1. Hafta — 14-18 Eylül — Tema: Demiryolu Sektör Yapısı Dolu
- Ders
- Raylı Sistem Bilgisi
- Sınıf
- 9. Sınıf
- Tema / Ünite
- Demiryolu Sektör Yapısı
- Konu
- Raylı Sistemlerin Tarihsel Gelişimi
- Süre
- 2 ders saati (80 dk)
- Tarih
- 14-18 Eylül
- Hafta
- 1. Hafta
- Belirli Gün ve Haftalar
- 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü, Gaziler Günü (19 Eylül)
Öğrenme Çıktıları ve Süreç Bileşenleri MEB
Tema Özeti MEB
Demiryolu sektörünün hiyerarşik yapısını sınıflandırabilme
Programlar Arası Bileşenler MEB
Alan Becerileri MEB
Raylı sistemlerde temel kavramları, yol bileşenlerini, sinyalizasyon, haberleşme ve enerji sistemlerini ayırt etme
Diğer Derslerle İlişki MEB
Matematik, Fizik, Bulunması Gereken Bilgiler ders(ler)i ile ilişkilendirilir.
Öğrenme Kanıtları (Ölçme ve Değerlendirme) MEB
- Kısa Cevaplı Sorular
- Bağlama Dayalı Sorular
- Dereceli Puanlama Anahtarı
- Gözlem Formu
- Öz Değerlendirme Formu
- Akran Değerlendirme Formu
Öğrenci performansını değerlendirmek amacıyla ders sürecinde yürütülen öğrenme-öğretme uygulamalarına dayalı ölçme değerlendirme araçlarından yararlanılabilir. Öğrencilerin demiryolu sektör yapısı, raylı sistem araçları, yol bileşenleri ile elektrik-elektronik sistemlere ilişkin kavramsal bilgileri; kavram haritaları, karşılaştırma tabloları ve bağlam temelli kısa cevaplı sorular aracılığıyla değerlendirilebilir. Ders kapsamında gerçekleştirilen uygulama ve grup çalışmalarında öğrencilerin analiz yapma, sınıflandırma, yorumlama ve sonuç çıkarma becerileri; dereceli puanlama anahtarı, gözlem formları veya kontrol listeleri aracılığıyla izlenebilir. Öğrencilerin öğrenme süreçlerini fark etmelerine katkı sağlamak amacıyla öz değerlendirme formları kullanılabilir. Gerektiğinde akran değerlendirme formları ile öğrencilerin iş birliği ve iletişim becerileri değerlendirilebilir.
Temel Kabuller MEB
Dersin başında öğrencilerin tren, ray, istasyon işaretleri gibi temel kavramları bildikleri; metro ve banliyö yolculuklarında sinyal, anons, kapı sistemleri gibi unsurları gözlemlemiş oldukları kabul edilir.
Ön Değerlendirme Süreci MEB
Dersin başında, öğrencilerin konuya ilişkin hazır bulunuşluk düzeylerini ortaya çıkarmak amacıyla anlam çözümlemeye dayalı sorular yöneltilebilir. Örneğin öğrencilere bir tren hattı görseli gösterilerek “Bu hatta hangi sistemler çalışıyor olabilir?” sorusu sorulabilir. Öğrencilerden gelen cevaplar tahtaya yazılarak öğrencilerin konuya ilişkin ön bilgileri görünür hâle getirilebilir.
Köprü Kurma MEB
Öğrencilerin günlük yaşamda metro veya tren yolculuklarında gözlemledikleri unsurlar (örneğin sinyal ışıkları, kapı sistemleri, anonslar, enerji hatları) üzerinden konuya giriş yapılır; bu gözlemler sınıfta işlenecek teknik kavramlarla ilişkilendirilerek öğrencilerin mevcut bilgileri ile yeni öğrenmeleri arasında bağ kurmaları sağlanır.
