T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 12. SINIF SEÇMELİ FİZİK DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada kapı kolu ve şişe kapağı görsellerini gösterir (OB4). Öğrencilerden aynı kuvvetin her durumda aynı döndürme etkisini yapıp yapmadığına ilişkin düşüncelerini kısaca yazmaları istenir. Dersin hedefinin torkun matematiksel modeline ulaşmak olduğu açıklanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, kapı açma ve maden suyu şişesinin kapağını açma örneklerini göstererek öğrencilerin kuvvetin döndürme etkisini ön bilgileriyle ilişkilendirmesini ister (SDB1.1). Soru cevap tekniğiyle torkun nitelikleri tanımlanır. Öğrenciler öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılır ve kuvvetin büyüklüğü, uzaklık ve açının torka etkisine dair tahminlerini yazar (SDB2.2, KB2.12) (FİZ.12.1.1.a).

   FİZ.12.1.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar simülasyon deneyinde kuvvetin büyüklüğünü, dönme noktasına uzaklığını ve uygulama açısını sırayla değiştirerek ölçümleri tabloya kaydeder (OB7). Grup liderleri iddialarını ve destekleyicilerini saygı çerçevesinde sunar, karşıt iddiaları çürütür (D14.1, E3.5, SDB2.1, SDB2.3). Öğrenciler ölçüm sonuçlarına dayanarak torkun değişkenlerle ilişkisini matematiksel olarak modeller (FİZ.12.1.1.a).

   FİZ.12.1.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, torkun günlük hayattaki farklı uygulama alanlarına yönelik problem durumlarını gösterir. Öğrenciler, torkun matematiksel modelini kullanarak problemleri çözer (E3.1) ve modeli farklı uygulama alanlarına genellerler. Soru kutusundan çekilen sorular yanıtlanır (FİZ.12.1.1.b).

   FİZ.12.1.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden torkun bağlı olduğu değişkenleri ve matematiksel modeli gösteren kısa bir zihin haritası ya da çalışma kâğıdı yanıtı hazırlamaları istenir. Öğretmen, açık uçlu soruların yanıtlarını dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir. Öğrenciler, öz değerlendirme formunu doldurur. Torkun matematiksel modelinin genellenmesi birlikte toparlanır (FİZ.12.1.1.b).

   FİZ.12.1.1

Sınıf defteri: FİZ.12.1.1 Torkun matematiksel modeline yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, İlköğretim Haftası'na değinerek bir cetveli parmak ucunda dengeleyip sınıfa gösterir. Öğrencilerden cismin hangi noktadan desteklendiğinde dengede kalacağını tahmin etmeleri istenir. Öğretmen, dersin amacının denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi ile ilgili veri toplayıp kaydetmek olduğunu açıklar ve haftanın akışını etkileşimli tahtada gösterir (E3.2).

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada ve ders kitabında günlük hayatta ağırlık merkezinin göz önüne alındığı uygulamaların (ip üstünde yürüyen cambaz, denge kirişindeki jimnastikçi, istiflenmiş yükler) görsellerini gösterir (OB4). Öğrenciler, öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılır (SDB2.1). Gruplar, her görselde dengenin nasıl sağlandığını inceleyerek hangi verilerin (destek noktasının konumu, cismin şekli, kütle dağılımı) ölçülüp kaydedilebileceğini listeler (FİZ.12.1.2.a).

   FİZ.12.1.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen her gruba farklı cisimler (cetvel, kartondan düzensiz şekil, çubuk) ve destek noktaları verir ya da simülasyon kullanmalarını sağlar. Gruplar, destek noktasını değiştirerek cisimlerin dengede kalmasına yönelik denemeler yapar (SDB1.2). Her denemede destek noktasının konumu ölçülür ve çalışma kâğıdındaki tabloya kaydedilir (FİZ.12.1.2.a).

   FİZ.12.1.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, topladıkları ölçümleri cisim, destek noktası konumu ve dengede kalma durumu sütunlarından oluşan bir veri setine dönüştürür (OB7). Veri seti, grup içi tartışmalarla kütle merkezi ve ağırlık merkezi ile ilişkilendirilir (SDB2.2). Öğrencilerden veri setinden yararlanarak yeni bir cismin dengede kalacağı destek noktasını tahmin etmeleri istenir (KB2.12). Tahminler ve sonuçlar veri setine eklenir (FİZ.12.1.2.b).

   FİZ.12.1.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar veri setlerini etkileşimli tahtada kısaca sunar; diğer gruplar saygıyla dinleyerek sorular yöneltir (D14). Öğretmen, çalışma kâğıtlarındaki kayıtları dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir. Öğrencilerden öz değerlendirme formunda veri toplama ve kayıt sürecindeki katkılarını işaretlemeleri istenir (SDB1.1).

   FİZ.12.1.2

Sınıf defteri: FİZ.12.1.2 Denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi ile ilgili kanıt kullanabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki derste kaydedilen denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi ölçümlerini etkileşimli tahtada gösterir. Öğrencilerden bu ölçümlerin hangi soruya yanıt aradığını belirtmeleri istenir. Bu derste ölçümlerden veri seti oluşturulacağı ve kavramların veriyle açıklanacağı söylenir. Hayvanları Koruma Günü'ne değinilerek hayvanların dengeyi nasıl sağladığı düşünülür (D20).

2. Keşfetme25 dk

   Gruplar, kaydettikleri denge ve kütle merkezi ölçümlerini kütle, uzaklık ve denge durumu sütunlarıyla tabloya aktararak veri setine dönüştürür (OB7). Öğretmen, gruplar arasında tartışma başlatır ve veri setlerindeki farklar sorgulatılır. Öğrencilerden veri setine dayanarak yeni bir düzenek için tahmin yürütmeleri istenir (KB2.12, FİZ.12.1.2.b).

