T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 11. SINIF SEÇMELİ FİZİK DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, İbni Sina'nın mekanik konusundaki çalışmalarını anlatan hazır metni okutarak bu çalışmalar hakkında farkındalık oluşturur. Ardından günlük hayattan hareket örnekleri (duran bir kutuyu itmek, kayan bir cismin yavaşlaması) sorularak öğrencilerin ön öğrenmelerindeki ivme kavramı hatırlanır. Dersin amacının bileşke kuvvet ile hareket arasındaki ilişkileri keşfetmek olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere Newton'ın Hareket Yasaları ile ilgili deney malzemeleriyle gruplar hâlinde deney yaptırılır; deney yapılamıyorsa animasyon, simülasyon veya video gösterilir. Öğrenciler farklı bileşke kuvvet durumlarında cismin hareketinde olan değişimi gözlemleyip serbest cisim diyagramı çizerek kaydeder. Bileşke kuvvet ile hareket arasındaki ilişkiler araştırılır (FİZ.11.1.1.a, OB4).

   FİZ.11.1.1
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler deney veya dijital içeriklerdeki hareketleri tartışma yöntemiyle yorumlar (OB4). Görselde temsil edilen harekete ilişkin iddialarını, destekleyicilerini ve akranlarından farklı düşündüklerinde çürütücülerini sunar (E1.2, E3.5, E3.11, SDB2.2). İddialar ortaya konurken ivme kavramıyla ilişki kurulur (SDB1.1, FİZ.11.1.1.a).

   FİZ.11.1.1
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Sınıf tartışması sonunda bileşke kuvvet ile cisimlerin hareketleri arasındaki ilişkiler netleştirilir (SDB2.2). Soru cevap veya beyin fırtınası teknikleriyle desteklenen tartışmada, keşfedilen ilişkilerden hareketle Newton Hareket Yasaları'na yönelik genellemeler yapılır (FİZ.11.1.1.b). Öğrencilerden yasaları kendi ifadeleriyle yazmaları ve örnekler vermeleri için çıkış kartı kullanılır.

   FİZ.11.1.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerin çıkış kartlarındaki Newton Hareket Yasaları ifadeleri ve örnekleri, çalışma kâğıdı ve dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir (FİZ.11.1.1.b). Gönüllü öğrencilerden genellemelerini sınıfa okumaları istenir; diğer öğrencilerden ifadeleri gerekçeleriyle karşılaştırmaları ve öz değerlendirme formunu doldurmaları istenir.

   FİZ.11.1.1

Sınıf defteri: FİZ.11.1.1 Newton Hareket Yasaları ile ilgili tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, tahtada bir kitabın masada durduğu ve bir arabanın çekildiği iki görsel gösterir. Öğrencilerden bu cisimlere hangi kuvvetlerin etki edebileceğini tahmin etmeleri istenir. Haftanın amacı açıklanır: cisimlere etki eden kuvvetler belirlenecek ve serbest cisim diyagramı üzerinde gösterilecektir (KB2.14). Öğrencilerden gözlemlerini dikkatle paylaşmaları beklenir (E3.2).

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, birden fazla kuvvetin etkisinde kalan cisimlere ait görselleri etkileşimli tahtada gösterir. Öğrenciler görselleri yorumlayarak her cisme etki eden tüm kuvvetleri belirler ve kuvvetlerin yönlerini sözlü olarak ifade eder (OB4, E3.6). Belirlenen kuvvetler tahtada ortak bir listede toplanır (FİZ.11.1.2.a).

   FİZ.11.1.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, sınıfta soru-cevap yaparak öğrencilerin Newton Hareket Yasaları'nı hatırlamalarına yardımcı olur. Öğrenciler hatırladıklarından yararlanarak ilk görseldeki cisme etki eden kuvvetleri, cismi bir nokta olarak çizip kuvvetleri oklarla göstererek serbest cisim diyagramına aktarır (FİZ.11.1.2.b).

   FİZ.11.1.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler ikili çalışarak keşfetme aşamasında belirledikleri diğer kuvvetleri çalışma kâğıdında serbest cisim diyagramı üzerinde gösterir. Her çifte ok yönü ve uzunluğuna dikkat ederek diyagramları arkadaş çiftiyle karşılaştırmaları ve eksikleri tamamlamaları söylenir (SDB2.2, KB2.7). Öğretmen dolaşarak geri bildirim verir (FİZ.11.1.2.b).

   FİZ.11.1.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler çalışma kâğıdındaki diyagramlarını gözden geçirerek kuvvetlerin eksiksiz belirlenip belirlenmediğini öz değerlendirme formuyla kontrol eder. Öğretmen, birkaç diyagramı tahtaya yansıtarak ortak hataları tartıştırır. Öğrencilerden en çok zorlandıkları kuvveti yazmaları istenir (FİZ.11.1.2.b).

   FİZ.11.1.2

Sınıf defteri: FİZ.11.1.2 Newton Hareket Yasaları'nı serbest cisim diyagramını kullanarak…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada, üzerine birden çok kuvvet etki eden bir cismin (ipten asılı lamba, eğik düzlemdeki kutu) görselini gösterir. Öğrencilerden cisme hangi kuvvetlerin etki ettiğini söylemeleri ve bu kuvvetleri nasıl göstermenin en açık olacağını tahmin etmeleri istenir. Bir önceki haftada belirlenen kuvvetlerin bu hafta serbest cisim diyagramı üzerinde gösterileceği ve Newton Hareket Yasaları'nın bu diyagramla yeniden ifade edileceği duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada eğik düzlemdeki bir kutu ve ipten asılı bir cisim için iki durum gösterir; öğrencilerden her cismin serbest cisim diyagramını çizmeleri ve etki eden kuvvetleri okla göstermeleri istenir (FİZ.11.1.2.b). Diyagramlar komşu öğrencilerle karşılaştırılır (KB2.7). Serbest cisim diyagramı kullanmanın net kuvvetin hesaplanmasıyla ilgili problemlerin çözümündeki işlevi analitik bakış açısıyla tartışılır (E3.6).