Demiryolu Sektör Yapısı: Dersin başlangıcında öğretmen tarafından öğrencilere raylı sistemlerin dünyadaki ve Türkiye’deki tarihsel gelişimi, Sanayi Devrimi’nden günümüze ulaşım sistemlerindeki dönüşümler ve demiryolunun toplumsal yaşama etkileri görsel sunumlar eşliğinde tanıtılabilir (OB1, E1.1). Ardından öğrencilerin bu süreçleri karşılaştırarak raylı sistemlerin yaşam kalitesi, kentleşme ve enerji verimliliğine katkılarını tartışmaları sağlanır (KB2.7, E3.1). Öğretmen tarafından örnek bir zaman çizelgesi incelenip açıklama yapıldıktan sonra öğrencilerden, önemli tarihsel dönüm noktalarını kronolojik sıraya yerleştirerek “Zaman Çizelgesi Posteri” tasarlamaları beklenir. Hazırlanan posterler sınıfta sergilenir ve öğrencilerin tarihsel gelişimi kavrama düzeyleri değerlendirilebilir (KB2.5, OB4). Sonraki aşamada öğretmen, Türkiye’nin üyesi olduğu ulusal ve uluslararası demiryolu kuruluşlarını (UIC, ERA, CER vb.) açıklar. Öğrencilerden bu kuruluşların görev alanları, yetki kapsamları ve sektördeki rollerini karşılaştırmalı tablo hâlinde sınıflandırmaları istenir (OB1, KB2.6, KB2.7). Bu doğrultuda hazırlanan “Ulusal-Uluslararası Kuruluşları Sınıflandırma” tablosu, öğrencilerin bilgi toplama ve sınıflandırma becerileri yönünden değerlendirilebilir. Ardından öğrencilerden demiryolu ve kent içi raylı sistemlerde faaliyet gösteren kurum ve firmaların görev-yetki ilişkilerini inceleyerek çevrelerindeki demiryolu sektör yapısını sınıflandırmaları beklenir (KB2.4, KB2.5). Öğretmen tarafından örnek bir kurum-görev şeması incelenerek hiyerarşik yapı, yetki ve sorumluluk ilişkileri açıklanır. Bu süreçte öğrenciler, kurumlar arası işleyişi açıklayan bir “Kurum-Görev Şeması” hazırlar (OB4, KB2.4). Hazırlanan şemalar, öğrencilerin hiyerarşik yapı ve iş akışlarını kavrama düzeylerini göstermeye yönelik olarak değerlendirilebilir. Ardından öğrenciler, tren işletmeciliğinin çalışma yapısını örnek senaryolar üzerinden analiz eder; istasyon, hat, trafik ve işletme birimlerine ilişkin görev ve sorumlulukları açıklayan senaryo tabanlı çalışmalar oluşturur (SDB2.1, SDB2.2, OB2). Bu çalışmalarla öğrencilerin, görev tanımlarını ayırt etmeleri ve ilişkilendirmeleri sağlanır (KB2.7). Analize başlamadan önce öğretmen tarafından örnek bir hat üzerinden kapasite-talep ilişkisi adım adım hesaplanarak tablo ve grafik oluşturma süreci gösterilir. Uygulama aşamasında, öğretmen tarafından gösterilen örnek doğrultusunda öğrenciler, verilen bir hat senaryosu için tren sayısı, sefer sıklığı, hat uzunluğu ve talep verilerini kullanarak demiryolu kapasitesi-talep ilişkisini inceler; öğrencilerden bu analize ilişkin grafik veya tabloyu oluşturmaları istenir (KB2.9, E3.1). Öğrenciler hazırladıkları tablolar üzerinden kapasiteyi etkileyen değişkenleri açıklar ve sonuçları yorumlar (KB2.7, E3.1). Devamında öğrenciler; farklı ülkelerin demiryolu sistemlerini öğretmen tarafından belirlenen kriterler doğrultusunda inceleyerek altyapı yapıları, işletme modelleri, yüksek hızlı hat kullanımı ve sürdürülebilirlik politikaları açısından karşılaştırma yapar; bu süreçte yapay zekâ gibi dijital araçlardan yararlanarak ülke uygulamalarını analiz eden bir değerlendirme raporu hazırlar (OB1, KB2.7, E3.1). Öğretmen, öğrenme birimi sonunda sektörün geleceğine ilişkin dijitalleşme, yapay zekâ, otonom trenler, yeşil enerji ve sürdürülebilir ulaşım politikaları gibi temel eğilimleri örneklerle açıklar. Ardından öğrencilerden sektörün geleceğine yönelik “Demiryolu Vizyonu” başlıklı çalışma raporu hazırlamaları istenir. Bu raporda öğrencilerin ilgili kavramları incelemeleri ve geleceğe yönelik önerilerini sunmaları beklenir (D3.1, D3.3, OB2, KB2.6). Öğrenciler, hazırladıkları vizyon raporlarını dijital sunum olarak paylaşır; sunumlar, iletişim ve dijital okuryazarlık becerileri çerçevesinde değerlendirilebilir (SDB2.1, SDB2.2, OB4). Yapılan çalışmalar; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir.