   FİZ.12.1.2
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezine yönelik iddialarını veri setinden destekleyicilerle sunar. Karşıt görüşlere yönelik çürütücülerini saygı çerçevesinde ifade eder (D14.1, SDB2.3). Lami Teoremi'ne başvurulmaz (FİZ.12.1.2.c).

   FİZ.12.1.2
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Tartışma sonucunda öğrencilerden denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi kavramlarını veriye dayalı olarak açıklamaları ve öğrenmelerini derinleştirmeleri istenir (E3.6). Her öğrenci, çıkardığı kanıtlara yönelik kısa bir rapor taslağı hazırlar (FİZ.12.1.2.c).

   FİZ.12.1.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden hazırladıkları rapor taslağını çalışma kâğıdına işlemeleri istenir. Öğretmen, denge ve ağırlık merkezi kavramlarına ilişkin açık uçlu sorular sorar; yanıtlar veriye dayandırılır. Öğrenciler, öz değerlendirme formunu doldurarak veriye dayalı açıklama yapma düzeylerini gözden geçirir (SDB1.1, FİZ.12.1.2.c).

   FİZ.12.1.2

Sınıf defteri: FİZ.12.1.2 Denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi ile ilgili kanıt kullanabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada bir futbol topuna vuruş ve iki aracın çarpışması görsellerini gösterir. Öğrencilerden bu olaylarda cisimlerin birbirine uyguladığı etkinin nelere bağlı olabileceğini tahmin etmeleri istenir (KB2.12). Öğretmen, bu hafta itme ile momentum değişimine ait değişkenlerin tanımlanıp deneyle veri toplanacağını duyurur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, farklı kütle ve hızlardaki cisimlerin çarpışmasına günlük hayattan örnekler verir (hafif ve ağır araç çarpışması, bilardo topları vb.). Soru cevap tekniğiyle öğrencilerin kütlenin ve çarpma hızının çarpışma üzerindeki etkisini sorgulaması sağlanır (E3.6). Yanıtlardan kütle, hız ve etkileşim süresini içeren ortak bir değişken listesi oluşturulur (FİZ.12.1.3.a).

   FİZ.12.1.3
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, öğrenci yanıtlarını dikkate alarak momentumu p = m·v modeliyle açıklar; Newton'ın ikinci yasası F = m·a hatırlatılır. Öğrencilerden bu modellere odaklanarak itme (I = F·Δt) ile momentum değişimi (Δp) arasındaki ilişkiye ait değişkenleri tanımlamaları istenir (E3.2, FİZ.12.1.3.a).

   FİZ.12.1.3
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar hâlinde itme ve momentum değişimi arasındaki ilişkiyi gözlemleyecek bir deney yapılır. Öğrencilerden görev paylaşımı yaparak kütle, ilk ve son hız ile etkileşim süresini ölçüp veri tablosuna kaydetmeleri istenir (D20.1, SDB1.2, FİZ.12.1.3.b).

   FİZ.12.1.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden deney verilerini Çalışma Kâğıdındaki tabloya düzenli biçimde aktarmaları istenir. Öğretmen, 'Hangi değişkenler ölçüldü?' gibi bir Açık Uçlu Soru sorar. Öğrenciler Öz Değerlendirme Formunda deneydeki katkılarını gözden geçirir (SDB1.1, FİZ.12.1.3.b).

   FİZ.12.1.3

Sınıf defteri: FİZ.12.1.3 İtme (impuls) ve momentum değişimi arasındaki ilişkiye yönelik…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, futbolda topa vuran ayağın topla temas süresi ile topun kazandığı hız arasındaki ilişkiyi gösteren bir görseli etkileşimli tahtada sunar (OB4). Öğrencilerden temas süresi uzadığında topun hızının nasıl değişeceğine ilişkin tahminlerini gerekçesiyle söylemeleri istenir (KB2.12). Dersin amacı, veri toplayarak itme ile momentum değişimi arasındaki ilişkiyi yorumlamak olarak açıklanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler dörder kişilik gruplara ayrılır (SDB2.2). Deney düzeneğinde farklı kütleli arabalar engele çarptırılarak kütle, hız, kuvvet ve zaman değerleri ölçülür, veriler tabloya kaydedilir. Deney yapılamıyorsa öğretmenin verdiği hazır veri seti kullanılır. Grup üyeleri ölçümleri sırayla paylaşarak kayıtları birlikte denetler (FİZ.12.1.3.b).

   FİZ.12.1.3
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Gruplardan tablodaki kuvvet ve zaman değerlerini kuvvet-zaman grafiğine dönüştürmeleri istenir (OB7). Grafik milimetrik kâğıda ya da dijital araçla çizilir; grafiğin altında kalan alandan itme hesaplanır (FİZ.12.1.3.c).

   FİZ.12.1.3
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Sınıf tartışmasında gruplar hesapladıkları itme ile ölçtükleri momentum değişimini karşılaştırır; ilişki grafiklerden ve verilerden yararlanılarak gerekçelendirilir (E3.1, E3.6). Ardından öğrencilere itme ile momentum değişimi arasındaki ilişkiye yönelik açık uçlu sorulardan oluşan çalışma yaprağı verilir ve bireysel olarak yanıtlamaları istenir (FİZ.12.1.3.c).

   FİZ.12.1.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden çalışma yaprağındaki açık uçlu soruların yanıtlarını gruplarındaki bir arkadaşıyla karşılıklı kontrol etmeleri istenir (SDB2.1). Öğretmen, yaprakları toplayarak öğrenme kanıtı olarak değerlendirir. Öğrencilerden itme ile momentum değişimi arasındaki ilişkiyi veriye dayanarak tek cümleyle açıklamaları ve öz değerlendirme formunu doldurmaları istenir (SDB1.1).