   FİZ.11.1.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler ikişerli çalışarak ders kitabındaki bir örnek için serbest cisim diyagramı çizer ve net kuvvetin yönünü belirler. Dengeli ve dengesiz kuvvet durumları diyagramlar üzerinden karşılaştırılır (KB2.7). Her çift, diyagramı kullanarak eylemsizlik yasasını, dinamiğin temel ilkesini ve etki-tepki yasasını kendi cümleleriyle yeniden ifade eder (FİZ.11.1.2.c).

   FİZ.11.1.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere serbest cisim diyagramı hakkında farklı soru türleri (diyagram çizme, boşluk doldurma, yorumlama) içeren bir çalışma kâğıdı verilir. Farklı büyüklükteki ivmeyle hareket eden cisimlerin bir arada olduğu sistemlerle ilgili hesaplamalardan kaçınılır. Öğrencilerden verilen diyagramları yorumlayarak ilgili Newton yasasını yeniden ifade etmeleri istenir (KB2.14) (FİZ.11.1.2.c).

   FİZ.11.1.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıdındaki yanıtlarını gözden geçirmeleri ve bir cisim için serbest cisim diyagramı çizip hangi Newton yasasını nasıl ifade ettiklerini yazmaları istenir. Çalışma kâğıdı dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrenciler Öz Değerlendirme Formu'nu doldurarak diyagram çizme ve yasaları yeniden ifade etme konusundaki durumlarını belirler. Öğretmen ortak yanlışları tahtada düzeltir.

   FİZ.11.1.2

Sınıf defteri: FİZ.11.1.2 Newton Hareket Yasaları'nı serbest cisim diyagramını kullanarak…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada kaygan zeminde yürüyen kişi ve rampada duran kutu görsellerini gösterir. Öğrencilerden görsellerde cisimleri durduran ya da hareketini zorlaştıran etkinin ne olabileceğini tahmin etmeleri istenir (E3.2). Bu hafta statik ve kinetik sürtünme kuvvetlerinin karşılaştırılacağı duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen dijital içerikte harekete zorlanmasına rağmen duran, kayan ve dönerek ilerleyen cisim görselleri sunar. Öğrenciler görselleri yorumlayarak (OB4, KB2.14) her durumda cisme etki eden sürtünme kuvvetinin yönünü ve cismin hareket durumunu belirler. Statik ve kinetik sürtünme kuvvetlerinin özelliklerine ilişkin tespitler deftere yazılır (FİZ.11.1.3.a).

   FİZ.11.1.3
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Soru cevap tekniğinin kullanıldığı etkileşimli ortamda öğrenciler, görsellerde yer alan sürtünme kuvvetinin temel bileşenlerini sorgular. Eşler hâlinde çalışan öğrenciler, statik ve kinetik sürtünme kuvvetlerinin benzerliklerini yapılandırılmış gridde listeler (KB2.7, SDB2.2) (FİZ.11.1.3.b).

   FİZ.11.1.3
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler aynı gridde iki kuvvetin farklılıklarını listeler (KB2.7, OB7). Gridler etkileşimli tahtada karşılaştırılır; öğrenciler farklı görüşleri saygıyla dinleyerek listelerini düzenler (E3.5, D14) (FİZ.11.1.3.c).

   FİZ.11.1.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden tamamladıkları yapılandırılmış gridi kullanarak statik ve kinetik sürtünme kuvvetlerinin benzerlik ve farklılıklarını kendi cümleleriyle özetlemeleri istenir (FİZ.11.1.3.c). Gridler Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir; her öğrenci Öz Değerlendirme Formu ile eksik kaldığı noktayı belirler (SDB1.1).

   FİZ.11.1.3

Sınıf defteri: FİZ.11.1.3 Statik ve kinetik sürtünme kuvvetlerini karşılaştırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada buzlu zeminde ve pürüzlü zeminde kayan kutu görüntülerini gösterir. Öğrencilerden iki durum arasındaki farkı karşılaştırarak hareketin neden farklı olduğunu tahmin etmeleri istenir (KB2.7, E3.6). Tahminler tahtaya yazılır ve bu derste sürtünme kuvvetinin bağlı olduğu değişkenlerin keşfedileceği belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler gruplar hâlinde simülasyon ya da deney düzeneğiyle, kayarak öteleme hareketinde zorlanmasına rağmen duran ve sabit hızla hareket eden cisimlere etki eden sürtünme kuvvetinin bağlı olduğu değişkenleri gözlemler (OB4). Yüzey cinsi, cismin ağırlığı ve temas alanı değiştirilerek sürtünme kuvvetindeki değişim kaydedilir. Gözlemler çalışma kâğıdına yazılır (FİZ.11.1.4.a).

   FİZ.11.1.4
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar, simülasyon veya deneyden elde ettikleri verileri tabloya yerleştirir ve grafiğe dönüştürür (OB7). Hangi değişkenin sürtünme kuvvetini etkilediği, hangisinin etkilemediği veriler üzerinden yorumlanır (KB2.14). Veriler arasındaki örüntü belirlenir (FİZ.11.1.4.a).

   FİZ.11.1.4
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Sınıf tartışmasıyla öğrenciler gözlemlerine yönelik çıkarımlarını elde ettikleri verilerle destekleyerek ifade eder (OB7, SDB2.1). Farklı görüşler saygıyla dinlenir ve değişkenler arasındaki ilişki ortak bir ifadeye dönüştürülür (E3.5, D14). Tartışma sonunda sürtünme kuvvetinin matematiksel modeline ulaşılır (FİZ.11.1.4.a).

   FİZ.11.1.4
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler, açık uçlu sorularla sürtünme kuvvetinin hangi değişkenlere bağlı olduğunu verilerden yararlanarak açıklar ve ulaştıkları matematiksel modeli çalışma kâğıdına yazar. Öğretmen, dereceli puanlama anahtarıyla yanıtları değerlendirir. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak kendi katkılarını gözden geçirir (SDB1.1).

