T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 12. SINIF SEÇMELİ FİZİK DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş15 dk

   Öğrencilerden günlük hayatta kapı açma ve maden suyu şişesinin kapağını çevirme gibi eylemlerde kuvvetin döndürme etkisine dair gözlemleri paylaşmaları istenir (SDB1.1). Öğretmen, tork kavramına yönelik farkındalık oluşturmak amacıyla soru-cevap tekniği kullanarak öğrencilerin torkun niteliklerini tanımlamalarını sağlar.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılır (SDB2.2). Günlük hayattaki örnekler üzerinden kuvvetin döndürme etkisi ve tork kavramı arasındaki ilişki tartışılır.

   FİZ.12.1.1
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen tarafından yönlendirilen soru-cevap etkinliği ile öğrencilerin torkun temel niteliklerini tanımlamaları ve kavramsal farkındalık kazanmaları sağlanır.

   FİZ.12.1.1
4. Uygulama30 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar simülasyon deneyinde kuvvet büyüklüğü, dönme noktasına uzaklık ve uygulama açısı değişkenlerini değiştirerek tork üzerindeki etkilerini ölçer. Elde edilen verilerle torkun matematiksel modeline yönelik çıkarımlar yapılır (OB7).

   FİZ.12.1.1
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar arası tartışma etkinliğinde grup liderleri kendi iddialarını ve karşıt görüşleri saygı çerçevesinde çürütür (D14, E3.5, SDB2.1, SDB2.3). Tartışma sonucunda torkun bağlı olduğu değişkenlerle ilişkisi matematiksel olarak modellenir.

   FİZ.12.1.1
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler, torkun günlük hayattaki farklı uygulama alanlarına yönelik problem durumlarını inceleyerek çözüm üretir (E3.1) ve modelin genellendiği problemleri çözerler. Farklılaştırma kapsamında balistik sarkaç veya dik kuvvetli problemler üzerinde durulur.

   FİZ.12.1.1
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden torkun matematiksel modelini içeren bir zihin haritası oluşturmaları istenir. Çalışma kâğıtları üzerinden torkun farklı uygulama alanlarındaki hesaplamaları içeren açık uçlu sorular çözülür ve öğrenilenler öz değerlendirme formu ile kontrol edilir.

   FİZ.12.1.1

Sınıf defteri: FİZ.12.1.1 Torkun matematiksel modeline yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, günlük hayatta ağırlık merkezinin kritik rol oynadığı araçların ve yapıların görsellerini etkileşimli tahtada sunar. Öğrencilerden bu görsel örneklerde denge unsurunun nasıl sağlandığına dair gözlemlerini paylaşmaları istenir (E3.5). Denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi kavramlarının temel tanımları üzerinde durulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplar halinde oluşturulan karmaşık şekilli cisimlerin üzerine çeşitli destek noktaları yerleştirerek denge durumlarını gözlemlerler (SDB2.1). Deney sırasında farklı noktalara ağırlık eklenmesi durumunda dengenin nasıl değiştiği tartışılır.

   FİZ.12.1.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden görsel kaynaklar ve simülasyon araçları kullanılarak kütle merkezi ile ağırlık merkezi arasındaki farkların veriye dayalı olarak analiz edilmesi istenir (OB4). Elde edilen bulgulara göre kavramsal bir sentez oluşturulur (KB2.12).

   FİZ.12.1.2
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden farklı geometrik şekillerdeki cisimlerin kütle ve ağırlık merkezlerini belirlemek için ölçümler yapmaları ve bu verileri bir tabloya kaydetmeleri istenir (SDB2.2). Veri toplama sürecinde disiplinler arası matematiksel hesaplamalar kullanılır.

   FİZ.12.1.2
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, toplanan veri setlerini kullanarak denge durumunu etkileyen değişkenleri analiz eder ve kütle merkezi ile ağırlık merkezini veriye dayalı olarak açıklarlar (OB7). Grup içi tartışmalarla elde edilen sonuçlar karşılaştırılır.

   FİZ.12.1.2
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden düzgün geometrik şekiller üzerindeki denge problemleri çözülürken zorlanan arkadaşlarına destek olmaları istenir (D20). Zenginleştirme kapsamında astronotların uzaydaki hareketleri itme ve momentum kavramlarıyla ilişkilendirilerek tartışılır.

   FİZ.12.1.2
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi kavramlarını içeren bir zihin haritası oluşturmaları istenir. Oluşturulan haritalar üzerinden öz değerlendirme formu doldurularak öğrenme çıktıları kontrol edilir. Deney sürecinde elde edilen verilerin doğruluğu ve sonuçların tutarlılığı üzerine son değerlendirmeler yapılır.

   FİZ.12.1.2

Sınıf defteri: FİZ.12.1.2 Denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi ile ilgili kanıt kullanabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi kavramlarının günlük yaşamdaki karşılıkları etkileşimli tahta üzerinden görselleştirilir. Öğrencilerden bu kavramların temel tanımları üzerine ön bilgilerini paylaşmaları istenir (E3.5). Denge durumunun fiziksel parametrelerle ilişkisi üzerinde kısa bir beyin fırtınası yapılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden farklı geometrik şekiller ve nesneler üzerine denge deneyleri yaparak elde ettikleri verileri tablo haline getirmeleri istenir (OB7). Gruplar halinde oluşturulan bu veri setleri üzerinden kütle merkezi konumlarının belirlenmesi tartışılır.

   FİZ.12.1.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Toplanan veriler ışığında denge ve ağırlık merkezi kavramları arasındaki ilişki analiz edilir. Öğretmen, gruplar arasında veri setlerinin karşılaştırıldığı bir tartışma ortamı oluşturur (SDB2.1, E3.6).

   FİZ.12.1.2
4. Uygulama30 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden denge ve kütle merkezi kavramlarına yönelik kendi iddialarını ve bu iddiaları destekleyen verileri saygı çerçevesinde ifade etmeleri istenir (D14, SDB2.3). Karşıt görüşlere yönelik çürütücü argümanlar geliştirilir.

   FİZ.12.1.2
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Tartışma sonuçlarına dayanarak denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi kavramları veriye dayalı olarak açıklanır (E3.6). Lami Teoremi kullanılmadan sadece deneysel ve gözlemsel verilerle kanıtlar oluşturulur.

   FİZ.12.1.2
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden tartışma çıktılarını içeren kısa bir rapor hazırlamaları istenir. Zenginleştirme kapsamında; bazı öğrencilerden lunapark araçlarının fotoğrafları üzerinden fiziksel yasaları açıklayan dijital içerikler üretmeleri istenir (OB2).

   FİZ.12.1.2
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerin oluşturdukları raporlar ve zihin haritası üzerinden denge kavramına yönelik öğrenme çıktıları değerlendirilir. Çalışma kâğıdı kullanılarak bireysel performanslarını ölçebilecekleri bir öz değerlendirme formu doldururlar.