Raylı Sistem İşletmeciliği: Öğretmen, dersin başlangıcında raylı sistem işletmeciliğinde kullanılan istasyon, hat, makas, sinyal, sefer, orer, trafik, manevra gibi temel kavramları ve terimleri örnek olay, etkileşimli video veya görseller üzerinden açıklar (OB1, E1.1). Ardından istasyon sınırları, ana hat, yan yol, sayding ve tesis birimleri; görsel, harita ve şemalar üzerinde açıklanır. İstasyon görseli üzerinden demiryolu terimlerinin öğrenciler tarafından işaretlenmesi beklenir. Raylı sistem işletmeciliğinde iş ve görevlere ait terimler, görseller eşliğinde öğretmen tarafından açıklanır. Açıklamanın ardından öğrencilerden teknik terimler bulmacasını çözerek eşleştirme yapmaları beklenir (KB2.7). Dersin devamında öğrencilerden, örnek istasyon planı üzerinde sınır ve tesisleri işaretlemeleri istenir (OB4, KB2.5). Öğretmen, orerin tanımını, amacını ve çeşitlerini açıklar; orer ve sefer tarifeleri örneklerle gösterilebilir. Ardından kalkış–varış tarifelerinde bulunması gereken bilgiler ve seyir cetveli içerikleri öğretmen tarafından tablo üzerinde gösterilebilir; örnek bir seyir cetveli doldurularak uygulamalı olarak anlatılabilir (OB4). Orer grafiği, örnek örer grafikleri, görseller veya videolar kullanılarak öğretmen tarafından açıklanır. Orer grafiği görselleri kullanılarak, orer grafiklerinde kullanılan semboller, zaman ekseni, hat ekseni ve tren hareket çizgileri açıklanabilir (OB4). Örnek bir hat için hazırlanmış orer planı sınıfça incelenir. Öğretmen tarafından, örnek bir hat için basitleştirilmiş bir orer grafiği hazırlanarak tren hareket durumları uygulamalı olarak gösterilir (KB3.1). Verilen bir hat için öğrencilerin, orer grafiği üzerinde tren hareket durumlarını belirlemeleri beklenir (KB2.4). Öğretmen tarafından sefer tarifelerinde kullanılan terimler ve hesaplamalar açıklanır. Orer planı ve sefer tarifelerinin; güvenlik, verimlilik ve enerji tasarrufu açısından demiryolu işletmeciliğine faydalarının öğrenciler tarafından araştırılması istenir. Öğretmen tarafından örnek bir sefer tarifesi hesaplaması gösterir. Ardından öğrencilerden, kent içi raylı sistemlerde sefer tarifesi hesaplamaları yapmaları beklenir (D3.2, KB2.4). Çalışma çizelgesi kavramı ve önemi öğretmen tarafından açıklanır. Ardından bir demiryolu işletmesinde çalışma çizelgelerinde yapılacak hataların sonuçları hakkında öğrencilerin düşüncelerini paylaşmaları beklenir (D3.2, KB2.4). Öğretmen, trenlerin sevk emirlerini ve trafik kurallarını sevk emri senaryoları üzerinden açıklar. Ardından öğrencilerin sevk emir senaryolarını sınıfta basit düzeyde canlandırmaları ve canlandırma sonrası standart sevk emirlerinin önemini açıklamaları beklenir (KB2.4, KB3.1). Öğretmen tarafından buluşma ve öne geçme kavramı adım adım açıklanır. Ardından, buluşma ve öne geçme durumlarından olan X ve V buluşmaları, hat diyagramı veya Orer grafikleri üzerinde gösterilebilir. Örnek bir Orer grafiğinde öğrencilerin, X ve V buluşmalarını göstermeleri beklenir (D3.2, KB2.4). Manevra iş ve işlemleri öğretmen tarafından görsellerle tanıtılabilir. Ardından öğretmen manevra emri alma-verme sürecini örnek uygulama ile gösterir. Manevrada hız ve güvenlik ilişkisi vurgulanabilir. Dersin ilerleyen aşamasında öğrencilerden, yetkili makamlardan temin edilmiş bir orer grafiğini inceleyerek grafiği okumaları beklenir (D3.2, KB2.4). Öğretmen, TMİ ve TSİ sistemlerinin temel özelliklerini, çalışma mantıklarını ve kullanım alanlarını açıklar. Ardından öğretmen tarafından mekanik sinyal kavramı, sinyal çeşitleri, sinyal lambaları ve renk dizilişleri açıklanır. Öğrencilerden, TSİ sisteminde kullanılan sinyal türlerini tanımaları; bu sinyalleri görünüşlerine, fonksiyonlarına ve kullanım yerlerine göre ayırt etmeleri ve doğru şekilde eşleştirmeleri beklenir (OB4, KB2.4). Öğretmen, sinyal dizilimi ve hat tahsisini açıkladıktan sonra, öğrencilerden örnek bir senaryo üzerinden hat üzerindeki sarı ışıkta, kırmızı ışıkta ve yeşil ışıkta nasıl hareket edilmesi gerektiğine yönelik soruları cevaplayabilmeleri beklenir (OB4, KB2.4). Öğretmen tarafından ETCS sistemi ve sistemin çalışma mantığı, görseller veya videolar aracılığıyla açıklanır. Ardından CBTC sisteminin temel yapısı ve çalışma prensibi öğretmen tarafından açıklanır. Sonrasında öğrencilerden, Türkiye’de CBTC sisteminin kullanıldığı yerleri araştırmaları beklenir (KB2.7, E3.1). Dersin sonunda öğrencilerden, kendi örnek raylı sistem hatlarını tasarlamaları ve sınıf ortamında sunmaları beklenir (KB2.4, KB3.1). Öğretmen, çağırma lambası ve zil sisteminin kullanım şeklini ve gerekçesini açıklar. Raylı sistem araçları ve tesislerindeki anons sistemleri, yolcu bilgilendirme sistemleri ve merkezî saat sistemi görsellerle tanıtılır. Sonrasında öğrencilerden, istasyon işletme senaryosu oluşturmaları ve yolcu bilgilendirme etkinliğini gerçekleştirmeleri beklenir (SDB2.1, SDB2.2, OB1). Yapılan çalışmalar; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir.