   FİZ.11.1.4

Sınıf defteri: FİZ.11.1.4 Sürtünme kuvvetinin matematiksel modeline ilişkin tümevarımsal akıl…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, buzda kayan bir cisimle pürüzlü zeminde kayan bir cismin hareketini karşılaştıran kısa bir görseli etkileşimli tahtada gösterir. Öğrencilerden iki durumda hareketi başlatmak ve sürdürmek için gereken kuvvetlerin neden farklı olduğunu tahmin etmeleri istenir (KB2.7). Dersin amacının, sürtünme kuvvetinin matematiksel modelini farklı veri setleriyle genellemek olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden dijital içerik ya da deney verilerini kullanarak uygulanan kuvvet–sürtünme kuvveti grafiğini çizmeleri istenir (OB7). Grafikte cismin hareketsiz kaldığı ve kaymaya başladığı bölgeler ayrı işaretlenir, statik ve kinetik sürtünme kuvvetleri karşılaştırılır (KB2.7). Grafikten elde edilen ilişki yorumlanarak farklı veri setlerine uygulanabilecek model ifadesi yazılır (KB2.14) (FİZ.11.1.4.b).

   FİZ.11.1.4
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, matematiksel modeli kullanarak statik ve kinetik sürtünme kuvvetleriyle ilgili hesaplamaları farklı veri setleri için yapar ve modeli geneller (E3.1). Gruplar hâlinde, farklı kütle ve yüzey bilgileri içeren veri setleri çalışma kâğıdında işlenir, sonuçlar tabloda karşılaştırılır (OB7). Her grup bulduğu genellemeyi sınıfa sunar (FİZ.11.1.4.b).

   FİZ.11.1.4
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Kayarak öteleme hareketi yapan cisimlere etki eden sürtünme kuvvetinin hareket yönü ile aynı yönde olduğu durumlara günlük hayattan örnekler verilir. Ardından farklı soru türlerinden oluşan kısa bir test uygulanarak sürtünme kuvvetiyle ilgili hesaplamalar tekrarlanır (FİZ.11.1.4.b).

   FİZ.11.1.4
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıtlarındaki hesaplamaları gözden geçirerek genellemelerinin farklı veri setlerinde tutarlı olup olmadığını kontrol etmeleri istenir. Çalışma kâğıtları öğrenme kanıtı olarak toplanır. Öğretmen, sürtünme kuvvetinin matematiksel modelinin hangi değişkenlere bağlı olduğunu açık uçlu bir soruyla yoklar. Öğrencilerden Öz Değerlendirme Formunu doldurmaları istenir (SDB1.1).

   FİZ.11.1.4

Sınıf defteri: FİZ.11.1.4 Sürtünme kuvvetinin matematiksel modeline ilişkin tümevarımsal akıl…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada havada düşen bir cismin görselini gösterir. Öğrencilerden geçen hafta işlenen sürtünme kuvvetinin hareketi nasıl etkilediğini kısaca söylemeleri istenir. Bu derste hava ortamında düşen cisimlerin hızının zamanla nasıl değiştiği sorgulanarak limit hız kavramına ve onu etkileyen değişkenlere ulaşılacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Profesyonel bir paraşütçünün uçaktan atlama deneyimini gösteren video etkileşimli tahtadan izletilir (OB4). Öğrencilerden paraşütçünün hareketini evrelere ayırarak anlatmaları ve harekete etki eden değişkenleri gruplarda tartışıp yorumlamaları istenir (KB2.14, SDB2.1). Yorumlar tahtada listelenir (FİZ.11.1.5.a).

   FİZ.11.1.5
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, özdeş kâğıtlardan birini yatay, diğerini buruşturulmuş olarak aynı yükseklikten serbest bırakır. Bırakmadan önce öğrencilerden havada kalma süreleri ve düşey hızlar için tahmin yürütmeleri, ardından gözlemlerini söylemeleri istenir (E3.6). Gözlemler karşılaştırılır (FİZ.11.1.5.a).

   FİZ.11.1.5
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Kâğıtların havada kalma süreleri ve düşey hızları arasındaki farkların nedenleri soru cevap etkinliğiyle sorgulanır. Öğrencilerle her iki kâğıt için serbest cisim diyagramı çizilir. Hava direnci ile ağırlık dengelendiğinde hızın sabitlendiği belirtilerek limit hız tanımlanır, etkileyen değişkenler sıralanır (FİZ.11.1.5.a).

   FİZ.11.1.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden limit hızı kendi cümleleriyle tanımlamaları ve limit hızı etkileyen değişkenleri yazmaları açık uçlu sorularla istenir. Paraşütçü için çizilen serbest cisim diyagramı sınıfça gözden geçirilir. Öğrenciler öz değerlendirme formuyla tanımı ne ölçüde yapabildiklerini işaretler (SDB1.1, FİZ.11.1.5.a).

   FİZ.11.1.5

Sınıf defteri: FİZ.11.1.5 Limit hızı etkileyen değişkenler ile ilgili bilimsel çıkarım yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki haftalarda tanımlanan limit hız kavramını ve kaydedilen verileri etkileşimli tahtadaki görsellerle (paraşütle inen kişi, düşen yağmur damlası) kısaca anımsatır. Öğrencilerden görseldeki cismin hareketini ve cisme etki eden kuvvetleri betimlemeleri istenir (OB4). Bu derste kaydedilen verilerden çıkarım yapılacağı belirtilir (E3.2).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler önceki haftalarda kaydedilen veri tablolarını ve grafikleri inceleyerek limit hızı etkileyen değişkenlerin limit hıza etkisine ilişkin kendi iddialarını oluşturur. İddialarını tekrar eden gözlemlere (D12.3, E1.3) ve kaydedilen verilere dayandırarak gerekçelendirir (E3.6, OB7). Veriler yorumlanırken değişkenler birbiriyle karşılaştırılır (KB2.7, KB2.14, FİZ.11.1.5.c).

   FİZ.11.1.5
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler iddialarını ve gerekçelerini sınıfta ifade eder (SDB2.1). Varsa karşıt iddialara yönelik çürütücüler saygı çerçevesinde (D4.4) ve yapıcı biçimde (SDB2.3) sunulur. Bu tartışmayla limit hız ve limit hızı etkileyen değişkenler değerlendirilir (FİZ.11.1.5.c).