   FİZ.12.1.3

Sınıf defteri: FİZ.12.1.3 İtme (impuls) ve momentum değişimi arasındaki ilişkiye yönelik…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, farklı kütle ve hızlardaki iki aracın çarpışma görüntüsünü etkileşimli tahtada gösterir ve öğrencilerden çarpışmanın sonucuna ilişkin tahminlerini söylemelerini ister. Önceki hafta çalışılan itme (impuls) kavramı kısaca hatırlatılarak momentum konusuna geçilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, farklı kütle ve hızlardaki cisimlerin çarpışmadaki etkilerine ilişkin günlük hayattan örnekler verir. Soru cevap tekniğiyle kütlenin ve çarpma hızının etkisi sorgulatılır, momentumun kütle ve hız ile ilişkisi p = m·v modeli üzerinden açıklanır. Newton'ın ikinci yasası hatırlatılır; öğrenciler bu iki modele odaklanarak (E3.2) itme ile momentum değişimi arasındaki ilişkiye ait değişkenleri tanımlar.

3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, arkadaşlarıyla yardımlaşarak (D20.1) itme ile momentum değişimi arasındaki ilişkiyi gözlemleyecek deneyi yapar (SDB1.2) ya da hazır veri setini kullanır. Kütle, hız, kuvvet ve zaman verileri kuvvet-zaman grafiğine dönüştürülür (OB7). Sınıf tartışmasıyla grafiklerden ve verilerden yararlanılarak itme ile momentum değişimi arasındaki ilişki yorumlanır (E3.1, E3.6).

4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, taş, top ve oyuncak araba gibi materyallerle momentumun korunumuna yönelik kısa bir gösteri deneyi sunar; öğrencilerden gösterimden önce cisimlerin momentumlarına odaklanmaları (E3.2) istenir. Öğrenciler gözlemlerini cisimlerin hızlarını dikkate alarak açıklar (SDB2.1). Öğretmen momentumun korunum şartını belirtir.

5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilere itme ile momentum değişimi arasındaki ilişkiye yönelik açık uçlu sorulardan oluşan bir çalışma yaprağı verilir ve yanıtlar bireysel olarak yazdırılır. Öğrencilerden öz değerlendirme formunu doldurarak öğrendiklerini ve desteğe ihtiyaç duyduklarını belirtmeleri istenir.

Sınıf defteri: Momentum; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki haftada ele alınan momentum kavramını kısa soru cevapla hatırlatır. Öğrencilerden hareket hâlindeki iki cismin çarpışmasında momentumlara ne olacağını tahmin etmeleri istenir. Dersin amacı, verilerden momentumun korunumunu incelemek olarak belirtilir (FİZ.12.1.4.a, FİZ.12.1.4.b).

   FİZ.12.1.4
2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, okul bahçesinde taş, top ve oyuncak araba gibi materyallerle momentumun korunumuna yönelik bir gösteri deneyi sunar. Öğrencilerden gösterimden önce cisimlerin momentumlarına odaklanmaları ve çarpışma öncesi ile sonrası kütle ve hız değerlerini veri tablosuna kaydetmeleri istenir (E3.2, FİZ.12.1.4.a, OB7). Gözlemler, cisimlerin hızları dikkate alınarak soru cevap tekniğiyle açıklanır (SDB2.1).

   FİZ.12.1.4
3. Uygulama35 dk

   Öğretmen momentumun korunum şartını belirtir. Öğrencilerden kayıtlı verilerle çarpışma öncesi ve sonrası toplam momentumu hesaplayıp karşılaştırmaları istenir (FİZ.12.1.4.b, KB2.12). Ardından simülasyon veya animasyonla bir ve iki boyutta esnek ve esnek olmayan çarpışmalarda momentumun korunumu gözlenir ve hesaplamalar bu verilerle sınanır (OB2).

   FİZ.12.1.4
4. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden hesaplama sonuçlarını çalışma kâğıdındaki açık uçlu sorularla yazılı olarak sunmaları istenir (FİZ.12.1.4.b). Öğretmen yanıtları dereceli puanlama anahtarına göre değerlendirir. Öğrenciler kısa bir öz değerlendirme formu doldurur (SDB1.2).

   FİZ.12.1.4

Sınıf defteri: FİZ.12.1.4 Momentumun korunumunu veriye dayalı tahmin edebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Etkileşimli tahtada kollarını açıp kapatarak dönen bir artistik patenci görseli gösterilir (OB4). Öğretmen, dönüşün neden hızlanıp yavaşladığını sorar ve tahminleri alır (KB2.12). Bu derste dönen cisimlerin davranışının gözleneceği ve bunu etkileyen değişkenlerin aranacağı açıklanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler ikişerli gruplar hâlinde animasyon ve videolarda sunulan dönen çubuk, eğik düzlemde yuvarlanan cisimler ve kapı çevirme gibi örnek olayları izler. Her olayda cismin dönmeye karşı gösterdiği direnç gözlem tablosuna yazılır (OB4). Öğretmen olayları yorumlatan sorular sorar ve eylemsizlik momentinin etkileri birden fazla durumda belirlenir (FİZ.12.1.5.a).

   FİZ.12.1.5
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen soru cevap tekniğiyle eylemsizlik momentine etki eden değişkenlerin neler olabileceğini sorar ve tahminler tahtada listelenir (KB2.12). Öğrenciler, görsellerde yer alan farklı cisimlerin dönme hareketine odaklanarak (E3.2) kütle ve yarıçap veya uzunluk değişkenlerinin etkisini fark eder ve bulgularını çalışma kâğıdına yazar (FİZ.12.1.5.b).

   FİZ.12.1.5
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, matematiksel model kullanmadan soru cevap tekniğiyle değişen kütle ve yarıçap veya uzunluk değerlerinin eylemsizlik momenti üzerindeki etkisini sorgulatır. Kütle artırılırsa ya da yarıçap azaltılırsa dönmeye karşı direncin nasıl değişeceği öğrencilerce tahmin edilir ve gerekçelendirilir (FİZ.12.1.5.b).