Raylı Sistem Araç Bilgisi: Öğretmen, dersin girişinde öğrencilere ulusal ve uluslararası raylı sistem örgütlerinin tren standartlarını belirleme süreçlerini tanıtır; bu kurumların tren türlerini nasıl sınıflandırdığını açıklar (OB1, E1.1). Trenin tanımı yapıldıktan sonra öğrencilerden kendilerine göre tren tanımını yapmaları; ulusal, uluslararası ve kent içi raylı sistemlerde kullanılan tren türlerine ilişkin temel özellikleri örnekler üzerinden ilişkilendirmeleri beklenebilir. (OB4, KB2.6). Ardından öğrencilerden tren türlerini bu kuruluşların standartları açısından karşılaştırmaları için sınıflandırma tablosu oluşturmaları istenebilir. Bu çalışma kapsamında öğrencilerden yük, yolcu, hızlı tren, metro, tramvay gibi tren türlerinin farklarını araştırarak karşılaştırma tablosu oluşturmaları istenebilir (KB2.5, KB2.7). Öğretmen çeken araç sınıflandırmasını, türlerini, araç dizisi oluşumunu ve numaralandırma sistemini açıklar. Öğrencilere örnek çeken araç numaraları verip numaraya göre çeken araçların teknik özelliklerinin tespit edilmesi istenebilir. Öğretmen çekilen araç sınıflandırmasını, türlerini ve numaralandırma sistemini açıklar. Öğrencilere örnek çekilen araç numaraları verilip numaraya göre çekilen araçların teknik özelliklerinin tespit edilmesi istenebilir (OB1, KB2.6). Bu aşamada öğrenciler, çeken araç-çekilen araç farklarını görev kartlarıyla gösterir; öğrencilerin araçları görev, işlev ve kullanım farklarını sınıflandırarak ilişkilendirmeleri beklenir. İlişkilendirmelerine yönelik öğretmen tarafından hazırlanan yapılandırılmış gridin öğrenciler tarafından doldurulması istenebilir (KB2.5, KB2.7). Öğretmen tarafından örnek bir tren formasyonu gösterildikten sonra öğrenciler, çeken ve çekilen araç türlerini inceleyerek tren dizisi oluşturma çalışması yapar; öğrencilerden verilen hat özelliklerine göre uygun çeken-çekilen araç tiplerini seçerek formasyon oluşturmaları beklenir. Öğretmen tarafından çekilen araçların ana parçaları tanıtılır. Araç bağlama sorunlarının tespitine geçilmeden önce öğretmen tarafından doğru bağlama sırası, güvenlik kontrolleri ve sık yapılan hatalar açıklanır. Öğrencilerin araç bağlama işleminin hatalarını olay örgüsü üzerinden tespit etmeleri istenir (D3.1, D3.4, KB3.1). Sonraki aşamada öğrencilere kent içi raylı sistemlerin ulaşımdaki yeri, kent içi raylı sistem araçlarının enerji verimliliği ve sürdürülebilir ulaşım açısından önemi ile kent içi raylı sistem araç özellikleri açıklanır. Öğrencilerin kent içi raylı sistem araçlarını (tramvay, metro, maglev, monoray, sürücüsüz metro, füniküler, teleferik) inceleyerek karşılaştırma tablosu oluşturmaları sağlanır. (OB4, KB2.7). Bu tabloya hız, kapasite, enerji türü, hat yapısı, çekiş sistemi, kullanım amacı gibi bilgilerin işlenmesi beklenir. Ayrıca öğrencilerin araç dizileri ve numaralandırma sistemi üzerinden örnek dizilerde araç tanımlama çalışmasını yapmaları sağlanır (KB2.6, OB2). Öğrenme birimi sonunda her gruptan seçtikleri bir araç türüne yönelik “Araç Türlerinin Görev, Kapasite ve Enerji Farkları” başlıklı bir analiz raporu hazırlaması istenir (E3.1, KB3.1). Bu raporda aracın teknik özellikleri, enerji kullanımı, yolcu kapasitesi, sürdürülebilirlik özellikleri, maliyet ve işletme avantajları gibi başlıklar incelenir. Öğrencilerden raporu dijital sunumla paylaşarak “Hangi araç türü, hangi işletmeye daha uygundur?” sorusunu gerekçeleriyle açıklamaları beklenir (OB2, SDB2.2). Yapılan çalışmalar; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi ölçme araçlarından uygun olanlarla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmaları için akran ve grup değerlendirme formları kullanılabilir.