   FİZ.11.1.5
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler gruplar hâlinde limit hızı etkileyen faktörler hakkında bilgi görseli hazırlar; görselde veri yorumlarına ve çıkarımlara yer verilir (OB4, OB7). Görev paylaşımı yapılır ve çalışma sabırla sürdürülür (SDB2.2, D12). Hazırlanan görseller etkileşimli tahtada ya da sınıf panosunda sergilenir (FİZ.11.1.5.c).

   FİZ.11.1.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğretmen, bilgi görselleri ve yapılan tartışma üzerinden limit hızı etkileyen değişkenlere ilişkin çıkarımları özetler. Öğrencilerden öz değerlendirme formunu doldurmaları ve bir açık uçlu soruyu yanıtlamaları istenir; bilgi görseli dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir (SDB1.1, FİZ.11.1.5.c).

   FİZ.11.1.5

Sınıf defteri: FİZ.11.1.5 Limit hızı etkileyen değişkenler ile ilgili bilimsel çıkarım yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, Türksat uydularının Dünya etrafındaki dolanımı ile lunaparktaki dönme dolap hakkında öğrencilerin ön bilgilerini sorar. Öğrencilerden bu cisimlerin nasıl hareket ettiğini bir cümleyle söylemeleri istenir (SDB2.1). Dersin amacı, çembersel hareket yapan cisimlerin yörüngeleri ve hız vektörleri hakkında benzerliklerden çıkarım yapmak olarak duyurulur (KB2.16.3).

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, Türksat uyduları ve dönme dolap gibi çembersel hareket yapan farklı cisimleri görsel içerikli dijital araçlarla etkileşimli tahtada gösterir (OB4). Öğrenciler görsellere odaklanarak (E3.2) her hareketi inceler ve cismin nasıl döndüğünü gözlem notlarına yazar. Gözlemler eşlerle paylaşılır, ortak yönler listelenir (FİZ.11.1.6.a).

   FİZ.11.1.6
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, soru cevap tekniğiyle görsellerdeki hareketlilerin yörüngeleri, yörüngelerinin merkez noktaları ve hızları hakkında görüşlerini ifade eder (SDB2.1). Her hareketin yörüngesi ve merkezi tahtada işaretlenir; hareketler karşılaştırılarak (KB2.7) özellikleri tespit edilir (FİZ.11.1.6.b).

   FİZ.11.1.6
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, vektörel niceliklerle ilgili ön bilgileri hatırlatır ve öğrencilerden birbirinden farklı çembersel hareket yapan cisimlerin herhangi bir konumdaki hız vektörlerinin yönlerini çizmelerini ister (FİZ.11.1.6.b). Öğrenciler çizimlerinde yörüngenin yarıçap vektörünü de gösterir. Hareketlerdeki benzerliklerden yola çıkarak hız vektörü ile yarıçap vektörünün yönlerine yönelik çıkarım yapılır (KB2.16.3) (FİZ.11.1.6.c).

   FİZ.11.1.6
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler, çıkarımlarını çalışma kâğıdındaki açık uçlu soruya yazar: 'Farklı çembersel hareketlerde hız vektörü yörüngeye göre nasıl yönelir?' Birkaç öğrencinin yanıtı paylaşılır ve dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir (FİZ.11.1.6.c). Öğrenciler öz değerlendirme formunda çıkarım yapma düzeylerini işaretler (SDB1.1).

   FİZ.11.1.6

Sınıf defteri: FİZ.11.1.6 Çembersel hareket yapan cisimlerin yörüngeleri ve hız vektörleri…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada dönme dolap, atletizm pisti ve dönen bir çamaşır makinesi gibi çembersel hareket örnekleri gösterir. Öğrencilerden bu hareketleri karşılaştırarak (KB2.7) neyin değiştiğini, neyin ölçülebildiğini söylemeleri istenir. Öğretmen, derste çembersel hareketin değişkenlerinin keşfedileceğini ve bunların dramayla anlatılacağını duyurur, öğrenciler gruplara ayrılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılan öğrenciler, ders kitabı ve etkileşimli tahtadaki örneklerden çembersel hareketin değişkenlerini belirler. Gruplardan, temel değişkenlerden en az ikisinin karşılıklı etkileşimini gösteren kısa bir drama etkinliği yapmaları istenir (OB9). Diğer gruplar izledikleri dramada hangi değişkenlerin nasıl ilişkilendiğini not alır (FİZ.11.1.7.a).

   FİZ.11.1.7
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Gruplardan, akranlarına değişkenleri doğru aktarabilmek için hazırlayacakları senaryo üzerinde tartışarak (SDB2.2) görüş birliğine varmaları istenir (D4.1, E3.3). Öğretmen, canlandırma öncesinde bütün senaryoları inceleyerek temel değişkenlerin tamamının senaryolar kapsamında yer aldığından emin olur; eksik değişkenler için gruplar yönlendirilir (FİZ.11.1.7.a).

   FİZ.11.1.7
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar hazırladıkları senaryoları sırayla canlandırır (E2.5). Canlandırmalar sonrasında yapılan gruplar arası tartışmada (SDB2.2) değişkenlere ve aralarındaki ilişkiye yönelik iddialar, gerekçeler ve varsa karşıt iddialara yönelik çürütücüler saygı çerçevesinde (D14.4) ifade edilir (SDB2.1). Ortaya çıkan ilişkiler etkileşimli tahtada ortak bir tabloda toplanır (FİZ.11.1.7.a).

   FİZ.11.1.7
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden, çembersel hareketin iki değişkeni arasındaki ilişkiyi gerekçesiyle açıklayan Açık Uçlu Soruları yanıtlamaları istenir. Gruplar, Grup Değerlendirme Formu ile senaryo hazırlama ve canlandırma sürecindeki iş birliğini (SDB2.2) ve saygılı iletişimi (D14.4) değerlendirir. Öğretmen, tabloda toplanan ilişkileri özetleyerek değişkenler arasındaki ilişkilerin keşfedildiğini vurgular (FİZ.11.1.7.a).

