T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 12. SINIF ASTRONOMİ VE UZAY BİLİMLERİ DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen sınıfı karşılar ve 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü ile Gaziler Günü (19 Eylül) üzerine kısa bir anma konuşması yapar. Ardından etkileşimli tahtada gökyüzü görseli gösterilerek öğrencilerden gökyüzüne bakan insanların neleri merak etmiş olabileceğini düşünmeleri istenir. Dersin amacı, astronominin bilimsel düşüncenin gelişmesindeki rolünün sorgulanacağı belirtilerek duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere astronomi sözcüğünü duyduklarında zihinlerinde oluşan çağrışımlar sorulur ve cevapların tamamı etkileşimli tahtaya yazılır. Bu çağrışımlardan yola çıkılarak öğrencilerden beyin fırtınası tekniğiyle astronominin temel konusu hakkında fikir yürütmeleri istenir; tartışmada söz kesmeme ve etkin dinleme kurallarına uyulur (SDB2.1, D14.1). Öğrencilerden astronominin bilimsel düşünceye katkısı hakkında merak ettikleri konuları tanımlayıp yazmaları istenir (AST.1.1.a).

   AST.1.1
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden astronomiyi kendi cümleleriyle tanımlamaları istenir. Öğretmen astronominin temel bilimlerden biri olduğunu, temel bilimlerin bilimsel düşünceye dayandığını ve bilimsel çalışma yöntemleriyle uygulandığını vurgular. Öğrencilerden astronominin bilimsel düşüncenin gelişimindeki rolüne ilişkin merak ettikleri konularda sorular oluşturup sormaları istenir (E3.8, AST.1.1.b).

   AST.1.1
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler Dünya ve Güneş’in yapısı, hareketi, uzay ve doğa olayları hakkındaki batıl inançları konu alan okuma metinlerini ders kitabından okur. Metinlerdeki bilimsel yöntemle sınanmamış açıklamalar ve bunlara dayanak oluşturan doğa olayları belirlenir, ilgili bilimsel açıklamalarla karşılaştırılır (OB1, AST.1.1.c). Öğretmen astronominin ilk gelişen temel bilim olduğunu vurgulayarak bilimsel araştırma ve düşüncenin gelişiminde astronominin rolünü açıklar (AST.1.1.c).

   AST.1.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden öğrenme günlüklerine astronominin bilimsel düşüncenin gelişmesindeki rolü hakkında edindikleri bilgileri ve yanıt bulamadıkları soruları yazmaları istenir. Ardından açık uçlu sorularla sınıfça kısa bir değerlendirme yapılır: “Astronomi, bilimsel düşüncenin gelişmesinde nasıl bir rol oynamıştır?” Günlükler, gelecek derste bilgilerin değerlendirilmesinde kullanılmak üzere toplanır.

   AST.1.1

Sınıf defteri: AST.1.1 Astronominin bilimsel düşüncenin gelişmesindeki rolünü sorgulayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki haftada astronominin bilimsel düşünceye katkısı hakkında sorulan soruları hatırlatır. Tahtada 'Gökyüzünü gözlemlemek insanlara ne kazandırdı?' sorusu yansıtılır ve öğrencilerden kısa tahminlerini söylemeleri istenir (E1.1). Bu derste bilgi edinileceği ve edinilen bilgilerin bilimsel düşünceye uygunluğunun değerlendirileceği açıklanır.

   AST.1.1
2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden astronominin doğuşu ve gelişiminin nedenleri konusunda varsayımda bulunmaları istenir (E3.8). Öğrencilere astronominin doğuşuna ve gelişimine yönelik olayların yer aldığı bilgi kartları verilir. Öğrenciler kartları okuyarak edindikleri bilgileri öğrenme günlüklerine yazar (OB1, AST.1.1.c).

   AST.1.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler bilgi kartlarında verilen olaylarda yer alan astronomik gözlemlerin ortak amacını tespit eder (OB1). Gelgit olayı, gece ve gündüzün oluşumu, mevsimlerin oluşumu, Ay'ın evreleri, Güneş ve Ay tutulmaları örnek olay olarak verilir. Edinilen bilgilerin bilimsel düşünceye uygun olup olmadığı gerekçeleriyle değerlendirilir (KB2.4, AST.1.1.ç).

   AST.1.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Bu olayların açıklanmasının insan yaşamına katkıları konusunda öğrencilerden beyin fırtınası tekniğiyle tahminde bulunmaları istenir (SDB2.2). Öğrenciler doğayı, doğal olayları ve evreni anlamada astronomi biliminin önemine dair genellemelerde bulunur (KB2.16, AST.1.1.d).

   AST.1.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden astronominin doğuşu ve gelişiminin nedenleri ile astronominin önemi hakkında çıkış kartı ya da yansıtıcı yazı yazmaları istenir. Yansıtıcı yazılar, çıkarımların dayanağı açısından Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir. Öğrenciler Öğrenme Günlüğü kayıtlarını ve Öz Değerlendirme Formu'nu kullanarak süreci gözden geçirir.

   AST.1.1

Sınıf defteri: AST.1.1 Astronominin bilimsel düşüncenin gelişmesindeki rolünü sorgulayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada gökyüzünü gözlemleyen bir antik toplum görseli ile bir modern teleskop görselini gösterir. Öğrencilerden insanları gökyüzüne bakmaya iten nedenleri tahmin etmeleri istenir. Bu haftanın astronominin doğuşunu ve gelişimini sağlayan olayları inceleme, ortak amacı bulma ve genelleme yapma çalışması olduğu duyurulur (E1.1).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler gruplara ayrılır; her grup öğretmen rehberliğinde araştırmak istediği bir bilim insanını seçer. Gruplar ders kitabı ve güvenilir kaynaklardan bilim insanının hayatını, düşüncelerini ve astronomiye katkılarını toplar; astronominin doğuşunu ve gelişimini sağlayan olayları not eder. Gruplar rol oynama ya da yaratıcı drama yöntemlerinden birini seçip canlandırma taslağını hazırlar (OB1, KB2.8) (AST.1.2.a).