Raylı Sistem Yol Bilgisi: Öğretmen dersin başlangıcında öğrencilere demiryolunun tanımını ve yol teşkilatını açıklayarak hat, güzergâh, kesit, dolgu, şev, eğim gibi temel teknik kavramları görseller üzerinden tanıtabilir (OB1, E1.1). Demiryolu yapımında proje ve inşa kavramları öğretmen tarafından açıklandıktan sonra öğrencilerden Türkiye’deki ulusal demiryolu kuruluşunun demiryolu bakım organizasyon şemalarını araştırmaları ve sınıfta sunmaları beklenir (OB1, E1.1, KB2.6). Demiryolu projelerinde kullanılan teknik kavramlar öğretmen tarafından açıklanır. Öğrencilerden basit eğim hesabı yapmaları istenir. Ardından öğrencilerin demiryolu teknik kavramlarını içeren görselleri eşleştirerek ilgili kavramları belirlemeleri beklenir (OB4, KB2.5). Yol teşkilatı numaralandırmasının amaçları öğretmen tarafından açıklandıktan sonra öğrencilerden Türkiye’deki ulusal demiryolu ağında kullanılan yol teşkilatı numaralandırma sistemini araştırmaları ve sınıfta sunmaları beklenir (KB2.6). Dersin devamında öğretmen gabari kavramını açıklayarak TS, UIC ve metro gabarileri arasındaki farklılıkları karşılaştırır. Öğrencilerden otomatik gabari ölçüm sistemlerini araştırmaları, farklı gabari türlerini örnek çizimler ile göstermeleri ve karşılaştırmaları istenir (OB4, KB2.7). Öğretmen tarafından altyapı (zemin, taban, drenaj yapıları vb.) ve üstyapı (balast, travers, ray, bağlantı elemanları vb.) kavramları açıklanır. Ardından öğrencilerin altyapı ve üstyapı bileşenlerini görseller üzerinden eşleştirerek belirlemeleri beklenir (KB2.5, OB1). Öğrenciler bu elemanların çevresel sürdürülebilirlik ve geri dönüşüm açısından önemini tartışırlar (D17.2). Bu aşamada öğretmen, balastlı ve balastsız yol tiplerinin yapısal farklılıklarını da açıklar. Öğretmen tarafından örnek bir kesit çizimi gösterildikten sonra öğrencilerden balastlı ve balastsız yol kesitlerini karşılaştırmaları; malzeme, bakım ve dayanıklılık açısından farklılıklarını tablo hâline getirmeleri beklenir (KB2.4, KB2.7, OB4). Dersin sonunda öğrencilerden yol bileşenleri maketi hazırlamaları beklenir (OB4, SDB2.2, D17.2, D7.3). Öğretmen tarafından demiryolu makasları, makas bölümleri ve makas çeşitleri açıklanır. Öğrenciler makasların tanımı, görevleri ve bölümlerini inceler; limit taşlarının önemini öğretmen rehberliğinde tartışırlar. Ardından öğrencilerin makas türlerini görseller üzerinden belirlemeleri ve göstermeleri beklenir (KB2.5, OB1). Makaslarda deray olayına neden olabilecek durumlar öğretmen tarafından açıklanır. Örnek deray vakaları incelendikten sonra öğrencilerin görsellerden yararlanarak deray olayının nedenlerini açıklamaları beklenir. Ayrıca makaslarda deray riskini artıran hatalı koşulların belirlenmesine yönelik etkinlikler senaryo çalışmalarıyla gerçekleştirilir (SDB2.2). Dersin ilerleyen aşamasında öğretmen dingil basıncı kavramını ve Türkiye’de kullanılan dingil basınçlarını açıklar. Öğretmen tarafından örnek bir hesaplama adım adım gösterildikten sonra öğrencilerden yük miktarı hesaplamaları yapmaları beklenir (KB2.4, KB2.9). Bu hesaplamaların ardından yola etki eden kuvvetler ve hat geometrisi kavramları öğretmen tarafından açıklanır. Öğrencilerin yol geometrisini oluşturan kavramları tanımaları ve ayırt etmeleri beklenir (OB1, KB2.6). Öğretmen tarafından raylı sistemlerde görülen hat kısıtlamaları açıklanır. Altyapı ve üstyapı arızaları ile bu arızaların işletmeye etkileri açıklanır. Dersin ilerleyen aşamasında seyir kısıtlaması kavramı ve seyir kısıtlama çeşitleri açıklanır. Ardından öğrencilere arıza görselleri verilerek arızaların olası nedenlerini yazmaları beklenir. Ayrıca ders sonunda etkinlik çalışması olarak görülen yol arızalarına göre seyir kısıtlama tablosu oluşturmaları beklenir (KB2.7, KB3.1, D3.3). Öğrenme birimi sonunda öğrencilerden demiryolları ile ilgili teknik kavramlar bulmacasını çözmeleri istenir (KB3.1). Yapılan çalışmalar; kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, dereceli puanlama anahtarı gibi uygun ölçme araçlarıyla değerlendirilebilir. Ayrıca grup çalışmalarında akran değerlendirme ve grup değerlendirme formları kullanılabilir.