   FİZ.12.1.2

Sınıf defteri: FİZ.12.1.2 Denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi ile ilgili kanıt kullanabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, günlük hayatta çarpışan araçların veya spor dallarında topa vurulma anlarının görsellerini etkileşimli tahtada sunar. Farklı kütle ve hızlardaki cisimlerin çarpışma esnasında oluşturdukları etkiler üzerine soru-cevap tekniğiyle tartışma açılır (E3.5). Öğrencilerden, cisimlerin kütlesinin ve çarpma hızlarının çarpışma üzerindeki etkilerini sorgulamaları istenir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen tarafından sunulan görsel materyaller üzerinden farklı kütle ve hızlara sahip cisimlerin çarpışma anındaki davranışları analiz edilir. Öğrencilerden, bu durumun momentum ile ilişkisini tahmin etmeleri istenir.

   FİZ.12.1.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler gruplar halinde (SDB2.2) çarpışma senaryolarını içeren verileri toplarlar ve kaydederler (OB7). Verilerin karşılaştırılmasıyla kütle ve hızın çarpışma üzerindeki etkisi tartışılır.

   FİZ.12.1.3
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Newton’un ikinci yasası hatırlatılarak momentumun matematiksel modeli üzerinde çalışılır. Öğrencilerden itme (impuls) ve momentum değişimi arasındaki ilişkiye dair değişkenleri tanımlamaları istenir (E3.2).

   FİZ.12.1.3
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler arkadaşlarıyla yardımlaşarak (D20) itme ve momentum değişimi arasındaki ilişkiyi gözlemleyecekleri bir deneyi gerçekleştirirler (SDB1.2). Deneyde elde edilen veriler kaydedilir.

   FİZ.12.1.3
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Deneyden elde edilen veriler yorumlanarak (OB7) itme ve momentum değişimi arasındaki ilişki matematiksel olarak modellemesi istenir. İhtiyaç duyan öğrenciler için geometrik şekilli cisimlerin kütle merkezi problemleri üzerinden destek sağlanır.

   FİZ.12.1.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden, itme ile momentum değişimi arasındaki ilişkiyi özetleyen bir zihin haritası oluşturmaları istenir. Çalışma kâğıdı üzerinde açık uçlu soruları yanıtlayarak öğrendikleri kavramları sentezlerler. Süreç sonunda öğrencilere öz değerlendirme formu dağıtılarak dersin kazanımları üzerine kendi değerlendirmelerini yapmaları sağlanır.

   FİZ.12.1.3

Sınıf defteri: FİZ.12.1.3 İtme (impuls) ve momentum değişimi arasındaki ilişkiye yönelik…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğrencilerden itme ve momentum kavramlarının temel tanımları üzerine ön bilgilerini paylaşmaları istenir. İtmenin bir sistemin momentumundaki değişimi nasıl etkilediğine dair merak uyandırıcı sorularla dersin odak noktası olan itme (impuls) ilişkisi üzerinde durulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Deney düzeneği kullanılarak kütle, hız, kuvvet ve zaman değişkenlerine bağlı veriler toplanır ve kaydedilir (OB7). Öğrencilerden elde edilen bu ham verileri bir tabloya düzenli şekilde işlemeleri istenir.

   FİZ.12.1.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Hazır veri setleri kullanılarak farklı kuvvetlerin belirli zaman aralıklarında uygulandığı durumlar analiz edilir. Öğrencilerden bu veriler üzerinden itme ve momentum değişimi arasındaki ilişkiye yönelik bilimsel çıkarımlar yapmaları istenir (E3.1, E3.6).

   FİZ.12.1.3
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Toplanan veriler kullanılarak kuvvet-zaman grafikleri oluşturulur (OB4, OB7). Öğrencilerden grafiklerin altındaki alanın itme miktarına karşılık geldiğini görselleştirerek raporlamaları istenir.

   FİZ.12.1.3
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Sınıf tartışması eşliğinde oluşturulan grafikler ve veriler üzerinden itme ile momentum değişimi arasındaki ilişki yorumlanır (E3.1, E3.6). Öğrencilerden bu süreçte analitik düşünme becerilerini kullanarak sonuçları ifade etmeleri istenir.

   FİZ.12.1.3
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   İtme ve momentum değişimi ilişkisine yönelik açık uçlu sorulardan oluşan çalışma yaprağı dağıtılır. Öğrencilerden bu soruları çözümleyerek kendi öğrenimlerini değerlendirmeleri istenir.

   FİZ.12.1.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden itme ve momentum arasındaki ilişkiyi özetleyen bir zihin haritası oluşturmaları veya çalışma yaprağındaki sonuçları performans görevi olarak sunmaları istenir. Öğrenilenlerin öz değerlendirme formu ile kontrol edilmesi sağlanır.

   FİZ.12.1.3

Sınıf defteri: FİZ.12.1.3 İtme (impuls) ve momentum değişimi arasındaki ilişkiye yönelik…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğrencilere günlük hayatta karşılaştıkları kapı açma ve maden suyu şişesi kapağı gibi örnekler sunularak kuvvetin döndürme etkisi üzerinden tork kavramına yönelik farkındalık oluşturulur (SDB1.1). Soru-cevap tekniğiyle öğrencilerin torkun niteliklerini tanımlamaları sağlanır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplara ayrılan öğrenciler, simülasyon deneyinde kuvvet büyüklüğü, dönme noktasına uzaklık ve açı değişkenlerini değiştirerek tork ölçümleri yapar. Gruplar arası tartışmada her grup lideri kendi iddialerini savunur ve karşıt görüşleri saygı çerçevesinde çürütür (D14.1, E3.5, SDB2.1, SDB2.3). Ölçüm sonuçlarına dayanarak torkun bağlı olduğu değişkenler matematiksel olarak modellenir (OB7).

3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler farklı cisimler ve destek noktaları ile denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi ölçümleri yaparak verileri kayıt altına alır (SDB1.2). Gruplar arası tartışmada bu veriler tablo haline getirilerek veri setine dönüştürülür (OB7) ve kavramlar veriye dayalı olarak açıklanarak öğrenmeler derinleştirilir (E3.6).

4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler kütle ve hız değişkenlerinin çarpışma üzerindeki etkisini sorgular; momentumun kütle ve hız ile ilişkisi matematiksel model üzerinden açıklanır. Newton’un ikinci yasası hatırlatılarak itme (impuls) ile momentum değişimi arasındaki ilişki tanımlanır (E3.2). Öğrenciler arkadaşlarıyla yardımlaşarak (D20.1) deney düzeneği veya veri seti kullanarak kuvvet-zaman grafiklerine dönüştürdükleri verileri yorumlar (OB7).

