine ilişkin sorulan sorular ve toplanan kaynaklar üzerinden öğrencilere bir kaynakta yer alan bilginin her zaman doğru olup olmadığını sorar. Öğrencilerden görüşlerini gerekçeleriyle söylemeleri istenir (E3.4). Dersin amacının bu kaynakları sorgulamak olduğu belirtilir; han, kervansaray, konargöçer ve merkantilizm kavramları etkileşimli tahtada hatırlatılır (OB1).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden Türklerin ekonomik faaliyetlerine ilişkin ders kitabında ve tahtada sunulan kaynaklarda yazarı, yazılış amacını, dönemini ve dayandığı kanıtları sorgulamaları istenir (TKMT 2.2.ç) (E3.4). Sorgulama sonuçlarından çıkardıkları çıkarımları kısa bir rapora dönüştürmeleri sağlanır; raporlarda kaynakların güvenilirliğine ilişkin gerekçelere yer verilir (OB1).

   TKMT 2.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden bireysel olarak iki kaynağı Türklerin ekonomik faaliyetleri bakımından karşılaştırmaları ve aralarındaki benzerlik ile farklılıkları sorgulama sorularına dayanarak yazmaları istenir (TKMT 2.2.ç) (KB2.7). Her öğrencinin raporuna, kaynağın hangi bilgiyi desteklediğini gösteren bir gerekçe eklemesi beklenir.

   TKMT 2.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler gruplara ayrılır; bireysel sorgulama sonuçları grupta paylaşılır ve kaynakların güvenilirliği konusunda ortak bir sonuç belirlenir (TKMT 2.2.ç) (SDB2.2). Gruplar sonuçlarını sınıfa kısaca sunar; farklı görüşler dinlenerek tartışılır (SDB2.1, E2.1).

   TKMT 2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğretmen, kaynakların sorgulanmasında kullanılan ölçütleri tahtada özetler. Öğrencilerden sorguladıkları bir kaynağa ilişkin kısa bir performans görevi tamamlamaları istenir; çalışmalar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Grup çalışması grup değerlendirme formuyla gözden geçirilir. Kaynakların yorumlanması sonraki haftaya bırakılır.

   TKMT 2.2

Sınıf defteri: TKMT 2.2 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin ekonomik faaliyetlerine ilişkin…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, Girişimcilik Haftası'na değinerek Türklerin tarih boyunca ticaret, hayvancılık ve el sanatlarıyla geçimini nasıl sağladığını sorar. Etkileşimli tahtada han, kervansaray ve konargöçer yaşamına ilişkin görseller gösterilir. Öğrencilerden görsellerde gördüklerini birer cümleyle söylemeleri istenir (OB4). Dersin amacının, ekonomik faaliyetlere ilişkin kaynakları yorumlamak olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden Türklerin ekonomik faaliyetlerini anlatan görsel ve yazılı kaynakları (fotoğraf, resim, ders kitabı metni) inceleyerek yorumlamaları istenir. Kaynağın anlattığı ekonomik faaliyet ve toplum hayatındaki yeri için uygun başlıklar bulunur; görseller metnin içeriğine uygun biçimde kullanılır (OB4). Yorumlar, kaynağa metin içinde atıf yapılarak yazılır ve kullanılan kaynak kaynakçada gösterilir (TKMT 2.2.d).

   TKMT 2.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Her öğrenciden ders kitabı ya da görsel kaynaklardan bir ekonomik faaliyeti (konargöçer hayvancılığı, han ve kervansaraylarda ticaret, imarethane gibi) seçmesi istenir. Öğrenci, kaynağın ne anlattığını ve hangi sonuca götürdüğünü gerçeği arama isteğiyle kısa bir yorum olarak yazar (E3.4, OB1). Yorumda kaynağa atıf yapılır (TKMT 2.2.d).

   TKMT 2.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar hâlinde bireysel yorumlar karşılaştırılır; farklı yorumların hangi kanıta dayandığı tartışılarak ortak bir yorum yazılır (KB2.7, SDB2.2, TKMT 2.2.d). Ortak yorum için ders kitabındaki tablo ya da grafik okunup yorumlanır (SBAB11.1).

   TKMT 2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar ortak yorumlarını sınıfa sunar; öğretmen yorumların kaynağa dayanıp dayanmadığını dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir. Öğrencilerden Grup Değerlendirme Formu'nu doldurmaları ve incelenen faaliyeti yaşayan birinin bakışıyla bir cümle yazmaları (Tarihsel Empati Formu) istenir (E2.1, TKMT 2.2.d).

   TKMT 2.2

Sınıf defteri: TKMT 2.2 Türkistan'dan Türkiye'ye Türklerin ekonomik faaliyetlerine ilişkin…; değerlendirme