Raylı Sistem Elektrik-Elektronik Bilgisi: Öğretmen dersin başlangıcında sinyalizasyon sisteminin tanımı, amacı ve tarihsel gelişimini görseller, örnek videolar veya hat diyagramları üzerinden açıklar. Öğrencilerden bu tarihsel gelişimi içeren kronolojik bir zaman çizelgesi oluşturmaları beklenir (OB1, KB2.6, E1.1). Öğrencilere sinyalizasyon sistemi çeşitleri tanıtılarak mekanik sinyallerin kullanıldığı hatların özellikleri öğretmen tarafından açıklanır. Mekanik sinyallerin kullanım amaçlarını örneklerle açıklayan araştırma çalışması hazırlatılır (OB4, KB2.6). Ardından elektrik-elektronik sinyal sistemi öğretmen tarafından açıklanır. Öğrencilerden çevrelerinde bulunan sinyalizasyon türlerini araştırmaları ve sonuçlarını sınıfta sunmaları beklenir (OB4, KB2.6). Öğretmen tarafından sinyalizasyon sisteminde yer alan hat boyu ekipmanlar simülasyonla, görsellerle veya örnek videolarla gösterilir. Ardından izole cebireli ray devreleri, kodlu ray devreleri, aks sayıcılı sistemler ve hareketli blok sistemleri ele alınır. Bu sistemlerin kullanım alanları ve temel özellikleri açıklanır. Öğrencilerden izole cebireli ray devrelerinin nerelerde olduğunu araştırmaları beklenir (KB2.6). Ray devreleri öğretmen tarafından öğrenciye anlatıldıktan sonra öğrencilerin son teknolojik gelişmeler doğrultusunda işlevsel bir ray devresi sinyal sisteminin nasıl olması gerektiğini açıklamaları beklenir (KB2.7, E3.1). Sinyalizasyon hat boyu ekipmanlarından olan makas kontrol sistemleri görsel destekli sunumlarla, etkileşimli videolar veya animasyonlarla öğretmen tarafından açıklanır. Ardından öğrencilerden makas kontrol sistemlerini çalışma şekillerine göre karşılaştırmaları beklenir (KB2.5, KB2.7). Öğretmen tarafından hemzemin geçit koruma sistemleri görsel destekli sunumlarla, etkileşimli videolar veya animasyonlarla açıklanır. Ardından öğrencilerin hemzemin geçitleri güvenlik yönünden sıralamaları ve temel özelliklerini açıklamaları beklenir (KB2.5, KB2.7). Öğretmen tarafından anklaşman sistemi simülasyon, görsel destekli sunumlarla, etkileşimli videolar veya animasyonlarla açıklanır. Anklaşman sisteminin önemini anlamaları için anklaşman sistemi arızasının sonuçlarında olabilecekler hakkında düşüncelerini paylaşmaları beklenir (E3.1). Öğretmen tarafından demiryollarında bulunan blok sistemlerinin genel yapısı, çeşitleri simülasyon, görsel destekli sunumlarla, etkileşimli videolar veya animasyonlarla açıklanır. Öğretmen tarafından örnek bir blok üzerinde tren hareketi gösterilerek sinyal renk değişimleri ve mesafe ilişkisi açıklanır. Sinyalizasyon sistemi yol boyu ekipmanlarının işlevi anlatılırken öğrencilerden blok üzerinde tren hareketi sırasında sinyal renk değişimlerini gözlemlemeleri, blok-mesafe-hız ilişkisini açıklayan kısa bir rapor hazırlamaları istenebilir (KB2.5, KB2.7, E3.1). Ardından öğrencilerin bloklarda hareket eden trenlere göre sinyal renklerini tespit etmeleri beklenir (E3.1, OB4). Öğretmen, tren koruma ve kontrol sistemleri ve ATO sistemlerinin çalışma prensiplerini açıklar (OB1, KB2.4). Öğrencilerin raylı sistem taşımacılığı ve yolcu güvenliği üzerine otomatik tren koruma sisteminin etkilerini açıklamaları beklenir. Ardından öğrencilerin otomatik tren koruma sisteminin enerji verimliliği üzerine etkileri hakkında düşüncelerini paylaşması istenir (SDB 2.1, E3.1). Öğretmen tarafından kumanda merkezi ve elemanları simülasyon, görsel destekli sunumlarla, etkileşimli videolar veya animasyonlarla açıklanır. Ardından öğrencilerin dijitalleşme ve otomasyon sistemlerinin kumanda merkezlerinin işleyişine etkileri hakkındaki düşüncelerini paylaşmaları beklenir (E3.1). Sinyalizasyon sistemleri bölümü sonunda öğrencilerin hat boyu ekipmanlarını görsel üzerinde işaretlemeleri ve sinyalizasyon sisteminin önemini açıklamaları beklenir (E3.1, KB2.6, OB4). Ardından öğrencilerin bir tren seferinin güvenli işletilmesi sürecine yönelik süreç senaryosu tasarlamaları ve bunu rapor hâlinde sınıfta sunmaları beklenir (KB2.6, OB4). Telekomünikasyon bölümünde öğretmen; telekomünikasyon kavramını, haberleşmenin tanımını ve önemini açıklar. Ayrıca iletişim türlerini ve demiryolu haberleşme sistemlerini (telefon sistemi, GSM-R, telsiz haberleşmesi) simülasyon, görsel