5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler açık uçlu sorulardan oluşan çalışma yaprağı ile itme ve momentum ilişkisini analiz eder. Okul bahçesinde veya sınıf ortamında simülasyonlar üzerinden esnek/esnek olmayan çarpışmalar, patlamalar ve roket hareketlerinde momentumun korunumunu gözlemleyerek (OB7) farklı örneklerde momentumun korunduğuna dair yargılarda bulunurlar (E3.1).

6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler dijital içeriklerle eylemsizlik momenti ve açısal momentumu inceleyerek kütle, yarıçap gibi değişkenlerin etkilerini fark ederler (OB4). Açısal momentumun korunumuna dair farklı örnekleri tartışarak (SDB2.2) gözleme dayalı olarak genelleyip ifade ederler (E3.6). Süreç sonunda kavramları içeren bir zihin haritası oluşturulur.

7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden momentumun korunumu ve açısal momentum ile ilgili öğrendikleri temel çıkarımları içeren kısa bir rapor hazırlamaları istenir. Farklılaşma kapsamında, ileri düzey öğrencilere astronot kıyafetlerinin gelişimi üzerinden itme ve momentum kavramlarını içerecek tasarım önerisi sunmaları; destek ihtiyacı olanlara ise geometrik şekiller üzerinde kütle merkezi hesaplamaları yapmaları yönlendirilir.

Sınıf defteri: Momentum; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğrencilerden momentum kavramı hatırlatılarak, sistemlerin etkileşimleri sırasında momentumun değişimine dair ön bilgilerinin paylaşılması istenir. Momentumun korunumu ilkesinin temel fiziksel prensipleri üzerinde durulur ve dersin amaçları açıklanır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen tarafından okul bahçesinde taş, top ve oyuncak araba gibi materyallerle momentumun korunumuna yönelik bir gösteri deneyi sunulur. Öğrencilerden bu deneydeki cisimlerin hareketlerini gözlemleyerek veri toplamaları (OB7) istenir.

   FİZ.12.1.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Toplanan veriler ışığında öğrencilerin farklı etkileşimlerde momentumun korunumu hakkında tahminlerde bulunmaları (KB2.12) ve bu verilere dayalı hesaplamalar yapmaları (FİZ.12.1.4.b) sağlanır.

   FİZ.12.1.4
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden çarpışma ve patlama anlarında cisimlerin hızlarını dikkate alarak momentumun korunumu hakkında gözlemlerini soru-cevap tekniğiyle açıklamaları (SDB2.1) istenir. Momentumun korunum şartı üzerinde durulur.

   FİZ.12.1.4
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler etkileşimli tahta üzerinden simülasyon ve animasyon kullanarak bir ve iki boyutta esnek/esnek olmayan çarpışmalarda momentumun korunumu gözlemlerler (OB2). Bu süreçte odaklanma (E3.2) ve analitiklik (E3.6) becerileri vurgulanır.

   FİZ.12.1.4
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden roket hareketleri veya astronot görevleri gibi farklı senaryolarda momentumun korunumu üzerine yargı bildirmeleri (FİZ.12.1.4.c) ve bu durumları grafiklerle ifade etmeleri istenir.

   FİZ.12.1.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden momentumun korunumu ile ilgili hazırlanan çalışma kâğıtlarını doldurmaları ve bir zihin haritası oluşturarak konuyu özetlemeleri istenir. Öğrenilenlerin öz değerlendirme formu ile kontrol edilmesi sağlanır.

   FİZ.12.1.4

Sınıf defteri: FİZ.12.1.4 Momentumun korunumunu veriye dayalı tahmin edebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Etkileşimli tahtada kollarını açıp kapatarak dönen bir artistik patenci görseli gösterilir (OB4). Öğretmen, dönüşün neden hızlanıp yavaşladığını sorar ve öğrencilerin tahminlerini alır (KB2.12). Bu hafta dönen cisimlerin farklı durumlarda nasıl davrandığının gözleneceği ve bu davranışı etkileyen değişkenlerin aranacağı açıklanır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, animasyon ve videolarda sunulan dönen çubuk, eğik düzlemde yuvarlanan farklı cisimler ve kapı çevirme gibi örnek olayları izler. Her olayda cismin dönmeye karşı gösterdiği direnç gözlem tablosuna yazılır (OB4). Öğretmen, izlenen olaylara ilişkin yorumlar ister ve eylemsizlik momentinin etkileri bu olaylarda belirlenir (FİZ.12.1.5.a).

   FİZ.12.1.5
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, spor ve sanat alanlarından fotoğraf ve resimlerde (jimnastikçi, seramik çarkı, dönen tabla) sunulan olayları inceler. Her durumda eylemsizlik momentinin etkisi yorumlanır ve gözlem tablosuna eklenir (OB4). Grup üyeleri farklı yorumları saygıyla dinler ve iş birliği içinde ortak bir tablo oluşturur (D14, SDB2.2) (FİZ.12.1.5.a).

   FİZ.12.1.5
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen soru cevap tekniğiyle eylemsizlik momentine etki eden değişkenlerin neler olabileceğini sorar. Öğrencilerin tahminleri etkileşimli tahtada listelenir (KB2.12). Her tahminin gözlem tablosundaki hangi duruma dayandığı tartışılır ve farklı görüşler açık fikirlilikle dinlenir (E3.5) (FİZ.12.1.5.b).

   FİZ.12.1.5
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, görsellerde yer alan farklı cisimlerin dönme hareketine odaklanarak (E3.2) kütle ve yarıçap veya uzunluk değişkenlerinin etkisini fark eder. Gruplar her görsel için kütlenin ve yarıçap ya da uzunluğun dönmeyi başlatma ve durdurma güçlüğüne etkisini çalışma kâğıdına yazar (SDB2.2). Bulgular gruplar arasında karşılaştırılır (FİZ.12.1.5.b).

   FİZ.12.1.5
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğretmen, matematiksel model kullanmadan soru cevap tekniğiyle değişen kütle ve yarıçap veya uzunluk değerlerinin eylemsizlik momenti üzerindeki etkisini sorgulatır. Kütle artırılırsa ya da yarıçap azaltılırsa dönmeye karşı direncin nasıl değişeceği öğrencilerce tahmin edilir ve gerekçelendirilir (KB2.12). Tahminler tablodaki değerlerle karşılaştırılır (OB7) (FİZ.12.1.5.b).

   FİZ.12.1.5
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrenciler bireysel olarak eylemsizlik momentinin bağlı olduğu değişkenleri ve bunların etkisini gösteren bir zihin haritası oluşturur (FİZ.12.1.5.b). Öğretmen birkaç haritayı etkileşimli tahtada paylaştırır ve açık uçlu sorularla hangi gözleme dayandıklarını yoklar. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak neleri öğrendiklerini ve hangi noktada desteğe ihtiyaç duyduklarını belirler (SDB1.2).