   FİZ.11.1.7

Sınıf defteri: FİZ.11.1.7 Çembersel hareketin değişkenleri arasındaki ilişkilerin matematiksel…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki hafta ulaşılan çembersel hareket değişkenlerini (çizgisel hız, yarıçap, periyot) etkileşimli tahtada listeler. Öğrencilerden bu değişkenlerden birini seçip günlük hayattan bir örnekle ilişkilendirmeleri istenir. Dersin amacı, bulunan matematiksel ilişkilerin farklı veri setleriyle denenerek genellenmesi olarak duyurulur (E3.2).

2. Keşfetme25 dk

   Sınıf gruplara ayrılır; her gruba yatay düzlemde düzgün çembersel hareket, düşey düzlemde çembersel hareket, ray sistemi ya da yatay ve eğimli viraj durumlarından biri verilir. Gruplar durumu drama etkinliğiyle canlandırır; grup üyeleri arasında etkileşim kurarak (SDB2.1) önceki hafta bulunan matematiksel modelin bu durumda da geçerli olup olmadığını tartışır (FİZ.11.1.7.b).

   FİZ.11.1.7
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Her gruba kendi durumuna ait farklı veri setleri içeren veri tabloları verilir. Öğrenciler modeli bu verilerle hesaplamalarda kullanır, sonuçları tabloda düzenler (OB7) ve elde edilen sonuçları yorumlar (KB2.14). Modelin tüm veri setlerinde işlediği görülerek ilişkiler problem çözümlerinde geneller (E3.1, FİZ.11.1.7.b).

   FİZ.11.1.7
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar kavram haritası şablonunu kullanarak değişkenler arasındaki ilişkileri ve genelledikleri modelleri haritalandırır. Performans görevi olarak çembersel hareketin değişkenlerini gösteren bir kısa film ya da animasyonun taslağı hazırlanır (E3.3, FİZ.11.1.7.b).

   FİZ.11.1.7
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar kavram haritalarını sunar; öğretmen açık uçlu sorularla modelin farklı durumlarda genellenebildiğini sorgular. Performans görevi (kısa film ya da animasyon) dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrencilerden öz değerlendirme ve grup değerlendirme formlarını doldurmaları istenir (SDB1.1, FİZ.11.1.7.b).

   FİZ.11.1.7

Sınıf defteri: FİZ.11.1.7 Çembersel hareketin değişkenleri arasındaki ilişkilerin matematiksel…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, çembersel harekette merkezcil kuvvetin hareketi nasıl belirlediğini kısaca hatırlatır. Bu hafta incelenecek elektriksel kuvvetin de cisimlerin davranışını etkilediği belirtilir. Dersin amacının, elektrik yükleri arasındaki kuvvetin hangi değişkenlere bağlı olduğunu keşfetmek ve bunu matematiksel olarak modellemek olduğu açıklanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, otomobillerin üretiminde boyanın yüzeye homojen dağılmasının ve fotokopi makinelerinde bir metnin çoğaltılmasının nasıl gerçekleştiğini sorar; öğrenciler tahminlerini söyler (E1.1). Elektriksel kuvvetin günlük hayattaki rolü anlatılır ve bu uygulamalardaki önemi vurgulanır. Öğrencilerden elektriksel kuvvetin neye bağlı olabileceğine dair ilk düşüncelerini yazmaları istenir; yeni bilgilere ihtiyaç duyulduğu fark ettirilir (SDB1.1). (FİZ.11.2.1.a)

   FİZ.11.2.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılır (SDB2.2). Gruplar, elektriksel kuvvetin büyüklüğünün bağlı olduğu faktörlere dair hipotezler oluşturur; etkileşimli simülasyonla veri toplayıp tabloya kaydeder ve grafikler çizerek hipotezlerini destekler ya da yanlışlar. Fikir alışverişiyle faktörler arasındaki ilişki keşfedilir ve matematiksel olarak modellenir (SDB2.1, E3.6, OB7). (FİZ.11.2.1.a)

   FİZ.11.2.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, Coulomb sabitinden söz ederek öğrencilerin çıkardığı matematiksel modelin Coulomb Yasası olarak adlandırıldığını belirtir. Gruplar, elektrik yüklü bir yalıtkanı elektroskoba farklı mesafelerde yaklaştırıp yaprakların açılmasını gözlemler ve gözlemlerini hesaplamaya girmeden Coulomb Yasası'yla açıklar. Farklı problem durumlarında, hesap yapılmadan uygulamalarla model genellenir. (FİZ.11.2.1.b)

   FİZ.11.2.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplardan elektriksel kuvvetin bağlı olduğu değişkenleri ve Coulomb Yasası'nın ifade ettiği ilişkiyi bir bilgi görseli üzerinde özetlemeleri istenir. Açık uçlu sorular ve farklı madde türlerinden oluşan soru kutusuyla yasanın kavranma durumu değerlendirilir. Öğrenciler, öğrenme süreçlerini grup değerlendirme formuyla gözden geçirir (KB2.15). (FİZ.11.2.1.b)

   FİZ.11.2.1

Sınıf defteri: FİZ.11.2.1 Elektrik yükleri arasındaki elektriksel kuvvetin matematiksel…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada iki yüklü cismin birbirini itmesini ve çekmesini gösteren bir görsel sunar; öğrencilerden yükün çevresinde etkisini sürdüren bölgeyi tarif etmeleri istenir (E1.1). Dersin hedefi olarak elektriksel alanın bağlı olduğu etmenlerin bulunması ve ilişkilerin matematiksel olarak modellenmesi paylaşılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, elektrik yüklerinin oluşturduğu elektriksel alanı açıklamak için 5E öğrenme döngüsünden yararlanır. Öğrenciler öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılır (SDB2.1) ve elektriksel alanın bağlı olduğu faktörler hakkında sorular sorar (E1.1). Gruplar hipotezlerini oluşturarak not eder (FİZ.11.2.2.a).

   FİZ.11.2.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar hipotezlerini test edebilecekleri bir simülasyonda ölçümler yapar ve verileri tabloya kaydeder (OB7). Tablodaki verilerle grafikler oluşturulur; grafikler çözümlenerek elektriksel alanın bağlı olduğu faktörler keşfedilir (KB2.4). Bulunan ilişkiler öğretmen rehberliğinde matematiksel olarak modellenir (FİZ.11.2.2.a).