   AST.1.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar kendi içinde iş bölümü yaparak bir anlatıcı ve bir bilim insanı rolünü canlandıracak öğrenciyi seçer (SDB2.2). Sınıf rol oynamaya uygun düzenlenir; öğrenciler isterse dönemin kıyafetini giyebilir. Gruplar, bilim insanlarının yaşadığı döneme göre kronolojik sırayla canlandırmalarını sunar; öğrenciler sürece aktif ve eğlenerek katılır (E2.5, SDB1.2, D3.4, OB9) (AST.1.2.a).

   AST.1.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Canlandırmaların ardından öğrenciler, merak ettikleri soruları saygı çerçevesinde ilgili bilim insanını araştıran gruplara sorar (E1.1, E3.8, D14.1). Öğretmen rehberliğinde beyin fırtınası yapılarak sunulan bilim insanlarının çalışmalarını ve olayları ortaya çıkaran ortak amaç belirlenir (KB2.4) (AST.1.2.b).

   AST.1.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden astronominin doğuşunun ve gelişiminin nedenleri ile önemi hakkında bir genelleme cümlesi kurmaları istenir. Öğrenciler bu cümleyi Yansıtıcı Yazı olarak yazar; gönüllüler okur. Öğretmen rehberliğinde astronominin tarihsel ilerlemesi ile bilimsel sürecin evrilmesi hakkında yorum yapılır (KB2.14, KB2.16). Yazılar Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir (AST.1.2.c).

   AST.1.2

Sınıf defteri: AST.1.2 Astronominin doğuşu ve gelişiminin nedenleri ile astronominin önemi…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada teleskopla gözlem yapan bir bilim insanının görselini gösterir. Öğrencilerden görselin astronomiye ne kattığı konusunda tahmin yürütmeleri istenir (E1.1). Dersin amacının, astronomi tarihine damga vuran bilim insanlarının katkılarını yorumlamak olduğu belirtilir. Öğrencilerden öğrenme sürecinde zorlandıkları anları ve kendilerini nasıl motive ettiklerini düşünmeleri istenir (SDB1.2).

2. Keşfetme25 dk

   Sınıf gruplara ayrılır; her gruba ders kitabından astronomi tarihinde yer alan bir bilim insanı verilir. Gruplar, bilim insanının çalışmalarının astronomiye etkisini teleskop ve elektromanyetik dalgalar gibi kavramlarla ilişkilendirerek inceler (AST.1.3.a) (KB2.4). Bulgular açıklamalı tarih şeridi taslağına işlenir; her öğrencinin ortak çalışmada sorumluluk üstlenmesi sağlanır (SDB2.2).

   AST.1.3
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar, taslaktaki bilim insanının çalışmalarını yaşadığı dönemden ve kullandığı araçlardan koparmadan kısa sözlü ifadelere dönüştürür. Her grubun bir üyesi ifadesini sunar; diğer gruplar dinleyerek dönüt verir (AST.1.3.b) (SDB2.1).

   AST.1.3
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, aldıkları dönütleri dikkate alarak bilim insanının çalışmalarını kendi ifadeleriyle yeniden yazar ve açıklamalı tarih şeridini tamamlar (AST.1.3.c) (KB2.14). Tarih şeritleri sınıfta sunulur; sunumlarda farklı yorumlara saygı gösterilmesi sağlanır (D14).

   AST.1.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Tamamlanan tarih şeridi performans görevi olarak ele alınır ve analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir. Öğrencilerden öz değerlendirme formunu doldurarak öğrenme sürecini, zorlandıkları aşamaları ve kendilerini nasıl motive ettiklerini değerlendirmeleri istenir. Bilim insanlarının astronomiye katkıları sınıfça özetlenir (KB2.3).

   AST.1.3

Sınıf defteri: AST.1.3 Astronomi tarihine damgasını vuran bilim insanlarının katkılarını…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada teleskop ve elektromanyetik dalga spektrumu görsellerini göstererek öğrencilerden bu görsellerde astronomi dışında hangi bilim dallarının rol oynadığını tahmin etmelerini ister (E1.1). Bu derste astronominin ilişkili olduğu bilim dallarının ve bu dalların astronominin alt dallarıyla bağlantısının belirleneceği duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden ders kitabı ve görsel kaynakları inceleyerek astronominin ilişkili olduğu bilim dallarını belirlemeleri istenir (AST.1.4.a) (KB2.8). Ardından bu dallar ile astronominin alt dalları arasındaki ilişkileri göstermek için gruplar hâlinde bilgi görseli hazırlanır (AST.1.4.b) (KB2.4).

   AST.1.4
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Mevsimler neden oluşur, Ay evre gösterir mi, Ay yüzeyindeki kraterler neden oluşmuştur gibi sorulara gözlemsel veya kuramsal yöntemlerden hangisiyle cevap bulunabileceği, nezaket kuralları çerçevesinde tartışılır (SDB2.1, D14.1). Gözlemsel ve kuramsal yöntemler arasındaki fark ayırt edilir (AST.1.4.b).

   AST.1.4
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere Kepler'in Tycho Brahe'nin gözlemlerinden yararlanması, Newton'un genel çekim yasasını oluşturması ve Neptün'ün önce Le Verrier tarafından matematiksel olarak tahmin edilip sonra Galle tarafından teleskopla gözlenmesi örneklerini içeren bir metin verilir. Öğrencilerden bilim insanlarının kullandığı yöntemi tespit ederek sınıflandırmaları istenir (KB2.16) (AST.1.4.b).

   AST.1.4
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğretmen, öğrencilerden astronominin ilişkili olduğu bilim dallarını ve alt dallarla ilişkilerini gösteren tanılayıcı dallanmış ağaç ya da yapılandırılmış grid hazırlamalarını ister (KB2.3). Ardından açık uçlu sorularla gözlemsel ve kuramsal yöntemlerin birlikte kullanımı yoklanır. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurur ve öğrenme günlüklerine kısa bir yansıtıcı yazı yazar.