   FİZ.12.1.5

Sınıf defteri: FİZ.12.1.5 Eylemsizlik momentine yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada kollarını açıp kapatarak dönen bir patencinin görselini gösterir ve dönme hızının neden değiştiğini sorar. Öğrencilerin tahminleri alınır. Önceki derslerde gözlenen eylemsizlik momenti etkileri hatırlanır ve bu hafta eylemsizlik momentinin bağlı olduğu değişkenlerle ilişkisinin bulunacağı duyurulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Etkileşimli tahtada ve ders kitabında verilen veri tablosunda dönme ekseninden uzaklık sabit tutulup kütle değiştirilir. Öğrencilerden tablodaki değerleri inceleyerek kütle ile eylemsizlik momenti arasındaki ilişkiyi bulmaları istenir (OB7, E3.6). Bulunan ilişki orantı biçiminde ifade edilir (FİZ.12.1.5.b).

   FİZ.12.1.5
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   İkinci veri tablosunda kütle sabit tutulup kütlenin dönme eksenine uzaklığı değiştirilir. Öğrenciler ikili çalışarak eylemsizlik momentinin uzaklığa bağlı değişimini I = m·r² ilişkisiyle birlikte inceler ve orantısal ilişkiyi yazar (SDB2.2). Çıkarımlar sınıfta karşılaştırılır (FİZ.12.1.5.b).

   FİZ.12.1.5
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden kütle ve dönme eksenine uzaklık ile ilgili orantısal çıkarımlarını birleştirerek eylemsizlik momentinin bağlı olduğu değişkenlere ilişkin genel bir ifade yazmaları istenir. İfadeler etkileşimli tahtada okunur ve sınıfça düzeltilir (SDB2.1, FİZ.12.1.5.c).

   FİZ.12.1.5
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, kütle ve uzaklığın değiştiği yeni durumlar verir. Öğrencilerden genellemelerini kullanarak eylemsizlik momentinin kaç katına çıkacağını ya da azalacağını tahmin etmeleri istenir (KB2.12). Tahminler gerekçeleriyle paylaşılır (FİZ.12.1.5.c).

   FİZ.12.1.5
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilere eylemsizlik momentine etki eden değişkenler arasındaki orantısal çıkarımlarını değerlendirebilmeleri için açık uçlu sorulardan oluşan bir test verilir. Öğrenciler yanıtlarını bireysel olarak yazar (SDB1.2). Yanıtlar daha sonra ikili olarak paylaşılır (D14, FİZ.12.1.5.c).

   FİZ.12.1.5
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden eylemsizlik momenti, kütle, uzaklık, tork ve açısal momentum kavramlarını birbirine bağlayan bir zihin haritası oluşturmaları istenir ( verilmediğinden bağ kurma yönergeyle yapılır). Açık uçlu soru yanıtları dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurur (SDB1.1, FİZ.12.1.5.c).

   FİZ.12.1.5

Sınıf defteri: FİZ.12.1.5 Eylemsizlik momentine yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, Dünya Engelliler Günü (3 Aralık) kapsamında tekerlekli sandalyeyle dönüş yapan bir sporcunun görselini etkileşimli tahtada gösterir (OB4, D14). Öğrencilerden sporcunun dönüşünü hızlandırmak ya da yavaşlatmak için neler yapabileceğini tahmin etmeleri istenir (KB2.12). Dersin, dönen cisimlerin açısal momentumunun bağlı olduğu değişkenleri gözlemleme ve aralarındaki ilişkiyi bulma üzerine kurulduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Soru cevap tekniğiyle öğrencilerin momentum, açısal hız ve eylemsizlik momenti ile ilgili ön bilgileri hatırlatılır; öğrencilerden bu kavramları günlük örneklerle açıklamaları istenir. Tanımlar ve birimler etkileşimli tahtada bir zihin haritasında toplanır. Harita, açısal momentumun hangi niceliklerle ilişkili olabileceğine dair ilk tahminlerle genişletilir (FİZ.12.1.6.a).

   FİZ.12.1.6
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler ders kitabındaki ve görsel kaynaklardaki dönen cisim örneklerini (dönen tekerlek, kollarını açıp kapayan patenci, dönen gezegen) ikili gruplarda inceler. Her örnek için dönmeyi etkileyebilecek özellikler listelenir; öğrencilerden bu özelliklerden biri değiştiğinde dönmenin nasıl değişeceğini tahmin etmeleri istenir (KB2.12). Listeler paylaşılarak ortak bir değişken listesi oluşturulur (FİZ.12.1.6.a).

   FİZ.12.1.6
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, buz pateni sporcusunun dönme hareketini gösteren animasyon ve videoyu etkileşimli tahtada sunar; farklı cisim ve hareketlilerin açısal momentumunun korunduğunu gösteren görselleri ekler (OB4). Öğrenciler sporcunun kol ve bacak konumuna ve dönüş hızına dikkat ederek gözlemlerini yazar. Soru cevap tekniğiyle açısal momentuma etki eden değişkenler tanımlanır (FİZ.12.1.6.a).

   FİZ.12.1.6
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden tanımlanan değişkenlerin büyüklükleri hakkında yargıda bulunmaları istenir; örneğin kollar açıldığında hangi niceliğin arttığı, hangisinin azaldığı sorulur (FİZ.12.1.6.a). Yargılar gerekçeleriyle gruplarda tartışılır (SDB2.1, SDB2.2). Öğretmen, dönen bir cismin eylemsizlik momenti ve açısal hız değerlerini içeren bir veri tablosunu tahtada sunar (OB7).

   FİZ.12.1.6
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler tablodaki değerlerle açısal momentumu hesaplar; önce eylemsizlik momenti sabit tutulup açısal hız değiştiğinde, sonra açısal hız sabit tutulup eylemsizlik momenti değiştiğinde açısal momentumun nasıl değiştiği incelenir (OB7). Sonuçlar grafikle gösterilir ve yorumlanır. Öğrencilerden açısal momentum ile bağlı olduğu değişkenler arasındaki ilişkiyi L = I·ω biçiminde ifade etmeleri istenir (FİZ.12.1.6.b).

   FİZ.12.1.6
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden L = I·ω ilişkisini ve açısal momentumun bağlı olduğu değişkenleri zihin haritasında özetlemeleri istenir (FİZ.12.1.6.b). Çalışma Kâğıdı/Yaprağı'ndaki açık uçlu sorular bireysel yanıtlanır; yanıtlar Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir. Öğrenciler Öz Değerlendirme Formu'nu doldurarak neyi öğrendiklerini ve hangi konuda desteğe ihtiyaç duyduklarını yazar (SDB1.1).