   FİZ.11.2.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar elektrik yüklü yalıtkan çubuğu belli mesafelerde elektroskoba yaklaştırıp yaprakların açılma mesafelerini gözlemler; gözlemlerini matematiksel hesaplara girmeden matematiksel modelle ilişkilendirerek açıklar (SDB2.2). Ardından farklı problem türleri üzerinden, yine hesaplara girmeden, uygulamalar yapılarak model genellenir (FİZ.11.2.2.b).

   FİZ.11.2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler, elektriksel alanın bağlı olduğu faktörleri ve model üzerinden yaptıkları genellemeleri Çalışma Kâğıdına yazar (KB2.15). Öğretmen, farklı madde türlerinin bulunduğu soru kutusundan seçtiği açık uçlu sorularla kavrama durumunu değerlendirir; yanıtlar Dereceli Puanlama Anahtarı ile puanlanır (FİZ.11.2.2.b).

   FİZ.11.2.2

Sınıf defteri: FİZ.11.2.2 Elektriksel alanın matematiksel modeline yönelik tümevarımsal akıl…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, elektriksel kuvvet ve elektriksel alan konusunda önceki haftada öğrenilenleri kısaca hatırlatır. Ardından öğrencilere 'Yıldırım çarpan uçaktaki yolcular neden etkilenmez?' sorusu yöneltilir ve merak uyandırılır (E1.1). Bu derste Faraday kafesi ve kullanım alanları hakkında bilgi toplanacağı, bilgilerin doğrulanıp kaydedileceği belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, yıldırım çarpan uçaklarda ve kara taşıtlarında yolcuların etkilenmemesi, asansörde cep telefonunun genellikle çekmemesi ve MR odalarının metal kaplı olması örneklerini etkileşimli tahtada sunar. Öğrenciler öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılır (SDB2.1). Gruplar bu durumların ortak nedenini sorgular ve Faraday kafesi hakkında bilgiye ulaşmak için kullanacakları kaynakları (ders kitabı, genel ağ, kütüphane, dergi) belirler (FİZ.11.2.3.a).

   FİZ.11.2.3
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar belirledikleri kaynaklara başvurarak Faraday kafesinin ne olduğuna ve kullanım alanlarına ilişkin bilgileri bulur. Grup üyeleri görev paylaşımı yapar ve çalışma sürecini düzenler (SDB1.2). Bulunan bilgiler sınıfla paylaşılır (FİZ.11.2.3.b).

   FİZ.11.2.3
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler tartışma ortamında (SDB2.2) toplanan bilgileri farklı kaynaklarla karşılaştırarak doğrular (FİZ.11.2.3.c). Doğruluğu teyit edilen bilgiler çalışma kâğıdına kaydedilir ve bunlardan yararlanarak Faraday kafesi ve kullanım alanları ile ilgili bilgi görseli ya da sunum hazırlanır (OB1) (FİZ.11.2.3.ç).

   FİZ.11.2.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden Faraday kafesinin kullanım alanlarından birini ve ulaştıkları bilginin doğruluğunu nasıl teyit ettiklerini açık uçlu sorularla yazmaları istenir. Öğretmen, çalışma kâğıdındaki kayıtları ve hazırlanan bilgi görselini dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir. Gruplar, çalışma sürecini grup değerlendirme formuyla değerlendirir (SDB2.3) (FİZ.11.2.3.ç).

   FİZ.11.2.3

Sınıf defteri: FİZ.11.2.3 Faraday kafesi ve Faraday kafesinin kullanım alanları ile ilgili…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada bir pusula görseli göstererek iğnenin hangi yönü gösterdiğini ve bunun nedenini sorar. Öğrencilerin tahminleri alınır, mıknatısların çekme ve itme davranışı kısaca hatırlatılır. Dersin amacının mıknatısların etkileşimini gözlemlemek, verileri kaydetmek ve manyetik alan çizgileriyle açıklamak olduğu paylaşılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, kuşların göç yollarındaki uğrak noktalarından birinin Türkiye olduğunu vurgulayarak (D19,3) kuşların, balina ve yunusların yön bulma yeteneklerini sorar; ardından insanların yön bulma yöntemleri ve bilim insanlarının pusula çalışmaları konuşulur. Mıknatıs isminin Manisa ile ilişkisi vurgulanır. Gruplar pusula ve çubuk mıknatıslarla kutupların çekme ve itme durumunu dener, mıknatısların etkileşimine ilişkin nitelikleri tanımlar (FİZ.11.2.4.a).

   FİZ.11.2.4
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplardan, mıknatısların etkileşimini manyetik alan çizgileriyle gözlemleyebilecekleri bir deney tasarlamaları istenir (SDB1.2). Demir tozu ya da pusula ile mıknatısa yaklaştıkça ve uzaklaştıkça alan çizgilerinin sıklığı gözlenir; alan büyüklüğü ile çizgi sıklığına ilişkin veriler tabloya kaydedilir (FİZ.11.2.4.b).

   FİZ.11.2.4
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar tablodaki verileri kullanarak iki mıknatısın birbirine etkisini alan çizgileriyle çizer ve açıklar; çizgilerin sık olduğu bölgede alanın büyük olduğu belirtilir. Öğretmen yönlendirmesiyle Dünya'nın manyetik alanı ve büyüklüğü de alan çizgileriyle açıklanır (FİZ.11.2.4.c).

   FİZ.11.2.4
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilere çıkış kartı verilerek mıknatısların oluşturduğu manyetik alan ve özellikleri sorgulanır; alan çizgilerinin sıklığı ile alan büyüklüğü arasındaki ilişki açık uçlu sorularla yazdırılır. Yanıtlar Dereceli Puanlama Anahtarıyla değerlendirilir. Gruplar Grup Değerlendirme Formunu doldurarak tasarladıkları deneyi ve sonuçlarını sınıfa özetler (FİZ.11.2.4.c).