   FİZ.12.1.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden eylemsizlik momentinin bağlı olduğu değişkenleri ve etkilerini gösteren kısa bir zihin haritası çizmeleri istenir (FİZ.12.1.5.b). Öğretmen bir açık uçlu soru yöneltir; öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak öğrendiklerini gözden geçirir (SDB1.2).

   FİZ.12.1.5

Sınıf defteri: FİZ.12.1.5 Eylemsizlik momentine yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki haftada gözlenen eylemsizlik momenti etkilerini etkileşimli tahtada kısa bir görselle hatırlatır. Dönen bir cismin kütlesi ya da dönme eksenine uzaklığı değiştiğinde dönmenin nasıl etkileneceği sorulur ve öğrencilerden tahminlerini gerekçesiyle söylemeleri istenir (KB2.12). Dersin amacının, eylemsizlik momentinin bağlı olduğu değişkenlerle ilişkisini bulmak ve genellemek olduğu açıklanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrencilerden ikişerli gruplar hâlinde ders kitabındaki ya da tahtada verilen veri tablosunu incelemeleri istenir (SDB2.2, OB7). Gruplar her değişken için yalnız o değişkenin değiştiği satırları karşılaştırır, değişim oranlarını yazar ve bulduğu orantısal ilişkileri tahtaya yazar. Böylece eylemsizlik momentinin bağlı olduğu değişkenlerle ilişkisi bulunur (FİZ.12.1.5.b).

   FİZ.12.1.5
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden bulunan orantısal çıkarımları, eylemsizlik momentine etki eden değişkenleri kapsayan tek bir genel ifadeye dönüştürmeleri istenir (E3.6). Gruplar genellemeyi, kütlesi ya da dönme eksenine uzaklığı değiştirilen yeni bir dönen cisim için sınayarak sonucu veriye dayalı tahmin eder (KB2.12). Genellemeler sınıfta karşılaştırılır ve görüşlere açık fikirlilikle dönüt verilir (E3.5, FİZ.12.1.5.c).

   FİZ.12.1.5
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere eylemsizlik momentine etki eden değişkenler arasındaki orantısal çıkarımlarını değerlendirebilmeleri için açık uçlu sorulardan oluşan bir test verilir. Sorular, buz pateni ya da cimnastikteki dönüşlerde kollar açıkken ve kapalıyken dönmenin değişmesi gibi durumlara dayandırılır (Beden Eğitimi). Öğrenciler yanıtlarını bireysel olarak gerekçelendirerek yazar (FİZ.12.1.5.c).

   FİZ.12.1.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerin açık uçlu soru yanıtları Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir. Birkaç öğrenciden genellemesini okuması istenir ve ortak genel ifade etkileşimli tahtaya yazılır (FİZ.12.1.5.c). Öğrencilerden hangi çıkarımda zorlandıklarını belirleyip yazmaları istenir (SDB1.1).

   FİZ.12.1.5

Sınıf defteri: FİZ.12.1.5 Eylemsizlik momentine yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, Dünya Engelliler Günü (3 Aralık) kapsamında tekerlekli sandalyeyle dönüş yapan bir sporcunun görselini etkileşimli tahtada gösterir (OB4, D14). Öğrencilerden sporcunun dönüşünü değiştirmek için neler yapabileceğini tahmin etmeleri istenir (KB2.12). Dersin amacı, açısal momentumun bağlı olduğu değişkenleri gözlemlemek ve ilişkiyi bulmak olarak belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Soru cevap tekniğiyle öğrencilerin momentum, açısal hız ve eylemsizlik momenti ile ilgili ön bilgileri hatırlatılır; kavramlar günlük örneklerle açıklanır. Öğrencilerden dönen bir cismin dönme hareketini hangi özelliklerin değiştirebileceğine dair tahminlerini söylemeleri istenir (KB2.12). Kavramlar ve tahminler etkileşimli tahtada zihin haritasında toplanır (FİZ.12.1.6.a).

   FİZ.12.1.6
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, buz pateni sporcusunun dönme hareketini gösteren animasyon ve videoyu sunar; farklı cisim ve hareketlilerin açısal momentumunun korunduğunu gösteren görselleri ekler (OB4). Öğrenciler kol ve bacak konumunu ve dönüş hızını gözlemler. Soru cevap tekniğiyle açısal momentuma etki eden değişkenler tanımlanır (FİZ.12.1.6.a).

   FİZ.12.1.6
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden tanımlanan değişkenlerin büyüklükleri hakkında gerekçeleriyle yargıda bulunmaları istenir (FİZ.12.1.6.a). Öğretmen, eylemsizlik momenti ve açısal hız değerlerini içeren bir veri tablosunu tahtada sunar; öğrenciler açısal momentumu hesaplayıp değişkenlerden biri sabit tutulduğunda diğerine bağlı değişimini yorumlar (OB7). Bulunan ilişki L = I·ω biçiminde ifade edilir (FİZ.12.1.6.b).

   FİZ.12.1.6
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden L = I·ω ilişkisini ve açısal momentumun bağlı olduğu değişkenleri kısa bir zihin haritasında özetlemeleri istenir (FİZ.12.1.6.b). Çalışma Kâğıdı/Yaprağı'ndaki iki açık uçlu soru bireysel yanıtlanır ve Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir. Öğrenciler Öz Değerlendirme Formu'nda öğrendiklerini işaretler (SDB1.1).

   FİZ.12.1.6

Sınıf defteri: FİZ.12.1.6 Açısal momentumun korunumuna yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki derste gözlenen değişkenleri etkileşimli tahtada kısaca hatırlatır. Bu derste değişkenler arasındaki ilişkinin bulunacağı ve açısal momentumun korunumunun genelleneceği belirtilir. Öğrencilerden gözlem yaparken açık fikirli olmaları ve birbirlerini saygıyla dinlemeleri istenir (E3.5, D14).