   FİZ.12.1.6

Sınıf defteri: FİZ.12.1.6 Açısal momentumun korunumuna yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, İnsan Hakları ve Demokrasi Haftası'na değinerek farklı görüşlerin saygıyla dinlenmesinin bilimsel tartışmada da gerekli olduğunu belirtir (D14). Önceki haftada gözlenen, açısal momentumun bağlı olduğu değişkenler etkileşimli tahtada kısaca hatırlatılır. Bu haftada değişkenler arasındaki ilişkinin bulunacağı ve açısal momentumun korunumunun genelleneceği söylenir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen etkileşimli tahtada dönen cisim benzetimi ya da videosu gösterir ve kütlenin dönme eksenine uzaklığı değiştirildiğinde dönme hızının nasıl değişeceğini öğrencilere tahmin ettirir (KB2.12). Öğrenciler soru cevap tekniğiyle eylemsizlik momenti ve açısal hız büyüklüklerini karşılaştırır. Gözlem verileri çalışma kâğıdındaki tabloya yazılır (OB7) (FİZ.12.1.6.b).

   FİZ.12.1.6
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden tablodaki verilerde bir değişken artarken diğerinin nasıl değiştiğini ikişerli gruplarla karşılaştırmaları istenir. Öğretmen, 'Eylemsizlik momenti artırıldığında açısal hız ve açısal momentum nasıl değişir?' gibi sorularla yönlendirir. Öğrenciler değişkenler arasındaki ilişkiyi matematiksel model kullanmadan sözel olarak ifade eder (E3.6) (FİZ.12.1.6.b).

   FİZ.12.1.6
4. Uygulama35 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler buz patencisi, dalış sporcusu ve dönen sandalye örneklerini gruplar hâlinde tartışır. Her örnekte açısal momentumun değişip değişmediği görsel ve videolar üzerinden incelenir (SDB2.2, OB4). Öğretmen matematiksel model kullanmaz; gruplar örnekler arasındaki ortak durumları belirler (FİZ.12.1.6.c).

   FİZ.12.1.6
5. 35 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, gözleme dayalı olarak (E3.6) açısal momentumun korunumunu bağlı olduğu değişkenler üzerinden genelleyerek ifade eder. Öğretmen, kavram haritası şablonundan yararlanarak açısal momentumun korunumuna yönelik zihin haritasını sınıfla birlikte oluşturur. Öğrenciler diğer gruplarca ortaya konan farklı genellemeleri açık fikirlilikle dinler (E3.5, SDB2.1) (FİZ.12.1.6.c).

   FİZ.12.1.6
6. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden zihin haritasını bireysel olarak tamamlamaları ve çalışma kâğıdındaki açık uçlu soruları yanıtlamaları istenir. Öğretmen, 'Dönen bir sistemde eylemsizlik momenti azalırsa açısal hız neden artar?' gibi sorularla genellemelerin gerekçelendirilmesini sağlar. Çalışmalar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir; öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurur (SDB1.1, SDB1.2) (FİZ.12.1.6.c).

   FİZ.12.1.6

Sınıf defteri: FİZ.12.1.6 Açısal momentumun korunumuna yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, tükenmez kalemin yayını sıkıştırarak gösterir ve bırakıldığında yayın neden eski hâline döndüğünü sorar. Öğrencilerden tahminlerini eşleriyle paylaşmaları istenir (SDB2.1). Öğretmen, 'Yayı iki kat uzatmak için uygulanan kuvvet nasıl değişir?' sorusunu tahtaya yazar (E3.8). Haftanın amacı paylaşılır: yay sabitini bulabilecekleri bir deney tasarlamak ve verileri grafikle analiz etmek.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, bisiklet, motosiklet ve arabaların amortisörleri ile kalem, kapı kolu ve zımba gibi aletlerin görsellerini etkileşimli tahtada gösterir ve günlük hayatta farklı yaylara ihtiyaç duyulmasının nedenlerini sorar (OB4). Beyin fırtınası ya da tartışma yöntemiyle öğrencilerin birbirleriyle etkileşim kurması sağlanır (SDB2.1). Öğrencilerden görsellerle ilgili merak ettikleri soruları sormaları istenir (E3.8).

   FİZ.12.2.1
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, farklı sertlikteki yayların karşılaştırılabileceği araçlar ve aletlerle ilgili problem durumu içeren bir senaryo paylaşır. Öğrenciler öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılır (SDB2.2). Gruplardan belirli bir süre içinde kuvvet, yayın sertliği ve yaydaki uzanım miktarı değişkenleri üzerine fikir alışverişi yaparak senaryoya uygun bir problem cümlesi yazmaları istenir (FİZ.12.2.1.a).

   FİZ.12.2.1
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar, ortak görev bilinci içinde (D16.3) problem durumuna ilişkin kuvvet ve yaydaki uzanım değişkenlerini kullanarak yay sabitinin büyüklüğünü bulabilecekleri bir deney tasarlar (SDB1.2, FİZ.12.2.1.a). Tasarımda kontrol edilecek, değiştirilecek ve ölçülecek değişkenler belirlenir. Gruplar hipotezlerini kurar ve deney düzeneğinin çizimini hazırlar.

   FİZ.12.2.1
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, deney malzemelerini kullanarak düzeneği kurar; farklı sertlik ve uzunluktaki yaylara farklı kuvvetler uygulayıp uzanım miktarlarını ölçer (FİZ.12.2.1.a). Ölçüm sonuçları her yay için ayrı bir tabloya kaydedilir (OB7). Öğretmen ölçüm hatalarını gruplarla birlikte gözden geçirir.

   FİZ.12.2.1
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Gruplardan her yay için kuvvet ve uzanım grafiğini çizmeleri ve tablo ile grafiği birlikte kullanarak analiz etmeleri istenir (E3.6, OB7, FİZ.12.2.1.b). Farklı yayların grafikleri aynı eksende karşılaştırılarak yay sabitinin büyüklüğü ile grafiğin eğimi arasındaki ilişki yorumlanır (KB2.16.1). Gruplar, hipotezlerinin verilerle örtüşüp örtüşmediğini tartışır.

   FİZ.12.2.1
7. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplar, deney tasarımlarını ve grafik analizlerini performans görevi olarak sunar; diğer gruplar akran değerlendirme formunu doldurur (FİZ.12.2.1.b). Öğretmen, farklı yaylar için kuvvet ve uzanım grafiklerinin analizini açık uçlu, kısa cevaplı ve eşleştirme sorularından oluşan çalışma kâğıdıyla yoklar. Çalışmalar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir.

