Hayvan Sağlığı Laboratuvarı 11. Sınıf Yıllık Plan

Hayvan Sağlığı Laboratuvarı 11. Sınıf Yıllık Plan — Kaynaklar ve İçerik

• Laboratuvar Hizmetleri 11. Sınıf Çerçeve Öğretim Programı (ÇÖP)
• Hayvan Sağlığı Laboratuvarı Ders Bilgi Formu (DBF)
• Hayvan Sağlığı Laboratuvarı Ders Materyali (DM)
• Ders İçeriği

  Laboratuvar Hizmetleri - Gıda, Tarım ve Hayvan Sağlığı Laboratuvarı (Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi) alanında Hayvan Sağlığı Laboratuvarı dersi 11. sınıf 2025-2026 eğitim öğretim yılı yıllık planı. Haftalık 6 ders saati.

  Üniteler ve Konular

  1. Kan Analizleri Öncesi Hazırlık (14 ders saati)

  • 1. Kapiller Kan Alma
    • İş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini alarak hayvanlardan tekniğine uygun kapiller kan alır.
    • Kapiller kan alma işlemi için gerekli araç gereci hazırlanması sağlanır.
    • Hayvanı zapturap altına alarak kapiller kan alınacak bölge belirletilir.
    • Gerekiyorsa bölgenin tıraş edilmesi sağlanır.
    • Asepsi ve antisepsi kuralları uygulatılır.
    • Kapiller kan alma tekniği uygulatılır.
  • 2. Venöz Kan Alma
    • Hayvanlardan enjektör veya vakumlu tüp tekniğine uygun venöz kan alır.
    • Venöz kan alma işlemi için gerekli araç gereç hazırlatılır.
    • Hayvanın kan almak için uygun pozisyona gelmesini sağlanır.
    • Kan alınacak toplardamarın bulunduğu bölge belirlenir ve bölge tıraş ettirilir.
    • Asepsi ve antisepsi kuralları uygulatılır.
    • Turnike uygulanarak girilecek damarın palpe edilmesi sağlanır.
    • Toplardamardan iğne ile tekniğine uygun şekilde kan aldırılır.
    • Tüp üzerine gerekli bilgiler yazdırılır.
  • 3. Kan Serumu Elde Etme
    • Kan örneğinden oda sıcaklığında bekletme veya santrifüj yöntemlerine uygun serum elde eder.
    • Serum elde etmek için gerekli araç ve gereçler hazırlatılır.
    • Kan tüplere doldurulup, pıhtılaşma sonrası pıhtının tüpün iç çeperinden ayrılması sağlanır.
    • Tekniğine uygun olarak santrifüj edilerek, üstte toplanan serum ayrı bir tüpe aldırılır.
    • Serum buzdolabında + 4°C'de saklanır.

  2. Kanın Özellikleri (20 ders saati)

  • 1. Kan Hücreleri Sayımı
    • Kan hücrelerinin sayımını Thoma Lamında (sayma lamı) mikroskop altında yapar.
    • Sayımda kullanılacak araç gereçler ve solüsyonlar hazırlatılır.
    • Sayım için kullanılan eritrosit pipetine kan ve solüsyon çekilerek sulandırılır, Thoma lamına yeterli miktarda aktartılır.
    • Mikroskop altında sayım yapılıp, sayım sonucunda kan hücrelerinin hesaplatılır.
  • 2. Kanda Hemoglobin Tayini
    • Kullanma talimatlarına uygun olarak spektrofotometre ile kanda hemoglobin tayini yapar.
    • Hemoglobin tayini için gerekli çözeltiler hazırlatılır.
    • Spektrofotometre ayarlarını yaparak, okuma yapmak için numune hazırlatılır.
    • Numune koyulan küvetleri spektrofotometreye yerleştirerek, okuma ve hesaplama yaptırılır.
  • 3. Kanda Hematokrit Değer Tayini
    • Hematokrit tüpü ile santrifüj yöntemine uygun olarak kanda hematokrit değer tayini yapar.
    • Kan tekniğe göre uygun tüpe yeterli miktarda aldırılır.
    • Tüpler santrifüje yerleştirilip, santrifüj ettirilir ve skalada okuma yaptırılır.
  • 4. Kanda Sedimentasyon Tayini
    • Westergreen pipeti ile kanda sedimentasyon tayini yapar.
    • Antikoagülanlı kan Westergreen pipetiyle çektirilir.
    • Westergreen pipetini Westergreen sehpasına yerleştirilir.
    • Bekleme süresi sonunda plazma ile eritrositlerin kesiştiği noktayı okunup, sonuçlar kaydettirilir.
  • 5. Kan Sayım Cihazı İle Kan Sayımı
    • Kullanma talimatlarına uygun olarak kan sayım cihazı ile kan sayımı yapar.
    • Cihazın stabil çalışabilmesi için rutin temizlik ve kontrolleri yaptırılır.
    • Cihazın kalibrasyonu yapılarak, numune okuma için gerekli parametrelerin girişini yaptırılır.
    • Homojen hâldeki numune tüpü raka yerleştirilip, okuma yaptırılır.