   AST.1.4

Sınıf defteri: AST.1.4 Astronominin ilişkili olduğu bilim dalları ile ilişkisini…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Birleşmiş Milletler Günü'ne değinilerek uzay araştırmalarının ülkeler arası iş birliğiyle yürütüldüğü belirtilir. Öğretmen etkileşimli tahtada bir gök cisminin fotoğrafını gösterir ve bu bilginin gözlem ya da kuramla nasıl elde edilmiş olabileceğini sorar. Dersin amacı, gözlem ve kuramın astronomideki kullanımını çözümlemek, sınıflandırmak ve önemini yorumlamak olarak açıklanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen elektromanyetik dalgalar hakkında bilgi verir; gök cisimlerinin sıcaklığına, kimyasal yapısına veya geçirdiği fiziksel sürece göre dalgalar yaydığı ve bazı dalgaların atmosfer tarafından soğrulduğu belirtilir. Öğrencilerden astronomi çalışmalarından verilen örneklerde hangi bilginin gözlemle, hangisinin kuramla elde edildiğini çözümlemeleri istenir (OB1, KB2.4, AST.1.5.a).

   AST.1.5
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Bazı teleskopların atmosfer dışına yerleştirilmesi gerektiği vurgulanır. Bir gök cismine ait farklı dalga boylarındaki görüntüler paylaşılır ve 'Bu görüntülerin alınabilmesi için teleskopların hangi niteliklere sahip olması gerekir?' sorusu tartışılır (SDB2.1). Öğrenciler topladığı ışığın niteliklerine göre teleskop özelliklerini belirler ve teleskopları bu niteliklere göre ayrıştırır (AST.1.5.b).

   AST.1.5
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen rehberliğinde üç grup oluşturulur ve gruplara farklı optik teleskop türlerine ait bilgi kartları verilir. Her grup bir teleskop türünü seçer; ışığın göze ulaşıncaya kadar izlediği yola, kullanılan malzemeye ve kullanım alanına göre tabloda sistematik biçimde gruplandırır (E3.7, OB1, AST.1.5.b).

   AST.1.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden gözlem ile kuramın astronomide birlikte kullanılmasının önemini yorumlamaları istenir (KB2.14, OB1, AST.1.5.c). Bu yorum, açık uçlu sorularla sınıfta paylaşılır. Öğrenciler öğrenme günlüğüne dersin en önemli çıkarımını yazar. Öğretmen yapılandırılmış grid ve öz değerlendirme formuyla öğrenme kanıtlarını toplar.

   AST.1.5

Sınıf defteri: AST.1.5 Gözlem ve kuramın astronomideki önemini özetleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Önceki haftada çalışılan gözlemin astronomideki önemi hatırlatılır; gözlem yapmak için teleskoplara gereksinim duyulduğu belirtilir. Öğretmen, etkileşimli tahtada farklı teleskop görselleri gösterir. Öğrencilerden bu teleskopların ışığı nasıl topladığını tahmin etmeleri istenir. Bu derste teleskopların topladıkları ışığın niteliklerine göre sınıflandırılacağı söylenir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden teleskopların ışığı toplayan kısmı ile topladığı ışığın niteliği arasındaki ilişkiyi ders kitabından inceleyerek teleskopları topladıkları ışığın niteliğine göre belirlemeleri istenir (E3.6) (AST.1.6.a). Ardından teleskoplar nitelikleri bakımından ayrıştırılır ve ayrıştırma ölçütleri tahtadaki tabloya yazılır (SDB1.2) (AST.1.6.b).

   AST.1.6
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar hâlinde optik teleskop türleri mercekli, aynalı ve katadioptrik olarak gruplandırılır. Her grup bu türlerin avantajlarını ve dezavantajlarını araştırır; elde ettiği bilgileri karşılaştırmalı bir poster veya dijital sunumda toplar (SDB2.2) (AST.1.6.c).

   AST.1.6
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar posterlerindeki optik teleskop türlerini görselleriyle birlikte etiketler ve sınıfa kısaca sunar. Öğretmen, Yapılandırılmış Grid ile süreci izler ve dönüt verir; ilgilenen öğrencilerden özgün bir teleskop tasarımı performans görevi olarak istenir (AST.1.6.ç).

   AST.1.6
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden bu derste öğrendikleri teleskop türlerini ve ışığın niteliğine göre nasıl sınıflandırıldıklarını Öğrenme Günlüğü'ne yazmaları istenir. Öğretmen Açık Uçlu Sorular ile sınıflandırmanın gerekçelerini yoklar; Öz Değerlendirme Formu ile öğrenciler kendi çalışmalarını değerlendirir.

   AST.1.6

Sınıf defteri: AST.1.6 Teleskopları sınıflandırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada bulutsu, gezegen, doğal uydu ve süpernova gibi farklı gök ada görüntülerini gösterir. Öğrencilerden bu görüntülerin birbirinden hangi yönlerle ayrıldığını tahmin etmeleri istenir (KB2.12). Ardından bu derste gök adaları ayıran niteliklerin belirlenmesi ve gök adaların benzerlik ve farklılıklarına göre ayrıştırılması çalışılacağı duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden ders kitabındaki ve dijital içerikteki gök ada görsellerini ayrılıp birleşme, beyin fırtınası, örnek olay veya sınıf içi tartışma tekniklerinden birini kullanarak yorumlamaları istenir (SDB2.1, OB4). Her grup görüntüleri birbirinden ayıran nitelikleri belirler ve etkileşimli tahtadaki listeye yazar. Listeler karşılaştırılarak ortak nitelikler belirlenir (AST.2.2.a).

   AST.2.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden belirledikleri nitelikleri ölçüt alarak gök adaları benzerlik ve farklılıklarına göre ayrıştırmaları istenir. Her gök ada için ölçütlere uygun özellikler çalışma kâğıdındaki tabloya işlenir. Dikkatini çalışmaya yönlendirerek odaklanma becerisini etkin biçimde kullanmaları sağlanır (E3.2, AST.2.2.b).

   AST.2.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler çiftler hâlinde ayrıştırma tablolarını karşılaştırarak benzer ve farklı değerlendirdikleri gök adaları gerekçeleriyle tartışır (KB2.7, SDB2.2). Öğretmen dijital içerik ve görsellerle süreci destekler, gerekli durumlarda ölçütlerin gözden geçirilmesini ister (AST.2.2.b).