   FİZ.12.2.1

Sınıf defteri: FİZ.12.2.1 Yay sabitini tanımlamak için deney yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada bir yaya farklı kütleler asıldığında yayın uzadığını gösteren bir görsel ya da kısa bir deney düzeneği sunar. Öğrencilerden 'Yaya uygulanan kuvvet arttıkça uzanım nasıl değişir?' sorusuna tahminlerini yazmaları istenir (E3.8). Tahminler sınıfla paylaşılır ve bu tahminlerin ders boyunca verilerle sınanacağı belirtilir (E3.6).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplar hâlinde deney malzemesiyle yaya farklı kütleler asar; kuvvet (F) ve uzanım (x) değerlerini ölçerek tabloya kaydeder (KB2.8, OB7). Deney yapılamayan gruplara hazır veri seti verilir. Verilerin dikkatle ve dürüstçe kaydedilmesi istenir (D6) (FİZ.12.2.2.a).

   FİZ.12.2.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar tablodaki verileri F–x grafiğine aktarır ve F/x oranlarını hesaplayarak örüntüyü belirler (OB4, E3.6). Öğrencilerden bulunan örüntüyü Hooke Yasası'nı gösteren F = k·x bağıntısıyla ifade etmeleri ve k değerini grafiğin eğiminden yorumlamaları istenir (KB2.16.1). Modeller etkileşimli tahtada karşılaştırılır (FİZ.12.2.2.a).

   FİZ.12.2.2
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler oluşturdukları modeli kullanarak farklı kuvvet ve uzanım değerleri için bilinmeyen niceliği hesaplar; hesaplamalar farklı yaylara ait yeni veri setleriyle tekrar edilir (E1.3). Sonuçlar ölçülen değerlerle karşılaştırılır ve farklar tartışılır (E3.6) (FİZ.12.2.2.b).

   FİZ.12.2.2
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler ikili çalışarak hesaplama sonuçlarından yay sabitine ilişkin genelleme cümleleri yazar. Her genellemenin hangi verilerle desteklendiği belirtilir ve genellemeler sınıfta paylaşılır (KB2.16.1, SDB2.1, SDB2.2) (FİZ.12.2.2.b).

   FİZ.12.2.2
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğretmen, yay sabitine ilişkin matematiksel hesaplamalardan oluşan açık uçlu sorulardan bir test verir; öğrenciler bireysel çözer. Çözümlerde işlem basamaklarının yazılması ve birimlerin kullanılması istenir (E3.2). Çözümler eşleşen arkadaşla karşılaştırılarak hatalar düzeltilir (SDB1.2) (FİZ.12.2.2.b).

   FİZ.12.2.2
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğretmen, tablo, grafik ve genelleme cümlelerini etkileşimli tahtada özetleyerek modelden genellemeye giden yolu tartıştırır. Öğrencilerden kısa cevaplı soruları yanıtlamaları ve çalışma kâğıdındaki hesaplamalarını kontrol listesiyle gözden geçirmeleri istenir. Açık uçlu soruların yanıtları dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir; öğrenciler hatalarının nedenlerini yazar (SDB1.3) (FİZ.12.2.2.b).

   FİZ.12.2.2

Sınıf defteri: FİZ.12.2.2 Yay sabitinin matematiksel modeline ilişkin tümevarımsal akıl…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, Yılbaşı hediyesi olarak kullanılan kurmalı oyuncakları örnek vererek öğrencilerden yaylı mekanizmaların günlük yaşamdaki kullanım alanlarını söylemelerini ister. Etkileşimli tahtada yaylı sistemlere ilişkin görseller gösterilir (OB4). Ardından dersin amacı olarak kuvvet-uzanım grafiğinden yayın esneklik potansiyel enerjisine ulaşılacağı paylaşılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, Türkiye'yi temsil eden Türk millî sporcuların okçulukta şampiyon olduğu bir videoyu izletir veya bu konuda görseller sunar (D13.2, D19.2). Öğrencilerden videodaki yayın gerilme durumunu gözlemlemeleri ve sporcunun yayı nasıl kullandığını betimlemeleri istenir (OB4). Gözlemler tahtaya yazılır (FİZ.12.2.3.a).

   FİZ.12.2.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Beyin fırtınası tekniğiyle öğrencilerden bir yay ile oku en uzağa atabilmek için sistemde hangi değişikliklerin yapılması gerektiği konusunda fikir yürütmeleri istenir (E3.11). Yayın daha fazla gerilmesi ile okun hızı arasındaki ilişki sorgulanır ve öğrenciler gerekçeleriyle tahminde bulunur (KB2.8). Fikirler değişken listesi hâlinde tahtada toplanır (FİZ.12.2.3.a).

   FİZ.12.2.3
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden kurmalı oyuncaklarda kullanılan kurma mekanizmasının kurulma miktarının oyuncağın hareketinde oluşturacağı değişiklikleri açıklamaları istenir. İkili çalışan öğrenciler açıklamalarını yazılı olarak ifade eder (SDB2.1). Bu açıklamalar, yayın uzama veya sıkışma miktarına etki eden değişkenlerin belirlenmesine zemin hazırlar (FİZ.12.2.3.a).

   FİZ.12.2.3
5. 30 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar hâlinde yayın uzama veya sıkışma miktarına etki eden değişkenleri belirlemek için bir deney tasarlanır (SDB1.2) ya da simülasyondan yararlanılır. Aynı yay üzerine farklı kuvvetler uygulanarak yayın boyundaki değişimler ölçülür ve kuvvet-uzanım tablosuna kaydedilir (OB7). Ölçümler olduğu gibi yazılır (D6), görevler grup içinde paylaşılır (SDB2.2) (FİZ.12.2.3.a).

   FİZ.12.2.3
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden tablodaki verilerle kuvvet-uzanım grafiğini çizmeleri istenir (OB7). Grafiğin eğiminin ve grafik altında kalan alanın neyi temsil ettiği yorumlanır. Öğrencilerden bu çıkarımdan yola çıkarak yayın esneklik potansiyel enerjisinin matematiksel modeline ulaşmaları istenir (KB2.16.1) (FİZ.12.2.3.a).

   FİZ.12.2.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden ulaştıkları matematiksel modeli ve bu modele hangi adımlarla ulaştıklarını çalışma kâğıdına yazmaları istenir. Öğretmen, kısa cevaplı ve açık uçlu sorularla kuvvet-uzanım grafiği ile esneklik potansiyel enerjisi arasındaki ilişkiyi yoklar. Grup çalışmaları kontrol listesi ve dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir; öğrenciler kendi katkılarını gözden geçirir (SDB1.3) (FİZ.12.2.3.a).