destekli sunum, etkileşimli video veya animasyonlarla açıklar. Öğrencilerin dispeçer telefon sistemi, GSM-R, telsiz haberleşmesi vb. sistemleri karşılaştırarak kullanım amaçlarını ayırt etmelerine yönelik soruları cevaplamaları ve ekipmanları görselleri ile eşleştirebilmeleri beklenir (KB2.6, KB2.7, E3.1, E3.7). Ayrıca öğrencilerden demiryolu haberleşmesinde kullanılan kabloları araştırarak sunum hazırlamaları beklenir (OB1, OB4, KB2.6). Elektrifikasyon bölümünde öğretmen; elektrifikasyon sistemlerinin tarihsel gelişimini, elektrikli işletmenin avantajlarını, cer akım türlerini ve elektrifikasyon sabit tesislerini simülasyon, görsel destekli sunum, etkileşimli video veya animasyonlarla açıklar. Ardından öğrencilerin raylı sistem tren türleri ile uygun gerilim değerlerini eşleştirmeleri ve farklı gerilim değerlerinin neden kullanıldığını açıklamaları beklenir (OB1, OB4). Öğretmen tarafından raylı sistem araçlarına enerjinin iletimi amacıyla kullanılan sistemler sıralanır. Katener, rijit katener, üçüncü ray ve APS sistemlerinin temel farkları öğrencilere açıklanır. Ardından konvansiyonel sistemlerde kullanılan katener sistemi ve katener sistemi ekipmanları simülasyon, görsel destekli sunum, etkileşimli video veya animasyonlarla açıklanır. Öğrencilerin konvansiyonel katener sistemi bileşenlerini tanıyarak görsel üzerinde göstermeleri beklenir (OB4, KB2.4, KB2.7). Öğretmen tarafından rijit katener sistemi ve rijit katener sistemi elemanları simülasyon, görsel destekli sunum, etkileşimli video veya animasyonlarla açıklanır. Rijit katener sisteminin diğer sistemlere göre avantajları öğretmen tarafından sıralanır. Ardından öğrencilerin rijit katener sistemi bileşenlerini tanıyarak görsel üzerinde göstermeleri beklenir (OB4, KB2.4, KB2.7). Öğretmen tarafından üçüncü ray sistemi ve üçüncü ray sistemi elemanları simülasyon, görsel destekli sunum, etkileşimli video veya animasyonlarla açıklanır. Ardından öğrencilerin üçüncü ray sistemi bileşenlerini tanıyarak görsel üzerinde göstermeleri beklenir (OB4, KB2.4, KB2.7). Öğretmen tarafından APS sistemi ve APS sistemi elemanları simülasyon, görsel destekli sunum, etkileşimli video veya animasyonlarla açıklanır. Ardından öğrencilerden APS sistemi bileşenlerini gösteren basit bir çizim yapmaları istenir (OB4, KB2.4, KB2.7, KB3.1). Öğretmen tarafından kent içi ve şehirler arası elektrifikasyon sistemleri karşılaştırılır ve bu sistemler arasındaki farklar açıklanır. Ardından elektrik enerjisinin trenlere aktarım süreci açıklanır. Öğrencilerden kent içi ve şehirler arası elektrifikasyon sistemlerinin sınıflandırıldığı ve hangi hatlarda tercih edildiğini gösteren bir poster hazırlamaları istenir (KB2.4, E3.1, OB4, SDB2.1, KB2.7, SDB2.2).
Öğrenme-Öğretme Uygulamaları DPO
- Derse Giriş10 dk
Demiryolu Sektör Yapısı ünitesine giriş: Raylı Sistemlerin Tarihsel Gelişimi üzerine kısa bir sohbetle derse başlanır. 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü ile bağ kurularak derse giriş yapılır.
- Keşfetme25 dk
Öğrencilerin raylı Sistemlerin Tarihsel Gelişimi ile ilgili ön bilgileri sorularla ortaya çıkarılır; gerçek yaşam bağlamından bir örnekle konu keşfettirilir.
- Uygulama35 dk
Öğrenciler raylı Sistemlerin Tarihsel Gelişimi ile ilgili etkinlikleri bireysel ve grup çalışmasıyla uygular; öğretmen süreci gözlemleyip dönüt verir (Raylı Sistemlerin Tarihsel Gelişimi).
- Sonuçlandırma10 dk
Öğrencilerin "d) Türkiye’deki raylı sistemler sektörünün durumu açıklanır" düzeyine ulaşması gözlenir; kısa Cevaplı Sorular ile değerlendirilir.
Sınıf defteri: Raylı Sistemlerin Tarihsel Gelişimi; değerlendirme
Derse Giriş 10 dk
Demiryolu Sektör Yapısı ünitesine giriş: Raylı Sistemlerin Tarihsel Gelişimi üzerine kısa bir sohbetle derse başlanır. 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü ile bağ kurularak derse giriş yapılır.
Keşfetme 25 dk
Öğrencilerin raylı Sistemlerin Tarihsel Gelişimi ile ilgili ön bilgileri sorularla ortaya çıkarılır; gerçek yaşam bağlamından bir örnekle konu keşfettirilir.
Uygulama 35 dk
Öğrenciler raylı Sistemlerin Tarihsel Gelişimi ile ilgili etkinlikleri bireysel ve grup çalışmasıyla uygular; öğretmen süreci gözlemleyip dönüt verir (Raylı Sistemlerin Tarihsel Gelişimi).