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada dönen cisim benzetimi ya da videosu gösterir ve kütlenin dönme eksenine uzaklığı değiştirildiğinde dönme hızının nasıl değişeceğini tahmin ettirir (KB2.12). Öğrenciler soru cevap tekniğiyle eylemsizlik momenti ve açısal hız büyüklüklerini karşılaştırır, gözlem verilerini çalışma kâğıdındaki tabloya yazar (OB7). Değişkenler arasındaki ilişki sözel olarak ifade edilir (FİZ.12.1.6.b).

   FİZ.12.1.6
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler buz patencisi, dalış sporcusu ve dönen sandalye örneklerini gruplar hâlinde tartışır. Her örnekte açısal momentumun değişip değişmediği görsellerden yararlanılarak incelenir (SDB2.2). Öğretmen matematiksel model kullanmaz (FİZ.12.1.6.c).

   FİZ.12.1.6
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, gözleme dayalı olarak (E3.6) açısal momentumun korunumunu bağlı olduğu değişkenler üzerinden genelleyerek ifade eder. Öğretmen, kavram haritası şablonundan yararlanarak açısal momentumun korunumuna yönelik zihin haritasını sınıfla birlikte oluşturur. Gruplar farklı genellemeleri birbirleriyle paylaşır (SDB2.1) (FİZ.12.1.6.c).

   FİZ.12.1.6
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden zihin haritasını tamamlamaları ve çalışma kâğıdındaki açık uçlu soruları yanıtlamaları istenir. Çalışmalar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir; öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurur (SDB1.2) (FİZ.12.1.6.c).

   FİZ.12.1.6

Sınıf defteri: FİZ.12.1.6 Açısal momentumun korunumuna yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada bir amortisör ile bir kalem yayının görselini gösterir ve ikisinin aynı kuvvetle aynı miktarda uzayıp uzamayacağını sorar. Öğrencilere bu derste yayın sertliğini sayısal olarak belirleyecek bir deney tasarlayacakları ve kuvvet-uzanım grafiklerini inceleyecekleri açıklanır. Tutum, Yatırım ve Türk Malları Haftası kapsamında, ürünlerde doğru yayın seçilmesinin dayanıklılık ve tasarruf (D17) açısından önemi vurgulanır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen bisiklet, motosiklet ve araba amortisörleri ile kalem, kapı kolu ve zımba görsellerini etkileşimli tahtada gösterir; günlük hayatta farklı yaylara neden ihtiyaç duyulduğunu sorar (OB4). Öğrenciler beyin fırtınası ile yayların sertliği, uygulanan kuvvet ve uzanım miktarı hakkında fikir alışverişi yapar (SDB2.1). Görsellerle ilgili merak edilen sorular sorulur (E3.8); bu sorulardan yay sabitini bulmaya yönelik deney ihtiyacı belirlenir (FİZ.12.2.1.a).

   FİZ.12.2.1
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen farklı sertlikteki yayların karşılaştırılacağı bir senaryo paylaşır; öğrenciler gruplara ayrılarak (SDB2.2) kuvvet, yayın sertliği ve uzanım değişkenlerine uygun bir problem cümlesi belirler. Gruplar ortak görev bilinci içinde (D16.3) kuvvet ve uzanımı kullanarak yay sabitini bulabilecekleri bir deney tasarlar (SDB1.2), hipotez kurar ve deney düzeneğiyle veri toplar (FİZ.12.2.1.a).

   FİZ.12.2.1
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar topladıkları kuvvet ve uzanım verilerini tabloya işler ve farklı yaylar için kuvvet-uzanım grafiklerini çizer. Grafiklerin eğimleri karşılaştırılarak yayların sertliği ve yay sabitleri yorumlanır (E3.6, OB7); sonuçlar hipotezle karşılaştırılır (FİZ.12.2.1.b).

   FİZ.12.2.1
5. Sonuçlandırma10 dk

   Gruplar tablo ve grafiklerini sınıfa kısaca sunar; hangi yayın yay sabitinin daha büyük olduğu kanıtlarıyla açıklanır (FİZ.12.2.1.b). Öğretmen, açık uçlu ve kısa cevaplı sorulardan oluşan bir çalışma kâğıdı dağıtır; öğrenciler farklı yaylarla tasarlanabilecek deneyleri ve kuvvet-uzanım grafiklerini yorumlar. Çalışma kâğıdı dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir.

   FİZ.12.2.1

Sınıf defteri: FİZ.12.2.1 Yay sabitini tanımlamak için deney yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, bir yaya asılan kütleler arttıkça yayın uzadığını gösteren kısa bir deney ya da görsel sunar. Öğrencilerden kuvvet ile uzanım arasındaki ilişkiyle ilgili tahminlerini yazmaları istenir (E3.8).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler gruplar hâlinde deney malzemesiyle ya da hazır veri setiyle kuvvet ve uzanım değerlerini tabloya işler, F–x grafiğini çizer ve F/x oranlarını hesaplayarak örüntüyü belirler (KB2.8, OB7, E3.6). Bulunan örüntü Hooke Yasası'nı gösteren F = k·x bağıntısıyla ifade edilir ve modeller etkileşimli tahtada karşılaştırılır (KB2.16.1) (FİZ.12.2.2.a).

   FİZ.12.2.2
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler modeli kullanarak farklı yaylara ait yeni veri setleriyle bilinmeyen kuvvet, uzanım ve k değerlerini hesaplar; hesaplamalar tekrar edilir (E1.3). Elde edilen sonuçlardan yay sabitine ilişkin genelleme cümleleri yazılır ve dayandıkları veriler belirtilir (KB2.16.1) (FİZ.12.2.2.b).