  3. Kanda Biyokimyasal Testler (20 ders saati)

  • 1. Kanda Glikoz, Lipit, Protein ve Toplam Bilirubin Tayini
    • Kullanma talimatlarına uygun olarak spektrofotometre ile kanda glikoz, lipit, protein ve toplam bilirubin tayini yapar.
    • Gerekli araç gereçler hazırlatılır.
    • Gerekli miktarda reaktif küvetlere konulup, kör ayarı yaptırılır.
    • Serum küvetlere konularak cihaza yerleştirir.
    • Absorbansı okutulup, hesaplama yaptırılır.
  • 2. Kanda Enzim Aktivitelerinin Ölçülmesi
    • Kullanma talimatlarına uygun olarak spektrofotometre ile kanda enzim aktivitelerini ölçer.
    • Tekniğine uygun serum eldesi sağlanır.
    • Spektrofotometreyi kinetik çalışmaya uygun analiz seçimi yaptırılır.
    • Cihazın kör ayarını yaptırılır.
    • Numuneleri uygun absorbans değerlerinde okutturup, hesaplama yaptırılır.
  • 3. Kanda Sodyum ve Potasyum Tayini
    • Kullanma talimatlarına uygun olarak flame fotometre ile kanda sodyum ve potasyum tayini yapar.
    • Tekniğine uygun serum eldesi sağlanır.
    • Standart çözeltiler hazırlatılır.
    • Alev fotometresinin ısı ayarı yapılarak, ölçüm yapılacak elemente göre dalga boyu ayarları yaptırılır.
    • Saf su ve standart çözelti ile cihaz ayarlanır ve kalibrasyon grafiği çizdirilir.
    • Numuneyi cihaza yerleştirerek okuma yaptırılır ve örnekteki miktarı grafikten bularak değeri kaydettirilir.
  • 4. Kanda Kalsiyum ve Fosfor Tayini
    • Kullanma talimatlarına uygun olarak spektrofotometre ile kanda kalsiyum ve fosfor tayini yapar.
    • Tekniğine uygun serum elde edilir ve gerekli çözeltiler hazırlatılır.
    • Spektrofotometre çalışmaya uygun hâle getirilip, cihazın kör ayarı yaptırılır.
    • Numuneleri uygun absorbans değerlerinde okunup, hesaplama yaptırılır.
  • 5. Otoanalizörle Biyokimyasal Testler
    • Kullanma talimatlarına uygun otoanalizör ile biyokimyasal testleri yapar.
    • Cihazın stabil çalışabilmesi için rutin temizlik ve kontrollerini yaptırılır.
    • Cihazın kalibrasyonunu yaptırarak, numune okuması için gerekli parametrelerin girişi yaptırılır.
    • Homojen hâldeki numune tüpünü raka yerleştirerek, okuma yaptırılır.