   AST.2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıdındaki ayrıştırma tablolarını tamamlamaları ve ayırıcı niteliklerin hangi gök adalarda belirleyici olduğunu açık uçlu sorularla yazmaları istenir. Çalışmalar Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir. Öğrencilerden Öz Değerlendirme Formu ile ölçütlerini ne ölçüde tutarlı kullandıklarını gözden geçirmeleri istenir.

   AST.2.2

Sınıf defteri: AST.2.2 Gök adaları sınıflandırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, Öğretmenler Günü ve Ağız ve Diş Sağlığı Haftası'na kısaca değinerek dersi başlatır. Etkileşimli tahtada galaksi, nötron yıldızı, kara delik ve bulutsu görselleri gösterilir; öğrencilerden bunların hangi ortak özelliklere göre bir arada düşünülebileceğini söylemeleri istenir (KB2.7). Bu hafta gök adaların benzerliklerine göre gruplandırılacağı ve gruplara ad verileceği açıklanır.

   AST.2.2
2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler gruplar hâlinde, benzerliklerine göre ayırdıkları gök adaların türlerini (gezegen, doğal uydu, bulutsu, nötron yıldızı, kara delik vb.) tanıtan bir bilgi görseli hazırlar (KB2.5, OB4). Görseller sınıf panosunda sergilenir; öğrenciler gezinerek çalışma yaprağındaki gruplandırma tablosunu doldurur. Öğretmen yaprakları inceleyerek öğrenmeleri izler (AST.2.2.c).

   AST.2.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler panodaki gruplandırmaları gözden geçirir; her grup, benzer gök adaları bir araya getiren kategorilere uygun bilimsel adlar verir. Adların gerekçesi çalışma yaprağına yazılır (KB2.14, E3.6). Öğretmen adlandırmaları doğrulayıp dönüt verir (AST.2.2.ç).

   AST.2.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, adlandırdıkları kategorilerden birini hedef alarak kurgusal bir uzay yolculuğu tasarlar; yolculuğun amacı, hedef gök cismi, araç, yakıt türü ve miktarı ile aracın maksimum sürati belirlenir (E3.3, SDB2.2). Araç sürati, yakıt ve mesafe verileri araştırılır (OB7). Mesafeler, dijital araçlarla parsek, ışık yılı, astronomik birim ve kilometre arasında dönüştürülür (AST.2.2.ç).

   AST.2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar yolculuk tasarımlarını ve gök ada kategorilerinin adlarını kısaca sunar (SDB2.1). Öğretmen, Dereceli Puanlama Anahtarı ile performans görevini değerlendirir. Öğrenciler Öz Değerlendirme Formunu doldurur, Akran Değerlendirme Formu ile bir başka grubun çalışması hakkında görüş bildirir (D14). Açık uçlu sorulardan biri çalışma kâğıdına yazılır: gök adalar neden bu adlarla gruplandırılır?

   AST.2.2

Sınıf defteri: AST.2.2 Gök adaları sınıflandırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada Güneş'ten uzak gök cisimlerinin görsellerini gösterir ve kilometrenin bu uzaklıkları ifade etmek için neden yetersiz kaldığını sorar. Öğrencilerin yanıtları tahtaya yazılır. Dersin amacı, astronomide kullanılan uzaklık birimleri hakkında bilgi toplamak ve bu birimlerle hesaplama yapmak olarak belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler dijital içeriklerden astronomik birim, ışık yılı ve parsek tanımlarını ile Güneş–Yer ve Güneş–en yakın yıldız mesafelerini bulup çalışma kâğıdına yazar (OB1) (AST.2.3.a). Bu mesafeler için gereken süre düşünülerek gök cisimleri arasındaki seyahatlerin mümkün olup olmayacağı konuşulur (OB2). Işığın aldığı yol düşünülerek yıldızların ve gezegenlerin geçmişini gözlemlemek üzerine nezaket kuralları çerçevesinde tartışılır (SDB2.1, D14.1).

   AST.2.3
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen 1 AB ≈ 149,6 milyon km, 1 ışık yılı ≈ 9,46 trilyon km, 1 parsek ≈ 3,26 ışık yılı eşitliklerini ve ışık hızını (yaklaşık 300 000 km/s) tahtada verir. Öğrenciler ikili çalışarak ışığın Güneş'ten Yer'e ulaşma süresini (mesafe ÷ ışık hızı) ve en yakın yıldızın ışık yılı cinsinden uzaklığını kilometreye çevirerek hesaplar (AST.2.3.b).

   AST.2.3
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler hesapladıkları değerleri Ay, Güneş ve en yakın yıldız için uzaklık ve ışığın ulaşma süresi sütunlarından oluşan yapılandırılmış grid üzerinde karşılaştırır. Gridi inceleyerek uzaklık arttıkça geçmişteki görüntüye ulaşıldığını, bu ilişkinin doğru orantılı olduğunu fark eder ve sonucu sınıfa açıklar (AST.2.3.b).

   AST.2.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilere açık uçlu sorular yöneltilir: ışık yılı neden bir zaman değil uzaklık birimidir, uzaktaki bir yıldızın görüntüsü neden geçmişe aittir? Öğretmen yanıtları, çalışma kâğıdı ve gridle birlikte değerlendirerek birimler arası dönüşümü ve hesaplamayı ne ölçüde yapabildiklerini belirler.

   AST.2.3

Sınıf defteri: AST.2.3 Gök cisimleri arasındaki mesafeleri tahmin edebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada Samanyolu gök adasının görselini gösterir ve Güneş sisteminin gök adadaki yerini sorar. Öğrencilerden Güneş'in gök adanın merkezine olan uzaklığını hangi birimle ifade edecekleri konusunda tahmin yürütmeleri istenir (KB2.12). Dersin amacının, gök cisimleri arasındaki mesafelere ilişkin hesaplama yapmak ve bu mesafeler hakkında yargıda bulunmak olduğu belirtilir (AST.2.3).

   AST.2.3
2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler gruplara ayrılır; gruplardan karton, strafor ya da ahşap üzerinde Samanyolu gök adasının kabartma modelini oluşturmaları istenir. Modelde Güneş sisteminin konumu ile kara delik gibi önemli yapılar etiketlenir, yıldızların dağılımı doğru gösterilmeye çalışılır ve gruplar birbirine yardım eder (D3.4, D20.1). Öğretmenin verdiği ölçekle Güneş sistemi ile gök adanın merkezi arasındaki uzaklık model üzerinde ölçülür ve gerçek mesafeye çevrilir (AST.2.3.b).