   FİZ.12.2.3

Sınıf defteri: FİZ.12.2.3 Yayın Esneklik potansiyel enerjisinin matematiksel modeline ilişkin…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada gerilmiş ve sıkıştırılmış yayların görsellerini gösterir. Öğrencilerden 'Yay sabiti ve uzanımı farklı yaylarda depolanan enerji aynı bağıntıyla hesaplanabilir mi?' sorusuna tahminlerini gerekçesiyle defterlerine yazmaları istenir. Birkaç öğrencinin tahmini dinlenir ve bağıntının bu derste farklı veri setleriyle sınanarak genelleneceği belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Önceki derslerde kuvvet-uzanım grafiğinden ulaşılan Ep = ½·k·x² bağıntısı kısaca hatırlatılır. Gruplar deney malzemesi veya simülasyonla farklı yay sabitli en az iki yay için kuvvet ve uzanım verilerini toplayıp tabloya işler ve kuvvet-uzanım grafiklerini çizer (OB7). Her yay için grafikten üç farklı uzanımdaki enerji değeri hesaplanır (FİZ.12.2.3.b).

   FİZ.12.2.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar kendi veri setlerindeki enerji değerlerini uzanımın karesiyle ilişkilendiren Ep–x² grafiğini çizer. Grafiğin doğrusal çıkıp çıkmadığı ve eğiminin ½·k değerine eşit olup olmadığı sorgulanır (E3.8). Farklı grupların sonuçları karşılaştırılarak ortak örüntü belirlenir ve bağıntının her veri setinde geçerli olduğu tümevarımla ifade edilir (KB2.16.1, FİZ.12.2.3.b).

   FİZ.12.2.3
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere yay sabiti ve uzanım değerleri farklı olan veri setleri verilir; esneklik potansiyel enerjileri bireysel olarak hesaplanır. Uzanım iki katına çıkarıldığında ya da yay sabiti değiştirildiğinde enerjinin nasıl değiştiği tabloda gösterilir. Elde edilen sonuçlardan matematiksel model genellenir (FİZ.12.2.3.b).

   FİZ.12.2.3
5. 35 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler bireysel ya da ikili gruplar hâlinde iş birliği içinde (SDB2.2) performans görevi olarak yayın esneklik potansiyel enerjisiyle hareket eden bir araba veya gemi modelini STEM döngüsü çerçevesinde tasarlar (D3.3, SDB1.2). Yayın depolayacağı enerji hesaplanır; sürtünme kuvvetinin yaptığı iş ve verim dikkate alınarak modelin alacağı yol tahmin edilir. Model denenir ve sonuç hesaplanan değerle karşılaştırılır (FİZ.12.2.3.b).

   FİZ.12.2.3
6. 15 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilere öz değerlendirme formu dağıtılır; modelin hazırlanma süreci, hesaplamalardaki güçlükler ve genellemeye ulaşma durumu forma yazılır. Öğrencilerden öğrenme durumlarını geliştirmeye yönelik görüşlerini eşleriyle paylaşmaları istenir (SDB1.3). Paylaşımlarda genellemeye ulaşma süreci değerlendirilir (FİZ.12.2.3.b).

   FİZ.12.2.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden açık uçlu maddelerden oluşan kısa bir testte farklı yay sabiti ve uzanım değerleriyle esneklik potansiyel enerjisi hesaplamaları yapmaları istenir. Performans görevleri dereceli puanlama anahtarı ve akran değerlendirme formuyla değerlendirilir. Öğretmen, Ep = ½·k·x² bağıntısının farklı veri setlerinde geçerli olduğunu sonuç olarak tahtada özetler (FİZ.12.2.3.b).

   FİZ.12.2.3

Sınıf defteri: FİZ.12.2.3 Yayın Esneklik potansiyel enerjisinin matematiksel modeline ilişkin…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada aniden frene basan bir aracın görüntüsünü gösterir. Öğrencilerden aracın neden durduğunu ve bu sırada hangi enerji dönüşümünün gerçekleştiğini sorgulamaları istenir (KB2.8). Enerji Tasarrufu Haftası kapsamında sürtünmeyle ısıya dönüşen enerjinin tasarruf (D17) açısından önemi vurgulanır. Dersin hedefi, sürtünme kuvvetinin yaptığı işi gözlemlemek ve matematiksel olarak modellemek olarak paylaşılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Tahmin et-gözle-açıkla yöntemi başlatılır. Öğrencilerden aynı yolda giden araçların frene basıldığında durma mesafelerini hangi etmenlerin (ilk hız, kütle, zemin türü) etkileyeceğini bireysel olarak tahmin edip gerekçesiyle yazmaları istenir. Tahminler etkileşimli tahtada toplanır (FİZ.12.2.4.a).

   FİZ.12.2.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler mevcut bilgilerinden yola çıkarak kinetik enerji ve iş kavramlarını kullanıp düşüncelerini gruplarında ifade eder (SDB2.1). Gruplar, tahminlerini sınayabilecekleri bir gözlem planı (hangi nicelik değiştirilecek, hangisi sabit tutulacak, neler ölçülecek) hazırlar ve sınıfla paylaşır (E3.8). Planlar karşılaştırılarak ortak bir gözlem planı belirlenir (FİZ.12.2.4.a).

   FİZ.12.2.4
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden tahta blok gibi bir cismi yatay zeminde farklı ilk hızlarla harekete geçirip aldığı yolları gözlemlemeleri, ölçmeleri ve tabloya kaydetmeleri istenir. Ölçümler, ilk hız ile alınan yol arasındaki ilişki açısından incelenir (OB7, FİZ.12.2.4.a).

   FİZ.12.2.4
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler cismin kinetik enerji değişimi hakkında beyin fırtınası yapar. Cismin durma nedeniyle ilgili benzer örnekler (kaykay, bisiklet freni, kızak) verilerek düşünceler birbirleriyle paylaşılır (D15.1, SDB2.1). Örneklerde enerjinin nereye gittiği sorgulanır (FİZ.12.2.4.a).

   FİZ.12.2.4
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler simülasyon veya animasyon yardımıyla sürtünme kuvvetinin yaptığı işi gözlemler. Farklı ilk hız ve kütle değerleri için kinetik enerji değişimi, sürtünme kuvveti ve alınan yol verileri tabloya yazılır; tablodan yola çıkarak sürtünme kuvvetinin yaptığı işin Ws = −f·Δx ve Ws = ΔEk biçiminde modellenmesi sağlanır (KB2.16.1, FİZ.12.2.4.b).

   FİZ.12.2.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıdındaki kısa cevaplı ve eşleştirme sorularını yanıtlayarak gözlemlerini ve modelledikleri bağıntıyı sınamaları istenir. Açık uçlu soruyla sürtünme kuvvetinin yaptığı işin neden negatif olduğu ve kinetik enerji değişimiyle ilişkisi sorulur; yanıtlar Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir. Öğrenciler birbirlerinin çalışmasını Akran Değerlendirme Formu ile gözden geçirir (SDB2.2). Model özetlenir (FİZ.12.2.4.b).