  4. İdrar ve Gaita Analizleri (20 ders saati)

  • 1. İdrarda Renk ve Bulanıklık Testleri
    • İdrarda renk ve bulanıklık testleri yapar ve renk değişimi ve bulanıklığa neden olan faktörleri belirler.
    • Ürik asitten kaynaklanan bulanıklığın tespiti yaptırılır.
    • İltihaptan kaynaklanan bulanıklığın tespiti yaptırılır.
    • Oksalattan kaynaklanan bulanıklığın tespiti yaptırılır.
    • Yağdan kaynaklanan bulanıklığın tespiti yaptırılır.
    • İdrardaki kırmızı rengin alyuvardan ya da hemoglobinden kaynaklandığının tespiti yaptırılır.
  • 2. İdrarda Mikroskobik İnceleme
    • İdrar sedimentinden hazırladığı preparatta mikroskobik inceleme yapar ve görülebilen hücresel yapıları tespit eder.
    • İdrar sedimenti elde etmek için tekniğine uygun santrifüj ettirilir.
    • Tekniğine uygun boyalı inceleme yapmak için sedimente boyalı çözelti ilave ettirilir.
  • 3. İdrarda Striple Yapılan Biyokimyasal Testler
    • Strip kâğıdı ile idrar örneğinde biyokimyasal analizler yapar.
    • Oluşan renk değişikliği renk skalası ile karşılaştırılır.
  • 4. Gaitada Gizli Kan Tayini
    • Gaita örneğinde uygun çözeltilerle gizli kan tayini yapar.
    • Yeterli miktarda gaita numunesi süspansiyon hâline getirip, süspansiyonu filtre kâğıdından geçirtilir.
    • Süzüntüyü tekniğine uygun olarak gerekli çözeltilerle karıştırıp, yeterli süre sonunda renk oluşumunu gözlemesi sağlanır.
  • 5. Gaitada Sterkobilinojen Tayini
    • Gaita örneğinden elde ettiği ekstrakt üzerine uygun reaktif uygulayarak sterkobilinojen tayini yapar.
    • Gaita numunesinden tekniğine uygun olarak emülsiyon elde ederek, karışıma petrol eteri ilave ederek ekstraksiyon işlemi yaptırılır.
    • Ekstrakt üzerine reaktifi damlatarak renk oluşumunu gözlemesi sağlanır.

  5. Histolojik İncelemeler İçin Hazırlık (24 ders saati)

  • 1. Doku Numunelerinin Tespiti
    • İş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini alarak yumuşak özellikteki doku örneğinin otolize olmadan fiksatifler kullanarak tespitini yapar.
    • Uygun konsantrasyonda tespit solüsyonu hazırlatılır.
    • Doku örneğinden yeterli büyüklükte parça aldırılır ve doku parçası küçük parçalar hâlinde kestirilir.
    • Tespit solüsyonlarını tespit kaplarına aktarılıp, dokular zaman kaybetmeden tespit solüsyonunun içine koydurulur.
  • 2. Kemiklerin Dekalsifikasyonu
    • Kemikten alınan doku örneğini solüsyonlar kullanarak doku preparatı hazırlanması için uygun hâle getirir.
    • Kemikler küçük parçalar hâlinde kestirilir.
    • Dekalsifikasyon solüsyonları hazırlatılır.
    • Kemik parçalarını dekalsifikasyon solüsyonu içine koyarak 24 saat bekletilip, dekalsifikasyonun gerçekleşip gerçekleşmediği kontrol ettirilir ve son noktasının belirlenmesi sağlanır.
    • Dekalsifikasyon tamamlanmadıysa solüsyonu yenileyerek örnek tekrar bekletilip, dekalsifikasyon gerçekleştirilmesi sağlanır.