   AST.2.3
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplara çalışma kâğıdı dağıtılır. Model üzerinde ölçülen uzaklıklar ölçek kullanılarak ışık yılı ve astronomik birim cinsinden hesaplanır, sonuçlar yapılandırılmış gride işlenir (AST.2.3.b, OB7). Gruplardan hesaplanan değerlere dayanarak Güneş sistemine en yakın ve en uzak yapıları tahmin etmeleri istenir (KB2.12).

   AST.2.3
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar modellerini ve edindikleri bilgileri diğer gruplara sunar. Dinleyen gruplar, sunulan mesafelerde seçilen birimin uygunluğunu ve hesapların tutarlılığını gerekçeleriyle yargılar; aynı yapılar için bulunan değerler karşılaştırılır (AST.2.3.c, KB2.7). Sunumlarda dinleme ve geri bildirim sırasında saygı ve iş birliği gözetilir (SDB2.1, D14).

   AST.2.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplardan model ve hesaplamalarını performans görevi olarak dereceli puanlama anahtarına göre gözden geçirmeleri istenir. Öğrencilerden gök cisimleri arasındaki mesafelere ilişkin yargılarını açık uçlu bir soruya yazılı yanıtlamaları, ardından çıkış kartı ve öz değerlendirme formuyla öğrenme süreçlerini değerlendirmeleri istenir (AST.2.3.c).

   AST.2.3

Sınıf defteri: AST.2.3 Gök cisimleri arasındaki mesafeleri tahmin edebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki haftada çalışılan astronomide kullanılan uzaklık birimlerini kısaca hatırlatır. Etkileşimli tahtada Samanyolu gök adasının görseli gösterilir ve Güneş sisteminin bu gök adasındaki yeri sorulur (OB4). Öğrencilerden Güneş sistemini oluşturan gezegenler hakkında bildiklerini söylemeleri istenir. Derste gezegen özelliklerinin araştırılacağı, karşılaştırılacağı ve orantısal olarak modelleneceği duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler gruplara ayrılır ve her gruba Güneş sistemindeki gezegenlerden biri verilir. Gruplardan gezegenin Güneş’e olan ortalama uzaklığı, yarıçapı, yapısı, ortalama yoğunluğu, ortalama yüzey sıcaklığı, atmosferinin yapısı, dönme ve dolanma periyodu, eksen eğikliği ve başka ilginç özelliklerini ders kitabı ile güvenilir kaynaklardan araştırması istenir (SDB2.2, OB1, AST.2.4.a).

   AST.2.4
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar araştırdıkları özellikleri, gezegenleri karşılaştırabilecekleri ortak bir tabloda toplar. Tablodaki sayısal veriler okunarak gezegenler arasındaki farklar belirlenir (KB2.7, OB7, AST.2.4.a). Tablodan yola çıkarak gezegenler karasal (kayaç) ve dev gaz gezegenler olarak sınıflandırılır (KB2.5, AST.2.4.a).

   AST.2.4
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplara çeşitli boyutlarda materyaller ve çeşitli uzunluklarda ipler verilir. Gruplardan karşılaştıkları gezegenlerin boyutlarını, Güneş’e uzaklıklarını ve eksen eğikliğini bu materyaller yardımıyla orantısal olarak modellemeleri istenir (AST.2.4.b). Ölçek seçimi birlikte kararlaştırılır ve görev paylaşımı yapılır (SDB2.2, E3.7).

   AST.2.4
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar modellerini kısaca tanıtır; tabloda yer alan karşılaştırma ve sınıflandırma sonuçlarını açıklar. Öğrencilerden Çalışma Kâğıdı/Yaprağındaki açık uçlu soruları yanıtlamaları ve Yapılandırılmış Grid'i doldurmaları istenir. Performans Görevi olarak hazırlanan model Dereceli Puanlama Anahtarı ile, grup katkıları Akran Değerlendirme Formu ile değerlendirilir; öğrenciler Öz Değerlendirme Formunu da doldurur (AST.2.4.b).

   AST.2.4

Sınıf defteri: AST.2.4 Samanyolu gök adasının yapısını bir model oluşturarak yorumlayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki haftada incelenen Samanyolu Gök Adası'nın yapısını (bulutsu, yıldızlar, Güneş sistemi, kara delik) etkileşimli tahtada bir görselle hatırlatır. Öğrencilerden bu yapıyı bir modele dönüştürmenin neden yararlı olduğunu düşünmeleri istenir (E3.6). Dersin amacının yapıyı modele dönüştürmek ve model aracılığıyla yeniden ifade etmek olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler dörder kişilik gruplara ayrılır; ders kitabı ve dijital içerikteki Samanyolu görselleri incelenerek bulutsu, Güneş sistemi, nötron yıldızı, süpernova ve kara delik gibi öğelerin konumu çalışma kâğıdına işlenir (OB4, KB2.5). Gruplardan bu öğeleri gösteren bir animasyon, sunum ya da çizimli model taslağı hazırlamaları istenir (E3.3, SDB2.2). Taslak, öğelerin konumu bakımından grupta tartışılır (AST.2.4.b).

   AST.2.4
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar taslaklarını etkileşimli tahtadaki dijital içerikten yararlanarak tamamlar; modelde kara delik, nötron yıldızı ve süpernova gibi öğelerin Samanyolu'ndaki yeri belirtilir (OB2, E3.7). Öğretmen, modellerin ölçek, düzen ve görünüş bakımından uygunluğunu dolaşarak kontrol eder (D7). Eksik ya da yanlış bulunan bölümler grup tarafından düzeltilir (AST.2.4.b).

   AST.2.4
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Her grup modelini kullanarak Samanyolu Gök Adası'nı sınıfa anlatır; anlatımda öğelerin birbirine göre konumu ve aralarındaki ilişki açıklanır (SDB2.1, KB2.14). Dinleyen gruplar, akran değerlendirme formunu doldurarak modelin açıklığı ve doğruluğu hakkında görüş bildirir (D14). Öğrenciler, önceki haftalarda edindikleri bilgileri model aracılığıyla kendi cümleleriyle yeniden ifade eder (AST.2.4.c).