   FİZ.11.2.4

Sınıf defteri: FİZ.11.2.4 Mıknatısların birbiriyle etkileşimine yönelik bilimsel gözlem…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Enerji Tasarrufu Haftası dolayısıyla elektrik enerjisi taşıyan kablolardan akım geçtiği ve akımın çevresinde manyetik alan oluşturduğu hatırlatılır (D17, OB8). Öğrencilere akım azaldığında kablonun çevresindeki manyetik alanın nasıl değişebileceği sorulur (E1.1). Dersin hedefi paylaşılır: akım geçen düz telin manyetik alanına ilişkin matematiksel modeli bulmak ve genellemek.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, okul bahçesinde pusula kullanılan oryantiring (yönbul) türü bir yarış yaptırır ve pusulaların her yerde doğru çalışıp çalışmadığını sorar. Ørsted’in üzerinden akım geçen bir iletken ve pusula ile yaptığı çalışmalar anlatılır. Öğrenciler gruplara ayrılarak (SDB2.1) Ørsted’in deneyi gibi bir deney tasarlar (SDB1.2) (FİZ.11.2.5.a).

   FİZ.11.2.5
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerin manyetik alanın iletkene uzaklığı ve akımın büyüklüğü ile değişimi hakkındaki görüşleri alınarak hipotezler kurulur. Öğretmen manyetik alan katsayısı hakkında bilgi verir. Gruplar hipotezlerini deney düzeneğinde test eder, ölçümleri tabloya işleyip çözümler (KB2.4, OB7) ve ilişkiyi matematiksel model olarak yazar (FİZ.11.2.5.a).

   FİZ.11.2.5
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, matematiksel hesaplamalara girmeden ulaştıkları modelle akım ya da uzaklık değeri değiştirilen problemleri çözer. Çözümler gruplar arasında karşılaştırılır ve modelin farklı durumlarda da geçerli olduğu sonucuna varılır (FİZ.11.2.5.b).

   FİZ.11.2.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğretmen, modelin farklı akım ve uzaklık değerleri için geçerliliğini özetler (FİZ.11.2.5.b). Öğrenciler Çalışma Kâğıdındaki genelleme problemlerini yanıtlar ve Grup Değerlendirme Formunu doldurur (SDB2.2). Tasarladıkları deneyle ilgili öz değerlendirme formunda süreci düşünerek yansıtırlar (KB2.15).

   FİZ.11.2.5

Sınıf defteri: FİZ.11.2.5 Üzerinden akım geçen düz bir iletken telin oluşturduğu manyetik alana…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, düz bir iletkenin çevresinde oluşan manyetik alanı kısaca hatırlatır ve etkileşimli tahtada akım makarası görselini gösterir. Öğrencilerden makaranın içinde ve merkez ekseni boyunca manyetik alanın nasıl bir görünüm alabileceğini tahmin etmeleri istenir (E1.1). Dersin amacı, akım makarasının merkez ekseninde oluşan manyetik alanın büyüklüğünü deneyle keşfetmek ve matematiksel modele ulaşmaktır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, düz bir iletken yerine akım makarası kullanıldığında oluşacak manyetik alanın yönüne ve büyüklüğüne ilişkin sorular sorar. Sokratik sorgulama ile akımın, sarım sayısının ve makara boyunun değişmesinin manyetik alanı nasıl etkileyeceği konusunda öğrencilerin görüşleri alınır (E1.1). Öğrencilerden bu görüşlere dayanarak her değişken için hipotezlerini deftere yazmaları istenir (FİZ.11.2.6.a).

   FİZ.11.2.6
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılır (SDB2.1) ve hipotezlerini test edecek deneyleri tasarlar; değiştirilecek ve sabit tutulacak değişkenler belirlenir (SDB1.2). Gruplar deney malzemeleriyle akımı ve makara uzunluğunu değiştirerek verileri tabloya kaydeder (KB2.6). Veri analizine dayalı olarak manyetik alanın büyüklüğünün akım ve uzunlukla ilişkisi keşfedilir ve matematiksel modele dönüştürülür (FİZ.11.2.6.a).

   FİZ.11.2.6
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar ulaştıkları matematiksel modeli sınıfla paylaşır (SDB2.1). Modele dayanarak akım ya da makara boyu değiştirildiğinde merkez eksenindeki manyetik alanın nasıl değişeceği öngörülür (E3.6). Gruplar, akım makarasının merkezinde oluşan manyetik alana yönelik genellemelerini ortak bir cümleyle yazar (FİZ.11.2.6.b).

   FİZ.11.2.6
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar genellemelerini Çalışma Kâğıdı'na yazar; öğretmen modelin ve genellemenin doğruluğunu Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirir. Öğrencilere 'Modelimiz hangi koşullarda yetersiz kalabilir?' gibi açık uçlu sorular yöneltilir ve gruplar Grup Değerlendirme Formu'nu doldurarak çalışma sürecini yansıtır (KB2.15). Böylece akım makarasının merkez ekseninde oluşan manyetik alanın modeli ve genellemesi toparlanır (FİZ.11.2.6.b).

   FİZ.11.2.6

Sınıf defteri: FİZ.11.2.6 Akım makarasının merkez ekseninde oluşan manyetik alanın matematiksel…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada elektromıknatıslı bir vinç ve bir elektrik zili görseli gösterir (OB4). Öğrencilerden bu araçlarda manyetik alanın nasıl rol oynadığını tahmin etmeleri istenir (E1.1). Dersin amacının elektromıknatısların kullanım alanlarına ilişkin bilgi toplamak olduğu belirtilir (KB2.6).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılır. Gruplar elektromıknatısların kullanım alanlarına ilişkin bilgilere ulaşmak için genel ağ, kütüphaneler, dergiler ve uzman kişiler gibi kaynakları tartışır. Her grup kullanacağı kaynakları gerekçeleriyle belirleyip çalışma kâğıdına yazar ve sınıfla paylaşır (FİZ.11.2.7.a).

   FİZ.11.2.7
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar belirledikleri güvenilir kaynaklar yoluyla elektromıknatısların kullanım alanlarına yönelik bilgilere ulaşır (OB1). Bulunan bilgiler gruplar arasında paylaşılır (FİZ.11.2.7.b).