  6. Doku Preparatı (48 ders saati)

  • 1. Doku Numunelerinin Takibi
    • Tekniğine uygun doku numunelerinin takip işlemini yapar.
    • Alkol ve ksilol serileri hazırlatılır.
    • Doku örneğini kâsede yerleştirip, doku takip cihazının kontrolü yaptırılır.
  • 2. Dokuları Parafine Gömme
    • Dokuları özel kalıplar içerisinde parafine gömer.
    • Dokular etüvdeki erimiş parafin serilerine aktartılır.
    • Parafin kalıpları hazırlanıp, parafin tankta eritilir ve kalıpları erimiş parafinle doldurtulur.
    • Parafinli dokuları etüvden alarak kalıplardaki parafine gömülür ve doku kimlik bilgileri yazdırılır.
  • 3. Dokulardan Kesit Alma
    • Doku örneğinden mikrotomla istenilen kalınlıkta kesit alır.
    • Mikrotom bıçakları sökülüp taktırılır.
    • Doku kesitinin kalınlığı hesaplatılır.
    • Bıçak tutucunun açı ayarını yaptırılır.
    • Doku kesiti fırça yardımıyla alarak benmari üzerinde düzelttirilir.
    • Kesit düzgün şekilde lam üzerine alarak kurutturulur.
  • 4. Doku Preparatını Boyama
    • Doku kesitinden parafini uzaklaştırdıktan sonra istenilen boyama tekniğine uygun preparat hazırlar.
    • Boya çözeltileri hazırlatılır.
    • Parafin preparattan uzaklaştırılması sağlanır.
    • Boya çözeltileri preparata uygulattırılır.
    • Boya preparattan uzaklaştırmak için yıkanır ve preparatı kapattırılır.

  7. Gaitada Parazitolojik İnceleme (46 ders saati)

  • 1. Natif Metot ile Gaitada Parazit İnceleme
    • İş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini alarak natif yöntemle gaitada parazit incelemesi yapar.
    • Natif metot ile gaitada parazit incelemesi için ön hazırlıklar yaptırılır.
    • Makroskobik inceleme yaptırılır.
    • Gerekli gördüğü yerlerden örnek alarak preparat hazırlanıp, mikroskop altında parazit, larva veya yumurtalar gözlemlenmesi sağlanır.
  • 2. Yüzdürme Metodu ile Gaitada Parazit İncelemesi
    • Yüzdürme yöntemi ile gaitada parazitolojik inceleme yapar.
    • Yüzdürme metotu ile gaitada parazit incelemesi için tekniğe uygun araç gereç ve çözeltiler hazırlatılır.
    • Tekniğin gerektirdiği miktarda gaita örneği alıp, tekniğin gerektirdiği çözeltiyi kullanarak süspansiyon hazırlatılır ve hazırlanan süspansiyondan süzüntü elde ettirilir.
    • Doymuş tuzlu su ile yüzdürme metodunda tuzlu su ile tamamlanan süzüntü yüzeyine lamel kapattırılır.
    • Diğer iki yüzdürme metodunda gerekli miktarda süzüntüyü uygun çözeltiyle tamamlatılır.
    • Santrifüj tüpünün ağzını lamel ile kapatıp, tekniğine uygun olarak santrifüj ettirilir.
    • Santrifüj sonunda lamel alınarak lam üzerine kapatılır ve mikroskopta inceleme yaptırılır.
  • 3. Çöktürme Metodu ile Gaitada Parazit İncelemesi
    • Çöktürme yöntemi ile gaitada parazitolojik inceleme yapar.
    • Çöktürme metodu ile gaitada parazit incelemesi için tekniğe uygun araç, gereç ve çözeltileri hazırlayıp, tekniğin gerektirdiği miktarda gaita örneği aldırılır.
    • Gaita örneğinden tekniğin gerektirdiği çözeltiyi kullanarak süspansiyon hazırlayıp, süspansiyondan süzüntü eldesi sağlanır.
    • Tekniğe göre santrifüj veya bekletme yöntemiyle çöktürme yapılıp, kalan tortu aldırılır.
    • Sedimantasyon yönteminde alınan tortu boyanıp, mikroskobik inceleme yaptırılır.
  • 4. Göç Ettirme Metodu ile Gaitada Parazit İncelemesi
    • Göç ettirme yöntemi ile gaitada parazitolojik inceleme yapar.
    • Tekniğine uygun gaita numunesi aldırılır.
    • Tülbente sardığı gaita örneğini huniye yerleştirip, akış yolunu kapattığı huniye ılık su koydurulur.
    • Yeterli süre bekledikten sonra gerekli miktardaki süzüntüyü santrifüj ettirilir.
    • Tortudan boyalı preparat hazırlanıp, mikroskobik inceleme yaptırılır.
    • Süzgeç kâğıdına bir miktar gaita sürülüp, gaita suyla temas etmeyecek şekilde tüpe yerleştirilmesi sağlanır.
    • Ağzı kapatılan tüp inkübe edilir, inkübasyon sonunda örnek mikroskop altında incelettirilir.
  • 5. Parazit Yumurtası Sayımı
    • Gaita numunesinden hazırladığı preparattan McMaster lamı ile mikroskop altında parazit yumurtalarını sayar.
    • Parazit yumurtalarını saymak için gerekli araç gereçleri hazırlayıp, gaita numunesi aldırılır.
    • Yöntemin gerektirdiği ölçüde kaba belirtilen ölçülerde su ve gaita koyup, çalkalayarak homojenize ettirilir.
    • Karışım süzülüp, santrifüj edildikten sonra tortu tuzlu su ile karışması sağlanır.
    • McMaster lamının kamaralarına doldurtulur.
    • Gerekli süre sonunda yumurtaların yüzeye çıkması ile yumurtalar mikroskop altında sayılır ve hesaplatılır.