   AST.2.4
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden 'Modeliniz Samanyolu'nun yapısını hangi yönleriyle gösteriyor, hangi yönleriyle göstermiyor?' açık uçlu sorusunu yazılı yanıtlamaları istenir. Öz değerlendirme formu doldurularak modelin güçlü ve geliştirilecek yönleri belirlenir (E3.2). Öğretmen, ortak sonuçları özetleyerek Samanyolu Gök Adası'nı model aracılığıyla ifade etmenin katkısını vurgular (KB2.3, AST.2.4.c).

   AST.2.4

Sınıf defteri: AST.2.4 Samanyolu gök adasının yapısını bir model oluşturarak yorumlayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Yılbaşı vesilesiyle Dünya'nın Güneş çevresindeki bir turunu tamamlamasının yılı belirlediği hatırlatılır ve Dünya'nın hareketi hakkında kısa bir soru sorulur. Etkileşimli tahtada Güneş sisteminin şeması gösterilir; öğrencilerden şemada tanıdıkları gök cisimlerini söylemeleri istenir (OB4). Dersin amacının Güneş sisteminin özelliklerini çözümlemek ve gezegenleri sınıflandırmak olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, “Tüm yıldızların oluşma ve yaşamlarını tamamlama süreçleri aynı mıdır?” ve “Güneş, yaşamının sonunda kara deliğe dönüşebilir mi? Neden?” sorularıyla sınıfta tartışma ortamı oluşturur. Öğrencilerden ders kitabına dayanarak süpernova, kara delik ve nötron yıldızı kavramlarını açıklamak için kanıt sunmaları istenir (E3.6). Güneş'in kütlesi ve yıldız oluşuna ilişkin çıkarılan özellikler tahtaya yazılır (AST.2.5.a).

   AST.2.5
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar hâlinde ders kitabındaki Güneş sistemi bölümü incelenir. Güneş'in konumu ve kütlesi, gezegenlerin yörüngeleri ve doğal uydular gibi özellikler çalışma kâğıdına yazılarak çözümlenir (OB1, SDB2.2). Gruplar çözümlemelerini kısaca sınıfla paylaşır (SDB2.1) (AST.2.5.a).

   AST.2.5
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gezegenlerin kütle, yarıçap, yüzey yapısı ve uydu sayısı gibi verileri ders kitabından okunur (OB7). Gruplardan gezegenleri bu ölçütlere göre sınıflandırmaları ve ölçütlerini gerekçelendirmeleri istenir (KB2.5). Gruplar sınıflandırmalarını birbiriyle karşılaştırır (KB2.7) (AST.2.5.b).

   AST.2.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplardan gelen sınıflandırmalar etkileşimli tahtada ortak bir yapılandırılmış gridde birleştirilir. Öğrencilerden çalışma kâğıdındaki sınıflandırmayı tamamlamaları ve Güneş sisteminin özelliklerini özetleyen iki açık uçlu soruyu yanıtlamaları istenir (KB2.3). Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurur; gruplar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir.

   AST.2.5

Sınıf defteri: AST.2.5 Güneş sisteminin özelliklerini özetleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada Güneş sistemini gösteren bir görsel sunar ve öğrencilerden gezegenlerde fark ettikleri benzerlik ve farklılıkları söylemelerini ister (OB4). Geçen hafta çözümlenen Güneş sisteminin özellikleri kısaca anımsanır. Dersin amacının gezegenleri sınıflandırmak, gezegenlerin özelliklerini ve Güneş sisteminin oluşumunu yorumlamak olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Gruplardan gezegen veri kartlarındaki kütle, yarıçap, bileşim ve Güneş'e uzaklık verilerini kullanarak gezegenleri sınıflandırmaları istenir (KB2.5, OB7). Gruplardan karşı iddiaların yanlışlığını ortaya koyarken kendi argümanlarını savunmaları ve farklı fikirlere saygı duymaları istenir (E3.5, SDB2.1, D3.1, D14.1). Sınıf tartışması sonunda farklı kütlelerdeki yıldızların yaşam süreçleri arasındaki örüntüler keşfedilir (SDB2.2) (AST.2.5.b).

   AST.2.5
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden keşfettikleri örüntüler üzerinden yıldızların kütlelerinin büyüklüğüne göre yaşam süreçleri hakkında genelleme yapmaları istenir (E3.6, KB2.9). Bulutsudan Güneş sisteminin oluşumuna uzanan süreç ile gezegenlerin özellikleri bu genellemeyle ilişkilendirilerek yorumlanır (KB2.14) (AST.2.5.c).

   AST.2.5
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan poster / afiş kâğıdına yıldızların yaşam süreciyle ilgili bir poster hazırlamaları istenir; posterde bulutsu, süpernova, nötron yıldızı ve kara delik gibi kavramlara görsellerle yer verilir. Öğrencilerin posterdeki görsellerde renk, desen, doku gibi duyusal özelliklerin estetik algı ile ilişkisini fark etmeleri sağlanır (D7.1). Görev paylaşımı grup içinde yapılır (SDB2.2) (AST.2.5.c).

   AST.2.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Hazırlanan posterler kısaca sunulur; sunumlar Dereceli Puanlama Anahtarı ile, grupların birbirine geri bildirimi Akran Değerlendirme Formu ile izlenir. Öğrencilerden 'Güneş sistemindeki gezegenler hangi ölçütlere göre sınıflandırılır ve Güneş sistemi nasıl oluşmuştur?' açık uçlu sorusunu yazılı yanıtlamaları ve Öz Değerlendirme Formu'nu doldurmaları istenir (AST.2.5.c).

   AST.2.5

Sınıf defteri: AST.2.5 Güneş sisteminin özelliklerini özetleyebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada bir bulutsu ve bir süpernova kalıntısı görseli gösterir; öğrencilerden iki görüntü arasındaki farkı tek cümleyle betimlemeleri istenir (OB4). Enerji Tasarrufu Haftası'na değinilerek Güneş'in enerjisini nasıl ürettiği sorulur ve yıldızların da bir yaşam süreci olup olmadığı tartışılır. Derste yıldızların yaşam süreçlerinde örüntü bulunacağı ve genelleme yapılacağı duyurulur (AST.2.6).