   FİZ.12.2.2
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, yay sabitine ilişkin açık uçlu sorulardan oluşan kısa bir test verir; öğrenciler bireysel çözer ve işlem basamaklarını yazar. Çözümler eşleşen arkadaşla karşılaştırılarak hatalar düzeltilir (SDB1.2) (FİZ.12.2.2.b).

   FİZ.12.2.2
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğretmen, modelden genellemeye giden yolu etkileşimli tahtada özetler. Öğrencilerden kısa cevaplı soruları yanıtlamaları ve çalışma kâğıdındaki sonuçlarını kontrol listesiyle gözden geçirmeleri istenir (FİZ.12.2.2.b).

   FİZ.12.2.2

Sınıf defteri: FİZ.12.2.2 Yay sabitinin matematiksel modeline ilişkin tümevarımsal akıl…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, Yılbaşı için kurulan yaylı bir oyuncak görseli göstererek öğrencilerden yayın hangi durumlarda enerji depoladığını söylemelerini ister (OB4). Ardından dersin amacı olarak kuvvet-uzanım grafiğinden yayın esneklik potansiyel enerjisine ulaşılacağı paylaşılır.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen, Türkiye'yi temsil eden Türk millî sporcuların okçulukta şampiyon olduğu bir videoyu izletir veya bu konuda görseller sunar (D13.2, D19.2). Öğrencilerden beyin fırtınasıyla bir yay ile oku en uzağa atabilmek için sistemde hangi değişikliklerin yapılması gerektiği konusunda fikir yürütmeleri istenir. Fikirler değişken listesi hâlinde tahtada toplanır (FİZ.12.2.3.a).

   FİZ.12.2.3
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden kurmalı oyuncaklarda kurulma miktarının hareketi nasıl değiştireceğini açıklamaları istenir. Ardından yayın uzama veya sıkışma miktarına etki eden değişkenleri belirlemek için bir deney tasarlanır (SDB1.2) ya da simülasyondan yararlanılır. Aynı yay üzerine farklı kuvvetler uygulanarak yayın boyundaki değişimler ölçülür ve tabloya kaydedilir (OB7) (FİZ.12.2.3.a).

   FİZ.12.2.3
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden tablodaki verilerle kuvvet-uzanım grafiğini çizmeleri ve grafik altında kalan alanın neyi temsil ettiğini yorumlamaları istenir (OB7). Bu yorumdan yola çıkarak yayın esneklik potansiyel enerjisinin matematiksel modeline ulaşılır (KB2.16.1) (FİZ.12.2.3.a).

   FİZ.12.2.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden ulaştıkları modeli ve bu modele nasıl ulaştıklarını çalışma kâğıdına yazmaları istenir. Öğretmen, kısa cevaplı bir soruyla grafik altında kalan alanın neyi temsil ettiğini yoklar; öğrenciler kendi çalışmalarını gözden geçirir (SDB1.3) (FİZ.12.2.3.a).

   FİZ.12.2.3

Sınıf defteri: FİZ.12.2.3 Yayın Esneklik potansiyel enerjisinin matematiksel modeline ilişkin…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada gerilmiş bir yay görseli gösterir ve 'Yay sabiti ile uzanımı farklı yaylarda enerji aynı bağıntıyla bulunur mu?' sorusunu sorar. Öğrencilerden tahminlerini gerekçesiyle defterlerine yazmaları istenir. Dersin amacı, bağıntının farklı veri setleriyle sınanarak genellenmesi olarak belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Önceki derslerde kuvvet-uzanım grafiğinden ulaşılan Ep = ½·k·x² bağıntısı hatırlatılır. Gruplar deney malzemesi veya simülasyonla farklı yay sabitli iki yay için kuvvet ve uzanım verilerini toplayıp kuvvet-uzanım grafiğini çizer (OB7). Grafikten farklı uzanımlardaki enerji değerleri hesaplanır ve Ep–x² ilişkisinin her veri setinde aynı çıkıp çıkmadığı gruplar arası karşılaştırmayla sorgulanır (E3.8, FİZ.12.2.3.b).

   FİZ.12.2.3
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere yay sabiti ve uzanım değerleri farklı veri setleri verilir; esneklik potansiyel enerjileri hesaplanıp tabloya işlenir. Uzanım ya da yay sabiti değiştiğinde enerjinin nasıl değiştiği belirlenir ve matematiksel model genellenir (KB2.16.1, FİZ.12.2.3.b).

   FİZ.12.2.3
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler bireysel ya da ikili gruplar hâlinde iş birliği içinde (SDB2.2) performans görevi olarak yayın esneklik potansiyel enerjisiyle hareket eden bir araba veya gemi modeli için STEM döngüsünün tasarım ve planlama adımlarını yürütür (D3.3, SDB1.2). Seçilen yayın depolayacağı enerji hesaplanır; sürtünme kuvvetinin yaptığı iş ve verim dikkate alınarak modelin alacağı yol tahmin edilir (FİZ.12.2.3.b).

   FİZ.12.2.3
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden yay sabiti 100 N/m olan bir yayın uzanımı 0,2 m iken depoladığı enerjiyi hesaplamaları için açık uçlu soruyu yanıtlamaları istenir. Öğretmen, Ep = ½·k·x² bağıntısının farklı veri setlerinde geçerli olduğunu özetler (FİZ.12.2.3.b). Öğrenciler öğrenme durumlarını bir cümleyle değerlendirir (SDB1.3).

   FİZ.12.2.3

Sınıf defteri: FİZ.12.2.3 Yayın Esneklik potansiyel enerjisinin matematiksel modeline ilişkin…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada aniden frene basan bir aracın görüntüsünü gösterir. Öğrencilerden aracın neden durduğunu sorgulamaları istenir (KB2.8). Enerji Tasarrufu Haftası kapsamında sürtünmeyle kaybolan enerjinin tasarruf (D17) açısından önemine değinilir. Dersin hedefi, sürtünme kuvvetinin yaptığı işi gözlemlemek ve modellemek olarak paylaşılır.