  8. Doku ve Organlarda Parazitolojik İnceleme (24 ders saati)

  • 1. Kanda Natif Metot ile Parazit Aranması
    • Kan dokusunda natif yöntemle kan parazitlerini arar.
    • Kanda natif metot ile parazit incelemesi için araç gereci hazırlatılır.
    • Lam üzerine bir damla kan koyup, birkaç damla fizyolojik tuzlu su damlatılması sağlanır.
    • Karışımın üzerini lamelle kapatılıp, mikroskopta kan parazitleri arattırılır.
  • 2. Kandan Giemsa Boyama Metodu ile Parazit Aranması
    • Kan dokusundan giemsa boyama yöntemiyle hazırladığı preparatta parazitolojik inceleme yapar.
    • Kanda giemsa boyama yöntemiyle parazit aramak için gerekli araç gereç ve çözeltileri hazırlatıp, kan örneğinden froti hazırlatılır.
    • Frotinin kimyasal tespit yapıp, giemsa boyası ile boyattırılır.
    • Gerekli süre beklendikten sonra preparat yıkattırılır, kurutturulur ve immersion objektifi ile incelettirilir.
  • 3. Deri Kazıntısında Uyuz Etkeni Aranması
    • Deri kazıntısından flotasyon, sedimentasyon ve vajda yöntemleriyle preparat hazırlayarak uyuz etkenlerini arar.
    • Deri kazıntısı santrifüj tüpüne koydurulup, gerekli çözeltiyi ekledikten sonra karışımı santrifüj ettirilir.
    • Çökeltiden preparat hazırlatılıp, mikroskopta uyuz etkeninin incelemesi yaptırılır.
    • Flotasyon yönteminde çökelti şekerli su ile tekrar santrifüj ettirilir.
    • Vajda yönteminde sulandırılarak ısıttığı örneğe üç misli gliserin eklettirilir.
    • Yüzeyden aldığı örnek mikroskopta incelettirilir.
  • 4. Karaciğer, Akciğer ve Bağırsaklarda Parazit Aranması
    • Karaciğer, akciğer ve bağırsaklarda makroskobik olarak parazitin olgun şeklini veya larvasını arar.
    • Organlar morfolojik olarak incelenip, bistüri ile tekniğine uygun olarak kesi yaptırılır.
    • Organ kesitinden parazit incelemesi yaptırılır.
    • Tıbbi atıklar yönetmelik ve talimatlara uygun şekilde uzaklaştırılması sağlanır.

  Dersin Amaçları

  • Bu derste öğrenciye; iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini alarak; Kan analizleri öncesi hazırlık yapma, kanın özelliklerini inceleme, kanda biyokimyasal testler ve idrar, gaita analizleri, doku preparatı hazırlama ve doku preparatını boyama, gaitada, doku ve organlarda parazitolojik inceleme yapma ile ilgili bilgi ve becerilerin kazandırılması amaçlanmaktadır.