   AST.2.6
2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, performans görevinin öz değerlendirme formu ve dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirileceğini duyurur. Öğrencilerden ders kitabındaki yıldız evrimi şemasını inceleyerek Güneş kütlesindeki ve Güneş'ten çok kütleli yıldızların evrelerini (bulutsu, süpernova, nötron yıldızı, kara delik) bireysel olarak tabloya yazmaları ve sınıflandırmaları istenir (KB2.5). İki yıldız türünün evreleri, kütle ve süre verileri karşılaştırılır (KB2.7, OB7). Tabloda yinelenen ortak örüntü bulunup yazılır (AST.2.6.a).

   AST.2.6
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden çalışma kâğıdındaki yıldızların kütle, ömür ve son evre verilerini inceleyerek kütle arttıkça ömrün ve son evrenin nasıl değiştiğini yorumlamaları istenir (KB2.14, OB7). Bulunan örüntüler bireysel olarak çalışma kâğıdına yazılır ve eşle karşılaştırılır (AST.2.6.a).

   AST.2.6
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar hâlinde bireysel örüntüler birleştirilir ve gruplardan yıldızların yaşam süreçleri hakkında bir genelleme cümlesi yazmaları, bu genellemeyle kütlesi verilen yeni bir yıldızın son evresini tahmin etmeleri istenir (KB2.9, KB2.12, SDB2.2). Genellemeler etkileşimli tahtada sunulur; karşı örnek aranarak gözden geçirilir (E3.6, AST.2.6.b).

   AST.2.6
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıdındaki genellemelerini temel alarak 'Bir yıldızın kütlesi yaşam sürecini ve son evresini nasıl belirler?' açık uçlu sorusunu yazılı yanıtlamaları istenir. Öğrenciler performans görevine ilişkin öz değerlendirme formunu doldurur; öğretmen yanıtları dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir. Yıldızların yaşam süreçleri hakkında yapılan genellemeler sınıfta özetlenir (KB2.3, AST.2.6.b).

   AST.2.6

Sınıf defteri: AST.2.6 Yıldızların yaşam süreci hakkında tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada yıldızlı bir gökyüzü görseli göstererek öğrencilerden gökyüzündeki cisimlerin konumunu başkasına anlatmak için nelere ihtiyaç duyulabileceğini tahmin etmelerini ister. Gelen yanıtlar tahtaya yazılır. Bu derste gök cisimlerinin hareketlerini açıklamakta kullanılan temel kavramların incelenip dönüştürüleceği ve yeniden ifade edileceği belirtilir (AST.3.1).

   AST.3.1
2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere gök küre, zenit, nadir, çevren düzlemi, çevren çemberi, yer eşleği, gök eşleği, eşlek çemberi, tutulum çemberi ve gök uçlağı kavramlarına ilişkin bilgi kartları ve görseller sunulur (OB4). Öğrencilerden bu materyalleri inceleyerek her kavramın tanımını, görseldeki yerini ve diğer kavramlarla ilişkisini not etmeleri istenir (AST.3.1.a).

   AST.3.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen tarafından farklı coğrafi konumlarda bulunan gözlemcilere ait yer ve gök küre görselleri ya da dijital içerikler verilir. Öğrencilerden bu içerikler üzerinde temel kavramları çizerek göstermeleri istenir. Kavramların anlamı korunarak her gözlemci için ayrı çizim yapılır (AST.3.1.b).

   AST.3.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden hazırladıkları çizimlere bakarak gök cisimlerinin gözlemcinin bulunduğu konuma göre nasıl değişiklik gösterdiğini kendi cümleleriyle açıklamaları istenir (E3.7). Açıklamalar eş çalışmasıyla karşılıklı dinlenir ve eksik kalan kavramlar tamamlanır (AST.3.1.c).

   AST.3.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden bu derste çalıştıkları kavramlardan üçünü, iki ilişkiyi ve bir soruyu yazdıkları 3-2-1 çıkış kartını doldurmaları istenir. Öğretmen, “Zenit ve nadir gözlemcinin konumuna göre nasıl değişir?” gibi açık uçlu sorularla kavramların yeniden ifade edilmesini sağlar. Kartlar toplanarak öğrencilerin kendi öğrenmelerini değerlendirmeleri sağlanır (AST.3.1.c).

   AST.3.1

Sınıf defteri: AST.3.1 Gök cisimlerinin hareketlerini açıklamakta kullanılan temel…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki derste işlenen gök küre, gök eşleği ve gök uçlağı kavramlarını etkileşimli tahtadaki gök küre görseli üzerinde kısaca hatırlatır. Öğrencilerden gün boyunca Güneş'in, gece boyunca yıldızların gökyüzünde nasıl hareket ettiğini düşünmeleri istenir. Bu hareketin nedeninin derste gözlem ve akıl yürütmeyle bulunacağı belirtilir (KB2.16).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden toplam çekim süresi 24 saat olan bir gökyüzü görüntüsünde yıldızların açısal yer değiştirmesinin kaç derece olacağını tahmin etmeleri istenir. Tahminler düşün-eşleş-paylaş veya vızıltı grupları tekniğiyle gerekçeleriyle tartışılır (SDB2.1, D9.2). Etkileşimli tahtada gök cisimlerinin günlük görünür hareketini gösteren dijital içerik izlenir ve gözlemler deftere kaydedilir (AST.3.2.a).

   AST.3.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Etkileşimli tahtada, hareketsiz bir noktanın çevresinde yıldız izlerini gösteren görsel veya animasyon izletilir. Hareketsiz noktanın Kutup Yıldızı olduğu ve Yer'in dönme ekseninin uzantısının kuzey yarım kürede bu yıldızın çok yakınından geçtiği belirtilir. Öğrencilerden izlerin yönü ve uzunluğu ile Yer'in kendi ekseni etrafındaki dönüşü arasındaki örüntüyü bulmaları istenir (AST.3.2.b).