2. Keşfetme25 dk

   Tahmin et-gözle-açıkla yöntemiyle aynı yolda giden araçların frene basıldığında durma mesafelerini hangi etmenlerin etkileyeceği sorulur. Öğrencilerden mevcut bilgilerinden yola çıkarak ilk hız, kütle ve zemin türüne ilişkin tahminlerini gerekçesiyle yazıp ifade etmeleri istenir (SDB2.1). Tahminler etkileşimli tahtada toplanır ve sorgulanır (E3.8, FİZ.12.2.4.a).

   FİZ.12.2.4
3. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden tahta blok gibi bir cismin yatay zeminde farklı ilk hızlarla ilerlerken aldığı yolları gözlemlemeleri ve tabloya kaydetmeleri istenir. Cismin kinetik enerji değişimi hakkında beyin fırtınası yapılır; durma nedeniyle ilgili benzer örnekler verilerek düşünceler paylaşılır (D15.1, SDB2.1, FİZ.12.2.4.a).

   FİZ.12.2.4
4. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler simülasyon veya animasyon yardımıyla sürtünme kuvvetinin yaptığı işi gözlemler. Kaydedilen kinetik enerji değişimi, sürtünme kuvveti ve alınan yol verilerinden yola çıkarak sürtünme kuvvetinin yaptığı işin Ws = −f·Δx biçiminde modellenmesi sağlanır (KB2.16.1, FİZ.12.2.4.b).

   FİZ.12.2.4
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden kısa cevaplı sorularla modeldeki Ws = −f·Δx bağıntısını yorumlamaları istenir. Öğrenme, Kontrol Listesi ile gözlenir; açık uçlu bir soruyla sürtünme kuvvetinin yaptığı işin işareti sorulur. Sürtünme kuvvetinin yaptığı işin modeli özetlenir (FİZ.12.2.4.b).

   FİZ.12.2.4

Sınıf defteri: FİZ.12.2.4 Sürtünme kuvvetinin yaptığı işe yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, itilen bir kutunun yüzeyde yavaşlayarak durmasını gösteren günlük hayat örneğini etkileşimli tahtada yansıtır. Öğrencilerden önceki gözlemlerini hatırlayarak kinetik enerjinin nasıl değiştiğini söylemeleri istenir (SDB1.3). Sürtünme kuvvetinin yaptığı işin nasıl hesaplanabileceği sorusu açık bırakılır.

2. Keşfetme25 dk

   Gözlem sonuçlarından hareketle cisimlerin kinetik enerjileri ile sürtünme kuvvetinin yaptığı iş arasında ilişki kurulur ve iş W = −f · x biçiminde modellenir (FİZ.12.2.4.b). Öğrenciler hazır veri setlerini inceleyerek modelin farklı kütle, yol ve sürtünme değerlerinde de geçerli olup olmadığını sınar ve genel bir sonuç cümlesi yazar (OB7) (KB2.16.1) (FİZ.12.2.4.c).

   FİZ.12.2.4
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Matematiksel hesaplamalar için açık uçlu maddelerden oluşan test uygulanır; öğrenciler modeli farklı yol, kütle ve sürtünme değerleri için kullanır. Çözümlerde işlem basamakları ve birimler yazılır, sonuçlar ikişerli eşleşerek karşılaştırılır (E3.6) (FİZ.12.2.4.c).

   FİZ.12.2.4
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden sürtünme kuvvetinin yaptığı işin azaltılmasına yönelik araştırma yaparak bireysel poster hazırlamaları istenir. Posterde modelin sonucu ve işi azaltma yolları gösterilir; günlük hayatta tasarruf sağlanmasının (D17.2) sürdürülebilirlik bilinci kazandırılması (OB8) açısından önemine vurgu yapılır (FİZ.12.2.4.c).

   FİZ.12.2.4
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıdındaki kısa cevaplı sorulardan ikisini yanıtlamaları istenir; sorular W = −f · x modelini ve genellemeyi kapsar. Posterler kontrol listesiyle değerlendirilir. Öğrencilerden sürtünme kuvvetinin yaptığı iş için ulaştıkları genel sonucu tek cümleyle yazmaları istenir (SDB1.3).

   FİZ.12.2.4

Sınıf defteri: FİZ.12.2.4 Sürtünme kuvvetinin yaptığı işe yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki haftada çalışılan sürtünme kuvvetinin yaptığı işi kısaca hatırlatır. Etkileşimli tahtada eğik düzlemin tepesinden bırakılan cismin görseli gösterilir ve 'Cismin enerjisine ne olur?' sorusu sorulur. Öğrencilerin tahminleri tahtaya yazılır (E3.8).

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler dörder kişilik gruplara ayrılır. Sürtünmenin ihmal edildiği ve edilmediği eğik düzlemlerde tepeden bırakılan cismin aşağı kayarken enerjisinin dönüşümü ve korunumu grup içinde tartışılır (SDB2.2). Gruplar görüşlerini bir şemayla gösterir ve sınıfa sunar (FİZ.12.2.5.a).

   FİZ.12.2.5
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Tartışma sonucunda öğrencilerden enerji dönüşümünün özelliklerini tanımlamaları istenir. Enerji dönüşümleri güneş enerji sistemleri ve elektrikli arabalar üzerinden örneklendirilir. Elektrik enerjisinin diğer enerji türlerine dönüşümü elektrikli ısıtıcı örneğiyle açıklanır (FİZ.12.2.5.a).