   FİZ.11.2.7
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen yönlendirici sorularla tartışma ortamı sağlar; öğrenciler topladıkları bilgilerin doğru olup olmadığını kaynakları karşılaştırarak belirler (SDB2.2, FİZ.11.2.7.c). Doğruluğu belirlenen bilgiler günlük hayattaki kullanım alanlarına göre kaydedilir ve bu bilgilerle bir sunum hazırlanır (FİZ.11.2.7.ç).

   FİZ.11.2.7
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar kaydettikleri doğrulanmış bilgileri bilgi görseli (infografik metin) olarak kısaca sunar. Öğrencilere akım makarasının merkez ekseninde oluşan manyetik alan ve elektromıknatısların kullanım alanlarına ilişkin soruların yer aldığı çalışma yaprağı verilir. Sunumlar Dereceli Puanlama Anahtarı ile, grup çalışması Grup Değerlendirme Formu ile değerlendirilir (FİZ.11.2.7.ç).

   FİZ.11.2.7

Sınıf defteri: FİZ.11.2.7 Elektromıknatısların kullanım alanlarına ilişkin bilgi toplayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, elektrikli araçların yaygınlaştığını ve Türkiye'nin de bu alanda girişimleri olduğunu (D19.4) belirterek güncel bir haber görseli gösterir. Üzerinden akım geçen bir telin çevresinde manyetik alan oluşturduğu hatırlatılır. Öğrencilerden bu alanın başka bir manyetik alanda tele nasıl etki edebileceğini tahmin etmeleri istenir (E1.1).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilere, üzerinden akım geçen düz bir tel manyetik alana bırakıldığında alanın tele etkileri sorulur (E1.1). Öğretmen, tele etki eden manyetik kuvvetin telin içindeki hareketli yüklü parçacıklara etki eden kuvvetten kaynaklandığını vurgular. Gruplar kuvvetin büyüklüğünü etkileyen etmenler için deney tasarlayıp veri toplar (SDB1.2), veri analizine dayanarak etmenler arasındaki ilişkiyi matematiksel olarak modeller (OB7, FİZ.11.2.8.a).

   FİZ.11.2.8
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen manyetik kuvvetin vektörel olduğunu belirterek sağ el kuralını açıklar. Öğrenciler her bir değişkeni ayrı ayrı değiştirerek problemler çözer ve kuvvet ile değişkenler arasındaki ilişkiyi geneller (FİZ.11.2.8.b). Genellemeler matematiksel model üzerinden sınıfta karşılaştırılır (KB2.4).

   FİZ.11.2.8
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılır (SDB2.1). Gruplar önceki deneyimlerini gözden geçirir (FİZ.11.2.9.a), elektrik motorlarının iç yapısına ilişkin görselleri inceler (OB4) ve manyetik alandaki dikdörtgen telin bir eksen etrafında dönmesi hakkında çıkarım yapar (FİZ.11.2.9.b). Çıkarımlara dayanarak basit bir elektrik motoru tasarlanıp çalıştırılır.

   FİZ.11.2.9
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar, görsellerden veya tasarımlarından yararlanarak elektrik motorlarını çalışma prensibi açısından değerlendirir (FİZ.11.2.9.c). Öğrenciler Çalışma Kâğıdındaki Açık Uçlu Soruları yanıtlayarak çıkarımlarını gözden geçirir (KB2.15). Öğretmen, grup performanslarını Grup Değerlendirme Formu ve Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirir.

   FİZ.11.2.8FİZ.11.2.9

Sınıf defteri: FİZ.11.2.8 Manyetik alanda akım geçen düz bir tele etki eden kuvvete ilişkin…; FİZ.11.2.9 Manyetik alanda akım geçen düz bir tele etki eden kuvvet ile ilgili…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada kâğıda püskürtülen boyanın yüzeydeki dağılımını gösteren bir görsel sunar ve boyanın yoğunluğunun neye bağlı olabileceğini sorar (E1.1). Önceki haftada çalışılan manyetik alan ve manyetik kuvvet hatırlatılır. Öğrencilere bu derste manyetik akıya etki eden etmenlerin çözümleneceği duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen manyetik akı kavramını kavramsal olarak açıklar. Ardından kâğıda bir kez boya püskürterek manyetik akı ile boyanın tanecik yoğunluğu arasında analoji kurar. Öğrencilerden kâğıttaki boya yoğunluğunu gözlemleyip bunu manyetik alanın bir yüzeyden geçmesiyle ilişkilendirmeleri istenir (KB2.6) (FİZ.11.2.10.a).

   FİZ.11.2.10
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden analojideki boyanın tanecik yoğunluğunu etkileyebilecek etmenler üzerine düşünmeleri istenir. Öğrenciler analojiden yola çıkarak boyanın yoğunluğunu ve kâğıdın alanını manyetik akıya etki eden etmenlerle eşleştirir (KB2.4). Belirlenen etmenler tahtada listelenir (FİZ.11.2.10.a).

   FİZ.11.2.10
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler ikişerli çalışarak manyetik akının manyetik alanın büyüklüğü ve yüzey alanının büyüklüğü ile ilişkisini, boya yoğunluğu ve kâğıt alanı değişimlerini çizerek belirler (OB4). Çizimlerde bir etmen değiştirilirken diğeri sabit tutulur. Eşler bulgularını sınıfla paylaşır ve ilişki bir cümleyle yazılır (SDB2.1) (FİZ.11.2.10.b).

   FİZ.11.2.10
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler çalışma kâğıdındaki açık uçlu soruları yanıtlayarak manyetik akıya etki eden etmenleri ve bunlar arasındaki ilişkiyi yazar. Öğretmen çalışma kâğıtlarını dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir. Öğrencilerden bir etmen değiştiğinde akının nasıl değiştiğini kendi cümleleriyle özetlemeleri istenir (KB2.15) (FİZ.11.2.10.b).

   FİZ.11.2.10

Sınıf defteri: FİZ.11.2.10 Manyetik akıya etki eden etmenleri çözümleyebilme; değerlendirme