   AST.3.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden örüntüden hareketle gök cisimlerinin günlük görünür hareketleri hakkında genelleme yapmaları istenir (OB7). Genellemelerin doğruluğu bir simülasyon yardımıyla test edilir. Öğretmen, doğup batan, hiç batmayan ve hiç doğmayan yıldızları simülasyon üzerinde vurgular; öğrenciler genellemelerini gerektiğinde düzeltir (AST.3.2.c).

   AST.3.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden gök cisimlerinin günlük görünür hareketlerinin nedenini ve ulaştıkları genellemeyi yazılı olarak açıklamaları istenir. Öğretmen, açık uçlu sorularla (ör. Yıldızlar neden doğudan batıya doğru hareket ediyormuş gibi görünür?) genellemelerin doğruluğunu değerlendirir. Yanıtlar dereceli puanlama anahtarıyla incelenir ve genelleme sınıfça toparlanır (AST.3.2.c).

   AST.3.2

Sınıf defteri: AST.3.2 Gök cisimlerinin günlük görünür hareketlerinin nedeni hakkında…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada farklı mevsimlerde aynı yerden çekilmiş gün doğumu ve gün batımı fotoğraflarını gösterir ve öğrencilerden Güneş’in ufuktaki konumları arasındaki farkı betimlemelerini ister (OB4). Geçen haftaki günlük görünür hareket hatırlatılır. Bu hafta Güneş’in doğma-batma noktalarının yıl boyunca nasıl değiştiğine ilişkin önerme oluşturulacağı, gözlem verileriyle sınanacağı duyurulur (KB2.14).

2. Keşfetme25 dk

   Kuzey yarım kürede bir gözlemci için verilen görselde tutulum çemberindeki Güneş’in konumu incelenir. Öğrencilerden Yer’in eksen eğikliğini, kendi ekseni etrafındaki dönüşünü ve Güneş etrafındaki dolanımını dikkate alarak doğma-batma noktalarının değişimine ve gökyüzündeki yörüngeye ilişkin tahminde bulunmaları istenir. Aynı konum ve farklı tarihler için Güneş’in günlük hareketine dair ön bilgileriyle önerme yazmaları istenir (SDB1.2, AST.3.3.a).

   AST.3.3
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden beş günlük gözlem kayıtlarındaki Güneş’in doğma-batma noktalarını ve gökyüzünde izlediği yörüngeyi çizimle ya da grafikle görselleştirmeleri istenir (OB4). Görselleştirilen verilere bakılarak gözleme dayalı önermeler karşılaştırılır; hangi önermelerin gözlemle uyumlu olduğu belirlenir (OB7, AST.3.3.b).

   AST.3.3
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden yıl boyunca doğma-batma noktalarının ve yörüngenin nasıl değiştiğine ilişkin tahminlerini gözlem sonuçlarıyla karşılaştırmaları istenir. Karşılaştırma öğretmen rehberliğinde yorumlanır; tahminlerin hangi gözlem verileriyle desteklendiği ya da desteklenmediği gerekçesiyle söylenir (D6.2, KB2.14). Gözlem verilerinden ulaşılan sonuçlar ortak bir cümleyle yazılır (AST.3.3.c).

   AST.3.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden yansıtıcı yazı olarak 'Gözlem verilerime göre Güneş’in doğma ve batma noktaları yıl boyunca nasıl değişiyor, ilk tahminimden neyi değiştirdim?' sorusunu yanıtlamaları istenir. Yazılar dereceli puanlama anahtarıyla, beş günlük gözlem çalışması performans görevi olarak değerlendirilir. Gözlem verilerinden sonuç çıkarma basamağı birkaç öğrencinin paylaşımıyla toparlanır (AST.3.3.c).

   AST.3.3

Sınıf defteri: AST.3.3 Yer’in eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki dolanımı nedeniyle…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada yer eşleğini ve Güneş’in görünür yolunu gösteren bir şekil açar. Öğrencilerden önceki hafta oluşturdukları önermeleri ve gözleme dayalı karşılaştırmalarını kısaca hatırlamaları istenir. Bu derste gözlem verilerinden sonuç çıkarılacağı, gözlenmemiş bir durum için tahmin yapılacağı ve tahminlerin geçerliliğinin sorgulanacağı belirtilir. Yansıtıcı yazı, açık uçlu sorular ve performans görevinin öğrenme kanıtı olacağı duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada Güneş’in yıllık görünür hareketini gösteren simülasyonu açar; mevsimlerin oluşumu ve analemma örnekleri verilir. Öğrenciler 21 Mart, 21 Haziran, 23 Eylül ve 21 Aralık için doğma-batma noktalarını ve gün yörüngesini tabloya işler (OB7). Verilerden sonuç çıkarılır, önceki önermelerin verilerle örtüşüp örtüşmediği eleştirel biçimde tartışılır (E3.10) (AST.3.3.c).

   AST.3.3
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden tablo ve simülasyona dayanarak gözlenmemiş bir durum için tahmin yazmaları istenir; örneğin 21 Mart ile 21 Haziran arasındaki bir günde Güneş’in doğma noktasının ve gün yörüngesinin yer eşleğine göre konumu öngörülür. Tahminler gerekçeleriyle yazılır ve simülasyonla sınanır (KB2.16) (AST.3.3.ç).

   AST.3.3
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar hâlinde Güneş’in doğma ve batma noktalarındaki yıllık değişimi gösteren veya analemmayı açıklayan poster taslağı hazırlanır; taslağa gün dönümleri (21 Haziran, 21 Aralık) ve ekinokslar (21 Mart, 23 Eylül) eklenir (OB4). Gruplar taslaklarını sunar, tahminlerinin geçerliliği kanıtlarla sorgulanır (SDB2.1) (AST.3.3.d).

   AST.3.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden öğrenme sürecini ve tahminlerinin geçerliliğine ilişkin düşüncelerini yansıtıcı yazıda ifade etmeleri istenir (SDB1.2). Öğretmen 'Güneş’in doğma noktası yıl boyunca neden kayar?' gibi açık uçlu sorular sorar. Poster ya da model performans görevi olarak analitik dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir; tahminlerin geçerliliğini sorgulama bu kanıtlarla toparlanır (AST.3.3.d).

   AST.3.3

Sınıf defteri: AST.3.3 Yer’in eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki dolanımı nedeniyle…; değerlendirme