   FİZ.12.2.5
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler dijital içerikteki enerji dönüşümü simülasyonunu veya animasyonunu çalıştırır. Enerjinin korunumuna yönelik veriler toplanır ve çalışma kâğıdındaki tabloya dürüstçe kaydedilir (OB7). Eşler birbirinin kayıtlarını kontrol listesiyle gözden geçirir (FİZ.12.2.5.b).

   FİZ.12.2.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler çalışma kâğıdındaki veri tablosunu tamamlar ve kısa cevaplı sorulara yanıt verir. Kayıtlar kontrol listesiyle değerlendirilir. Öğretmen, toplanan verilerin enerjinin korunumu hakkında ne gösterdiğini özetler.

   FİZ.12.2.5

Sınıf defteri: FİZ.12.2.5 Enerjinin dönüşümü ve korunumuna ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, yayla fırlatılan oyuncak arabanın sürtünmeli yüzeyde durduğu kısa bir görseli etkileşimli tahtada sunar ve enerjinin nereye gittiğini sorar. Önceki derslerde tanımlanan enerji dönüşümü ve korunumu özellikleri kısaca hatırlatılır. Öğrencilerden olayda enerjinin hangi biçimlerde bulunduğunu tahmin etmeleri istenir (KB2.8). Günün hedefi olarak verilerin kaydedilmesi ve korunumun matematiksel modelle yorumlanması belirtilir.

2. Keşfetme25 dk

   Öğrenciler, ön bilgilerinden faydalanıp etkileşimli tahtadaki yay-kütle simülasyonuna odaklanarak (E3.2) enerjinin dönüşümünü gözlemler. Farklı denemelerde yay sabiti, uzanım, hız ve sürtünmeli yüzeyde alınan yol değerleri çalışma kâğıdındaki tabloya düzenli biçimde kaydedilir (FİZ.12.2.5.b). Yaylı oyuncak ya da yaylı kapı gibi günlük hayattan bir olayda enerjinin nereye dönüştüğü konusunda gerekçeli yargıda bulunulur (SDB3.3).

   FİZ.12.2.5
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Kaydedilen verilerle yayın esneklik potansiyel enerjisi ½·k·x², kinetik enerji ½·m·v² ve sürtünme kuvvetinin yaptığı iş Wₛ = f·d hesaplanır (OB7). Öğrenciler ikili gruplarda başlangıç ve son enerji değerlerini karşılaştırarak enerjinin korunumunu E_başlangıç = E_son + Wₛ modeliyle yazar (SDB2.2). Modelin sonuçları yorumlanır (FİZ.12.2.5.c).

   FİZ.12.2.5
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen eşleştirme, kısa cevaplı ve açık uçlu sorulardan oluşan çalışma yaprağını dağıtır. Öğrenciler sürtünmeyle kaybolan enerjiyi ve verimi (yararlı enerji / toplam enerji · 100) hesaplar (OB7). Bulunan sonuçların enerjinin korunumuyla uyumu gerekçelendirilir ve denemelerden ortak bir genel sonuç çıkarılır (KB2.16.1). Matematiksel modeller değerlendirilir (FİZ.12.2.5.c).

   FİZ.12.2.5
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrencilerden çalışma yaprağındaki kısa cevaplı sorulardan birini seçerek enerjinin korunumu modelini sürtünme ve verim açısından yorumlamaları istenir. Öğretmen yanıtları kontrol listesiyle değerlendirir. Öğrenciler hangi adımda zorlandıklarını belirler (SDB1.3) ve çalışma yaprağını tamamlayarak öğrenme kanıtını sunar (FİZ.12.2.5.c).

   FİZ.12.2.5

Sınıf defteri: FİZ.12.2.5 Enerjinin dönüşümü ve korunumuna ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada bir makineye verilen enerjinin tamamının işe dönüşüp dönüşmediğini soran bir görsel sunar. Öğrencilerden tahminlerini gerekçeleriyle söylemeleri istenir (E3.8). Haftanın amacı, mekanik sistemlerde verimi belirleyen değişkenleri bulmak olarak duyurulur.

2. Keşfetme25 dk

   Öğretmen örnek olay yöntemiyle Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'u fethi sırasında gemileri Haliç'e indirmek için kullandığı yöntemleri içeren görselleri sunar ya da bu konuda bir video izletir (D19.2, OB4). Öğrenciler yöntemleri listeler ve enerji harcamasını azaltmak için neler yapıldığını tartışır (KB2.8). Bu örnekte sisteme verilen enerji ile sistemden alınan enerji belirlenir (FİZ.12.2.6.a).

   FİZ.12.2.6
3. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, mekanik sistemlerin verimini artırmak için günlük hayatta uygulanan yöntemleri gösteren fotoğraf ya da videolar sunar (OB4). Öğrenciler benzer örnekler vererek her örnekte sisteme verilen enerjiyi ve sistemden alınan enerjiyi belirler (FİZ.12.2.6.a).

   FİZ.12.2.6
4. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılan öğrenciler, basit makinelerle bir cismi yüksek bir yere çıkaran verimli bir düzenek tasarlar (E3.11, SDB1.2). Çizimde sisteme verilen enerji, sistemden alınan enerji ve sürtünme kaybı gösterilir. Gruplar kısaca sunum yapar ve bu enerjiler ile verim arasındaki ilişki belirlenir (FİZ.12.2.6.b).

   FİZ.12.2.6
5. Sonuçlandırma10 dk

   Öğrenciler verimi etkileyen değişkenler arasındaki ilişkiyi iki kısa cevaplı soruyla yazılı olarak ifade eder (FİZ.12.2.6.b). Düzenek tasarımı Kontrol Listesiyle değerlendirilir ve öğretmen kısa geri bildirim verir.

   FİZ.12.2.6

Sınıf defteri: FİZ.12.2.6 Mekanik sistemlerin verimi ile ilgili tümevarımsal akıl yürütebilme; değerlendirme