Sonuçlandırma 10 dk
Öğrencilerin "d) Türkiye’deki raylı sistemler sektörünün durumu açıklanır" düzeyine ulaşması gözlenir; kısa Cevaplı Sorular ile değerlendirilir.
Farklılaştırma Boş
Araç-Gereç ve Kaynaklar DPO
Araç-Gereç
- Ders kitabı
- Etkileşimli tahta
Kaynaklar
- Raylı Sistem Bilgisi Dersi Öğretim Programı (MEB, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli)
- Ders Bilgi Formu (MEB)
Öğretmen Görüşleri
BÖLÜM I
- Ders
- Raylı Sistem Bilgisi
- Sınıf
- 9. Sınıf
- Ünite / Tema
- Demiryolu Sektör Yapısı
- Konu
- Raylı Sistemlerin Tarihsel Gelişimi
- Önerilen Süre
- 2 ders saati (80 dk)
- Tarih
- 14-18 Eylül
- Hafta
- 1. Hafta
- Belirli Gün ve Haftalar
- 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü, Gaziler Günü (19 Eylül)
BÖLÜM II DPO
Kazanımlar
Açıklamalar
- a) Raylı sistemlerin dünyadaki tarihî gelişimi ve yaşama etkileri açıklanır
- b) Dünyadaki raylı sistemler sektörünün durumu açıklanır.
- c) Raylı sistemlerin Türkiye’deki tarihî gelişimi ve yaşama etkileri, sürdürülebilir ulaşım ve yeşil enerji perspektifinden açıklanır.
- d) Türkiye’deki raylı sistemler sektörünün durumu açıklanır.
Öğrenme-Öğretme Yöntem ve Teknikleri
- Anlatım
- Soru-Cevap
- Problem Çözme
- Gösterip Yaptırma
Kullanılan Eğitim Teknolojileri, Araç ve Gereçler
Araç-Gereç
- Ders kitabı
- Etkileşimli tahta
Kaynaklar
- Raylı Sistem Bilgisi Dersi Öğretim Programı (MEB, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli)
- Ders Bilgi Formu (MEB)
Öğrenme-Öğretme Etkinlikleri
Dikkat Çekme
Raylı Sistemlerin Tarihsel Gelişimi ile ilgili günlük yaşamdan ya da meslekten bir örnek veya soru ile derse başlanır.
Güdüleme
Raylı Sistemlerin Tarihsel Gelişimi konusunun meslekteki ve günlük yaşamdaki yeri vurgulanır.
Gözden Geçirme
Öğrencilerin konuyla ilgili ön bilgileri sorularla yoklanır.
Derse Geçiş
Haftanın kazanımı öğrencilerle paylaşılır: Raylı sistemlerin dünyadaki ve Türkiye’deki tarihsel gelişimini sıralar.
Bireysel Öğrenme Etkinlikleri
Anlatım, soru-cevap ve gösterip yaptırma ile:
1) Raylı sistemlerin dünyadaki tarihî gelişimi ve yaşama etkileri açıklanır.
2) Dünyadaki raylı sistemler sektörünün durumu açıklanır.
3) Raylı sistemlerin Türkiye’deki tarihî gelişimi ve yaşama etkileri, sürdürülebilir ulaşım ve yeşil enerji perspektifinden açıklanır.
4) Türkiye’deki raylı sistemler sektörünün durumu açıklanır.
Grupla Öğrenme Etkinlikleri
Öğrenciler gruplara ayrılır; raylı Sistemlerin Tarihsel Gelişimi ile ilgili problem/örnek olay grup çalışmasıyla çözülür ve sınıfla paylaşılır.
Özet
Haftanın konuları öğrencilerle birlikte özetlenir; bir sonraki dersin konusu duyurulur.
BÖLÜM III — Ölçme-Değerlendirme
Bireysel Öğrenme Etkinliklerine Yönelik Ölçme-Değerlendirme
- Kısa Cevaplı Sorular
- Bağlama Dayalı Sorular
- Dereceli Puanlama Anahtarı
- Gözlem Formu
- Öz Değerlendirme Formu
- Akran Değerlendirme Formu
Grupla Öğrenme Etkinliklerine Yönelik Ölçme-Değerlendirme
- Grup çalışması gözlem formu
Öğrenme Güçlüğü Olan ve İleri Düzey Öğrenciler İçin Ek Ölçme-Değerlendirme
BÖLÜM IV — Planın Uygulanmasına İlişkin Açıklamalar
- Belirtilen tarihlerde ve haftalarda, müfredat programına göre değişiklikler yapılabilir.
- Öğrenci merkezli öğretim yöntemleri ve teknikleri aktif olarak kullanılacaktır.
- Ölçme ve değerlendirme süreçlerinde çeşitlilik sağlanacak ve süreç odaklı değerlendirme yapılacaktır.
- Bireysel farklılıklar dikkate alınarak öğretime yön verilecektir.
- Teknoloji entegrasyonu ile öğrenme süreçleri desteklenecektir.