   FİZ.12.2.4

Sınıf defteri: FİZ.12.2.4 Sürtünme kuvvetinin yaptığı işe yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, itilen bir kutunun yüzeyde yavaşlayarak durmasını gösteren günlük hayat örneğini etkileşimli tahtada yansıtır. Öğrencilerden önceki gözlemlerini hatırlayarak bu sürede kinetik enerjinin nasıl değiştiğini söylemeleri istenir (SDB1.3). Sürtünme kuvvetinin yaptığı işin nasıl hesaplanabileceği sorusu açık bırakılır ve bu haftanın işi modelleme ve genelleme çalışması olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Gözlem sonuçlarına dayanarak cisimlerin kinetik enerjileri ile sürtünme kuvvetinin yaptığı iş arasında ilişki kurulur. Öğrenciler ikişerli çalışarak sürtünme kuvveti, yol ve kinetik enerji değişimi arasındaki bağıntıyı yazar ve W = −f · x biçiminde matematiksel model oluşturur (SDB2.2). Modeldeki işaretin ve birimin anlamı tartışılır (FİZ.12.2.4.b).

   FİZ.12.2.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere kütle, yol ve sürtünme değerlerinin farklı olduğu hazır veri setleri verilir. Veriler tablo ve grafikle incelenerek sürtünme kuvvetinin yaptığı işin hangi niceliklere bağlı olduğu belirlenir (OB7). Modelin bütün durumlar için geçerli olup olmadığı sorgulanır ve genel bir sonuç cümlesi yazılır (KB2.16.1) (FİZ.12.2.4.c).

   FİZ.12.2.4
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Matematiksel hesaplamalar için açık uçlu maddelerden oluşan test uygulanır; öğrenciler modeli farklı yol, kütle ve sürtünme değerleri için kullanır. Çözümlerde işlem basamakları ve birimler yazılır, sonuçlar ikişerli eşleşerek karşılaştırılır (E3.6). Farklı sonuç çıkan maddelerde model yeniden sınanır (FİZ.12.2.4.c).

   FİZ.12.2.4
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden sürtünme kuvvetinin yaptığı işin azaltılmasına yönelik araştırma yaparak bireysel poster hazırlamaları istenir (OB1). Posterde modelin sonucu ve işi azaltma yolları gösterilir; günlük hayatta tasarruf sağlanmasının (D17.2) sürdürülebilirlik bilinci kazandırılması (OB8) açısından önemine vurgu yapılır (FİZ.12.2.4.c).

   FİZ.12.2.4
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Posterler sınıfa asılır; öğrenciler galeri gezisiyle diğer posterleri inceler ve en az iki poster hakkında akran değerlendirme formuna geri bildirim yazar (SDB2.1). İnceleme sonunda öğrencilerden posterlerdeki işi azaltma önerilerinden birini genel sonuçla ilişkilendirmeleri istenir (FİZ.12.2.4.c).

   FİZ.12.2.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıdındaki kısa cevaplı ve eşleştirme sorularını yanıtlamaları istenir; sorular W = −f · x modelini ve genellemeyi kapsar. Posterler dereceli puanlama anahtarı ve kontrol listesiyle, akran değerlendirme formundaki geri bildirimlerle birlikte değerlendirilir. Öğrencilerden sürtünme kuvvetinin yaptığı iş için ulaştıkları genel sonucu tek cümleyle yazmaları istenir (SDB1.3).

   FİZ.12.2.4

Sınıf defteri: FİZ.12.2.4 Sürtünme kuvvetinin yaptığı işe yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, önceki haftada çalışılan sürtünme kuvvetinin yaptığı işi pürüzlü yüzeyde kayan bir cisim örneğiyle kısaca hatırlatır. Etkileşimli tahtada eğik düzlemin tepesinden bırakılan bir cismin görseli gösterilir ve 'Cismin enerjisine ne olur?' sorusu sorulur. Öğrencilerin ilk tahminleri tahtaya yazılır (E3.8). Derste enerjinin dönüşümü ve korunumunun inceleneceği belirtilir ve ders kitabında ilgili sayfa açtırılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler dörder kişilik gruplara ayrılır. Etkileşimli tahtadaki sürtünmenin ihmal edildiği eğik düzlem görseli üzerinden, tepeden bırakılan cismin aşağı kayarken enerjisinin nasıl dönüştüğü ve toplam enerjisinin ne olduğu grup içinde tartışılır (SDB2.2). Gruplar görüşlerini kısa bir şemayla kâğıda çizer (FİZ.12.2.5.a).

   FİZ.12.2.5
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Aynı eğik düzlem bu kez sürtünmenin edildiği durum için ele alınır. Gruplardan cismin enerjisindeki farkın nereye gittiğini ve iki durumun benzer ile farklı yönlerini sorgulamaları istenir (KB2.8). Gruplar bulgularını sınıfa sunar, diğer gruplar farklı görüşleri açık fikirlilikle dinler (E3.5) (FİZ.12.2.5.a).

   FİZ.12.2.5
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Tartışma sonucunda öğrencilerden enerji dönüşümünün özelliklerini kendi cümleleriyle tanımlamaları istenir. Enerji dönüşümleri güneş enerji sistemleri ve elektrikli arabalar üzerinden örneklendirilir. Elektrik enerjisinin diğer enerji türlerine dönüşümü elektrikli ısıtıcı örneğiyle açıklanır ve tanımlar çalışma kâğıdına yazılır (FİZ.12.2.5.a).

   FİZ.12.2.5
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler dijital içerikteki enerji dönüşümü simülasyonunu veya animasyonunu çalıştırır. Başlangıç ve son durumdaki enerji türleri ile enerji değerleri gözlenir. Enerjinin korunumuna yönelik veriler toplanır (OB7) (FİZ.12.2.5.b).

   FİZ.12.2.5
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Toplanan veriler çalışma kâğıdındaki tabloya sorumlulukla ve dürüstçe kaydedilir (E2.2). Farklı başlangıç koşulları için simülasyon yinelenerek en az üç ölçüm yazılır (KB2.16.1). Eşler birbirinin tablosunu kontrol listesiyle gözden geçirir (FİZ.12.2.5.b).

   FİZ.12.2.5
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrenciler çalışma kâğıdındaki veri tablosunu tamamlar ve kısa cevaplı sorulara yanıt verir. Kayıtların eksiksizliği kontrol listesiyle, enerji dönüşümünü açıklamaları açık uçlu soruyla değerlendirilir. Öğretmen, toplanan verilerin enerjinin korunumu hakkında ne gösterdiğini sınıfla birlikte özetler. Öğrencilerden bugün neyi öğrendiklerini bir cümleyle yazmaları istenir (SDB1.1).

   FİZ.12.2.5

Sınıf defteri: FİZ.12.2.5 Enerjinin dönüşümü ve korunumuna ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme; değerlendirme